Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

O┼étarz z lukru. ÔÇ×JohnnyÔÇŁ Daniela Jaroszka

Filmowa biografia ksi─Ödza Jana Kaczkowskiego uczy, ┼╝e niekt├│rych historii nie trzeba upi─Öksza─ç realizacyjnym makija┼╝em.
O┼étarz z lukru. ÔÇ×JohnnyÔÇŁ Daniela Jaroszka
Materiały prasowe / Fot. H. Komerski

Wszystko fajnie. Tak mog┼éaby brzmie─ç recenzja biopicu ksi─Ödza Jana Kaczkowskiego w dw├│ch s┼éowach. Oczywi┼Ťcie, pokusz─Ö si─Ö o szerszy komentarz, bo i wcze┼Ťniej poruszy┼éem na ┼éamach Magazynu Kontakt temat ukazywania pobo┼╝no┼Ťci w polskim kinie, i mimo wszystko nie spos├│b zignorowa─ç sukcesu debiutanckiego filmu Daniela Jaroszka. ÔÇ×JohnnyÔÇÖegoÔÇŁ na du┼╝ym ekranie zobaczy┼éo blisko 700 tysi─Öcy widz├│w (stan na weekend 22-23 pa┼║dziernika). Prze┼Ťcign─ů┼é tym samym ÔÇ×DC Lig─Ö Super-PetsÔÇŁ, ÔÇ×Skarb Miko┼éajkaÔÇŁ i ÔÇ×ElvisaÔÇŁ. Tylko jedna rodzima produkcja poradzi┼éa sobie w tym roku lepiej ÔÇô czwarta cz─Ö┼Ť─ç komediowej serii ÔÇ×Kogel MogelÔÇŁ. Ona jednak nie osi─ůgnie ju┼╝ lepszego wyniku sprzeda┼╝owego, bo jaki┼Ť czas temu wyl─ůdowa┼éa w katalogu Netfliksa. ÔÇ×JohnnyÔÇŁ nadal jest za to w repertuarze kin i cieszy si─Ö nies┼éabn─ůc─ů popularno┼Ťci─ů. Pu┼éapu miliona widz├│w raczej nie osi─ůgnie, ale rezultatu, zw┼éaszcza w dobie przesytu platformami streamingowymi, i tak wypada pogratulowa─ç.

Refleksj─Ö nad istot─ů filmu celowo rozpoczynam od si─Ögni─Öcia do rankingu box officeÔÇÖu. Produkcja nale┼╝y do tych, kt├│rym od pocz─ůtku wieszczono frekwencyjny sukces. Naiwne by┼éoby my┼Ťlenie, ┼╝e powinno by─ç inaczej ÔÇô w ko┼äcu tworzenie kultury to biznes taki, jak inne. S─Ök w tym, ┼╝e ÔÇ×JohnnyÔÇŁ w swojej formie i narracji nader cz─Östo przypomina wycyzelowany produkt gotowy zaspokoi─ç potrzeby wszystkich widz├│w. Jest adresowany do wierz─ůcych, wycieczek szkolnych, rodzin z dzie─çmi, ale i do libera┼é├│w krytykuj─ůcych instytucj─Ö Ko┼Ťcio┼éa katolickiego czy popieraj─ůcych Jurka Owsiaka. Stworzenie takiego crowd pleasera (b─ůd┼║ kina ┼Ťrodka, jak kto woli) jest du┼╝ym wyzwaniem. Znacznie wi─Ökszym i bardziej od┼Ťwie┼╝aj─ůcym pozostaje jednak pr├│ba ucieczki od fabularnych schemat├│w oraz chwyt├│w, kt├│re momentalnie roz┼Ťmiesz─ů lub wzrusz─ů widza. Albo dotkni─Öcia mniej oczywistych, niewygodnych i krytycznych w─ůtk├│w z jednoczesnym porzuceniem tych zachowawczych. Jaroszek nie poszed┼é ┼╝adn─ů z tych dr├│g.

Superbohater w sutannie

To, jak wygl─ůda ÔÇ×JohnnyÔÇŁ, mo┼╝na wyt┼éumaczy─ç doborem portretowanej osoby. Zmar┼éy przed sze┼Ťcioma laty ksi─ůdz Jan Kaczkowski jest idealnym materia┼éem na superbohatera, kt├│ry zamiast peleryny nosi sutann─Ö. Lewostronny niedow┼éad, du┼╝a wada wzroku i wykryte na ostatnim etapie ┼╝ycia nowotwory nie przeszkodzi┼éy mu w pomocy s┼éabszym, niedo┼é─Ö┼╝nym i opuszczonym. Gdy ko┼äczy┼é studia podyplomowe z bioetyki, zacz─ů┼é budow─Ö Hospicjum pw. ┼Ťw. Ojca Pio. Jednocze┼Ťnie sta┼é si─Ö or─Ödownikiem wiary: nagrywa┼é vlogi, by┼é ambasadorem ┼Üwiatowych Dni M┼éodzie┼╝y i pisa┼é ksi─ů┼╝ki. Popularno┼Ť─ç zaprowadza┼éa go do program├│w telewizyjnych, rozg┼éo┼Ťni radiowych i do Akademii Sztuk Przepi─Öknych ├│wczesnego Przystanku Woodstock. Jak sam m├│wi┼é, nie wykorzystywa┼é s┼éawy do tego, ┼╝eby si─Ö polansowa─ç. ÔÇ×OnkocelebryctwoÔÇŁ by┼éo dla niego szans─ů na dotarcie do wi─Ökszej grupy ludzi gotowych pom├│c. Takiego cz┼éowieka bardzo ┼éatwo polubi─ç, jeszcze trudniej nie podziwia─ç.

ÔÇ×NietykalniÔÇŁ w Polsce powiatowej

Re┼╝yser pr├│buje rozbroi─ç schemat linearnego opowiadania o postaci, kt├│rej niejeden by┼éby got├│w postawi─ç pomnik. Ju┼╝ w scenach otwieraj─ůcych ÔÇ×JohnnyÔÇÖegoÔÇŁ poznajemy r├│wnorz─Ödnego, pierwszoplanowego bohatera. Mowa o Patryku Galewskim, ┼╝yj─ůcym podopiecznym Kaczkowskiego. Panowie ukazuj─ů si─Ö na ekranie w dw├│ch r├│wnoleg┼éych ┼Ťwiatach. Ksi─ůdz w akompaniamencie wznios┼éej ko┼Ťcielnej pie┼Ťni odprawia msz─Ö, podczas gdy m┼éody ch┼éopak dokonuje rozboju z utworem ÔÇ×GniewÔÇŁ rapera Kukona w tle. Ich drogi przetn─ů si─Ö w puckim hospicjum, dok─ůd Patryk zostaje wys┼éany w celu odbycia przymusowych prac spo┼éecznych. Lwi─ů cz─Ö┼Ť─ç filmu zajmuje duchowa przemiana m┼éodego protagonisty ÔÇô najpierw odb─Öbniaj─ůcego swoje obowi─ůzki jak za kar─Ö, a p├│┼║niej stopniowo dostrzegaj─ůcego sens opieki nad umieraj─ůcymi lud┼║mi. Metamorfoza nie idzie jednak jak po ma┼Ťle. Demony z przesz┼éo┼Ťci nie daj─ů o sobie zapomnie─ç, stare przyzwyczajenia wesz┼éy g┼é─Öboko do krwiobiegu, za┼Ť s─ůd nie wierzy w jego magiczn─ů resocjalizacj─Ö. Mimo wzlot├│w i upadk├│w Kaczkowski niestrudzenie ufa swojemu wychowankowi. Czasami na niego huknie albo zastawi psychologiczn─ů pu┼éapk─Ö, ale w gruncie rzeczy chce, ┼╝eby wiod┼éo mu si─Ö jak najlepiej. Gdy inni spisali go na straty i wepchn─Öli do szufladki ze ÔÇ×zdemoralizowan─ů m┼éodzie┼╝─ůÔÇŁ, kap┼éan jest jednym z nielicznych ÔÇô je┼Ťli nie jedynym ÔÇô kt├│ry wyci─ůga do niego r─Ök─Ö. Tak, to tr─ůci ÔÇ×NietykalnymiÔÇŁ Oliviera NakacheÔÇÖa i ├ërica Toledana, ale w Polsce powiatowej.

Te zdarzenia, podobnie jak uwzgl─Ödnione w ÔÇ×JohnnymÔÇŁ elementy biogramu ksi─Ödza, nie s─ů wyssane z palca. Galewski nie wr├│ci┼é do p├│┼é┼Ťwiatka przest─Öpczego. Ma tr├│jk─Ö dzieci, pracuje jako szef kuchni jednej z restauracji na Helu, a niedawno wyda┼é ÔÇ×Kuchni─Ö na pe┼énej petardzieÔÇŁ (to nawi─ůzanie do tytu┼éu ksi─ů┼╝ki swojego mentora) ÔÇô zbi├│r autorskich przepis├│w po┼é─ůczony z osobistymi wspomnieniami. Jaroszek wybra┼é wi─Öc do zekranizowania nie jedn─ů, a dwie historie ÔÇô tak niezwyk┼ée i obfituj─ůce w zwroty akcji, ┼╝e a┼╝ nieprawdopodobne. Zasadniczy problem, jaki widz─Ö w metodzie tw├│rczej re┼╝ysera, tkwi w dodatkowym podrasowaniu tych opowie┼Ťci. Produkcji przez to niebezpiecznie blisko do ociekaj─ůcej lukrem laurki, w kt├│rej nie ma wiele miejsca na zw─ůtpienia czy cierpienie towarzysz─ůce czemu┼Ť tak fundamentalnemu jak ┼Ťmier─ç.

Komiksowe klisze

Biografia Kaczkowskiego jest pierwszym pe┼énometra┼╝owym filmem Jaroszka. Dotychczas realizowa┼é reklamy i klipy, mi─Ödzy innymi dla The Dumplings, Quebonafide, Darii Zawia┼éow czy Dawida Podsiad┼éo. Z tym ostatnim nie sko┼äczy┼é na jednym projekcie ÔÇô niedawno wykona┼é sesj─Ö ok┼éadkow─ů jego albumu ÔÇ×Lata dwudziesteÔÇŁ, a sam wokalista jest producentem wykonawczym ÔÇ×JohnnyÔÇÖegoÔÇŁ. W filmie czu─ç, ┼╝e tw├│rca obficie czerpie ze swojego teledyskowego rodowodu. Bawi si─Ö perspektywami, zwraca uwag─Ö na detale i wybiera widowiskowe ci─Öcia monta┼╝owe. Ruch kamery p┼éynnie synchronizuje si─Ö ze ┼Ťcie┼╝k─ů d┼║wi─Ökow─ů Micha┼éa Kusha. Pastelowe kolory i ┼Ťwiat┼éo otulaj─ů ekran. Takie rozwi─ůzania w przypadku kr├│tkich form zdaj─ů egzamin. W blisko dwugodzinnej historii ich nagromadzenie najzwyczajniej w ┼Ťwiecie m─Öczy, odci─ůgaj─ůc od tego, co najistotniejsze. Trafnie podsumowa┼éa to Katarzyna Jab┼éo┼äska z magazynu ÔÇ×Wi─Ö┼║ÔÇŁ, pisz─ůc, ┼╝e film przypomina raczej ÔÇ×komiks i ciekawy zapis zdarze┼äÔÇŁ. Upi─Ökszony, ale i jednorodny ┼Ťwiat dobrze wida─ç na przyk┼éadzie prostego antagonizmu. Kaczkowski jest tym ÔÇ×fajnymÔÇŁ ksi─Ödzem rzucaj─ůcym rymowanymi wierszykami jak z r─Ökawa, pal─ůcym jointa z Patrykiem i urz─ůdzaj─ůcym wy┼Ťcigi na w├│zku inwalidzkim. Jego pasja i gotowo┼Ť─ç do pracy zderza si─Ö z biurokracj─ů zinstytucjonalizowanego Ko┼Ťcio┼éa. Uosabia j─ů arcybiskup (Feliks Szajnert) ÔÇô starszy, zgorzknia┼éy dygnitarz borykaj─ůcy si─Ö od wielu lat z chorob─ů alkoholow─ů. Sceny ich konfrontacji to klisze, kt├│rych niepisanymi patronami s─ů ÔÇ×KlerÔÇŁ Smarzowskiego i ÔÇ×Bo┼╝e Cia┼éoÔÇŁ Komasy.

P├│j┼Ťcie sprawdzonymi schematami wida─ç te┼╝ w doborze obsady. Kaczkowskiego zagra┼éa czo┼éowa twarz polskich biografii. Dawid Ogrodnik na przestrzeni lat wciela┼é si─Ö w dziennikarza Tomasza Beksi┼äskiego (ÔÇ×Ostatnia rodzinaÔÇŁ), Zdzis┼éawa Najmrodzkiego (ÔÇ×NajmroÔÇŁ) czy artyst─Ö wizualnego Daniela Rycharskiego (ÔÇ×Wszystkie nasze strachyÔÇŁ). Portretuj─ůc ┼╝yj─ůce albo zmar┼ée osoby, aktor za ka┼╝dym razem dba o w┼éa┼Ťciwe przygotowanie, troch─Ö w my┼Ťl metody Stanis┼éawskiego. Zaczyna ┼╝y─ç swoj─ů rol─ů, sprawnie modulowa─ç g┼éos, mimik─Ö albo styl chodzenia. W ÔÇ×JohnnymÔÇŁ zn├│w wysz┼éo mu to bardzo dobrze. Gdy w pewnym momencie na ekranie pojawia si─Ö archiwalne nagranie z wyst─ůpienia ksi─Ödza na Przystanku Woodstock, du┼╝e podobie┼ästwo wida─ç go┼éym okiem. W Ogrodniku zn├│w jednak ma┼éo samego Ogrodnika. Niew─ůtpliwie umie znakomicie na┼Ťladowa─ç, ale dopieszczone emploi w pewnym momencie mo┼╝e stawia─ç mu ograniczenia. T─Ö sam─ů manier─Ö, co w ÔÇ×25 latach niewinno┼Ťci. Sprawie Tomka KomendyÔÇŁ, przybra┼é za┼Ť Piotr Trojan. I wtedy, i teraz zagra┼é ch┼éopaka, kt├│ry wszed┼é w konflikt z prawem, a teraz pr├│buje pouk┼éada─ç swoje ┼╝ycie. W swojej psychomachii wypada przekonuj─ůco, ale zn├│w ÔÇô to zbyt oczywista decyzja castingowa.

Na sam koniec chc─Ö podkre┼Ťli─ç z pe┼én─ů stanowczo┼Ťci─ů: ÔÇ×JohnnyÔÇŁ nie jest z┼éym filmem. Jaroszek odni├│s┼é nim du┼╝y sukces i ju┼╝ teraz zbiera jego owoce. Teraz pracuje nad ÔÇ×Dru┼╝yn─ů AAÔÇŁ, najprawdopodobniej po┼Ťwi─Öcon─ů ┼╝yciu anonimowych alkoholik├│w. Oby przy nowym projekcie wyci─ůgn─ů┼é lekcj─Ö ze swojego debiutu i pami─Öta┼é o tym, ┼╝e prawdziwe historie lubi─ů broni─ç si─Ö same, ich twarze nie musz─ů by─ç opatrzone, a realizacyjne b┼éyskotki czasem warto schowa─ç do szafy. Wtedy b─Ödzie jeszcze fajniej.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś