Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Oskar┼╝eniami niepe┼énosprawno┼Ťci nie wyleczysz. Polemika z artyku┼éem ÔÇ×Ableizm istnieje. To (nie) Tylko TeoriaÔÇŁ.

Spo┼éecze┼ästwo mo┼╝e ÔÇô i je┼Ťli ma ku temu sposobno┼Ť─ç, to przynajmniej w jakiej┼Ť cz─Ö┼Ťci powinno ÔÇô stara─ç si─Ö normalizowa─ç ┼╝ycie ludzi dotkni─Ötych rozmaitymi niepe┼énosprawno┼Ťciami. Jednak przypisywanie spo┼éecze┼ästwu odpowiedzialno┼Ťci za niesprawno┼Ť─ç jest empirycznie nieuprawnione.
Oskar┼╝eniami niepe┼énosprawno┼Ťci nie wyleczysz. Polemika z artyku┼éem ÔÇ×Ableizm istnieje. To (nie) Tylko TeoriaÔÇŁ.
ilustr.: Dominika Bałdyga

Bartosz Tarnowski w Magazynie Kontakt napisa┼é o ÔÇ×nies┼éawnej recenzjiÔÇŁ ksi─ů┼╝ki pod tytu┼éem ÔÇ×Cyniczne teorieÔÇŁ, kt├│r─ů opublikowa┼éem na blogu ÔÇ×To Tylko TeoriaÔÇŁ. Cho─ç rzekoma ÔÇ×nies┼éawno┼Ť─çÔÇŁ wybrzmia┼éa z jednej, konkretnej ba┼äki informacyjnej, a takie jednostronne spojrzenie obarczone jest ci─Ö┼╝arem b┼é─Öd├│w poznawczych, to w polemice tej chc─Ö odnie┼Ť─ç si─Ö przede wszystkim do komentowanego przez Tarnowskiego ableizmu, perspektywy patrzenia na niepe┼énosprawno┼Ť─ç oraz na medycyn─Ö i fizjoterapi─Ö w jej kontek┼Ťcie.

Czym jest niepe┼énosprawno┼Ť─ç

Na wst─Öpie istotne jest podkre┼Ťlenie, ┼╝e ani z mojej recenzji, ani z recenzowanej ksi─ů┼╝ki, jak r├│wnie┼╝ z ┼Ťwiatopogl─ůdu sprzeciwiaj─ůcego si─Ö postmodernistycznemu relatywizmowi, na kt├│rym ÔÇ×distability studiesÔÇŁ w du┼╝ej mierze bazuj─ů, nie wynika niech─Ö─ç do os├│b niepe┼énosprawnych, sprzeciw wobec wprowadzania zmian, na przyk┼éad infrastrukturalnych, dla zwi─Ökszenia dost─Öpno┼Ťci r├│┼╝nych miejsc. Nie wynika z nich ch─Ö─ç utrudniania pozyskiwania zasi┼ék├│w b─ůd┼║ zapom├│g czy pomocy na rynku pracy. S─ůdz─Ö, ┼╝e na europejskim poziomie komfortu, z kt├│rym wci─ů┼╝ mamy jeszcze do czynienia, ka┼╝dy racjonalny cz┼éowiek zgodzi si─Ö, ┼╝e skierowanie specjalnych dzia┼éa┼ä do os├│b niepe┼énosprawnych jest uzasadnione i nie to stanowi tutaj o┼Ť sporu.

Problem le┼╝y w zupe┼énie r├│┼╝nym, sprzecznym spojrzeniu na to, czym jest niepe┼énosprawno┼Ť─ç i sk─ůd si─Ö bierze. Wed┼éug reprezentowanego przeze mnie podej┼Ťcia empirycznego i (post)pozytywistycznego, odmiennego wzgl─Ödem postmodernizmu i postmodernistycznego relatywizmu, ┼║r├│d┼éem niepe┼énosprawno┼Ťci jest wy┼é─ůcznie jej przyczyna bezpo┼Ťrednia (na przyk┼éad zesp├│┼é wad wrodzonych, mechaniczne uszkodzenia tkanek) oraz po┼Ťrednia (na przyk┼éad mutacje genetyczne, wypadek samochodowy). To, ┼╝e osoba z zespo┼éem Downa nie jest zdolna do robienia pewnych rzeczy, to efekt zaburze┼ä podczas mejozy, skutkuj─ůcych znalezieniem si─Ö w materiale genetycznym zarodka dodatkowego chromosomu i dalszych tego konsekwencji. Podobnie, jak ofiara wypadku, kt├│ra straci┼éa szanse na sprawne poruszanie si─Ö (cho─ç opis sytuacji mo┼╝e si─Ö nieco skomplikowa─ç, gdy dodamy do niego czynnik winy, zado┼Ť─çuczynienia itd. ze strony tego, kto do tej niepe┼énosprawno┼Ťci, spowodowanej wypadkiem, doprowadzi┼é).

ÔÇ×Uniepe┼énosprawnienieÔÇŁ

Relatywistyczne nak┼éadanie warunk├│w spo┼éecznych na te po┼Ťrednie i bezpo┼Ťrednie ┼║r├│d┼éa szeroko poj─Ötej niepe┼énosprawno┼Ťci czy wr─Öcz stawianie ich w pierwszym rz─Ödzie, jak robi to Bartosz Tarnowski, cho─ç czyni pozory zniuansowania, to w rzeczywisto┼Ťci rozmywa rzeczywisto┼Ť─ç. Zgodnie z ultrarelatywistyczn─ů perspektyw─ů, wypracowan─ů przez ÔÇ×distability studiesÔÇŁ, za niepe┼énosprawno┼Ť─ç odpowiada przede wszystkim nie zaburzenie okre┼Ťlonych funkcji organizmu, lecz to, ┼╝e spo┼éecze┼ästwo nie jest wystarczaj─ůco dobrze dostosowane do takich os├│b, nie zapewnia im zawsze i wsz─Ödzie tego, co pozwoli┼éoby im ┼╝y─ç tak, jakby nie by┼éy niepe┼énosprawne.

Innymi s┼éowy, z tej perspektywy to nie choroby i wypadki, a w efekcie uszkodzenia cia┼éa, s─ů najwa┼╝niejsz─ů przyczyn─ů niepe┼énosprawno┼Ťci, tylko spo┼éecze┼ästwo, kt├│re ÔÇ×uniepe┼énosprawniaÔÇŁ tym, ┼╝e nie dostosowuje si─Ö w ka┼╝dym mo┼╝liwym aspekcie do niepe┼énosprawnych. I z tak─ů postaw─ů nie zgadzam si─Ö ja oraz przeciwko takiemu postrzeganiu argumentuj─ů autorzy ÔÇ×Cynicznych teoriiÔÇŁ. Z tym, ┼╝e niepe┼énosprawni zas┼éuguj─ů na specjalne przywileje, ulgi, pomoc i dzia┼éania dostosowawcze, zgadzaj─ů si─Ö, jak s─ůdz─Ö, wszyscy, niezale┼╝nie od tego, czy przyjmuj─ů postmodernistyczn─ů, czy postpozytywistyczn─ů perspektyw─Ö patrzenia na kwesti─Ö niepe┼énosprawno┼Ťci.

Spo┼éecze┼ästwo mo┼╝e ÔÇô i je┼Ťli ma ku temu sposobno┼Ť─ç, to przynajmniej w jakiej┼Ť cz─Ö┼Ťci powinno ÔÇô stara─ç si─Ö normalizowa─ç ┼╝ycie ludzi dotkni─Ötych rozmaitymi niepe┼énosprawno┼Ťciami. Ja jestem na przyk┼éad za tym, by robi─ç to poprzez zmiany wej┼Ť─ç do budynk├│w, przej┼Ť─ç przez jezdni─Ö czy pod ni─ů, niskie pod┼éogi w tramwajach, wsparcie w zakresie poszukiwania pracy, zasi┼éki opieku┼äcze, u┼éatwiony dost─Öp do rehabilitacji itp. Jednak przypisywanie spo┼éecze┼ästwu odpowiedzialno┼Ťci za niesprawno┼Ť─ç wynikaj─ůc─ů z czynnik├│w medycznych i biograficznych, jest empirycznie nieuprawnione. My┼Ťlenie takie mo┼╝e si─Ö pojawia─ç w relatywistycznych fantazjach, ale nie ma zakotwiczenia w faktach, poniewa┼╝, co kluczowe, odwraca ci─ůg przyczynowo-skutkowy, w spos├│b typowy dla postmodernistycznych b┼é─Öd├│w logicznych.

Ableizm rzekomy

Autor tekstu pisze dalej: ÔÇ×Ableizm nie jest rzekomy, nie jest te┼╝ poj─Öciem-wytrychem s┼éu┼╝─ůcym do postawienia si─Ö w roli ofiaryÔÇŁ. Z pewno┼Ťci─ů osoby niepe┼énosprawne nie musz─ů stawia─ç si─Ö w roli ofiary, ale mog─ů ÔÇô i bywa, ┼╝e to robi─ů, czemu postmodernistyczne nastawienie bardzo sprzyja ÔÇô kreowa─ç wok├│┼é siebie dojmuj─ůc─ů aur─Ö, maj─ůc─ů wzbudza─ç poczucie winy w otoczeniu, kt├│re nijak ma si─Ö do powod├│w, przez kt├│re kto┼Ť jest niepe┼énosprawny, i kt├│re zwykle autentycznie ma sympatyczne nastawienie do chorego. W efekcie osoba niepe┼énosprawna mo┼╝e zniech─Öca─ç do siebie nieuprzedzonych ludzi, a potem to racjonalizowa─ç: ÔÇ×to ich ableizm, moje zachowanie nie ma z tym nic wsp├│lnegoÔÇŁ. W tym sensie ableizm jest zniekszta┼écaj─ůcym poznawczo wytrychem ÔÇô bo to, ┼╝e u niekt├│rych os├│b mo┼╝e istnie─ç jakie┼Ť rzeczywiste, nieuzasadnione obiektywnie uprzedzenie, nie stanowi punktu spornego.

Zgadzam si─Ö te┼╝ z Tarnowskim, ┼╝e ÔÇ×problem polega na tym, ┼╝e scenariusz, w kt├│rym udaje si─Ö ┬źwyzdrowie─ç┬╗, jest cz─Östo po prostu niemo┼╝liwyÔÇŁ. Zarazem rozwi─ůzaniem tego problemu nie jest obarczanie win─ů i odpowiedzialno┼Ťci─ů ca┼éego spo┼éecze┼ästwa i przelewanie na nie swojej, bez w─ůtpienia zrozumia┼éej, frustracji i desperacji. Niepe┼énosprawno┼Ť─ç, kt├│rej nie da si─Ö wyleczy─ç, zrehabilitowa─ç, cofn─ů─ç lub w jakikolwiek inny spos├│b pokona─ç, wymaga samoakceptacji z wewn─ůtrz i wsparcia z zewn─ůtrz, ale nie poprzez oskar┼╝anie tych, kt├│rzy na zewn─ůtrz s─ů, ┼╝e si─Ö za ma┼éo dostosowuj─ů, jak r├│wnie┼╝ nie przez pr├│b─Ö wm├│wienia im, ┼╝e traktowanie pe┼énosprawno┼Ťci jako ÔÇ×stanu domy┼ŤlnegoÔÇŁ ÔÇô kt├│rym ona po prostu jest, cho─çby 99% ludzi w danej spo┼éeczno┼Ťci by┼éa ci─Ö┼╝ko niepe┼énosprawna ÔÇô jest form─ů dyskryminacji czy ableizmu.

Nasze prawa, prawa do altmedu

Bartosz Tarnowski w swoim artykule robi jeszcze jeden erystyczny wybieg, na kt├│ry chcia┼ébym zwr├│ci─ç uwag─Ö. Pisze mianowicie, ┼╝e medyczne i fizjoterapeutyczne spojrzenie na problem niepe┼énosprawno┼Ťci jest przyczyn─ů kierowania si─Ö przez chorych do altmedu, czyli szarlatan├│w i hochsztapler├│w oferuj─ůcych medycyn─Ö alternatywn─ů, a wi─Öc o niepotwierdzonej skuteczno┼Ťci.

Przyczyn─ů tego mia┼éoby by─ç wynikaj─ůce z takiego podej┼Ťcia nadmierne skupienie na zdrowiu, a zbyt ma┼ée na ┼╝yciu spo┼éecznym, a nawet politycznym. Tyle, ┼╝e jest to fa┼észywa dychotomia. Nie ma tutaj albo wyboru postmodernistycznego, przez kt├│ry niepe┼énosprawni grz─Özn─ů w oskar┼╝aniu i antagonizowaniu, albo wyboru pokr─Ötnej medykalizacji, prowadz─ůcej wprost do sprzedawc├│w lewoskr─Ötnej witaminy C, strukturyzator├│w wody czy w─ůtpliwych terapii kom├│rkami macierzystymi. Nastawienie na medyczne wyleczenie lub rehabilitacj─Ö niepe┼énosprawno┼Ťci wcale nie musi powodowa─ç zaniedbania sfery uczuciowej, rodzinnej i spo┼éecznej, a tym, co kieruje ludzi do pseudomedycyny, jest cz─Östo desperacja i fa┼észywe informacje, niezale┼╝nie od tego, czy s─ů niepe┼énosprawni, czy zmagaj─ů si─Ö z innego typu problemami zdrowotnymi.

ÔÇ×To┬ánasze prawa. Prawa, kt├│rych┬ájeste┼Ťmy systematycznie pozbawianiÔÇŁ ÔÇô pisze Tarnowski, najdobitniej zaznaczaj─ůc, ┼╝e wierzy w postmodernistycznie relatywistyczn─ů win─Ö spo┼éecze┼ästwa ÔÇ×uniepe┼énosprawniaj─ůcegoÔÇŁ osoby niepe┼énosprawne. Lecz nie rozwi─ů┼╝e w ten spos├│b problem├│w wynikaj─ůcych z niepe┼énosprawno┼Ťci, jak r├│wnie┼╝ nie przekona kogokolwiek poza zradykalizowan─ů ba┼äk─ů to┼╝samo┼Ťciow─ů, ┼╝e mo┼╝e warto by┼éoby ten czy inny postulat, realnie tym razem dla niepe┼énosprawnych korzystny, zrealizowa─ç. Nie zaklnie r├│wnie┼╝ fizycznej rzeczywisto┼Ťci, b─Öd─ůcej faktyczn─ů przyczyn─ů niepe┼énosprawno┼Ťci. Zamiast tego ludziom pozytywnie nastawionym do znoszenia barier przypisuje win─Ö, ableizm, uprzedzenie. Chwilowo poczuje si─Ö lepiej, d┼éugofalowo zaszkodzi w┼éasnej sprawie.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś