Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Olitzky, Aftab: Kobiety, kt贸re zatrzymuj膮 nienawi艣膰

Badania inspirowane teori膮 zmiany m贸wi膮 o efektach 鈥瀙oszerzonych kontakt贸w鈥. Moja relacja z Atiy膮 i spos贸b, w jaki j膮 kocham, pozwala pozytywnie kszta艂towa膰 to, jak postrzegam ca艂膮 spo艂eczno艣膰 muzu艂ma艅sk膮. Je艣li uda si臋 to powt贸rzy膰 w przypadku innych muzu艂manek i 呕yd贸wek zaanga偶owanych w Siostrze艅stwo, b臋dziemy w stanie powstrzyma膰 negatywne stereotypy mi臋dzy naszymi wsp贸lnotami religijnymi.
Olitzky, Aftab: Kobiety, kt贸re zatrzymuj膮 nienawi艣膰
ilustr.: Zuzanna Wicha

Rozmawiam z Sheryl Olitzky i Atiy膮 Aftab 鈥 za艂o偶ycielkami Siostrze艅stwa Salam Szalom (ang. Sisterhood of Salaam Shalom), kt贸re zrzesza trzy tysi膮ce kobiet w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Spotykam si臋 z nimi podczas ich podr贸偶y po Polsce, gdzie wraz z grup膮 pi臋膰dziesi臋ciu si贸str uczestnicz膮 w wyje藕dzie z cyklu 鈥濨uilding the Bridge Trip鈥. W艂a艣nie wr贸ci艂y z wizyty w muzeum Auschwitz, gdzie zorganizowa艂y pierwsz膮 w historii modlitw臋 偶ydowsko-muzu艂ma艅sk膮 poprowadzon膮 przez kobiety.

Po modlitwie wyznawczynie islamu odczyta艂y nazwiska krewnych swoich 偶ydowskich si贸str, kt贸rych zabito w obozie. Nast臋pnie 呕yd贸wki odczyta艂y 43 nazwiska zg艂adzonych muzu艂man贸w i muzu艂manek. Na koniec powsta艂a fotografia, kt贸ra sta艂a si臋聽ikon膮 wyjazdu i ca艂ego ruchu.

Karol Wilczy艅ski

* * *

Sk膮d wzi膮艂 si臋 pomys艂, by stworzy膰 kobiecy ruch mi臋dzyreligijny?

SHERYL OLITZKY: Wszystko zacz臋艂o si臋 jedena艣cie lat temu, podczas wizyty w Auschwitz. By艂o mi bardzo trudno po tym, jak zobaczy艂am tam ogromn膮聽skal臋 potworno艣ci. Jednocze艣nie, jeszcze w autobusie w drodze powrotnej, dosz艂o do mnie, 偶e nie widzia艂am tam 偶adnej kobiety w hid偶abie, nikogo, kto mia艂 ciemniejszy kolor sk贸ry lub azjatyckie pochodzenie. Zapyta艂am mojego przewodnika dlaczego. Odpowiedzia艂: 鈥濨o Polska jest dla Polak贸w鈥. Nast臋pnie doda艂: 鈥濪laczego pytasz mnie o hid偶ab? Nie mamy muzu艂man贸w w Polsce, nie chcemy ich tutaj鈥. Wtedy nie mia艂am poj臋cia, co robi膰, ale wiedzia艂am, 偶e nale偶y powstrzyma膰 t臋 nienawi艣膰. Po jakim艣 czasie zrozumia艂am, 偶e nie zmieni臋 przesz艂o艣ci, ale mog臋聽wp艂yn膮膰 na przysz艂o艣膰.

Za艂o偶y艂y艣cie pierwszy na 艣wiecie du偶y ruch 呕yd贸wek i muzu艂manek dzia艂aj膮cych na rzecz dialogu. Kobiety zmieniaj膮ce rzeczywisto艣膰. Pok贸j mi臋dzy muzu艂manami i 呕ydami. Zmieniacie zasady gry.

S.O.: Tak, niemal dziesi臋膰 lat temu podj臋艂y艣my decyzj臋, 偶e nadszed艂 czas na dialog muzu艂ma艅sko-偶ydowski. I na to, by powstrzyma膰 nienawi艣膰 mi臋dzy nami. Nigdy w skali USA nie zrobiono niczego na rzecz dialogu 呕yd贸w i muzu艂man贸w. Pojawia艂y si臋 tylko pojedyncze wydarzenia, kt贸re organizowali lokalni rabini czy imamowie. I tyle. Oczywi艣cie podczas tych wydarze艅 nie by艂o mowy o kobietach. Chcemy zmieni膰 ten stan rzeczy.

W jaki spos贸b?

S.O.: Inspirujemy si臋 teori膮 zmiany (ang.聽Theory of Change) autorstwa psychologa spo艂ecznego Gordona Allporta. M贸wi ona, 偶e je艣li dasz dw贸m obcym osobom wsp贸lny cel i pozwolisz im spotyka膰 si臋 regularnie w bezpiecznym miejscu, by go realizowa膰, to mi臋dzy nimi uformuje si臋 pozytywna relacja. Badania dowodz膮, 偶e si艂a i jako艣膰 relacji mi臋dzy dwoma osobami dzia艂aj膮cymi na rzecz zmiany wp艂ywaj膮 r贸wnie偶 na to, jak te dwie osoby b臋d膮 postrzega膰 spo艂eczno艣ci, z kt贸rych pochodz膮. Zmienia si臋 wi臋c tak偶e ich relacja z ca艂ymi spo艂eczno艣ciami.

Jak ta teoria ma si臋 do waszych spotka艅?

S.O.: W naszym przypadku te 鈥瀌wie obce osoby鈥 to kobiety, kt贸re wyznaj膮 r贸偶ne religie. Dajemy im wsp贸lny cel: chcemy, by budowa艂y wzajemne relacje i pokazywa艂y, 偶e mi艂o艣膰 jest silniejsza ni偶 nienawi艣膰. To dlatego spotykamy si臋 regularnie w naszych domach, kt贸re stwarzaj膮 bezpieczniejsz膮 przestrze艅 ni偶 meczety i synagogi.

I te relacje zbudowane przez pojedyncze kobiety faktycznie oddzia艂uj膮 na ca艂e spo艂eczno艣ci?

S.O.: Oczywi艣cie. Na przyk艂ad moja relacja z Atiy膮 i spos贸b, w jaki j膮 kocham, pozwala pozytywnie kszta艂towa膰 to, jak postrzegam ca艂膮 spo艂eczno艣膰 muzu艂ma艅sk膮. Je艣li uda si臋 to powt贸rzy膰 w przypadku innych muzu艂manek i 呕yd贸wek zaanga偶owanych w Siostrze艅stwo, b臋dziemy w stanie powstrzyma膰 negatywne stereotypy mi臋dzy naszymi wsp贸lnotami religijnymi. Badania inspirowane teori膮 zmiany m贸wi膮 o efektach 鈥瀙oszerzonych kontakt贸w鈥. Oznacza to, 偶e je艣li 鈥 przyk艂adowo 鈥 b臋d臋 opowiada膰 innym o naszej podr贸偶y do Polski, w kt贸rej bra艂y udzia艂 zar贸wno muzu艂manki, jak i 呕yd贸wki, i je艣li b臋d臋 m贸wi膰 o tym, jak bardzo si臋 polubi艂y艣my i jak wiele otrzyma艂y艣my od siebie nawzajem, to tylko poprzez us艂yszenie mojego 艣wiadectwa inne osoby r贸wnie偶 mog膮 zmieni膰 swoje negatywne stereotypy na temat muzu艂manek i ca艂ej wsp贸lnoty wyznawc贸w islamu.

Jaka jest skala zmian, kt贸re dokona艂a si臋 dzi臋ki Siostrze艅stwu do tej pory?

S.O.: Ostatnie badania prowadzone w grupach Siostrze艅stwa przez niezale偶nych badaczy z Uniwersytetu Chicago pokazuj膮, 偶e statystycznie ka偶da z si贸str opowiada o swoim zaanga偶owaniu 23 innym osobom. Je艣li obecnie mamy 3000 si贸str, to oznacza, 偶e blisko 70 000 os贸b mog艂o zmieni膰 swoje spojrzenie na temat wsp贸lnoty muzu艂ma艅skiej lub 偶ydowskiej.

Jak trafi艂a艣 na Atiy臋?

S.O.: Zadzwoni艂am do imama z mojego miasteczka. Zna艂am go, poniewa偶 nasze dzieci chodzi艂y do tej samej szko艂y. Stwierdzi艂, 偶e zna idealn膮聽osob臋 do wsp贸艂pracy. 鈥濵a na imi臋 Atiya鈥 鈥 zacz膮艂.

ATIYA AFTAB:聽Pracowa艂am przy meczecie jako jedna z liderek naszej wsp贸lnoty muzu艂ma艅skiej. Sheryl zostawi艂a mi wiadomo艣膰: 鈥濲estem 呕yd贸wk膮 i chc臋 spotka膰 muzu艂mank臋鈥. Po jej ods艂uchaniu pomy艣la艂am, 偶e to dziwne, i nie oddzwoni艂am. Sheryl jednak 鈥 o czym dzisiaj ju偶 doskonale wiem 鈥 jest bardzo upart膮 osob膮. Nie przestawa艂a dzwoni膰! W ko艅cu spotka艂y艣my si臋 i鈥 od razu dosz艂y艣my do porozumienia. Nie spodziewa艂am si臋 tego. Pochodzimy z bardzo r贸偶nych 艣rodowisk, wi臋c tak naprawd臋 szanse, 偶e nasze 艣cie偶ki si臋 skrzy偶uj膮 i 偶e zostaniemy przyjaci贸艂kami, by艂y bardzo ma艂e. Statystycznie, je艣li chodzi o ten rodzaj wi臋zi, w艂a艣ciwie zerowe.

S.O.: Nie wiedzia艂y艣my te偶, czy nasze przyjaci贸艂ki w og贸le b臋d膮 chcia艂y do nas do艂膮czy膰.

A.A.: Na pierwszym spotkaniu ustali艂y艣my, 偶e znajd臋 pi臋膰 muzu艂manek, Sheryl znajdzie pi臋膰 呕yd贸wek, zbierzemy si臋 i zobaczymy, co dalej.

S.O.: Planowa艂y艣my wy艂膮cznie co艣 lokalnego. Nie mia艂y艣my poj臋cia, 偶e w艂a艣nie zak艂adamy mi臋dzynarodow膮 organizacj臋. Przecie偶 obie pracowa艂y艣my na pe艂en etat! Ja prowadzi艂am firm臋 konsultingow膮 zajmuj膮c膮 si臋 badaniem marketingu, Atiya pracowa艂a w centrum muzu艂ma艅skim.

Co by艂o wtedy dla was wa偶ne?

A.A.: Chcia艂y艣my stworzy膰 unikaln膮聽przestrze艅 dla kobiet, aby mog艂y czu膰 si臋 komfortowo, zadaj膮c trudne pytania na delikatne tematy.

Jakiego rodzaju pytania?

A.A.: Z pozoru oczywiste, na przyk艂ad 鈥瀌laczego robisz to i to鈥 albo 鈥瀌laczego nie robicie tego鈥. Jednak s膮 one oczywiste tylko dla tych, kt贸rzy znaj膮 na nie odpowied藕. Nie wiem, czy zawsze czujesz si臋 komfortowo, zadaj膮c znajomym muzu艂manom osobiste pytania typu: 鈥濻艂ysza艂em, 偶e muzu艂manie robi膮 tak a tak. Dlaczego?鈥.

S.O.: W czasie wizyty na cmentarzu 偶ydowskim w Krakowie modli艂y艣my si臋. Kto艣聽od razu zada艂 呕yd贸wkom pytanie: 鈥濩o oznaczaj膮 gesty, kt贸re wykonywa艂y艣cie?鈥. Gdzie indziej m贸g艂by艣 spokojnie zada膰 takie pytanie?

Czy to rzeczywi艣cie dzia艂a? Naprawd臋 lepiej si臋 znacie?

A.A.: Tak. Co ciekawe, poznajemy przede wszystkim to, co nas 艂膮czy, a nie to, co dzieli. Odkrywamy wiele poziom贸w takich podobie艅stw: 艂膮cz膮 nas przecie偶 do艣wiadczenia og贸lnoludzkie, religijne, kobiece. Stajemy przed podobnymi wyzwaniami, jako kobiety, jako cz艂onkinie mniejszo艣ci, jako matki, jako osoby zaanga偶owane religijnie czy szukaj膮c r贸wnowagi mi臋dzy prac膮 a 偶yciem rodzinnym. My艣l臋, 偶e te podobie艅stwa przy膰mi艂y wszystko, co nas r贸偶ni艂o.

S.O.: A potem widzimy, 偶e media przedstawiaj膮聽nas jako 艣miertelnych wrog贸w. Przekaz dotycz膮cy 呕yd贸w i muzu艂man贸w to tylko konflikty: Izrael i Palestyna, muzu艂manie jako terrory艣ci. To nieprawda.

A.A.: My prze艂amujemy i zmieniamy te stereotypy.

Dlaczego postanowi艂y艣cie skupi膰 si臋 tylko na kobietach?

S.O.: S膮 dwa powody. Po pierwsze, nasz膮 misj膮 by艂o to, by da膰 呕yd贸wkom i muzu艂mankom narz臋dzia do budowy relacji opartych na zaufaniu i szacunku, a nast臋pnie dzi臋ki tym relacjom wsp贸lnie przeciwdzia艂a膰 szerzeniu nienawi艣ci. Nie chcemy m贸wi膰, 偶e m臋偶czy藕ni s膮 gorsi lub lepsi od kobiet. Po prostu dzia艂aj膮 inaczej. Wed艂ug nas kobiety s膮 bardziej zaanga偶owane w budowanie relacji. Drugi pow贸d zwi膮zany jest z wyzwaniami, z kt贸rymi musz膮 mierzy膰 si臋 呕yd贸wki i muzu艂manki w chrystocentrycznym pa艅stwie, jakim s膮 Stany Zjednoczone. Trudno jest praktykowa膰 islam czy judaizm jako kobieta, je艣li kalendarz, nawyki 偶ywieniowe lub sytuacje obecne w szkole czy pracy s膮 dla ciebie problematyczne. Przygotowanie 艣wi膮t, wychowanie dzieci, przekazywanie im edukacji religijnej 鈥 cho膰 lubi臋 okre艣la膰 si臋 jako feministka, to musz臋 przyzna膰, 偶e te kwestie spadaj膮 przede wszystkim na barki kobiet. Z tymi wyzwaniami nie mierz膮 si臋 w naszym kraju osoby niewierz膮ce czy wyznaj膮ce chrze艣cija艅stwo.

A.A.: Dodam te偶 trzeci pow贸d. W mi臋dzyreligijnych 艣rodowiskach do dzi艣 dzia艂aj膮 w艂a艣ciwie tylko m臋偶czy藕ni: rabini, imamowie i ksi臋偶a. To 艣rodowisko wyklucza kobiety. Dlatego to je chcia艂y艣my wzmocni膰 przede wszystkim.

Co sprawi艂o, 偶e Siostrze艅stwo sta艂o si臋聽tak du偶膮聽organizacj膮?

A.A.: Zacz臋艂o si臋 w 2012 roku, kiedy przeczyta艂am artyku艂 o BESA 鈥 mobilnej wystawie na temat alba艅skich muzu艂man贸w i chrze艣cijan ratuj膮cych 呕yd贸w w czasie Holocaustu. Wys艂a艂am go do Sheryl. Ona pomog艂a zorganizowa膰 tw贸rcom t臋聽wystaw臋 w naszym mie艣cie, zaprosi艂a te偶 fotografa i alba艅skiego ambasadora. Na wydarzeniu zjawi艂y si臋 setki ludzi. 鈥濵uzu艂manie ratuj膮cy 呕yd贸w鈥 鈥 w ten spos贸b chcia艂y艣my zmieni膰 panuj膮c膮 powszechnie narracj臋.

S.O.: I to si臋 uda艂o. O wydarzeniu napisa艂o wiele medi贸w. Dzi臋ki temu sporo os贸b zacz臋艂o nas pyta膰, czy mog膮 rozpocz膮膰 grupy Siostrze艅stwa w swojej okolicy. Pod koniec pa藕dziernika 2016 roku mia艂y艣my ju偶 pi臋膰dziesi膮t grup w dwudziestu stanach. Zorganizowa艂y艣my w贸wczas konferencj臋 z udzia艂em trzystu, czterystu kobiet. 鈥濶ew York Times鈥 napisa艂 o tym na pierwszej stronie. Bum! Zacz臋艂y艣my dostawa膰 setki wiadomo艣ci.

W kwietniu 2019 roku by艂o ju偶 170 grup Siostrze艅stwa. Kilkana艣cie z nich za艂o偶y艂y nastolatki i to na nich si臋 teraz skupiamy. To one s膮 przysz艂o艣ci膮.

Czy boicie si臋 tego, jak rozwinie si臋 sytuacja polityczna w Stanach Zjednoczonych?

S.O.: Tak. To, co si臋 dzieje, jest naprawd臋 przera偶aj膮ce. Widz臋, 偶e sytuacja jest podobna do tego, co dzia艂o si臋 w latach 20., przed drug膮 wojn膮 艣wiatow膮.

A.A.: Ja si臋 nie boj臋. Raczej czuj臋 obrzydzenie i jestem zdenerwowana. Widz臋 oznaki tego, 偶e mog膮 nadej艣膰 gorsze rzeczy, ale nadal mam nadziej臋. Nie chc臋 si臋 ba膰. Chc臋 zwalczy膰 sw贸j strach poprzez dzia艂anie. Nie chc臋 by膰 traktowana jak ofiara, bo nie jestem ofiar膮.

Co jest dla was najwa偶niejsze teraz, po niemal dziesi臋ciu latach dzia艂ania?

S.O.: Powstrzymywanie nienawi艣ci. W Stanach Zjednoczonych liczba atak贸w z nienawi艣ci wzgl臋dem 呕yd贸w i muzu艂man贸w zwi臋kszy艂a si臋 o 23 procent w ci膮gu zaledwie roku. Liczba atak贸w na muzu艂man贸w jest wi臋ksza ni偶 po 11 wrze艣nia 2001 roku, kiedy to statystyki gwa艂townie wzros艂y. Nie s膮dzi艂am, 偶e kiedykolwiek zobacz臋 bomby i ataki wycelowane w meczety.

A.A.: I synagogi.

S.O.: Tak, obecnie musimy mie膰 ca艂odobow膮 ochron臋 przed synagogami i meczetami w ca艂ych Stanach Zjednoczonych. Kiedy艣 nie uwierzy艂abym, 偶e to mo偶liwe. Teraz jest to nasza codzienno艣膰..

Co ma przynie艣膰 wasz pobyt z pi臋膰dziesi臋cioma innymi siostrami w Polsce?

S.O.: Chcemy promowa膰 wiedz臋. Kiedy zaczyna艂y艣my Siostrze艅stwo, chcia艂y艣my stworzy膰 jak najwi臋cej okazji do wzajemnych spotka艅 i poznania si臋. Nadal wierzymy, 偶e ma艂e grupy i rozmowy s膮 najlepsz膮 drog膮 do tego celu.

Dok膮d podr贸偶owa艂y艣cie wcze艣niej?

A.A.: Polska i Niemcy to nasza czwarta podr贸偶. Pierwszym z kraj贸w, jakie odwiedzili艣my, by艂a Bo艣nia, kt贸ra 鈥 podobnie jak Polska 鈥 by艂a miejscem ludob贸jstwa. By艂y艣my r贸wnie偶 w Albanii i Azerbejd偶anie, gdzie istniej膮 bardzo ma艂e 偶ydowskie spo艂eczno艣ci.

S.O.: Podr贸偶 do Albanii bardzo mnie poruszy艂a. By艂o to pa艅stwo, w kt贸rym spo艂eczno艣膰 muzu艂ma艅ska masowo pomaga艂a 呕ydom uciekaj膮cym przed nazistami. Dzi臋ki temu by艂 to jedyny kraj w Europie, w kt贸rym liczba 呕yd贸w wzros艂a podczas drugiej wojny 艣wiatowej. Sta艂o si臋 tak z powodu koncepcji 鈥瀘bietnicy鈥, po alba艅sku 鈥瀊esa鈥. Dos艂ownie oznacza to, 偶e gdy alba艅ski gospodarz obiecuje komu艣, 偶e uratuje mu 偶ycie, to zrobi to, nawet je艣li zaryzykuje w艂asnym. 脫wczesny kr贸l Albanii, Zog, zacz膮艂 wydawa膰 呕ydom alba艅skie paszporty jeszcze przed wojn膮, w latach trzydziestych, i kaza艂 im pomaga膰. Podczas okupacji nazistowskiej w Albanii lokalne w艂adze i spo艂eczno艣ci zacz臋艂y ukrywa膰 przyby艂ych tam 呕yd贸w w odleg艂ych rejonach kraju.

A.A.: Nie uda艂o si臋 schwyta膰 偶adnego z przyw贸dc贸w wsp贸lnoty 偶ydowskiej, nawet gdy w Bo艣ni w 1945 roku nasta艂 komunizm, a przyw贸dcy partii nakazali egzekucje chrze艣cija艅skich ksi臋偶y i muzu艂ma艅skich imam贸w.

Z tego co s艂ysza艂em, nie macie do opowiedzenia wy艂膮cznie inspiruj膮cych historii.

S.O.: C贸偶, zdarza艂y si臋 r贸wnie偶 z艂e rzeczy. W poci膮gu z Berlina do Warszawy pijany m臋偶czyzna wszed艂 do naszego przedzia艂u, krzycz膮c: 鈥炁粂d! 呕yd!鈥. By艂am sparali偶owana. Obok mnie siedzia艂y nastolatki. Zacz臋艂am p艂aka膰 i krzycze膰. Przybieg艂 m贸j m膮偶. By艂 zmuszony u偶y膰 si艂y, aby ten cz艂owiek opu艣ci艂 nasz przedzia艂.

A.A.: By艂 te偶 wypadek w Berlinie. Obok synagogi z wysoko艣ci oko艂o dziesi臋ciu metr贸w kto艣 zacz膮艂 rzuca膰 w nas balonami z wod膮. Upada艂y kilkana艣cie centymetr贸w od nas. R贸wnie偶 na stacji w Berlinie kto艣 zacz膮艂 krzycze膰 do nas, by艣my 鈥瀢raca艂y do swojego kraju鈥. Takie sytuacje niestety wci膮偶 maj膮 miejsce.

Rozmawia艂em z jedn膮 z cz艂onki艅 Siostrze艅stwa, Nadi膮. Opowiedzia艂a mi, 偶e po 2015 roku w USA roku wszystko zacz臋艂o si臋 zmienia膰. Nadia mieszka w New Jersey i boi si臋, kiedy ma wyj艣膰 z domu w hid偶abie. Boi si臋 o swoje dzieci. Przed 2015 rokiem jej zdaniem tak nie by艂o.

S.O.: Tak, Nadia ma racj臋. Ale to jest te偶 pow贸d, dla kt贸rego robi臋 to, co robi臋. To nie przypadek, 偶e kiedy zacz臋艂am Siostrze艅stwo, na 艣wiat przyby艂y moje pierwsze wnuki. Szczerze m贸wi膮c, nie s膮dz臋, bym zd膮偶y艂a zobaczy膰 du偶膮 zmian臋. Ale moje dzieci i wnuki ju偶 mo偶e zobacz膮, 偶e wszystko idzie ku lepszemu. Zdaj臋 sobie spraw臋, 偶e wci膮偶 mam wyb贸r, 偶e mog臋 spr贸bowa膰 co艣 zrobi膰 lub po prostu usi膮艣膰 i z艂o艣ci膰 si臋 na to, co ma miejsce wok贸艂 mnie. Sp贸jrz na to, co dzieje si臋 teraz na granicy Meksyku i Stan贸w Zjednoczonych. Dzieci 艣pi膮 na pod艂odze, bez 艣wiat艂a i koc贸w. Jest pe艂no przemocy, 艣mierci i gwa艂t贸w. Musimy by膰 aktywni. Jest tyle rzeczy, kt贸re mo偶emy i musimy zrobi膰 ju偶 teraz, jak chocia偶by skierowa膰 pomoc do spo艂eczno艣ci pracuj膮cych z imigrantami. Dlatego zach臋camy siostry do organizowania akcji, wiec贸w. Mamy trzy tysi膮ce kobiet! I a偶 osiem tysi臋cy os贸b na naszej grupie na Facebooku.

A.A.: Dzia艂aj膮 jak kula 艣niegowa.

S.O.: Wi臋c cho膰 wci膮偶 bardzo si臋 boj臋, to nie trac臋 nadziei.

***

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij