Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Oni strajkuj─ů, one strajkuj─ů, my strajkujmy

Podnoszone w mediach pytania, czy strajk nauczycieli zmieni nastawienie polityk├│w i spo┼éecze┼ästwa do zwi─ůzk├│w zawodowych i walki o prawa pracownicze, s─ů naiwne. To tak, jakby chcie─ç w jeden wiecz├│r naprawi─ç toksyczne i nieudane trzydziestoletnie ma┼é┼╝e┼ästwo.

ilustr.: Zofia Klamka

ilustr.: Zofia Klamka


Uzwi─ůzkowienie w Polsce wynosi obecnie zaledwie 11 procent i… Czy ju┼╝ zasn─Öli┼Ťcie? Pe┼éna zgoda: teksty o zwi─ůzkach zawodowych s─ů zazwyczaj bezbrze┼╝nie nudne, podobnie zreszt─ů jak dzia┼éalno┼Ť─ç zwi─ůzkowa w praktyce. I jedno, i drugie jest ma┼éo smakowitym k─ůskiem dla medi├│w ÔÇô te oczekuj─ů szybkich pyta┼ä i kr├│tkich, obrazowych odpowiedzi.
A wi─Öc do rzeczy.
Czy strajk nauczycieli zmieni┼é podej┼Ťcie spo┼éecze┼ästwa do dzia┼éalno┼Ťci zwi─ůzkowej? Nie.
Czy ich protest przestroi podej┼Ťcie medi├│w? W dobie ich upadku i za┼╝artej walki o ods┼éony: w─ůtpliwe.
A mo┼╝e zmieni postaw─Ö polityk├│w ÔÇô zw┼éaszcza tych ┼Ťwie┼╝o nawr├│conych na popieranie protest├│w ÔÇô wobec zwi─ůzk├│w zawodowych i walki o prawa pracownicze? Zapomnijcie.
Ale to nie znaczy, ┼╝e strajkowano na pr├│┼╝no.
Dłuższa odpowiedź brzmiałaby tak:
Strajk nauczycieli dla medi├│w by┼é zdatny, bo dobrze wygl─ůda┼é na obrazku. W rolach g┼é├│wnych: rz─ůd jako zimny i nieczu┼éy szwarccharakter, sympatyczne, wykszta┼écone, wykonuj─ůce odpowiedzialn─ů prac─Ö nauczycielki, od kt├│rych zale┼╝y przysz┼éo┼Ť─ç ÔÇô dobro naszych dzieci, i miecz Damoklesa w postaci zagro┼╝onych matur. Z nauczycielkami do┼Ť─ç ┼éatwo si─Ö identyfikowa─ç. I wi─Ökszo┼Ť─ç z nas ma lub kiedy┼Ť b─Ödzie mia┼éa dzieci. ┼╗aden tam sp├│r zbiorowy i etapy jego rozwi─ůzywania. Czyste mi─Öso.┬áCo wi─Öcej, edukacja rezonuje ÔÇô zna si─Ö na niej ka┼╝dy. Bo ka┼╝dy kiedy┼Ť chodzi┼é do szko┼éy.
Cho─ç strajk by┼é stale obecny w mediach przez kilka tygodni, traktowano go ÔÇô zupe┼énie nies┼éusznie ÔÇô jako protest pewnej grupy zawodowej┬áprzeciwko┬áw┼éadzy, a nie wyst─ůpienie zwi─ůzku zawodowego, jako pracowniczej reprezentacji, wobec┬ápracodawcy. Esencja ÔÇô to, ┼╝e zwi─ůzki zawodowe stanowi─ů warunek koniecznego balansu mi─Ödzy pracownikami a pracodawcami (kimkolwiek s─ů!) ÔÇô przepad┼éa w eterze.
Nauczyciel zrobi┼é swoje, nauczyciel mo┼╝e odej┼Ť─ç
Politycy opozycji kilkukrotnie pokazali, ┼╝e zrozumieli niewiele. Zacz─Ö┼éo si─Ö ju┼╝ na etapie diagnozy. Brzmia┼éa tak: ÔÇ×rozdawnictwoÔÇŁ nie mog┼éo sko┼äczy─ç si─Ö inaczej, ni┼╝ wyj┼Ťciem na ulice kolejnych grup spo┼éecznych. Stwierdzenie to kryje w sobie zawoalowane, zupe┼énie sprzeczne ze zwi─ůzkowym duchem solidarno┼Ťci za┼éo┼╝enie, ┼╝e spo┼éecze┼ästwo, pracownice i pracownik├│w, nale┼╝y trzyma─ç na kr├│tkiej smyczy. Je┼Ťli si─Ö z niego zerw─ů ÔÇô po nas.
Strajk popiera┼éy nawet te osoby, kt├│re na co dzie┼ä wyra┼╝aj─ů otwart─ů irytacj─Ö postulatami pracowniczymi jako rzekomym hamulcem na drodze do rozwoju. Politycy opozycji ÔÇô jak to sformu┼éowa┼éa Justyna Suchecka, zajmuj─ůca si─Ö edukacj─ů dziennikarka ÔÇ×WyborczejÔÇŁ ÔÇô zupe┼énie bezpodstawnie uznali strajk za wyraz poparcia dla w┼éasnej polityki. Dla cz─Ö┼Ťci PO ÔÇô kt├│ra za w┼éasnych rz─ůd├│w nienachalnie prezentowa┼éa prospo┼éeczn─ů twarz ÔÇô strajk sta┼é si─Ö wymarzon─ů okazj─ů do forsowania w┼éasnej liberalnej agendy: p┼éaca za prac─Ö ÔÇô tak, transfery ÔÇô nie.
Wisienk─ů na torcie sta┼é si─Ö wiecz├│r 18 kwietnia, kiedy ─çwiczeni w przekazach dnia politycy i zwi─ůzani z nimi dziennikarze zacz─Öli g┼éo┼Ťno zastanawia─ç si─Ö, czy aby strajku nie nale┼╝y zawiesi─ç do wrze┼Ťnia. Nast─Öpnego dnia podczas konferencji Koalicji Obywatelskiej propozycja ÔÇô a raczej decyzja ÔÇô pad┼éa wprost.
Niezale┼╝nie od tego, czy pomys┼é zawieszenia strajku do wrze┼Ťnia by┼é s┼éuszny, czy te┼╝ nie (nie by┼é, ignoruje bowiem ca┼ékowicie psychologi─Ö strajku; przekonanie ludzi do podj─Öcia ryzyka, jakim jest strajk, wzniecenie ducha, zdolnego ud┼║wign─ů─ç materi─Ö, nie jest proste, a z pewno┼Ťci─ů nie da si─Ö go ┼éatwo odtworzy─ç, zw┼éaszcza po tym, jak na konta wielu z nauczycieli za kwiecie┼ä wp┼éyn─Ö┼éo zaledwie kilkaset z┼éotych wynagrodzenia), pokaza┼é symbolicznie podej┼Ťcie polityk├│w do samoorganizacji.
Bo kiedy w ma┼éych wiejskich szko┼éach nauczycielki stawia┼éy wszystko ÔÇô byt materialny, opini─Ö ÔÇô na jedn─ů kart─Ö, doznawa┼éy represji, by┼éy wytykane palcami przez lokalnych ksi─Ö┼╝y, obwiniane przez b─Öd─ůcych ich s─ůsiadami rodzic├│w, politycy naradzili si─Ö sami ze sob─ů i o┼Ťwiadczyli, ┼╝e ÔÇô skoro nic ju┼╝ wi─Öcej nie ugraj─ů ÔÇô zabieraj─ů zabawki i mo┼╝na si─Ö rozej┼Ť─ç. Wskazali nawet odpowiedni termin do kontynuacji strajku. Korzystny dla nich.
Protekcjonalna i przedmiotowa decyzja ÔÇô podj─Öta bez udzia┼éu podmiotu, nauczycieli i nauczycielek ÔÇô ┼╝ywo przypomina opisywane przez Davida Osta w ÔÇ×Kl─Ösce Solidarno┼ŤciÔÇŁ podej┼Ťcie liberalnych intelektualist├│w, kt├│rzy co prawda jak kania d┼╝d┼╝u potrzebowali robotnik├│w do zwyci─Östwa, ale starali si─Ö trzyma─ç mo┼╝liwie z dala jakiekolwiek ich postulaty.
Metoda naciekania działa
Strajk zako┼äczy┼é si─Ö przegran─ů, ale nauczycielom zn├│w ÔÇô przypadkiem ÔÇô uda┼éo si─Ö nauczy─ç czego┼Ť spo┼éecze┼ästwo.
Czego┼Ť wa┼╝nego dowiedzieli si─Ö nawet ci, kt├│rzy wertowali setki czy tysi─ůce marcowych i kwietniowych tekst├│w w poszukiwaniu pokrycia obietnicy, ┼╝e strajk ju┼╝ za moment wywr├│ci rz─ůd Prawa i Sprawiedliwo┼Ťci ÔÇô i kt├│rzy traktowali strajkuj─ůcych jak zbrojne rami─Ö opozycji. Si┼é─ů rzeczy, nawet pr─Ödko skroluj─ůc, musieli zosta─ç skonfrontowani z istot─ů protestu: opowie┼Ťciami nauczycieli i nauczycielek o ich sytuacji ┼╝yciowej. Ta wiedza ÔÇô nawet je┼Ťli u┼Ťpiona ÔÇô pozostanie. Co j─ů wybudzi? Kolejne protesty.
A tak si─Ö sk┼éada, ┼╝e mamy ich teraz sporo. Cho─çby trwaj─ůcy od pa┼║dziernika protest pracownik├│w pomocy spo┼éecznej, zarabiaj─ůcych nie wi─Öcej ni┼╝┬á2 tys. z┼éotych┬ána r─Ök─Ö za odpowiedzialn─ů prac─Ö z lud┼║mi w kryzysach ┼╝yciowych, w rodzinach, gdzie codzienno┼Ťci─ů jest przemoc, czy w domach os├│b, kt├│re umieraj─ů w samotno┼Ťci. O ich prote┼Ťcie media donosz─ů przez jeden pryzmat: wstrzymania wyp┼éat ┼Ťwiadczenia Rodzina 500+, do kt├│rego mog┼éoby doj┼Ť─ç, gdyby pracownicy zastrajkowali. Ci ostatni do sprawy podchodz─ů z lekk─ů irytacj─ů, ale pragmatycznie:
ÔÇô┬áNie mamy z tym problemu. Zdajemy sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e 500+ sprzedaje. Kto┼Ť kliknie, ┼╝eby sprawdzi─ç, czy nie grozi mu wstrzymanie ┼Ťwiadczenia, a przy okazji dowie si─Ö, ┼╝e do┼Ťwiadczamy przemocy za 1,9 tys. z┼éotych netto, ┼╝e frustrujemy si─Ö, wyp┼éacaj─ůc ┼Ťwiadczenia wy┼╝sze, ni┼╝ wynosz─ů nasze miesi─Öczne zarobki ÔÇô m├│wi w moim tek┼Ťcie w ÔÇ×WyborczejÔÇŁ Pawe┼é Maczy┼äski, wiceprzewodnicz─ůcy Polskiej Federacji Zwi─ůzkowej Pracownik├│w Socjalnych i Pomocy Spo┼éecznej.
Zmiana, kt├│ra dokonuje si─Ö pod wp┼éywem protest├│w, jest wi─Öc drobna, ledwo zauwa┼╝alna i pe┼ézaj─ůca. Ale metoda naciekania dzia┼éa.
Po grudzie do celu
S─ů dwa sektory i ÔÇô w konsekwencji ÔÇô dwa typy strajk├│w. Te w bud┼╝et├│wce zawsze b─Öd─ů uwik┼éanym w polityk─Ö ringiem dla rz─ůdz─ůcych i opozycji. Te w sektorze prywatnym jeszcze d┼éugo nie b─Öd─ů nikogo obchodzi─ç. Nadziei na zmian─Ö w postrzeganiu wagi i roli zwi─ůzk├│w zawodowych nie nale┼╝y doszukiwa─ç si─Ö wy┼é─ůcznie w sektorze publicznym,┬áale ÔÇô ze wzgl─Ödu na pracodawc─Ö ÔÇô jego rola jest kluczowa.
Bo ÔÇô rzadko to pisz─Ö ÔÇô s─ů powody do zadowolenia. Ostatnie miesi─ůce obfituj─ů w protesty grup zawodowych, po kt├│rych nie spodziewano si─Ö protest├│w w nieodleg┼éej przysz┼éo┼Ťci. Te przysz┼éy znacznie szybciej, ni┼╝ spodziewali si─Ö wszyscy interesuj─ůcy si─Ö przysz┼éo┼Ťci─ů rynku pracy.
W Stanach Zjednoczonych 9 maja┬ástawki minimalnej za godzin─Ö pracy i obj─Öcia podstawow─ů ochron─ů ÔÇô ubezpieczeniem, p┼éatnymi urlopami ÔÇô domagali si─Ö kierowcy Ubera i Lyfta. Polscy kierowcy przygl─ůdali im si─Ö z ciekawo┼Ťci─ů, cho─ç do my┼Ťli, ┼╝e podobny protest m├│g┼éby odby─ç si─Ö w Polsce, na razie podchodz─ů nie┼Ťmia┼éo. Kto┼Ť jednak przetar┼é szlaki.
Zaledwie dwie doby wcze┼Ťniej dosz┼éo z kolei do historycznej pikiety: po raz pierwszy w bran┼╝y growej protestowa┼éo 150 pracownik├│w i pracownic Riot Games (sp├│┼éki odpowiedzialnej mi─Ödzy innymi za s┼éynn─ů League of Legends). Jeszcze wcze┼Ťniej swoj─ů si┼é─Ö pokaza┼éo ÔÇô i dopi─Ö┼éo swego! ÔÇô 30 tysi─Öcy zatrudnionych w sieci sklep├│w Stop&Shop, a pod koniec ubieg┼éego roku bezprecedensowo ÔÇô tysi─ůcami ÔÇô strajkowano w sieci hoteli Marriott.
A kiedy w USA trwa┼é protest kierowc├│w, tego samego 9 maja w Polsce wszcz─Öcie sporu zbiorowego ÔÇô a wi─Öc przygrywki do strajku ÔÇô og┼éosi┼éy zwi─ůzki zawodowe w Amazonie. Co istotne, anarchizuj─ůcej Inicjatywie Pracowniczej i NSZZ ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ, kt├│re do tej pory dar┼éy ze sob─ů koty, uda┼éo si─Ö zjednoczy─ç we wsp├│lnej sprawie. Trudno nie wspomnie─ç o zako┼äczonym sukcesem, cho─ç dramatycznym i d┼éugim, strajku pilot├│w, steward├│w i stewardess w PLL LOT. Ten ostatni protest wyj─ůtkowo d┼éugo s─ůczy┼é si─Ö do g┼é├│w polskich odbiorc├│w. Ach, i jeszcze taks├│wkarze (cokolwiek s─ůdzicie o zasadno┼Ťci ich strajku!). No i, wreszcie, wyniki ostatnich bada┼ä, zgodnie z kt├│rymi uzwi─ůzkowienie i nastawienie do zwi─ůzk├│w zawodowych w┼Ťr├│d os├│b do┬á30┬ároku ┼╝ycia jest diametralnie lepsze, ni┼╝ w pokoleniu 45+.
Wiele wody up┼éynie jeszcze w Odrze, Sanie i Biebrzy, nim uda nam si─Ö wr├│ci─ç do w┼éa┼Ťciwego rozumienia sensu i wagi organizowania si─Ö pracownik├│w i pracownic. Nic dziwnego: w Polsce cierpi─ůcej na obsesyjne ruminacje na temat PRL-u zwi─ůzki zawodowe by┼éy zohydzane przez lata. ┼╗aden pojedynczy tekst i ┼╝aden osamotniony ÔÇô cho─ç liczny ÔÇô strajk tego nie cofnie. Trzeba lat powtarzania oczywisto┼Ťci. Na szcz─Ö┼Ťcie w sukurs przychodz─ů nam ci, kt├│rych ignorowa─ç nie wypada.
W opublikowanym w┼éa┼Ťnie raporcie ÔÇ×Rewriting the Rules of the European EconomyÔÇŁ ameryka┼äski ekonomista i noblista prof. Joseph E. Stiglitz pisze, ┼╝e najwa┼╝niejsz─ů (istotniejsz─ů ni┼╝ globalizacja czy zmiana technologiczna) przyczyn─ů wzrostu nier├│wno┼Ťci spo┼éecznych ÔÇô a wraz z nimi: niepokoj├│w, resentyment├│w historycznych i skrajnie prawicowych ruch├│w ÔÇô jest s┼éabo┼Ť─ç zwi─ůzk├│w zawodowych. Bo tylko one mog─ů skutecznie hamowa─ç nastawienie prywatnego biznesu wy┼é─ůcznie na zysk (lub, w wersji dla sektora publicznego, niekontrolowany rozrost mit├│w o tanim i coraz ta┼äszym pa┼ästwie).
Bo koszt ka┼╝dego strajku ÔÇô straty finansowe dla sp├│┼éki czy pa┼ästwa ÔÇô da si─Ö bardzo precyzyjnie wyrazi─ç za pomoc─ů liczb. Ale znacznie trudniej oszacowa─ç spo┼éeczny koszt jego braku.
***
Dzia┼éalno┼Ť─ç Kontaktu mo┼╝na wspiera─ç finansowo w┬áserwisie┬áPatronite.
Pozosta┼ée teksty z┬ábie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç┬átutaj.
***
Polecamy tak┼╝e:

Marsz robot├│w

O strajku w Sopocie, Warszawie i nie tylko

Strajk godno┼Ťci

Piotrowski, Zarzy┼äska: To w porz─ůdku, je┼Ťli nie odbierasz maili po siedemnastej

Juliusz Gardawski: Zwi─ůzki zawodowe s─ů jak bezpiecznik

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś