Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Oni strajkuj膮, one strajkuj膮, my strajkujmy

Podnoszone w mediach pytania, czy strajk nauczycieli zmieni nastawienie polityk贸w i spo艂ecze艅stwa do zwi膮zk贸w zawodowych i walki o prawa pracownicze, s膮 naiwne. To tak, jakby chcie膰 w jeden wiecz贸r naprawi膰 toksyczne i nieudane trzydziestoletnie ma艂偶e艅stwo.

ilustr.: Zofia Klamka

ilustr.: Zofia Klamka


Uzwi膮zkowienie w Polsce wynosi obecnie zaledwie 11 procent i… Czy ju偶 zasn臋li艣cie? Pe艂na zgoda: teksty o zwi膮zkach zawodowych s膮 zazwyczaj bezbrze偶nie nudne, podobnie zreszt膮 jak dzia艂alno艣膰 zwi膮zkowa w praktyce. I jedno, i drugie jest ma艂o smakowitym k膮skiem dla medi贸w 鈥 te oczekuj膮 szybkich pyta艅 i kr贸tkich, obrazowych odpowiedzi.
A wi臋c do rzeczy.
Czy strajk nauczycieli zmieni艂 podej艣cie spo艂ecze艅stwa do dzia艂alno艣ci zwi膮zkowej? Nie.
Czy ich protest przestroi podej艣cie medi贸w? W dobie ich upadku i za偶artej walki o ods艂ony: w膮tpliwe.
A mo偶e zmieni postaw臋 polityk贸w 鈥 zw艂aszcza tych 艣wie偶o nawr贸conych na popieranie protest贸w 鈥 wobec zwi膮zk贸w zawodowych i walki o prawa pracownicze? Zapomnijcie.
Ale to nie znaczy, 偶e strajkowano na pr贸偶no.
D艂u偶sza odpowied藕 brzmia艂aby tak:
Strajk nauczycieli dla medi贸w by艂 zdatny, bo dobrze wygl膮da艂 na obrazku. W rolach g艂贸wnych: rz膮d jako zimny i nieczu艂y szwarccharakter, sympatyczne, wykszta艂cone, wykonuj膮ce odpowiedzialn膮 prac臋 nauczycielki, od kt贸rych zale偶y przysz艂o艣膰 鈥 dobro naszych dzieci, i miecz Damoklesa w postaci zagro偶onych matur. Z nauczycielkami do艣膰 艂atwo si臋 identyfikowa膰. I wi臋kszo艣膰 z nas ma lub kiedy艣 b臋dzie mia艂a dzieci. 呕aden tam sp贸r zbiorowy i etapy jego rozwi膮zywania. Czyste mi臋so.聽Co wi臋cej, edukacja rezonuje 鈥 zna si臋 na niej ka偶dy. Bo ka偶dy kiedy艣 chodzi艂 do szko艂y.
Cho膰 strajk by艂 stale obecny w mediach przez kilka tygodni, traktowano go 鈥 zupe艂nie nies艂usznie 鈥 jako protest pewnej grupy zawodowej聽przeciwko聽w艂adzy, a nie wyst膮pienie zwi膮zku zawodowego, jako pracowniczej reprezentacji, wobec聽pracodawcy. Esencja 鈥 to, 偶e zwi膮zki zawodowe stanowi膮 warunek koniecznego balansu mi臋dzy pracownikami a pracodawcami (kimkolwiek s膮!) 鈥 przepad艂a w eterze.
Nauczyciel zrobi艂 swoje, nauczyciel mo偶e odej艣膰
Politycy opozycji kilkukrotnie pokazali, 偶e zrozumieli niewiele. Zacz臋艂o si臋 ju偶 na etapie diagnozy. Brzmia艂a tak: 鈥瀝ozdawnictwo鈥 nie mog艂o sko艅czy膰 si臋 inaczej, ni偶 wyj艣ciem na ulice kolejnych grup spo艂ecznych. Stwierdzenie to kryje w sobie zawoalowane, zupe艂nie sprzeczne ze zwi膮zkowym duchem solidarno艣ci za艂o偶enie, 偶e spo艂ecze艅stwo, pracownice i pracownik贸w, nale偶y trzyma膰 na kr贸tkiej smyczy. Je艣li si臋 z niego zerw膮 鈥 po nas.
Strajk popiera艂y nawet te osoby, kt贸re na co dzie艅 wyra偶aj膮 otwart膮 irytacj臋 postulatami pracowniczymi jako rzekomym hamulcem na drodze do rozwoju. Politycy opozycji 鈥 jak to sformu艂owa艂a Justyna Suchecka, zajmuj膮ca si臋 edukacj膮 dziennikarka 鈥濿yborczej鈥 鈥 zupe艂nie bezpodstawnie uznali strajk za wyraz poparcia dla w艂asnej polityki. Dla cz臋艣ci PO 鈥 kt贸ra za w艂asnych rz膮d贸w nienachalnie prezentowa艂a prospo艂eczn膮 twarz 鈥 strajk sta艂 si臋 wymarzon膮 okazj膮 do forsowania w艂asnej liberalnej agendy: p艂aca za prac臋 鈥 tak, transfery 鈥 nie.
Wisienk膮 na torcie sta艂 si臋 wiecz贸r 18 kwietnia, kiedy 膰wiczeni w przekazach dnia politycy i zwi膮zani z nimi dziennikarze zacz臋li g艂o艣no zastanawia膰 si臋, czy aby strajku nie nale偶y zawiesi膰 do wrze艣nia. Nast臋pnego dnia podczas konferencji Koalicji Obywatelskiej propozycja 鈥 a raczej decyzja 鈥 pad艂a wprost.
Niezale偶nie od tego, czy pomys艂 zawieszenia strajku do wrze艣nia by艂 s艂uszny, czy te偶 nie (nie by艂, ignoruje bowiem ca艂kowicie psychologi臋 strajku; przekonanie ludzi do podj臋cia ryzyka, jakim jest strajk, wzniecenie ducha, zdolnego ud藕wign膮膰 materi臋, nie jest proste, a z pewno艣ci膮 nie da si臋 go 艂atwo odtworzy膰, zw艂aszcza po tym, jak na konta wielu z nauczycieli za kwiecie艅 wp艂yn臋艂o zaledwie kilkaset z艂otych wynagrodzenia), pokaza艂 symbolicznie podej艣cie polityk贸w do samoorganizacji.
Bo kiedy w ma艂ych wiejskich szko艂ach nauczycielki stawia艂y wszystko 鈥 byt materialny, opini臋 鈥 na jedn膮 kart臋, doznawa艂y represji, by艂y wytykane palcami przez lokalnych ksi臋偶y, obwiniane przez b臋d膮cych ich s膮siadami rodzic贸w, politycy naradzili si臋 sami ze sob膮 i o艣wiadczyli, 偶e 鈥 skoro nic ju偶 wi臋cej nie ugraj膮 鈥 zabieraj膮 zabawki i mo偶na si臋 rozej艣膰. Wskazali nawet odpowiedni termin do kontynuacji strajku. Korzystny dla nich.
Protekcjonalna i przedmiotowa decyzja 鈥 podj臋ta bez udzia艂u podmiotu, nauczycieli i nauczycielek 鈥 偶ywo przypomina opisywane przez Davida Osta w 鈥濳l臋sce Solidarno艣ci鈥 podej艣cie liberalnych intelektualist贸w, kt贸rzy co prawda jak kania d偶d偶u potrzebowali robotnik贸w do zwyci臋stwa, ale starali si臋 trzyma膰 mo偶liwie z dala jakiekolwiek ich postulaty.
Metoda naciekania dzia艂a
Strajk zako艅czy艂 si臋 przegran膮, ale nauczycielom zn贸w 鈥 przypadkiem 鈥 uda艂o si臋 nauczy膰 czego艣 spo艂ecze艅stwo.
Czego艣 wa偶nego dowiedzieli si臋 nawet ci, kt贸rzy wertowali setki czy tysi膮ce marcowych i kwietniowych tekst贸w w poszukiwaniu pokrycia obietnicy, 偶e strajk ju偶 za moment wywr贸ci rz膮d Prawa i Sprawiedliwo艣ci 鈥 i kt贸rzy traktowali strajkuj膮cych jak zbrojne rami臋 opozycji. Si艂膮 rzeczy, nawet pr臋dko skroluj膮c, musieli zosta膰 skonfrontowani z istot膮 protestu: opowie艣ciami nauczycieli i nauczycielek o ich sytuacji 偶yciowej. Ta wiedza 鈥 nawet je艣li u艣piona 鈥 pozostanie. Co j膮 wybudzi? Kolejne protesty.
A tak si臋 sk艂ada, 偶e mamy ich teraz sporo. Cho膰by trwaj膮cy od pa藕dziernika protest pracownik贸w pomocy spo艂ecznej, zarabiaj膮cych nie wi臋cej ni偶聽2 tys. z艂otych聽na r臋k臋 za odpowiedzialn膮 prac臋 z lud藕mi w kryzysach 偶yciowych, w rodzinach, gdzie codzienno艣ci膮 jest przemoc, czy w domach os贸b, kt贸re umieraj膮 w samotno艣ci. O ich prote艣cie media donosz膮 przez jeden pryzmat: wstrzymania wyp艂at 艣wiadczenia Rodzina 500+, do kt贸rego mog艂oby doj艣膰, gdyby pracownicy zastrajkowali. Ci ostatni do sprawy podchodz膮 z lekk膮 irytacj膮, ale pragmatycznie:
鈥撀燦ie mamy z tym problemu. Zdajemy sobie spraw臋 z tego, 偶e 500+ sprzedaje. Kto艣 kliknie, 偶eby sprawdzi膰, czy nie grozi mu wstrzymanie 艣wiadczenia, a przy okazji dowie si臋, 偶e do艣wiadczamy przemocy za 1,9 tys. z艂otych netto, 偶e frustrujemy si臋, wyp艂acaj膮c 艣wiadczenia wy偶sze, ni偶 wynosz膮 nasze miesi臋czne zarobki 鈥 m贸wi w moim tek艣cie w 鈥濿yborczej鈥 Pawe艂 Maczy艅ski, wiceprzewodnicz膮cy Polskiej Federacji Zwi膮zkowej Pracownik贸w Socjalnych i Pomocy Spo艂ecznej.
Zmiana, kt贸ra dokonuje si臋 pod wp艂ywem protest贸w, jest wi臋c drobna, ledwo zauwa偶alna i pe艂zaj膮ca. Ale metoda naciekania dzia艂a.
Po grudzie do celu
S膮 dwa sektory i 鈥 w konsekwencji 鈥 dwa typy strajk贸w. Te w bud偶et贸wce zawsze b臋d膮 uwik艂anym w polityk臋 ringiem dla rz膮dz膮cych i opozycji. Te w sektorze prywatnym jeszcze d艂ugo nie b臋d膮 nikogo obchodzi膰. Nadziei na zmian臋 w postrzeganiu wagi i roli zwi膮zk贸w zawodowych nie nale偶y doszukiwa膰 si臋 wy艂膮cznie w sektorze publicznym,聽ale 鈥 ze wzgl臋du na pracodawc臋 鈥 jego rola jest kluczowa.
Bo 鈥 rzadko to pisz臋 鈥 s膮 powody do zadowolenia. Ostatnie miesi膮ce obfituj膮 w protesty grup zawodowych, po kt贸rych nie spodziewano si臋 protest贸w w nieodleg艂ej przysz艂o艣ci. Te przysz艂y znacznie szybciej, ni偶 spodziewali si臋 wszyscy interesuj膮cy si臋 przysz艂o艣ci膮 rynku pracy.
W Stanach Zjednoczonych 9 maja聽stawki minimalnej za godzin臋 pracy i obj臋cia podstawow膮 ochron膮 鈥 ubezpieczeniem, p艂atnymi urlopami 鈥 domagali si臋 kierowcy Ubera i Lyfta. Polscy kierowcy przygl膮dali im si臋 z ciekawo艣ci膮, cho膰 do my艣li, 偶e podobny protest m贸g艂by odby膰 si臋 w Polsce, na razie podchodz膮 nie艣mia艂o. Kto艣 jednak przetar艂 szlaki.
Zaledwie dwie doby wcze艣niej dosz艂o z kolei do historycznej pikiety: po raz pierwszy w bran偶y growej protestowa艂o 150 pracownik贸w i pracownic Riot Games (sp贸艂ki odpowiedzialnej mi臋dzy innymi za s艂ynn膮 League of Legends). Jeszcze wcze艣niej swoj膮 si艂臋 pokaza艂o 鈥 i dopi臋艂o swego! 鈥 30 tysi臋cy zatrudnionych w sieci sklep贸w Stop&Shop, a pod koniec ubieg艂ego roku bezprecedensowo 鈥 tysi膮cami 鈥 strajkowano w sieci hoteli Marriott.
A kiedy w USA trwa艂 protest kierowc贸w, tego samego 9 maja w Polsce wszcz臋cie sporu zbiorowego 鈥 a wi臋c przygrywki do strajku 鈥 og艂osi艂y zwi膮zki zawodowe w Amazonie. Co istotne, anarchizuj膮cej Inicjatywie Pracowniczej i NSZZ 鈥濻olidarno艣膰鈥, kt贸re do tej pory dar艂y ze sob膮 koty, uda艂o si臋 zjednoczy膰 we wsp贸lnej sprawie. Trudno nie wspomnie膰 o zako艅czonym sukcesem, cho膰 dramatycznym i d艂ugim, strajku pilot贸w, steward贸w i stewardess w PLL LOT. Ten ostatni protest wyj膮tkowo d艂ugo s膮czy艂 si臋 do g艂贸w polskich odbiorc贸w. Ach, i jeszcze taks贸wkarze (cokolwiek s膮dzicie o zasadno艣ci ich strajku!). No i, wreszcie, wyniki ostatnich bada艅, zgodnie z kt贸rymi uzwi膮zkowienie i nastawienie do zwi膮zk贸w zawodowych w艣r贸d os贸b do聽30聽roku 偶ycia jest diametralnie lepsze, ni偶 w pokoleniu 45+.
Wiele wody up艂ynie jeszcze w Odrze, Sanie i Biebrzy, nim uda nam si臋 wr贸ci膰 do w艂a艣ciwego rozumienia sensu i wagi organizowania si臋 pracownik贸w i pracownic. Nic dziwnego: w Polsce cierpi膮cej na obsesyjne ruminacje na temat PRL-u zwi膮zki zawodowe by艂y zohydzane przez lata. 呕aden pojedynczy tekst i 偶aden osamotniony 鈥 cho膰 liczny 鈥 strajk tego nie cofnie. Trzeba lat powtarzania oczywisto艣ci. Na szcz臋艣cie w sukurs przychodz膮 nam ci, kt贸rych ignorowa膰 nie wypada.
W opublikowanym w艂a艣nie raporcie 鈥濺ewriting the Rules of the European Economy鈥 ameryka艅ski ekonomista i noblista prof. Joseph E. Stiglitz pisze, 偶e najwa偶niejsz膮 (istotniejsz膮 ni偶 globalizacja czy zmiana technologiczna) przyczyn膮 wzrostu nier贸wno艣ci spo艂ecznych 鈥 a wraz z nimi: niepokoj贸w, resentyment贸w historycznych i skrajnie prawicowych ruch贸w 鈥 jest s艂abo艣膰 zwi膮zk贸w zawodowych. Bo tylko one mog膮 skutecznie hamowa膰 nastawienie prywatnego biznesu wy艂膮cznie na zysk (lub, w wersji dla sektora publicznego, niekontrolowany rozrost mit贸w o tanim i coraz ta艅szym pa艅stwie).
Bo koszt ka偶dego strajku 鈥 straty finansowe dla sp贸艂ki czy pa艅stwa 鈥 da si臋 bardzo precyzyjnie wyrazi膰 za pomoc膮 liczb. Ale znacznie trudniej oszacowa膰 spo艂eczny koszt jego braku.
***
Dzia艂alno艣膰 Kontaktu mo偶na wspiera膰 finansowo w聽serwisie聽Patronite.
Pozosta艂e teksty z聽bie偶膮cego numeru dwutygodnika 鈥濳ontakt鈥 mo偶na znale藕膰聽tutaj.
***
Polecamy tak偶e:

Marsz robot贸w

O strajku w Sopocie, Warszawie i nie tylko

Strajk godno艣ci

Piotrowski, Zarzy艅ska: To w porz膮dku, je艣li nie odbierasz maili po siedemnastej

Juliusz Gardawski: Zwi膮zki zawodowe s膮 jak bezpiecznik

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij