Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Ojciec ┼Ťwi─Öty na celowniku

Tym, co na jego drodze ku zbawieniu stanowi powa┼╝n─ů przeszkod─Ö, jest zaostrzenie sporu na marginesach: czy to konserwatywnym, czy te┼╝ liberalnym. Niewa┼╝ne, w jak du┼╝ej liczbie Mszy o jedno┼Ť─ç Ko┼Ťcio┼éa by┼Ťmy uczestniczyli, po wyj┼Ťciu z Eucharystii swobodnie skaczemy sobie do garde┼é. Tak┼╝e w imi─Ö nowego papie┼╝a.

Ilustr.: Hanka Mazurkiewicz

Tym, co na jego drodze ku zbawieniu stanowi powa┼╝n─ů przeszkod─Ö, jest zaostrzenie sporu na marginesach: czy to konserwatywnym, czy te┼╝ liberalnym. Niewa┼╝ne, w jak du┼╝ej liczbie Mszy o jedno┼Ť─ç Ko┼Ťcio┼éa by┼Ťmy uczestniczyli, po wyj┼Ťciu z Eucharystii swobodnie skaczemy sobie do garde┼é. Tak┼╝e w imi─Ö nowego papie┼╝a.

 

Pontyfikat papie┼╝a Franciszka trwa dopiero dwa miesi─ůce, a ju┼╝ zdo┼éa┼é wywo┼éa─ç tak wiele kontrowersji, ┼╝e nie spos├│b przej┼Ť─ç obok nich oboj─Ötnie. Zreszt─ů nie powinno to nikogo zaskakiwa─ç ÔÇô ju┼╝ w chwili wyboru Franciszka pojawia┼éy si─Ö g┼éosy o ÔÇ×konklawe medi├│w spo┼éeczno┼ŤciowychÔÇŁ, za┼Ť nigdy wcze┼Ťniej tak wielu katolik├│w (jak i niewierz─ůcych) nie by┼éo na bie┼╝─ůco informowanych o dos┼éownie ka┼╝dym posuni─Öciu papie┼╝a. A tu telefon do kioskarza, tu znowu do hotelarza, potem te czarne buty. Troch─Ö fakt├│w, po drodze tak┼╝e par─Ö mit├│w, jak cho─çby plotka o ÔÇ×ko┼äcu karnawa┼éuÔÇŁ, kt├│ra zmrozi┼éa krew w ┼╝y┼éach tradycjonalist├│w. W Polsce Monika Olejnik powtarza s┼éowa o tym, ┼╝e wreszcie co┼Ť si─Ö zmieni, ale trudno si─Ö dziwi─ç, skoro nawet niekoronowana kr├│lowa punku, Patti Smith, chcia┼éa u┼Ťcisn─ů─ç r─Ök─Ö Franciszkowi.

Mimo tego, jak celnie zauwa┼╝y┼é Jerzy Sosnowski w niedawnym numerze ÔÇ×Tygodnika PowszechnegoÔÇŁ, papie┼╝ pozostaje dla nas tajemniczy. Toniemy w opublikowanych ÔÇ×franciszkaliachÔÇŁ, ale dopiero w ostatnich tygodniach pojawi┼éy si─Ö ksi─ů┼╝ki, kt├│re mog─ů w warto┼Ťciowy spos├│b przybli┼╝y─ç sylwetk─Ö i ┼Ťwiatopogl─ůd nowego pontifexa (wywiad-rzeka ÔÇ×JezuitaÔÇŁ Franceski Ambrogetti i Sergio Rubina oraz zapis rozm├│w kardyna┼éa Bergoglio z rabinem Skork─ů ÔÇ×Na niebie i na ziemiÔÇŁ). Dwa miesi─ůce to zdecydowanie zbyt ma┼éo czasu, aby formu┼éowa─ç twarde diagnozy, lecz ┼éatwo dostrzec do┼Ť─ç niepokoj─ůce sygna┼éy, kt├│re poci─ůgaj─ů za sob─ů uproszczone i cz─Östo niesprawiedliwe oceny papie┼╝a.

 

Krem├│wki Franciszka

Chocia┼╝ nie przepadam za ┼Ťledzeniem teoretycznych podzia┼é├│w w ramach Ko┼Ťcio┼éa, to jednak komentarze naros┼ée wok├│┼é dzia┼éa┼ä papie┼╝a Franciszka skutecznie wy┼éoni┼éy dwie konkurencyjne grupy, kt├│rym nale┼╝y si─Ö przyjrze─ç bli┼╝ej. Co ciekawe, nie spos├│b traktowa─ç ich roz┼é─ůcznie, bo cho─ç ich motywacje s─ů diametralnie r├│┼╝ne, to jednak efekt osi─ůgaj─ů podobny. Mam na my┼Ťli jednostronne odczytywanie pontyfikatu, bazuj─ůce na p┼éytkiej ocenie bie┼╝─ůcych dzia┼éa┼ä. Z jednej strony widzimy szczeg├│lne ÔÇ×nawr├│cenieÔÇŁ liberalnych medi├│w, hucz─ůcych o post─Öpuj─ůcym ÔÇ×efekcie FranciszkaÔÇŁ, lansuj─ůcych krem├│wkarskie historyjki (telefony/papie┼╝ w metrze/czarne buty/Patti Smith). Troch─Ö to przypomina anegdot─Ö z egzaminem z ┼╝ycia i dorobku b┼éogos┼éawionego Jana Paw┼éa II, na kt├│rym pada pytanie o to, podczas kt├│rej pielgrzymki papie┼╝ da┼é si─Ö sfotografowa─ç z nosoro┼╝cem. Wreszcie przyszed┼é TEN papie┼╝, kt├│ry si─Ö u┼Ťmiecha i nie zadziera nosa, kt├│rego ub├│stwo sprowadza si─Ö do mieszkania w watyka┼äskim hotelu. Kt├│ry, niestety, w podobnym odczytaniu przestaje by─ç namiestnikiem Chrystusa na ziemi, a sprowadza si─Ö do gestu. Ten proces dobrze uchwycili ju┼╝ pod koniec marca (a proces trwa!) Ma┼égorzata i Micha┼é Ku┼║mi┼äscy na blogu ÔÇ×PopkulturalniÔÇŁ: ÔÇ×Czyli z jednej strony logika medi├│w, kt├│re do ┼╝ycia potrzebuj─ů nieustannego podkr─Öcania napi─Öcia, a z drugiej strony logika celebrytyzmu, nieuznaj─ůca normalno┼Ťci za norm─Ö. W┼éa┼Ťnie obserwujemy konflikt obu tych logik z logik─ů papie┼╝a Franciszka. Jego zwyczajne gesty maj─ů s┼éu┼╝y─ç przywr├│ceniu proporcji i normalno┼Ťci, a wi─Öc zredukowaniu napi─Öcia. A ┼Ťwiat zmediatyzowany braku napi─Öcia nie znosiÔÇŁ (ÔÇ×┼╗├│┼éty pasek: ┬źPAPIE┼╗ ZJAD┼ü ┼ÜNIADANIE┬╗ÔÇŁ).

Mo┼╝na argumentowa─ç, ┼╝e to przecie┼╝ gest ÔÇ×pierwszego obywatela Ko┼Ťcio┼éaÔÇŁ, ale wystarczy przypomnie─ç sobie odbi├│r wspomnianego ju┼╝ Jana Paw┼éa II ÔÇô kto dzi┼Ť pami─Öta o rekolekcjach ÔÇ×Znak sprzeciwuÔÇŁ, o ÔÇ×Sollicitudo rei socialisÔÇŁ czy cho─çby ÔÇ×Redemptor hominisÔÇŁ? W tym widz─Ö pierwsze zagro┼╝enie: radykalne s┼éowa papie┼╝a Franciszka g┼éoszone w codziennych homiliach, powtarzane w audiencjach generalnych i katechezach; s┼éowa, w kt├│rych papie┼╝ wskazuje na drog─Ö nawr├│cenia wsp├│┼éczesnego cz┼éowieka, poszanowanie ludzi pracy, w kt├│rych krytykuje salonowe chrze┼Ťcija┼ästwo i docenia ludowy katolicyzm, w kt├│rych m├│wi, ┼╝e prawdziwa w┼éadza jest s┼éu┼╝b─ů ÔÇô te s┼éowa trafiaj─ů do nas w przek┼éadzie na j─Özyk nag┼é├│wk├│w w stylu ÔÇ×Papie┼╝ krytykuje ksi─Ö┼╝y/polityk├│wÔÇŁ czy najcz─Ö┼Ťciej: ÔÇ×Papie┼╝ propaguje ub├│stwoÔÇŁ. Ma┼éo kto pyta o bogactwo, kt├│re przy okazji wydobywa na ┼Ťwiat┼éo dzienne. Bo i po co pyta─ç, skoro┼Ťmy sobie papie┼╝a zd─ů┼╝yli ometkowa─ç?

 

T─Ösknota i w─ůtpliwo┼Ťci

Druga strategia p┼éytkiej oceny charakteryzuje katolickich tradycjonalist├│w. Aby odda─ç im sprawiedliwo┼Ť─ç, nale┼╝y wyra┼║nie podkre┼Ťli─ç, ┼╝e to grupa ogromnie zr├│┼╝nicowana, kt├│rej postulaty s─ů jak najbardziej wa┼╝ne (wystarczy wymieni─ç ┼Ťwiadomo┼Ť─ç wyj─ůtkowego znaczenia rytu nadzwyczajnego, znajomo┼Ť─ç ca┼éo┼Ťciowej historii i tradycji Ko┼Ťcio┼éa czy d─ů┼╝enie do uwypuklenia wa┼╝no┼Ťci g┼éosu katolik├│w w przestrzeni publicznej). Jak w ka┼╝dej wi─Ökszej grupie, tak┼╝e w niej s─ů obecne wewn─Ötrzne podzia┼éy ÔÇô od radykalnych sedewakantyst├│w do zdecydowanie bardziej umiarkowanych i rzeczowych w swych diagnozach redaktor├│w ÔÇ×ChristianitasÔÇŁ. Niemniej jednak w┼éa┼Ťnie tradycjonali┼Ťci stali si─Ö g┼é├│wnymi krytykami dzia┼éa┼ä nowego papie┼╝a, dokonuj─ůc niezdrowych zestawie┼ä pontyfikatu Franciszka z pontyfikatem Benedykta XVI. Nie da si─Ö ukry─ç, ┼╝e papie┼╝ Franciszek reprezentuje odmienny styl ni┼╝ jego poprzednik i sam nadal uczy si─Ö papiestwa, lecz je┼Ťli prze┼Ťledzimy ich nauczanie, nie zauwa┼╝ymy p├│ki co znacz─ůcych r├│┼╝nic, a raczej kontynuacj─Ö. Ale przecie┼╝ ┼éatwo przymkn─ů─ç oko na t─Ö dziedzin─Ö i skupi─ç si─Ö na innych problemach. We┼║my kilka przyk┼éad├│w z brzegu. Przy okazji urodzin papie┼╝a seniora zerkam na profil ÔÇ×I komu to przeszkadza┼éo?ÔÇŁ na Facebooku, stron─Ö pe┼én─ů ┼╝ywej t─Ösknoty i melancholii (podobnych miejsc jest wi─Öcej, np. ÔÇ×Nie rozumiemÔÇŁ). Tam dowiaduj─Ö si─Ö, ┼╝e nawet na emeryturze Benedykt XVI wygl─ůda bardziej papiesko ni┼╝ obecny papie┼╝; ┼╝e papie┼╝ Franciszek ÔÇ×aktorzyÔÇŁ, by wygl─ůda─ç skromnie; wreszcie padaj─ů pytania: czy mo┼╝na uzyska─ç prywatn─ů audiencj─Ö u Benedykta XVI, bo przecie┼╝ jego s┼éowa o wycofaniu ze ┼Ťwiata mo┼╝na rozumie─ç wieloznacznie. Trafiam na bloga ÔÇ×M┼éot na posoborowieÔÇŁ, gdzie decyzja papie┼╝a o powo┼éaniu specjalnej komisji kardyna┼é├│w jest interpretowana jako tworzenie byt├│w ponad potrzeb─Ö, za┼Ť szanse reformy Kurii postrzegane jako co najmniej marne. Papie┼╝ Franciszek jest rozliczany z braku odpowiedniego odzienia, z szalonych zachowa┼ä, z ma┼éej ilo┼Ťci powo┼éa┼ä w Buenos Aires. Ma┼éo kto zwraca uwag─Ö na fakt, ┼╝e Argentyna podlega procesom laicyzacyjnym podobnie jak reszta ┼Ťwiata. Nikt nie liczy powo┼éa┼ä w by┼éych diecezjach Benedykta, cho─ç ┼éatwo wypunktowa─ç promowanie ÔÇ×z┼éego modelu kap┼éa┼ästwaÔÇŁ.

Wisienk─ů na torcie staje si─Ö nies┼éawna depesza PAP-u z pocz─ůtku maja o recepcji pontyfikatu Franciszka, komentuj─ůca podej┼Ťcie ┼Ťrodowisk tradycjonalistycznych (swoj─ů drog─ů w samej depeszy pod tradycjonalist├│w podpadaj─ů wszelacy konserwaty┼Ťci, tak┼╝e ÔÇ×posoborowiÔÇŁ). Jakkolwiek sama depesza nie by┼éaby z┼éa i plotkarska, to jednak nie spos├│b uciec od smutnej konkluzji: brak pokory tradycjonalist├│w wzgl─Ödem nowego papie┼╝a tak┼╝e wp┼éyn─ů┼é na pojawienie si─Ö owego informacyjnego kuriozum. Rozumiem niepokoje obozu tradycji, tym bardziej, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç z nich wyra┼╝a powa┼╝ne w─ůtpliwo┼Ťci, jak te, kt├│re mia┼éy miejsce w Wielki Czwartek, kiedy papie┼╝ Franciszek obmy┼é nogi muzu┼émanek, lecz ca┼é─ů sytuacj─Ö mo┼╝na ujrze─ç w g┼é─Öbszej perspektywie. Podkre┼Ťli┼é to ksi─ůdz Andrzej Dragu┼éa, podzielaj─ůcy zreszt─ů zaskoczenie tradycjonalist├│w: ÔÇ×(ÔÇŽ) nie jest tak, ┼╝e ryt, norma, rubryka przestaj─ů mie─ç jakiekolwiek znaczenie. Maj─ů – o tyle jednak, o ile nie s┼éu┼╝─ů samym sobie i o ile nie staj─ů si─Ö zaprzeczeniem mi┼éo┼Ťci bli┼║niego. Nie jest te┼╝ tak, ┼╝e czyn pobo┼╝ny (actus pietatis) nale┼╝y przeciwstawia─ç czynowi mi┼éo┼Ťci (actus amoris). Dobrze by by┼éo, by jeden z drugiego wynika┼é, jeden do drugiego prowadzi┼é. Gdyby jednak pyta─ç, kt├│ry z tych akt├│w ma pierwsze┼ästwo ÔÇô odpowied┼║ wydaje si─Ö jednoznaczna, taka zreszt─ů wynika ze wspomnianej wy┼╝ej przypowie┼Ťci: czyn mi┼éo┼Ťci idzie przed czynem pobo┼╝nymÔÇŁ (ÔÇ×Zgorszenie Wielkiego CzwartkuÔÇŁ, Laboratorium Wi─Özi). Mo┼╝na i nale┼╝y patrze─ç g┼é─Öbiej na papie┼╝a Franciszka, kt├│ry b─Öd─ůc biskupem Rzymu pokazuje Ko┼Ťci├│┼é takim, jaki jest gdzie indziej.

 

Strefa ┼Ťrodka

Dlaczego w┼éa┼Ťciwie charakteryzuj─Ö obie powy┼╝sze postawy? Twierdz─Ö, ┼╝e w gruncie rzeczy stanowi─ů swoje lustrzane odbicie. Jak wspomnia┼éem ÔÇô nie lubi─Ö podkre┼Ťla─ç r├│┼╝nic w ramach Ko┼Ťcio┼éa, kt├│ry jest jednym Ludem Bo┼╝ym pozostaj─ůcym w sta┼éej pielgrzymce na ziemi, ulegaj─ůcym historycznym zmianom. Kt├│ry, cho─ç jest ponadczasowy, to m├│wi─ůc kr├│tko, dzia┼éa zawsze w okre┼Ťlonym kontek┼Ťcie. Tym, co na jego drodze ku zbawieniu stanowi powa┼╝n─ů przeszkod─Ö, jest zaostrzenie sporu na marginesach: czy to konserwatywnym, czy te┼╝ liberalnym. Taka radykalizacja ma niewiele wsp├│lnego z ewangelicznym radykalizmem, nakazuj─ůcym pozostawa─ç krytycznym wobec w┼éasnej postawy; ufa─ç Chrystusowi, kt├│ry zawsze mnie przekracza. Rzeczywisto┼Ť─ç wygl─ůda tymczasem tak, ┼╝e niewa┼╝ne, w jak du┼╝ej liczbie Mszy o jedno┼Ť─ç Ko┼Ťcio┼éa by┼Ťmy uczestniczyli, po wyj┼Ťciu z Eucharystii swobodnie skaczemy sobie do garde┼é. Taki proces b─Ödzie post─Öpowa┼é, dop├│ki nie wypracujemy ÔÇ×strefy ┼ŤrodkaÔÇŁ, prawdziwie ÔÇ×otwartegoÔÇŁ katolicyzmu, polegaj─ůcego na lepszym poznawaniu samych siebie jako katolik├│w, rozumieniu Ko┼Ťcio┼éa, w kt├│rym jeste┼Ťmy, przyjmowaniu naszej wsp├│lnej odpowiedzialno┼Ťci. Nie widz─Ö problemu w uczciwej i rzeczowej dyskusji z przedstawicielem innej wizji Ko┼Ťcio┼éa ni┼╝ moja, p├│ki obaj b─Ödziemy siebie wzajemnie szanowa─ç i na t─Ö dyskusj─Ö si─Ö otwiera─ç, dop├│ki b─Ödziemy pami─Öta─ç, ┼╝e Ko┼Ťci├│┼é to nie tylko ja, on i nasi dobrze spozycjonowani kumple o twardych jak ska┼éa ┼Ťwiatopogl─ůdach. Dop├│ki b─Ödziemy mieli pokor─Ö wiary w naszego pasterza i b─Ödziemy pami─Öta─ç, ┼╝e Chrystus jest kr├│lem, cho─ç jego tronem jest krzy┼╝. Nie ze z┼éota, a z drzewa.

 

Przeczytaj inne teksty Autora.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś