Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Paetz, Weinstein, Pola┼äski. Nie b─ůd┼║my po ich stronie

ÔÇ×Niepodwa┼╝alne zas┼éugiÔÇŁ, ÔÇ×mi─Ödzynarodowy status i reputacjaÔÇŁ, ÔÇ×osobowy i ┼╝yciowy formatÔÇŁ, ÔÇ×akademicki tytu┼é honorowyÔÇŁ. Nie jest raczej dzie┼éem przypadku, ┼╝e znani ludzie broni─ů innych znanych ludzi. Szczeg├│lnie wtedy, gdy jedni i drudzy stoj─ů po tej samej stronie.
Paetz, Weinstein, Pola┼äski. Nie b─ůd┼║my po ich stronie
Giovanni Lorenzo Bernini, ÔÇ×Porwanie ProzerpinyÔÇŁ (fot. Int3gr4te, CC BY-SA 3.0)

 

Po tym, jak w 2002 roku o molestowanie kleryk├│w i ksi─Ö┼╝y oskar┼╝ono arcybiskupa pozna┼äskiego Juliusza Paetza, Stefan Jurga ÔÇô rektor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza ÔÇô zainicjowa┼é list otwarty w jego obronie. W li┼Ťcie mo┼╝na by┼éo przeczyta─ç: ÔÇ×Oskar┼╝ony zosta┼é cz┼éowiek ciesz─ůcy si─Ö powszechnym szacunkiem, o niepodwa┼╝alnych zas┼éugach dla pozna┼äskiej nauki i kultury, odgrywaj─ůcy wielk─ů i konstruktywn─ů rol─Ö w ┼╝yciu naszego miasta i regionuÔÇŁ. Marcin K─ůcki w ÔÇ×Mie┼Ťcie grzechuÔÇŁ i Tomasz Polak w ÔÇ×Gazecie WyborczejÔÇŁ podaj─ů te┼╝, ┼╝e nieco wcze┼Ťniej Marek J─Ödraszewski (wy┼Ťwi─Öcony na biskupa w┼éa┼Ťnie przez Paetza) przymusza┼é ksi─Ö┼╝y do sk┼éadania podpis├│w pod ÔÇ×o┼Ťwiadczeniem, w kt├│rym oskar┼╝a si─Ö┬á┬źpewn─ů grup─Ö os├│b w diecezji┬╗┬áo rozpuszczanie pom├│wie┼ä, a przecie┼╝┬á┬źjego [Paetza] zas┼éugi s─ů powszechnie znane┬╗ÔÇŁ.

Po tym, jak w 2017 roku wiele kobiet zarzuci┼éo wykorzystywanie seksualne Harveyowi Weinsteinowi, Moritz de Hadeln ÔÇô by┼éy dyrektor festiwali filmowych w Locarno, Berlinie i Wenecji ÔÇô napisa┼é o nim: ÔÇ×Spotka┼éem Harveya Weinsteina wiele razy. To jeden z niewielu hollywoodzkich producent├│w, kt├│rzy naprawd─Ö pokochali film. Nikt nie zrobi┼é dla europejskiego kina tyle co onÔÇŁ.

Po tym, jak w 2018 roku Nimrod Reitman oskar┼╝y┼é o molestowanie swoj─ů dawn─ů promotork─Ö Avital Ronell ÔÇô lewicow─ů literaturoznawczyni─Ö pracuj─ůc─ů na Uniwersytecie Nowojorskim ÔÇô w li┼Ťcie podpisanym mi─Ödzy innymi przez s┼éynn─ů feministk─Ö Judith Butler znalaz┼éy si─Ö nast─Öpuj─ůce s┼éowa: ÔÇ×Za┼Ťwiadczamy o takcie, ┼╝ywym umy┼Ťle i intelektualnym zaanga┼╝owaniu profesor Ronell. Oczekujemy, ┼╝e b─Ödzie ona traktowana w spos├│b godny, odpowiedni dla osoby o jej mi─Ödzynarodowym statusie i reputacjiÔÇŁ (po pewnym czasie Butler wycofa┼éa si─Ö z tych sformu┼éowa┼ä, ale nic mi nie wiadomo o tym, by podobnie zrobi┼é na przyk┼éad inny, jeszcze s┼éawniejszy sygnatariusz: Slavoj ┼Żi┼żek).

Po tym, jak nowy rozg┼éos zyska┼éy niedawno oskar┼╝enia wobec Romana Pola┼äskiego, Jan Hartman ÔÇô etyk, profesor filozofii ÔÇô napisa┼é: ÔÇ×Pola┼äski jest wielkim cz┼éowiekiem, prowadz─ůcym ┼╝ycie tak odmienne od naszego, ┼╝e wydawanie s─ůd├│w na temat jego uczynk├│w oraz osoby jest znacznie trudniejsze, ni┼╝ os─ůdzanie zwyk┼éych ludziÔÇŁ. Autor wspomnia┼é r├│wnie┼╝ o ÔÇ×wielkiej dysproporcji osobowego i ┼╝yciowego formatu, jaki dzieli zwyk┼éych ludzi od kogo┼Ť takiego jak Pola┼äskiÔÇŁ.

Podobnie do Hartmana wyrazi┼é si─Ö Mariusz Grzegorzek, rektor Szko┼éy Filmowej w ┼üodzi: ÔÇ×Roman Pola┼äski jest wielkim artyst─ů sztuki filmowej, naszym najwybitniejszym absolwentem. [ÔÇŽ] Jego dorobek i podkre┼Ťlane przez re┼╝ysera konsekwentnie i┬áwielokrotnie znaczenie Szko┼éy Filmowej w┬á┼üodzi w ukszta┼étowaniu jego artystycznej drogi sta┼éy si─Ö niejako kamieniem w─Ögielnym naszej pozycji na arenie mi─Ödzynarodowej. [ÔÇŽ] Przypomn─Ö tak┼╝e, ┼╝e nasza Szko┼éa nada┼éa Romanowi Pola┼äskiemu tytu┼é doktora honoris causa ÔÇô najwy┼╝szy akademicki tytu┼é honorowyÔÇŁ.

*

Przypomnijmy: w 1977 roku Romanowi Pola┼äskiemu postawiono szereg zarzut├│w o przemoc ÔÇô przede wszystkim seksualn─ů ÔÇô wzgl─Ödem Samanthy Gailey, dzi┼Ť nosz─ůcej nazwisko Geimer. Dziewczynka zezna┼éa, ┼╝e zmusi┼é j─ů do stosunku oralnego, waginalnego i analnego, uprzednio odurzywszy za pomoc─ů metakwalonu (zdaniem re┼╝ysera wyrazi┼éa zgod─Ö na seks, lecz jeszcze w 2018 roku w wywiadzie udzielonym przez pokrzywdzon─ů portalowi Quillette wielokrotnie pada s┼éowo ÔÇ×gwa┼étÔÇŁ). Jak wynika z zezna┼ä samego Pola┼äskiego, wiedzia┼é on, ┼╝e dziewczynka ma zaledwie trzyna┼Ťcie lat.

W ramach ugody re┼╝yser przyzna┼é si─Ö do jednego z przest─Öpstw, czyli stosunku seksualnego z dzieckiem. Oczekuj─ůc na wyrok, sp─Ödzi┼é p├│┼étora miesi─ůca na nakazanej obserwacji psychiatrycznej. Jednak jeszcze przed jej rozpocz─Öciem odwiedzi┼é Niemcy, gdzie bawi┼é si─Ö w towarzystwie kolejnych nastolatek na Oktoberfest. Wed┼éug niekt├│rych relacji to w┼éa┼Ťnie przez zdj─Öcia z Monachium s─Ödzia Laurence Rittenband (kt├│remu p├│┼║niej zarzucano┬ágr─Ö pod publiczk─Ö i nieprawid┼éowe prowadzenie post─Öpowania) zacz─ů┼é sk┼éania─ç si─Ö do kary znacznie ostrzejszej ni┼╝ pocz─ůtkowo planowana. Ostatecznie Roman Pola┼äski, obawiaj─ůc si─Ö wieloletniego wi─Özienia, tu┼╝ przed og┼éoszeniem wyroku zbieg┼é ze Stan├│w Zjednoczonych do Francji.

Rok p├│┼║niej z re┼╝yserem rozmawia┼é brytyjski pisarz Martin Amis. Zgodnie z jego relacj─ů Pola┼äski m├│wi┼é wtedy: ÔÇ×S─Ödziowie chc─ů pieprzy─ç ma┼ée dziewczynki. ┼üawnicy chc─ů pieprzy─ç ma┼ée dziewczynki. Ka┼╝dy chce pieprzy─ç ma┼ée dziewczynki!ÔÇŁ. R├│wnie┼╝ kr├│tko po ucieczce, w szwajcarskim mie┼Ťcie Gstaad, Roman Pola┼äski sypia┼é z nastolatkami maj─ůcymi od 16 do 19 lat (wiemy to z jego autobiografii).

W 1993 roku Samantha Geimer zawar┼éa z Pola┼äskim ugod─Ö, na mocy kt├│rej mia┼éa otrzyma─ç od niego p├│┼é miliona dolar├│w. Od roku 1997 powtarza, ┼╝e mu wybaczy┼éa. Sam re┼╝yser publicznie przeprosi┼é kobiet─Ö w 2011 roku w dokumencie ÔÇ×Roman Polanski: A Film MemoirÔÇŁ. Nigdy jednak nie odby┼é kary wi─Özienia, cho─ç w latach 2009ÔÇô2010 przez dziesi─Ö─ç miesi─Öcy przebywa┼é w odosobnieniu ÔÇô g┼é├│wnie w areszcie domowym ÔÇô oczekuj─ůc w Szwajcarii na decyzj─Ö dotycz─ůc─ů ameryka┼äskich ┼╝─ůda┼ä o ekstradycj─Ö. Jak si─Ö okaza┼éo, by┼éa to decyzja odmowna, podobnie jak w przypadku p├│┼║niejszego post─Öpowania w sprawie dopuszczalno┼Ťci ekstradycji Pola┼äskiego z Polski.

W roku 2010 o napa┼Ť─ç seksualn─ů, kt├│ra mia┼éa nast─ůpi─ç na pocz─ůtku lat 80., oskar┼╝y┼éa Pola┼äskiego brytyjska aktorka Charlotte Lewis. W jej wcze┼Ťniejszych wypowiedziach pojawiaj─ů si─Ö te┼╝ inne wersje wydarze┼ä, niemniej Lewis nie jest jedyn─ů kobiet─ů wyst─Öpuj─ůc─ů przeciw re┼╝yserowi. Zarzuty przeciw niemu pojawi┼éy si─Ö r├│wnie┼╝ p├│┼║niej, na fali ruchu Me Too, w kt├│rym o przemoc seksualn─ů oskar┼╝ono mi─Ödzy innymi Weinsteina, sk─ůdin─ůd obro┼äc─Ö Pola┼äskiego sprzed lat. W tym okresie pod nazwiskiem wypowiedzia┼éy si─Ö trzy kobiety: Renate Langer (mia┼é j─ů zgwa┼éci─ç jako pi─Ötnastolatk─Ö w 1972 roku), Marianne Barnard (m├│wi┼éa o molestowaniu jej jako dziesi─Öciolatki w roku 1975), a przed paroma tygodniami tak┼╝e Valentine Monnier (zgodnie z jej s┼éowami ÔÇô zgwa┼écona w roku 1975, gdy mia┼éa osiemna┼Ťcie lat). W tym ostatnim wypadku francuski dziennik ÔÇ×Le ParisienÔÇŁ poinformowa┼é o ┼Ťwiadectwach kilku os├│b, wedle kt├│rych Monnier opowiedzia┼éa bliskim o przest─Öpstwie tu┼╝ po tym, jak zosta┼éo pope┼énione. Ponadto przemoc seksualn─ů zarzuci┼éa Pola┼äskiemu kobieta o imieniu Robin, kt├│ra ujawni┼éa swoj─ů twarz, lecz nie nazwisko (jak stwierdzi┼éa, re┼╝yser wykorzysta┼é j─ů w 1973 roku; mia┼éa wtedy szesna┼Ťcie lat).

*

ÔÇ×Niepodwa┼╝alne zas┼éugiÔÇŁ, ÔÇ×mi─Ödzynarodowy status i reputacjaÔÇŁ, ÔÇ×osobowy i ┼╝yciowy formatÔÇŁ, ÔÇ×akademicki tytu┼é honorowyÔÇŁ. Wszystko to maj─ů by─ç powody do ulgowego traktowania s┼éynnych sprawc├│w przemocy. A przecie┼╝ w┼éa┼Ťnie wysoki status spo┼éeczny stworzy┼é warunki, w kt├│rych Paetz, Weinstein i inni pozwalali sobie na przest─Öpstwa seksualne. Jak zauwa┼╝a w ÔÇ×Wi─ÖziÔÇŁ publicysta i krytyk filmowy Marcin Stachowicz: ÔÇ×Roman Pola┼äski nie dopu┼Ťci┼é si─Ö nadu┼╝ycia jako ┬źPola┼äski-osoba prywatna┬╗, ale wykorzysta┼é w┼éasn─ů pozycj─Ö zawodow─ů i przywileje wynikaj─ůce z bycia ┬źwielkim artyst─ů┬╗ (i znanym m─Ö┼╝czyzn─ů), ┼╝eby zgwa┼éci─ç nastolatk─Ö. [ÔÇŽ] [Wedle zezna┼ä Samanthy Gailey] re┼╝yser sk┼éada┼é trzynastolatce obietnice zawodowe, a samo spotkanie, zako┼äczone gwa┼étem, przebiega┼éo w atmosferze profesjonalnej sesji fotograficznej: je┼╝d┼╝enia i chodzenia po Hollywood w poszukiwaniu plener├│w, wn─Ötrz, p├│z, gest├│w i stroj├│wÔÇŁ.

Nie jest raczej dzie┼éem przypadku, ┼╝e znani ludzie broni─ů innych znanych ludzi. Szczeg├│lnie wtedy, gdy jedni i drudzy stoj─ů po tej samej stronie (nie spodziewam si─Ö, by Jan Hartman nazwa┼é kiedy┼Ť ksi─Ödza Henryka Jankowskiego ÔÇ×wielkim cz┼éowiekiem, prowadz─ůcym ┼╝ycie tak odmienne od naszegoÔÇŁ). T┼éumaczy─ç to mo┼╝na r├│┼╝nie ÔÇô na przyk┼éad tak, ┼╝e ┼éatwiej o poczucie solidarno┼Ťci z osob─ů oskar┼╝on─ů, gdy ma ona zbli┼╝ony status, pokrewne pogl─ůdy lub obraca si─Ö w podobnym ┼Ťrodowisku. Niezale┼╝nie od przyczyn liczy si─Ö efekt: dzi─Öki wsparciu rozpoznawalnych publicyst├│w, rektor├│w b─ůd┼║ polityk├│w s┼éawni sprawcy przemocy cz─Ö┼Ťciej unikaj─ů konsekwencji swoich czyn├│w. Cho─ç wypowiedzi szeregowych komentator├│w z internetu te┼╝ w swojej masie nie s─ů bez znaczenia.

Oczywi┼Ťcie istniej─ů fa┼észywe oskar┼╝enia o przemoc seksualn─ů, w tym te┼╝ o gwa┼ét. Jednak wed┼éug danych, jakie dla BBC zgromadzi┼éa Katty Kay, stanowi─ů one bardzo niski odsetek stawianych zarzut├│w (przynajmniej tych, kt├│re doprowadzi┼éy do sformalizowanego post─Öpowania). Niezwykle rzadko ko┼äcz─ů si─Ö te┼╝ skazaniem domniemanych sprawc├│w. A ponadto wiele informacji ÔÇô mi─Ödzy innymi raport ameryka┼äskiego Departamentu Sprawiedliwo┼Ťci z 2012 roku ÔÇô wskazuje, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç gwa┼ét├│w w og├│le nie jest zg┼éaszana policji. Dlatego zarzuty o stosowanie przemocy seksualnej trzeba traktowa─ç bardzo powa┼╝nie. Jak stwierdza Sandra Newman w serwisie Qz.com, na podstawie licznych danych buduj─ůc obraz fa┼észywych i prawdziwych oskar┼╝e┼ä:

ÔÇ×Kiedy kobieta m├│wi, ┼╝e podczas publicznego wydarzenia zosta┼éa brutalnie zgwa┼écona przez siedmiu m─Ö┼╝czyzn na pokruszonym szkle [ÔÇŽ] i kiedy ma za sob─ů wiele dziwacznych k┼éamstw [ÔÇŽ], nie ma nic z┼éego w zachowywaniu w─ůtpliwo┼Ťci. Ale kiedy kobieta, kt├│ra nie ma w swojej biografii tak widowiskowych fa┼észerstw, m├│wi, ┼╝e posz┼éa z m─Ö┼╝czyzn─ů do mieszkania, ca┼éowali si─Ö chwil─Ö za obop├│ln─ů zgod─ů, a potem ten j─ů przytrzyma┼é i zmusi┼é do seksu ÔÇô je┼╝eli nie ma silnych dowod├│w sprzecznych z t─ů wersj─ů zdarze┼ä, mo┼╝esz po prostu za┼éo┼╝y─ç, ┼╝e jest prawdziwa. Nie dlatego, ┼╝e musisz zgadza─ç si─Ö z jak─ůkolwiek polityczn─ů sentencj─ů, na przyk┼éad ┬źWierzcie kobietom┬╗. Dlatego, ┼╝e ta historia wygl─ůda dok┼éadnie tak samo jak tysi─ůce gwa┼ét├│w na randkach, kt├│re maj─ů miejsce ka┼╝dego roku. I zupe┼énie nie przypomina fa┼észywego zarzutu o gwa┼étÔÇŁ.

*

Czy wszystko to znaczy, ┼╝e na podstawie publicznych oskar┼╝e┼ä z ostatnich lat trzeba skaza─ç Romana Pola┼äskiego na wi─Özienie? Niekoniecznie. Regu┼éy przedawnienia i domniemania niewinno┼Ťci maj─ů swoje uzasadnienie w formalnym post─Öpowaniu karnym (cho─ç w wypadku przemocy seksualnej przedawnienie ÔÇô zw┼éaszcza po kr├│tkim okresie ÔÇô jest instytucj─ů co najmniej kontrowersyjn─ů, gdy┼╝ osoby poszkodowane mog─ů potrzebowa─ç wiele czasu na zmierzenie si─Ö z barierami psychologicznymi, spo┼éecznymi i prawnymi, kt├│re utrudniaj─ů zg┼éoszenie przest─Öpstwa).

Nie potrzebujemy jednak wyrok├│w s─ůdowych w ka┼╝dej zg┼éoszonej sprawie, aby m├│c przyj─ů─ç krytyczn─ů postaw─Ö wobec Pola┼äskiego w ┼╝yciu spo┼éecznym. Gwa┼ét na Samancie Gailey, cztery dekady unikania pe┼énej odpowiedzialno┼Ťci karnej, d┼éuga historia kontakt├│w erotycznych i romantycznych z nastolatkami, kilka publicznych zarzut├│w w ostatnich latach ÔÇô to bardzo silne argumenty za uznaniem, ┼╝e polski re┼╝yser niemal na pewno jest wielokrotnym sprawc─ů przemocy seksualnej. Trudno uzna─ç, i┼╝ odby┼é dostateczn─ů pokut─Ö (obejmuj─ůc─ů r├│wnie┼╝ zado┼Ť─çuczynienie osobom skrzywdzonym).

Czy Roman Pola┼äski powinien zosta─ç poddany ostracyzmowi? Czy nale┼╝y bojkotowa─ç jego filmy? To zapewne kwestie do dyskusji. Si─Ögnijmy na przyk┼éad zn├│w do tekstu Marcina Stachowicza: ÔÇ×Mo┼╝na [ÔÇŽ] ogl─ůda─ç Pola┼äskiego tak┼╝e ÔÇô a mo┼╝e nawet przede wszystkim ÔÇô dla pracy aktorek, monta┼╝ystek, kostiumografek, asystentek ÔÇô dla ich artystycznej wielko┼Ťci i heroicznego uporu w czasach, kiedy pozycja kobiet w bran┼╝y filmowej by┼éa jeszcze s┼éabsza, a ich cia┼éa stanowi┼éy milcz─ůc─ů kart─Ö przetargow─ů w rozgrywkach hollywoodzkich bonz├│wÔÇŁ. Z pewno┼Ťci─ů jednak nie nale┼╝y celebrowa─ç Pola┼äskiego jako wielkiego Polaka. Nie jest te┼╝ dobrym pomys┼éem zapraszanie go na spotkania ze studentkami i studentami. To troch─Ö tak, jakby kto┼Ť organizowa┼é w seminariach wieczorki z Juliuszem Paetzem (kiedy ten jeszcze ┼╝y┼é). Przecie┼╝ by┼éy metropolita pozna┼äski m├│g┼éby powiedzie─ç tyle ciekawych rzeczy o ┼╝yciu w Watykanie i wsp├│┼épracy z papie┼╝ami! I nigdy nie by┼é bohaterem post─Öpowania karnego, wi─Öc w czym rzecz?

*

Lewica w sw├│j etos wpisan─ů ma szczeg├│ln─ů trosk─Ö o tych, kt├│re i kt├│rzy znajduj─ů si─Ö w ci─Ö┼╝kim po┼éo┼╝eniu. Tak samo chrze┼Ťcija┼ästwo. Kiedy Jezus spotyka┼é si─Ö z wykluczonymi, by┼é ┼éagodny. Kiedy m├│wi┼é do faryzeuszy i uczonych w Pi┼Ťmie, niejednokrotnie nazywa┼é ich ÔÇ×ob┼éudnikamiÔÇŁ (Mt 7,6), por├│wnywa┼é do ÔÇ×grob├│w niewidocznychÔÇŁ (┼ük 11,44) i ÔÇ×grob├│w pobielanychÔÇŁ, wytyka┼é ÔÇ×nieprawo┼Ť─çÔÇŁ albo pyta┼é, jak mog─ů ÔÇ×uj┼Ť─ç pot─Öpienia w piekleÔÇŁ (Mt 23,27-28.33).

┼Üwiat wcale nie by┼éby lepszym miejscem, gdyby┼Ťmy w sprawie oskar┼╝e┼ä wobec Romana Pola┼äskiego, Harveya Weinsteina czy Juliusza Paetza powstrzymywali si─Ö od jakiejkolwiek krytyki, czekaj─ůc na wyroki s─ůdowe. W ten spos├│b umacnialiby┼Ťmy mechanizmy, kt├│re sprzyjaj─ů ludziom nadu┼╝ywaj─ůcym w┼éadzy, a uciszaj─ů pokrzywdzonych.┬áWarto walczy─ç o to, by nasze spo┼éecze┼ästwa sta┼éy si─Ö bardziej zno┼Ťne dla os├│b do┼Ťwiadczaj─ůcych bezpo┼Ťredniej i systemowej przemocy (czasami m─Ö┼╝czyzn, cz─Ö┼Ťciej kobiet). Warto stawa─ç po stronie ludzi, kt├│rym samym trudno si─Ö broni─ç, a kt├│rym teraz nasze wypowiedzi mog┼éyby doda─ç otuchy. Bo w ostatecznym rozrachunku to w┼éa┼Ťnie o nich tutaj chodzi, o nich wszystkich, a nie o indywidualn─ů biografi─Ö Romana Pola┼äskiego.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś