Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Otwiera, uwrażliwia, zbliża. Polska jest Światłoczuła

Byli┼Ťmy z ÔÇ×L─Ökiem wysoko┼ŤciÔÇŁ w zak┼éadzie karnym w Potulicach, a z nami scenograf, Elwira Pluta. Opowiada┼éa o swojej pracy, a sko┼äczy┼éo si─Ö na tym, ┼╝e ka┼╝dy Polak kocha g├│ry. To by┼éa niesamowita rozmowa o t─Ösknocie wi─Ö┼║ni├│w za wolno┼Ťci─ů. I w┼éa┼Ťnie ci wi─Ö┼║niowie rozumieli ojca Tomka, bohatera filmu - opowiada Ola Gra┼╝y┼äska.

Ilustr.:Antek Sieczkowski

Z Ol─ů Gra┼╝y┼äsk─ů, koordynatork─ů akcji Polska ┼Üwiat┼éoczu┼éa o podr├│┼╝ach z rodzimymi filmami i ich tw├│rcami po kraju, spotkaniach z nietypow─ů publiczno┼Ťci─ů oraz odkrywaniu urok├│w prowincji rozmawia Bartosz Wr├│blewski.

 

Polska ┼Üwiat┼éoczu┼éa ÔÇô sk─ůd ta nazwa?

Mieli┼Ťmy r├│┼╝ne pomys┼éy ÔÇô Latarnia, Bumerang ÔÇô ale w ko┼äcu c├│rka Doroty K─Ödzierzawskiej, Aniela, wymy┼Ťli┼éa Polsk─Ö ┼Üwiat┼éoczu┼é─ů. Polsk─Ö, bo je┼║dzimy po Polsce i pokazujemy tylko polskie filmy. A ┼Üwiat┼éoczu┼é─ů, bo ma w sobie czu┼éo┼Ť─ç i ┼Ťwiat┼éo, a przy okazji bezpo┼Ťrednio nawi─ůzuje do filmu. Poza tym lubi─Ö t─Ö nazw─Ö, bo jest chwytaj─ůca.

 

Kojarzy si─Ö te┼╝ z ta┼Ťm─ů ┼Ťwiat┼éoczu┼é─ů, a filmy puszczacie w jako┼Ťci cyfrowej.

Tak, puszczamy je z kopii DCP, bo ta┼Ťma odchodzi do lamusa. Kodak ju┼╝ si─Ö zamkn─ů┼é i coraz mniej film├│w powstaje na ta┼Ťmie. Poza tym wo┼╝enie ze sob─ů projektora by┼éoby dla nas znacznie trudniejsze. Potrzebowaliby┼Ťmy te┼╝ pomocy kinooperatora, kt├│ry potrafi klei─ç ta┼Ťm─Ö, k┼éa┼Ť─ç j─ů na plater itd. A kopia DCP dor├│wnuje ta┼Ťmie jako┼Ťci─ů.

 

Wasza akcja to co┼Ť wi─Öcej ni┼╝ kino objazdowe z dawnych lat.

To prawda. Wychodzimy poza format kina objazdowego i ┼é─ůczymy je z festiwalem. W tras─Ö zawsze wyrusza z nami tw├│rca, a kina objazdowe tego nie praktykowa┼éy. Pomys┼é wzi─ů┼é si─Ö nie tyle z t─Ösknoty za kinem objazdowym, ile z t─Ösknoty za spotkaniami z publiczno┼Ťci─ů. Film tworzy si─Ö latami. Pisze si─Ö scenariusz, zbiera ┼Ťrodki, pracuje na planie, montuje materia┼éy, p├│┼║niej nadchodzi czas na postprodukcj─Ö i dystrybucj─Ö. Jedynym miejscem, w kt├│rym tw├│rcy mog─ů otrzyma─ç informacj─Ö zwrotn─ů na temat swoich dzie┼é nie od koleg├│w i krytyk├│w, s─ů w┼éa┼Ťnie festiwale, g┼é├│wnie zagraniczne. Dorota K─Ödzierzawska i Arthur Reinhart zat─Ösknili za spotkaniem z polskim widzem. Okaza┼éo si─Ö, ┼╝e ich koledzy te┼╝.

 

M├│wisz o festiwalu, ale nie spotykacie typowej publiczno┼Ťci festiwalowej.

O to nam chodzi. Na oficjalnych premierach zwykle nie wypada krytykowa─ç film├│w i s┼éyszy si─Ö og├│lniki. Na festiwalach zreszt─ů cz─Östo jest podobnie. Rzadko kto┼Ť wstanie i powie, ┼╝e film jest ┼Ťwietny lub do dupy. Opinie festiwalowej publiczno┼Ťci s─ů cz─Östo przeintelektualizowane. W widzach jest wi─Öcej obaw, by nie wyj┼Ť─ç na g┼éupka i ch─Öci zab┼éy┼Ťni─Öcia erudycj─ů, ni┼╝ woli wydania z siebie prostego komunikatu czy nawi─ůzania interakcji z tw├│rc─ů.

 

Do kogo w takim razie je┼║dzi Polska ┼Üwiat┼éoczu┼éa?

Z za┼éo┼╝enia je┼║dzimy do miejscowo┼Ťci, w kt├│rych nie ma kin. Cz─Östo s─ů to miejscowo┼Ťci, w kt├│rych kina by┼éy, ale upad┼éy w latach 90. Gdy wkroczy┼éy multipleksy, ma┼ée kina nie wytrzyma┼éy konkurencji. Mamy te┼╝ par─Ö miejsc specjalnych ÔÇô trzy zak┼éady karne, o┼Ťrodek terapii uzale┼╝nie┼ä oraz dom pomocy bezdomnym, tzw. wsp├│lnot─Ö Betlejem. Na naszej li┼Ťcie s─ů ma┼ée miejscowo┼Ťci, jak licz─ůcy cztery tysi─ůce mieszka┼äc├│w Supra┼Ťl, ale te┼╝ wi─Öksze, nawet 30-tysi─Öczne miasta. To przykre, ┼╝e nie ma w nich kin.

 

Jak─ů publiczno┼Ť─ç zastajecie na pokazach?

W wi─Ökszo┼Ťci miejscowo┼Ťci mamy ju┼╝ sta┼éych bywalc├│w, ale zawsze znajdzie si─Ö kto┼Ť, kto przyjdzie na film z dziwnych pobudek. Gdy je┼║dzili┼Ťmy z ÔÇ×WymykiemÔÇŁ i dotarli┼Ťmy do Gryfina, zjawi┼é si─Ö nauczyciel wuefu i powiedzia┼é, ┼╝e wymyk to figura gimnastyczna, a on przyszed┼é, bo zainteresowa┼é go tytu┼é. Obejrza┼é film i wymyku nie widzia┼é, ale opowiedzia┼é wszystkim, jak wygl─ůda wymyk gimnastyczny. Najwa┼╝niejsze dla nas i dla tw├│rc├│w jest jednak to, ┼╝e pokazywane filmy ┼╝yj─ů w ludziach, kt├│rzy przychodz─ů na pokazy. Gdy jaki┼Ť czas po ÔÇ×WymykuÔÇŁ wr├│cili┼Ťmy w te same miejsca z filmem ÔÇ×W ciemno┼ŤciÔÇŁ i by┼é z nami Robert Wi─Öckiewicz, to cz─Östo pytano go te┼╝ o poprzedni film. Poza tym widzowie zaczynaj─ů zwraca─ç uwag─Ö na monta┼╝, scenografi─Ö i inne aspekty dzie┼éa, do kt├│rych wiele os├│b nie przywi─ůzuje wagi. A to dzi─Öki temu, ┼╝e je┼║dzimy nie tylko z re┼╝yserami czy aktorami. Dostajemy te┼╝ i przekazujemy tw├│rcom listy od ludzi, kt├│rych poruszy┼éy zaprezentowane filmy.

 

Jak rozmawia si─Ö z nietypowymi widzami w tzw. miejscach specjalnych?

Mamy naprawd─Ö fajny kontakt. To bardzo bezpo┼Ťredni ludzie, kt├│rzy otwieraj─ů si─Ö ze spotkania na spotkanie. Mam troch─Ö znieczulic─Ö, bo je┼╝d┼╝─Ö w ka┼╝d─ů tras─Ö i wi─Ö┼║niowie ju┼╝ nie nape┼éniaj─ů mnie obawami, ale widz─Ö, ┼╝e ka┼╝dy tw├│rca czuje si─Ö wobec nich niepewnie. Rozmowy z nimi s─ů jednak bardzo ludzkie. Cz─Östo wykraczaj─ů poza zagadnienia oko┼éofilmowe. Byli┼Ťmy na przyk┼éad z ÔÇ×L─Ökiem wysoko┼ŤciÔÇŁ w zak┼éadzie karnym w Potulicach, a z nami scenograf, Elwira Pluta. Opowiada┼éa o swojej pracy, r├│┼╝nych etapach robienia filmu, a sko┼äczy┼éo si─Ö na tym, ┼╝e ka┼╝dy Polak kocha g├│ry. To by┼éa niesamowita rozmowa o t─Ösknocie wi─Ö┼║ni├│w za wolno┼Ťci─ů. I w┼éa┼Ťnie ci wi─Ö┼║niowie rozumieli ojca Tomka, bohatera filmu, kt├│ry te┼╝ t─Öskni┼é za wolno┼Ťci─ů.

Natomiast we wsp├│lnocie Betlejem filmy ogl─ůdaj─ů r├│wnie┼╝ ludzie spoza niej. Ksi─ůdz Mirek dba o to, by wsp├│lnota nie sta┼éa si─Ö zamkni─Öt─ů enklaw─ů, a uczestniczy┼éa w ┼╝yciu Jaworzna. Jest troch─Ö animatorem, dzi─Öki czemu w┼é─ůcza z powrotem do spo┼éecze┼ästwa ludzi po przej┼Ťciach i na ┼╝yciowych zakr─Ötach. Projekcje i spotkania po nich s─ů tam naprawd─Ö bardzo ciekawe.

 

Je┼║dzicie tylko z nowym kinem?

Robili┼Ťmy podchody do starszych film├│w. Byli┼Ťmy w trasie z ÔÇ×WeselemÔÇŁ Andrzeja Wajdy. Pojecha┼é wtedy z nami Witold Soboci┼äski. Byli┼Ťmy te┼╝ z nie a┼╝ tak starym obrazem ÔÇ×Cze┼Ť─ç TereskaÔÇŁ. Ale te filmy wzbudza┼éy mniejsze zainteresowanie. Wiele os├│b na pewno widzia┼éo je wcze┼Ťniej w telewizji, a nasz zamys┼é polega na tym, by ludzie w odwiedzanych przez nas miejscach nie mieli poczucia, ┼╝e na dobre polskie filmy przyjdzie im czeka─ç dwa lata od premiery. I ┼╝e b─Öd─ů mogli obejrze─ç je tylko na TVP Kultura w ┼Ťrodku nocy. Chcemy, by byli w bie┼╝─ůcym, g┼é├│wnym nurcie.

 

Czyli nie poka┼╝ecie ÔÇ×SymetriiÔÇŁ w wi─Özieniu?

W jednym z zak┼éad├│w karnych chcieli┼Ťmy pokaza─ç ÔÇ×Drog─Ö na drug─ů stron─ÖÔÇŁ, ale po konsultacjach ze specjalistami od spraw wychowawczo-o┼Ťwiatowych musieli┼Ťmy zrezygnowa─ç z tego filmu. Wiadomo, bunty w wi─Özieniach si─Ö zdarzaj─ů. W Potulicach ca┼ékiem du┼╝y mia┼é miejsce do┼Ť─ç niedawno, chyba trzy lata temu. Obawy wychowawc├│w s─ů w zwi─ůzku z tym zrozumia┼ée.

 

Je┼║dzicie do ludzi kinowo wykluczonych. Wychodzicie z kinem do nich, czy chcecie ich zach─Öci─ç, by sami zacz─Öli chodzi─ç do kina?

Z jednej strony przyje┼╝d┼╝amy z kinem do nich, ale w widzach naturalnie budzi si─Ö ciekawo┼Ť─ç. Staraj─ů si─Ö potem obejrze─ç inne filmy. ┼Ümiejemy si─Ö, ┼╝e idealnie by┼éoby wtedy, kiedy nie musieliby┼Ťmy je┼║dzi─ç, bo w ka┼╝dej miejscowo┼Ťci by┼éoby kino. Nie musia┼éoby gra─ç codziennie. Wystarczy┼éoby popo┼éudniami, a nawet tylko w weekendy.

 

Sytuacja by┼éaby idealna dla widz├│w, ale nie dla tw├│rc├│w. W ko┼äcu dla nich to te┼╝ ciekawe do┼Ťwiadczenie, prawda?

Oczywi┼Ťcie. Tw├│rcy s─ů naprawd─Ö ch─Ötni, a jedynym problemem jest ich dost─Öpno┼Ť─ç. Nikt nie powiedzia┼é nam po prostu nie, gdy zapraszali┼Ťmy go do udzia┼éu w akcji. Najcz─Ö┼Ťciej maj─ů jednak napi─Öte grafiki i nie┼éatwo jest ich wyci─ůgn─ů─ç. Moja korespondencja z Mariuszem Wilczy┼äskim, kt├│rego mamy nadziej─Ö zabra─ç wkr├│tce w tras─Ö, nied┼éugo b─Ödzie si─Ö nadawa┼éa na ksi─ů┼╝k─Ö. Bardzo chce wyruszy─ç z nami w tras─Ö, ale ci─ůgle co┼Ť mu wypada i w k├│┼éko to przek┼éadamy.

Tw├│rcy tw├│rcami ÔÇô a co wam daje Polska ┼Üwiat┼éoczu┼éa?

Jest w┼Ťr├│d nas paru m┼éodych realizator├│w, kt├│rzy maj─ů okazj─Ö pozna─ç tak wa┼╝ne postacie polskiego kina jak Witold Soboci┼äski. Poznaj─ů r├│wnie┼╝ m┼éodszych, lecz tak┼╝e istotnych tw├│rc├│w, co mo┼╝e im p├│┼║niej pom├│c si─Ö odnale┼║─ç w ┼Ťrodowisku. W trasie byli z nami m.in. Radek ┼üadczuk czy Leszek Starzy┼äski. Nie idzie tylko o ciekawe znajomo┼Ťci, lecz tak┼╝e o cenne uwagi, kt├│rych udzielaj─ů m┼éodym tw├│rcom go┼Ťcie.

 

A dla ciebie co liczy si─Ö najbardziej?

Mo┼╝liwo┼Ť─ç poznania Polski. Bardzo mocno zapad┼éa mi w pami─Ö─ç pierwsza, pilota┼╝owa trasa. Przez 25 dni sprawdzali┼Ťmy z Dorot─ů r├│┼╝ne miejsca, by nie wsadzi─ç kolejnych zaproszonych go┼Ťci na takie miny, ┼╝e przychodz─ů trzy osoby albo nawet przychodzi sto os├│b, ale nikt nie zadaje pyta┼ä. Dzi─Öki temu odkryli┼Ťmy, ┼╝e Polska to naprawd─Ö pi─Ökny kraj. Dotar┼éam do wielu wspania┼éych miejsc, do kt├│rych pewnie nigdy bym nie trafi┼éa. Pozna┼éam wielu ciekawych ludzi. Inspiruj─ůcy s─ů lokalni poruszyciele. Ludzie, kt├│rym si─Ö chce, kt├│rzy potrafi─ů postawi─ç wszystko na g┼éowie, by w ich okolicy istnia┼éo ┼╝ycie kulturalne. S─ů takie miejsca, gdzie czuj─Ö si─Ö tak, jakbym przyje┼╝d┼╝a┼éa do przyjaci├│┼é, do rodziny. Od wszystkich czuj─Ö tam ciep┼éo, czuj─Ö, ┼╝e oni te┼╝ si─Ö ciesz─ů na nasz przyjazd. Odkry┼éam ┼╝ycie kulturalne poza wielkimi miastami, pozna┼éam wielu niesamowitych ludzi.

 

Do wielu miejsc stale wracacie. A czy nowe miejsca wci─ů┼╝ trafiaj─ů na wasz─ů list─Ö?

Tak, nie ograniczamy si─Ö wy┼é─ůcznie do ju┼╝ odwiedzonych miejscowo┼Ťci. Na pocz─ůtku wybrali┼Ťmy 15 miejsc, w kt├│rych ┼╝ar┼éo podczas dyskusji. Ale do ka┼╝dej kolejnej trasy staramy si─Ö w┼é─ůczy─ç jedno czy dwa nowe miejsca i niekt├│re z nich si─Ö przyjmuj─ů. W zwi─ůzku z tym zmienili┼Ťmy troch─Ö formu┼é─Ö. Na pocz─ůtku obje┼╝d┼╝ali┼Ťmy w 10 dni ca┼é─ů Polsk─Ö, a teraz dzielimy j─ů na p├│┼é wszerz lub wzd┼éu┼╝. Dzi─Öki temu pokonujemy mniejsze odleg┼éo┼Ťci, a tak┼╝e odwiedzamy wi─Öcej miejscowo┼Ťci, tak┼╝e nowych na naszej trasie.

 

Kto wybiera filmy?

Dorota i Arthur. Czasami staram si─Ö im co┼Ť nie┼Ťmia┼éo podpowiada─ç. A zacz─Ö┼éo si─Ö od krytycznych opinii na temat polskiego kina ÔÇô ┼╝e niby powstaj─ů u nas tylko g┼éupawe komedie romantyczne albo depresyjne, wydumane i zupe┼énie niezrozumia┼ée filmy. Dorota i Arthur si─Ö zbuntowali, poniewa┼╝ ich filmy s─ů doceniane i rozumiane przez widz├│w na ca┼éym ┼Ťwiecie. Nawet przez ma┼ée dzieci i 90-letnich staruszk├│w. Ludzie po pokazach cz─Östo dzi─Ökuj─ů nam, ┼╝e przyje┼╝d┼╝amy do nich z dobrym kinem i narzekaj─ů, ┼╝e telewizja ma ich za idiot├│w. Niedawno pokazywali┼Ťmy ÔÇ×Ob┼éaw─ÖÔÇŁ na terenach, gdzie naprawd─Ö by┼éy oddzia┼éy partyzanckie. Film wcale nie wzbudza┼é oburzenia, a widzowie bardzo go chwalili. Jeden z nich powiedzia┼é po seansie: na pocz─ůtku nie nad─ů┼╝a┼éem za tym monta┼╝em, ale dzi─Ökuj─Ö, bo dzi─Öki temu filmowi zmusi┼éem si─Ö do my┼Ťlenia.

 

Co sprawia, ┼╝e Polska ┼Üwiat┼éoczu┼éa sprawdza si─Ö w erze internetu i film├│w ┼éatwo dost─Öpnych poza kinami?

Naj┼éatwiej by┼éoby powiedzie─ç, ┼╝e ludzie przychodz─ů dla gwiazd, ale poza Robertem Wi─Öckiewiczem i Marcinem Doroci┼äskim nie mieli┼Ťmy prawdziwych celebryt├│w. Ludzie doceniaj─ů atmosfer─Ö i odbi├│r filmu podczas wsp├│lnego seansu. Poza tym pokaz to te┼╝ okazja towarzyska. Chodzi tak┼╝e o to, ┼╝e dyskusje s─ů naprawd─Ö ciekawe. Informacje o tym rozchodz─ů si─Ö poczt─ů pantoflow─ů i wszyscy chc─ů wzi─ů─ç w nich udzia┼é lub chocia┼╝ pos┼éucha─ç. To zupe┼énie co┼Ť innego obejrze─ç film w licznym towarzystwie, spotka─ç si─Ö z tw├│rc─ů i podyskutowa─ç o dziele, ni┼╝ obejrze─ç go w domu na komputerze.


 

Akcja mia┼éa trwa─ç rok. Czemu nie sko┼äczyli┼Ťcie?

By┼éoby ┼╝al. Sko┼äczyliby┼Ťmy w momencie, gdy projekt nabra┼é rozp─Ödu. Ludzie pytali, czy b─Ödziemy je┼║dzi─ç w przysz┼éym roku. Obie strony ÔÇô zar├│wno animatorzy i ludzie z odwiedzanych miejsc, jak i tw├│rcy. Teraz nie chcemy m├│wi─ç, jak d┼éugo to jeszcze potrwa, bo to b─Ödzie zale┼╝a┼éo m.in. od tego, jak d┼éugo b─Ödzie si─Ö nam udawa┼éo to finansowa─ç. Na razie na pewno do ko┼äca roku, a potem zobaczymy. Mi┼é─ů rzecz─ů by┼éo dla nas to, ┼╝e w maju zesz┼éego roku dostali┼Ťmy nagrod─Ö PISF-u jako krajowe wydarzenie filmowe. By┼éo to o tyle ujmuj─ůce, ┼╝e poza nami nominowane by┼éy festiwale, kt├│re maj─ů za sob─ů co najmniej 20 lat dzia┼éalno┼Ťci. A my, tacy nieopierzeniÔÇŽ Troch─Ö nam by┼éo g┼éupio wobec nich wszystkich, ale to kolejny dow├│d, ┼╝e by┼éo warto. Ta akcja naprawd─Ö otwiera, uwra┼╝liwia i po prostu zbli┼╝a ludzi.

 

Kr─Öcicie film o Polsce ┼Üwiat┼éoczu┼éej. O czym b─Ödzie?

Robimy dora┼║ne wideo z ka┼╝dej trasy, a z filmem mamy problem, poniewa┼╝ wci─ů┼╝ si─Ö spieramy o to, jak roz┼éo┼╝y─ç akcenty. Projekt i jego efekty s─ů wielowymiarowe. Do wielu miejsc wracamy i mo┼╝emy obserwowa─ç ludzi z tamtych stron oraz ewolucj─Ö, kt├│ra w nich zachodzi. Druga rzecz to opowie┼Ť─ç o filmach i ich tw├│rcach. Mamy szans─Ö uchwyci─ç tych ludzi w sytuacjach zwyczajnych, a nie oficjalnych ÔÇô podczas wywiadu, gdzie stosuje si─Ö formy grzeczno┼Ťciowe i szuka g┼é─Öbi w filmach. Mo┼╝emy lepiej pozna─ç ich podej┼Ťcie do ┼╝ycia oraz zarejestrowa─ç konfrontacj─Ö ze szczer─ů, nieu┼éadzon─ů publiczno┼Ťci─ů, kt├│ra potrafi powiedzie─ç, ┼╝e co┼Ť by┼éo nieudane. I wci─ů┼╝ nie wiemy, czy skupi─ç si─Ö na tw├│rcach, czy na publiczno┼Ťci, a mamy miliardy godzin materia┼éu i r├│┼╝nie mo┼╝emy to ugry┼║─ç.

 

Kiedy planujecie pokaza─ç film ┼Ťwiatu?

Prawdopodobnie na pocz─ůtku przysz┼éego roku. Mo┼╝e przy okazji rozdania Or┼é├│w.

 
W najbli┼╝sz─ů tras─Ö Polski ┼Üwiat┼éoczu┼éej w dniach 12-15 kwietnia wyruszy film ÔÇ×Mi┼éo┼Ť─çÔÇŁ S┼éawomira Fabickiego, a wraz z nim Julia Kijowska.
 

Ola Gra┼╝y┼äska (1987) ÔÇô absolwentka socjologii na Uniwersytecie Warszawskim, od 2011 roku zajmuje si─Ö koordynowaniem projektu Polska ┼Üwiat┼éoczu┼éa.

 
 
 
 
 
Przeczytaj inne rozmowy ÔÇ×KontaktuÔÇŁ.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś