Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

ÔÇ×Papie┼╝ÔÇŁ ÔÇô co si─Ö odjaniepawla w MOCAK-u?

Wybieraj─ůc si─Ö na wystaw─Ö, liczy┼éem na wiele dozna┼ä id─ůcych w poprzek obowi─ůzuj─ůcym narracjom. Czy si─Ö wzrusz─Ö, czy obra┼╝─Ö, czy b─Ödzie skandal, czy mo┼╝e uzna─ç t─Ö wystaw─Ö za uk┼éon w stron─Ö konserwatywnej publiczno┼Ťci? Wszystkie moje przypuszczenia okaza┼éy si─Ö b┼é─Ödne.
ÔÇ×Papie┼╝ÔÇŁ ÔÇô co si─Ö odjaniepawla w MOCAK-u?
Edward Dwurnik, Zamach na papiez╠ça, 1991, tusz, o┼éo╠üwek, akwarela, kolaz╠ç / papier , 35,3 ├Ś 49,5 cm, courtesy Galeria Raster, Warszawa

Obj─Öta patronatem ÔÇ×KontaktuÔÇŁ wystawa ÔÇ×Papie┼╝ÔÇŁ w krakowskim Muzeum Sztuki Wsp├│┼éczesnej MOCAK dotyczy jednego z najwi─Ökszych fenomen├│w polskiego ┼╝ycia publicznego i duchowego prze┼éomu XX i XXI wieku ÔÇô postaci Jana Paw┼éa II. Niewielka rozmiarem ekspozycja w Galerii Beta to przyczynek do refleksji nad miejscem, kt├│re w naszej zbiorowej wyobra┼║ni zaj─ů┼é papie┼╝ Polak. To karko┼éomne zadanie. Kuratorka Delfina Ja┼éowik wybra┼éa salomonowe rozwi─ůzanie i skomponowa┼éa ekspozycj─Ö na przek├│r wszelkim oczekiwaniom.

Przed p├│j┼Ťciem na t─Ö wystaw─Ö warto zastanowi─ç si─Ö nad w┼éasnym stosunkiem do jej bohatera i postrzeganiem go w szerszym, spo┼éecznym kontek┼Ťcie. O Janie Pawle II en masse pami─Ötamy, raczej nie ┼é─ůcz─ůc postaci z dorobkiem teologicznym czy przes┼éaniem pontyfikatu, lecz przez pryzmat jego wp┼éywu na najnowsz─ů histori─Ö Polski i sta┼é─ů obecno┼Ť─ç w ┼╝yciu publicznym. Pe┼éni┼é w nim rol─Ö jednego z nielicznych rzadko podwa┼╝anych autorytet├│w (za ┼╝ycia), kogo┼Ť w rodzaju alegorii ojcowskiej ┼éagodno┼Ťci i wszelkiej dobroci. Po ┼Ťmierci Jana Paw┼éa II jego dorobek uleg┼é memetyzacji, uproszczeniu, przej─Öciu przez polityk├│w prawicy i t─Ö cz─Ö┼Ť─ç katolickiego laikatu, dla kt├│rej wa┼╝na jest religijno┼Ť─ç demonstrowana poprzez symbole.

Narodzi┼é si─Ö kult, w kt├│rym Jan Pawe┼é II wbrew w┼éasnej woli (wyra┼╝anej publicznie) i tradycji katolickiej sta┼é si─Ö opieku┼äczym duchem rozmaitych przedsi─Öwzi─Ö─ç, patronem szk├│┼é, plac├│w, instytucji, konferencji naukowych (cz─Östo w tak nietypowych dziedzinach, jak na przyk┼éad energetyka i bezpiecze┼ästwo mi─Ödzynarodowe). Dziedzi┼äce ko┼Ťcio┼é├│w i przestrze┼ä publiczn─ů zaludni┼éy papieskie pomniki o cechach totemicznych. Powsta┼éy filmy, ksi─ů┼╝ki a nawet puzzle i (podobno) gry komputerowe. ÔÇ×PapifikacjiÔÇŁ poddano na pewien czas jedn─ů z krakowskich linii tramwajowych i poci─ůg do Wadowic, kt├│ry pomalowano w barwy watyka┼äskie. Odgrywano w nim ÔÇ×Bark─ÖÔÇŁ, a personel oferowa┼é okoliczno┼Ťciowe kubki i breloki.

Ten rodzaj kultu, przejawiaj─ůcego si─Ö nie tylko w oddolnych inicjatywach, ale coraz cz─Ö┼Ťciej w dzia┼éaniach pa┼ästwa i samorz─ůd├│w lokalnych, w pewnym momencie osi─ůgn─ů┼é punkt krytyczny. Dla najm┼éodszego pokolenia Polek i Polak├│w, dorastaj─ůcych ju┼╝ po ┼Ťmierci Jana Paw┼éa II, s┼éowia┼äski papie┼╝ nie by┼é jednym z tw├│rc├│w przemian w Europie Wschodniej, politycznym i etycznym punktem odniesienia u schy┼éku systemu PRL. Sta┼é si─Ö obiektem wymuszonego kultu, a wkr├│tce postaci─ů z mem├│w, bohaterem ÔÇ×cenzopapyÔÇŁ i produkowanych ta┼Ťmowo, niekiedy brutalnie prze┼Ťmiewczych film├│w publikowanych w serwisach spo┼éeczno┼Ťciowych. Trudno si─Ö dziwi─ç m┼éodzie┼╝y reaguj─ůcej szyderstwem na bezrefleksyjn─ů, brutaln─ů ÔÇ×papifikacj─ÖÔÇŁ i nadu┼╝ywanie autorytetu przez w┼éadze szkolne czy lokalne. Ale trudno tak┼╝e by─ç g┼éuchym na autentyczn─ů przykro┼Ť─ç, jak─ů odczuwaj─ů katolicy trollowani wymy┼Ťln─ů, a zarazem dosadn─ů cenzopap─ů. Od paru lat dorobek Jana Paw┼éa II bywa te┼╝ poddawany krytyce, zar├│wno przez antykleryka┼é├│w, jak i cz─Ö┼Ť─ç katolik├│w. Wytyka mu si─Ö konserwatyzm w kwestiach spo┼éecznych, odci─Öcie si─Ö od teologii wyzwolenia, pob┼éa┼╝liwo┼Ť─ç dla polskiego kleru.

Rafa┼é Bujnowski, Papie┼╝, 2002, olej / p┼é├│tno, 50 ├Ś 40 cm, Kolekcja MOCAK-u

Kult Jana Paw┼éa II ma wi─Öc oddzielne etapy i zakresy: polityczny, historyczny i religijny (zw┼éaszcza od momentu beatyfikacji). Cz─Östo zapomina si─Ö o tym, ┼╝e Karol Wojty┼éa opr├│cz roli g┼éowy Ko┼Ťcio┼éa katolickiego by┼é tak┼╝e dramaturgiem, poet─ů, aktorem podziemnego teatru w czasie niemieckiej okupacji i wreszcie autorem ÔÇ×listu do artyst├│wÔÇŁ. A w┼éa┼Ťnie papieskie zainteresowanie kultur─ů i tw├│rczo┼Ť─ç literacka mog─ů by─ç rodzajem wentylu, kt├│ry pozwala upu┼Ťci─ç Janowi Paw┼éowi II nieco rytualnej pompy, skomplikowa─ç jego portret. To zdaje si─Ö idealnym tematem dla artyst├│w i muzealnik├│w. Tak─ů intuicj─Ö mia┼éa redakcja nieod┼╝a┼éowanego miesi─Öcznika literackiego ÔÇ×LampaÔÇŁ obok klepsydry umieszczaj─ůc podpis ÔÇ×Karol Wojty┼éa ÔÇô prozaik, dramaturg, papie┼╝ Ko┼Ťcio┼éa katolickiegoÔÇŁ. I takich uj─Ö─ç bardzo mi brakuje w jubileuszowym roku.

Wybieraj─ůc si─Ö na wystaw─Ö, liczy┼éem na wiele dozna┼ä i tre┼Ťci id─ůcych w poprzek obowi─ůzuj─ůcym narracjom. Mia┼éem nadziej─Ö na zniuansowan─ů i wieloaspektow─ů opowie┼Ť─ç, zawieraj─ůc─ů elementy obrazoburcze i dewocjonalne, zestawiaj─ůc─ů nazwiska g┼éo┼Ťne w ┼Ťwiecie sztuki i te, kt├│re funkcjonuj─ů gdzie┼Ť na jej marginesach, dzie┼éa o krytycznych, innowacyjnych ambicjach i te, kt├│re prostolinijnie ukazuj─ů kult polskiego papie┼╝a. Zastanawia┼éem si─Ö, jak du┼╝─ů cz─Ö┼Ť─ç ekspozycji zajm─ů prace odwo┼éuj─ůce si─Ö do wsp├│┼éczesnej etnografii i czy w┼é─ůczono do niej tak┼╝e wsp├│┼éczesne cyfrowe wizerunki. Czy si─Ö wzrusz─Ö, czy obra┼╝─Ö, czy b─Ödzie skandal, czy mo┼╝e uzna─ç t─Ö wystaw─Ö za uk┼éon w stron─Ö konserwatywnej publiczno┼Ťci? Wszystkie moje przypuszczenia okaza┼éy si─Ö b┼é─Ödne.

Wystawa podejmuj─ůca wspomniane w─ůtki odby┼éa si─Ö w MOCAK-u w 2014 roku. Ta bie┼╝─ůca stanowi jeden z przyczynk├│w do refleksji nad biografi─ů i wizerunkiem Jana Paw┼éa II. Kuratorka Delfina Ja┼éowik zdecydowa┼éa si─Ö na zestawienie dzie┼é odnosz─ůcych si─Ö do roli, jak─ů w czasie pontyfikatu odgrywa┼éy przekazy medialne. Jana Paw┼éa II ogl─ůdamy na fotografiach Wojciecha Plewi┼äskiego i Volkera Hildebranda, nawi─ůzuj─ůcych do ÔÇ×ludowego przemys┼éu dewocjonalnegoÔÇŁ oraz pop artu obrazach Marcina Maciejowskiego, w pracy konceptualnej Rafa┼éa Bujnowskiego, w dokumentacji happeningu Piotra Ukla┼äskiego. To prace uwypuklaj─ůce medialne zapo┼Ťredniczenie i odkszta┼écenia poczyna┼ä i wizerunku papie┼╝a, ukazuj─ůce przej┼Ťcie od kondycji ┼╝ywego ÔÇ×autentycznegoÔÇŁ cz┼éowieka do symbolu.

Wojciech Plewi┼äski, fotografia z pielgrzymki Jana Paw┼éa II do Gda┼äska, 1987 courtesy W. Plewi┼äski

Fotografie wychodz─ů poza reportersk─ů sztamp─Ö i uroczyste ramy. Dezautomatyzuj─ů odbi├│r pielgrzymek i publicznych wyst─ůpie┼ä, bo przedstawiaj─ů momenty wyrwane z sekwencji pami─Ötnych wydarze┼ä. Ironiczny, ale te┼╝ sugeruj─ůcy mo┼╝liwo┼Ť─ç pojednania antykleryka┼é├│w i wierz─ůcych ÔÇ×Papie┼╝ b┼éogos┼éawi─ůcy lew─ů r─Ök─ůÔÇŁ sygnowany przez the Krasnals to gra z kiczem i ÔÇ×ludow─ůÔÇŁ odmian─ů polskiego katolicyzmu. A mo┼╝e te┼╝ nawi─ůzanie do propagowanej przez ÔÇ×KontaktÔÇŁ idei lewicy katolickiej i teologii wyzwolenia? Praca Petera Fussa ÔÇ×Garden PopesÔÇŁ, najbardziej wyrazista i publikowana na promuj─ůcych wystaw─Ö posterach, sprawia najwi─Öcej k┼éopot├│w interpretacyjnych. Grupa kilkudziesi─Öciocentymetrowych figur, utrzymanych w estetyce popularnych ogrodowych krasnali i tym podobnych ozd├│bek oraz gamie kolorystycznej ÔÇ×polska szko┼éa elewacji, p├│┼║ne lata 90.ÔÇŁ, na pierwszy rzut oka wydaje si─Ö drwin─ů z komercjalizacji wizerunku ┼Ťwi─Ötego. Ale mo┼╝e warto interpretowa─ç j─ů prostolinijnie, jako usprawiedliwienie kiczu i wiary, ┼╝e wizerunek papie┼╝a u wej┼Ťcia do domu w jaki┼Ť (chyba nie nazbyt katolicki) spos├│b emanuje dobrem i pokojem?

Paradoksalnie najwi─Öcej opowiada odtworzony mural Mounira Fatmiego ÔÇ×The Great ForgivenessÔÇŁ, namalowany na bazie s┼éynnego zdj─Öcia przedstawiaj─ůcego spotkanie Jana Paw┼éa II z prawicowym ekstremist─ů Mehmetem Alim A─čc─ů, wykonawc─ů nieudanego zamachu na ┼╝ycie papie┼╝a. Dzie┼éo zar├│wno poddaje si─Ö prostolinijnej ÔÇ×ludowejÔÇŁ interpretacji, zwraca uwag─Ö prost─ů, ÔÇ×muralow─ůÔÇŁ, ale bardzo wymown─ů form─ů, jak i przez swoj─ů histori─Ö (mural zaistnia┼é na kr├│tko w czasie Biennale w Wenecji w 2009 roku, szybko i dyskretnie go zamalowano) dopisuje kontekst ÔÇ×niepoprawno┼Ťci politycznejÔÇŁ Jana Paw┼éa II w kr─Ögach umownie zwanych liberalnymi. Kr├│tka obecno┼Ť─ç malowid┼éa na galeryjnej ┼Ťcianie i poinformowanie artysty o jego usuni─Öciu ju┼╝ po fakcie budz─ů w─ůtpliwo┼Ťci: czy pojednanie nie mie┼Ťci si─Ö w duchu sztuki wsp├│┼éczesnej? Czy kontrowersje budzi┼é podejmuj─ůcy je przyw├│dca katolik├│w? A mo┼╝e przekaz by┼é sprzeczny z dominuj─ůcymi tendencjami? Nie chc─Ö u┼éatwia─ç ┼╝ycia publicystom prawicy, ale gdybym by┼é jednym z nich, to t─Ö histori─Ö obnosi┼ébym po szpaltach i portalach jako dow├│d na zachodni─ů cenzur─Ö i selektywn─ů tolerancj─Ö.

Najwi─Ökszy potencja┼é krytyczny maj─ů zdj─Öcia prac artysty i tatuatora Mateusza Sarzy┼äskiego. Papie┼╝ na tatua┼╝ach w nowoczesnej, troch─Ö turpistycznej estetyce, na jednym w pozie znanej ze s┼éynnej rze┼║by ÔÇ×La Nona OraÔÇŁ Maurizio Cattelana, jako bodaj jedyny element ekspozycji ma wyra┼║ne cechy drwiny. I tylko te prace nawi─ůzuj─ů do wsp├│┼éczesnego, ÔÇ×memiarskiegoÔÇŁ dyskursu o symbolach narodowych i religijnych. A z drugiej strony: papieskie tatua┼╝e kojarz─ů si─Ö z kontrkultur─ů, buntem, zwrotem ku jednoznacznym symbolom i warto┼Ťciom w ┼Ťwiecie, w kt├│rym te sprawy zwykle s─ů letnie i negocjowalne.

Bo ca┼éo┼Ť─ç jest nieantagonizuj─ůca, skrojona pod szerok─ů, tak┼╝e pobo┼╝n─ů publiczno┼Ť─ç. Czy to dobrze? Przy pierwszym kontakcie z zebranymi dzie┼éami by┼éem rozczarowany i podejrzewa┼éem koniunkturalne zagranie w stulecie urodzin duchownego, czy wr─Öcz delikatny umizg w stosunku do prawicowej w┼éadzy i jej ÔÇ×MaBeNyÔÇŁ. Potem zrewidowa┼éem opini─Ö i uzna┼éem, ┼╝e kuratorce najpewniej zale┼╝a┼éo na stworzeniu inkluzyjnej ekspozycji, propaguj─ůcej dyskurs sztuki wsp├│┼éczesnej. Na stworzeniu przyczynku do prasowych dyskusji, uzupe┼énieniu pa┼ästwowej celebry o j─Özyk wsp├│┼éczesnej sztuki. I trzymam si─Ö tej drugiej, optymistycznej interpretacji. Je┼Ťli sztuka wsp├│┼éczesna oka┼╝e si─Ö ÔÇ×po┼╝ywnaÔÇŁ i ÔÇ×przyjaznaÔÇŁ tak┼╝e dla publiczno┼Ťci o konserwatywnych upodobaniach i mentalno┼Ťci, uda si─Ö podwa┼╝y─ç samonap─Ödzaj─ůcy si─Ö klasistowski stereotyp. Papie┼╝e z MOCAK-u m├│wi─ů do wszystkich i pozwalaj─ů na r├│┼╝norodne interpretacje.

ÔÇ×Papie┼╝ÔÇŁ

Arty┼Ťci:┬áRafa┼é Bujnowski, Hubert Czerepok, Edward Dwurnik, Mounir Fatmi, Peter Fuss, Volker Hildebrandt, Marcin Maciejowski, Wojciech Plewi┼äski, Mateusz Sarzy┼äski, The Krasnals, Piotr Ukla┼äski

Kurator: Delfina Jałowik

Koordynator: Mirosława Bałazy

Czas trwania wystawy: 12.5.2020ÔÇô20.9.2020

Miejsce: Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK; Galeria Beta

Wystawa obj─Öta patronatem medialnym przez┬ámagazyn ÔÇ×KontaktÔÇŁ.

Wystawie towarzyszy polsko-angielska publikacja zawieraj─ůca tekst kuratorski, kr├│tkie biogramy artyst├│w bior─ůcych udzia┼é w wystawie oraz esej Stanis┼éawa Obirka, antropologa kultury, kt├│ry ukazuje fenomen Jana Paw┼éa II w kontekstach historycznym, religijnym i kulturowym:

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś