Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Ocean – Ukraina

Rewolucja Godno艣ci, jaka ponad rok temu dokona艂a si臋 na Ukrainie, rozpocz臋cie marszu na Zach贸d, odrzucenie rosyjskiego projektu Unii Eurazjatyckiej, utrata zaanektowanego przez Rosj臋 Krymu i wojna rosyjsko-ukrai艅ska w Donbasie przeora艂y sytuacj臋 na ukrai艅skiej scenie politycznej i zmieni艂y ca艂y uk艂ad odniesie艅 w polityce zagranicznej. Kij贸w coraz mocniej zdaje sobie spraw臋, 偶e schody, jakie musi pokona膰 na drodze do spe艂nienia ambitnych plan贸w integracji z Zachodem, s膮 du偶o wy偶sze ni偶 s艂ynne schody w Odessie, uwiecznione w filmie przez Eisensteina. Ale mocno trwa w postanowieniu, by je pokona膰.

ilustr.: Tomasz Obi艅ski

ilustr.: Tomasz Obi艅ski


Fala aktywno艣ci spo艂ecznej w lutym ubieg艂ego roku zmy艂a Wiktora Janukowycza i jego ekip臋. Majdan przeciwstawi艂 si臋 nie tylko dora藕nemu op贸藕nieniu, deklarowanemu przez prezydenta w s艂owach, a faktycznie niechcianej integracji z Europ膮, nie tylko zbli偶eniu z Moskw膮, ale generalnie 鈥 nieudolnej polityce skorumpowanej w艂adzy. Z艂ote sedesy odkryte w luksusowych rezydencjach przep臋dzonych notabli sta艂y si臋 symbolem starego rz膮dz膮cego uk艂adu, d膮偶膮cego do zapewnienia sobie i swoim bliskim krociowych maj膮tk贸w kosztem oszukiwanego i okradanego spo艂ecze艅stwa. Zdeterminowani Ukrai艅cy zaprotestowali w艂a艣nie przeciwko rozbuchanej kleptokracji i niezdecydowanemu dreptaniu w miejscu bez jasno wyznaczonego celu, bez wizji odmiany 偶ycia na lepsze. Na sztandarach Majdanu wypisano has艂a domagaj膮ce si臋 od rz膮dz膮cych uczciwej polityki 鈥 i wewn臋trznej, i zagranicznej. Wyznaczono te偶 jednoznacznie cel, do jakiego ma zd膮偶a膰 odnowione pa艅stwo: przyst膮pienie do 艣wiata zachodniego z jego demokratycznymi zasadami i ideami, cz艂onkostwo w Unii Europejskiej i NATO. A wszystko to po to, by stworzy膰 godne warunki 偶ycia i rozwoju obywateli. Zadanie idealistyczne, wymagaj膮ce fundamentalnych zmian systemu politycznego. I piekielnie trudne do wykonania nawet w warunkach pokoju i spo艂ecznego konsensu.
Nowe w艂adze zosta艂y wybrane w wolnych wyborach (w maju 2014 prezydent Petro Poroszenko, w pa藕dzierniku parlament, w kt贸rym wi臋kszo艣膰 stanowi膮 si艂y proreformatorskie). Ich legitymacja jest mocna. Podejmowane przez Rosj臋 w pocz膮tkowym okresie pr贸by jej podwa偶enia, oparte na nieprawdziwym twierdzeniu, 偶e w Kijowie dokonano przewrotu, a jedynym konstytucyjnym prezydentem pozostaje Janukowycz (przebywaj膮cy w Rosji), nie przynios艂y 偶adnych efekt贸w. Pierwszoplanowym zadaniem nowo wybranych w艂adz by艂o przywr贸cenie sterowno艣ci pa艅stwa. I to w sytuacji stale pogarszaj膮cych si臋 wska藕nik贸w gospodarczych.
Ju偶 w chwili, gdy na Majdan wysz艂y t艂umy, by domaga膰 si臋 odwo艂ania Janukowycza, Ukraina znajdowa艂a si臋 w fatalnej sytuacji ekonomicznej, na progu bankructwa. Recesja trwa艂a co najmniej od p贸艂tora roku, bud偶et si臋 nie dopina艂, Kij贸w zalega艂 z wyp艂atami za rosyjski gaz, ros艂o zad艂u偶enie Ukrainy z tytu艂u zagranicznych kredyt贸w. Janukowycz w ostatniej chwili po偶yczy艂 od Moskwy 3 mld dolar贸w i uzyska艂 obietnic臋 wysokiego kredytu, ale w nowych realiach Rosja obietnicy tej nie zamierza艂a dotrzyma膰.
Dotycz膮ce sytuacji na Ukrainie raporty instytucji finansowych na przestrzeni ostatniego roku nieodmiennie zaczynaj膮 si臋 od zdania: 鈥濻ytuacja gospodarcza kraju jest fatalna, nadal si臋 pogarsza, w ci膮gu najbli偶szych miesi臋cy nie mo偶na spodziewa膰 si臋 poprawy鈥. Odnotowano spadek PKB (prawie o 7%), nast膮pi艂o za艂amanie handlu zagranicznego (spadek eksportu o 31%, importu 鈥 prawie o 35%, dane liczone rok do roku). Ukrai艅ska waluta ogromnie straci艂a na warto艣ci wobec dolara, rok temu za 1 USD p艂acono 8 hrywien, dzisiaj trzeba zap艂aci膰 ju偶 ponad 20 (na pocz膮tku lutego notowania by艂y jeszcze gorsze: 30 hrywien za dolara, ale by艂 to jedynie kilkudniowy spadek). Spad艂y rezerwy walutowe Ukrainy. Specjali艣ci od ekonomii zgodnie stwierdzaj膮, 偶e Ukraina 偶yje jedynie dzi臋ki pomocy finansowej ze strony wielkich instytucji zachodnich, przede wszystkim Mi臋dzynarodowego Funduszu Walutowego. Na pocz膮tku marca kierownictwo MFW postanowi艂o przyzna膰 Ukrainie kredyt 17,5 mld dolar贸w, suma ta zostanie roz艂o偶ona na transze, kt贸re b臋d膮 wyp艂acane przez cztery lata. 鈥瀂ach贸d nie b臋dzie utrzymywa膰 Ukrainy, ale z drugiej strony nie da jej definitywnie zbankrutowa膰鈥 鈥 napisa艂 lapidarnie w analizie 鈥濽kraina bez nowej rewolucji鈥 rosyjski politolog Aleksiej Makarkin.
Salony i chaty
Zastrzyki z MFW to na pewno za ma艂o, by wcieli膰 w 偶ycie ambitne zamiary kijowskich w艂adz. Potrzebne s膮 zar贸wno 艣rodki z innych 藕r贸de艂, jak i niezb臋dne reformy, kt贸re pozwoli艂yby uleczy膰 chore cia艂o ukrai艅skiej gospodarki. Toksyczne mechanizmy pozwalaj膮ce wybra艅com czerpa膰 z wielkiej beczki bez dna, jak膮 by艂a ukrai艅ska gospodarka za czas贸w Janukowycza, wymagaj膮 gruntownej zmiany. MFW i inne instytucje finansowe zobowi膮za艂y Ukrain臋 do przeprowadzenia niezb臋dnych z punktu widzenia uzdrowienia gospodarki reform: w sferze bankowej, monetarnej, emerytalnej, naftowo-gazowej, podatkowej itd.
Wynik pa藕dziernikowych wybor贸w parlamentarnych wskazywa艂 na to, 偶e spo艂ecze艅stwo oczekuje tych uzdrowicielskich zmian: likwidacji szarej strefy, zwalczenia korupcji, sprawiedliwego podzia艂u d贸br itd. Przecie偶 wygra艂y partie proeuropejskie, g艂osz膮ce potrzeb臋 odnowy 偶ycia i reform, podczas gdy si艂y radykalne (jak nacjonalistyczna Swoboda czy Prawy Sektor), a tak偶e niedobitki poprzedniej ekipy (Blok Opozycyjny) uzyska艂y niewielkie poparcie. Wida膰, 偶e ten wielki kapita艂, jakim jest poparcie spo艂eczne dla dokonania zmian, topnieje (o czym szerzej 鈥 poni偶ej). Ekonomi艣ci podkre艣laj膮, 偶e reformy musz膮 by膰 przeprowadzone natychmiast i szybko. Do tego potrzebna jest determinacja w艂adz. Tymczasem na razie widzimy, 偶e do tego reformatorskiego wozu konie zaprz臋gane s膮 bardzo powoli.
Cz臋艣膰 koszt贸w szokowych reform b臋dzie musia艂o ponie艣膰 spo艂ecze艅stwo. Rz膮d ju偶 zapowiedzia艂, 偶e w tym roku odbiorc贸w czekaj膮 znacz膮ce podwy偶ki op艂at za gaz, pr膮d i ogrzewanie. A to nie jedyne podwy偶ki, jakie ludzie ju偶 bole艣nie odczuwaj膮 w swoich portfelach. Niekorzystne trendy na rynku walutowym sprawi艂y, 偶e realna si艂a nabywcza hrywny spad艂a, jednocze艣nie rz膮d nie przewiduje rewaloryzacji pensji i emerytur. Efekt: zubo偶enie spo艂ecze艅stwa post臋puje. Ludzie likwiduj膮 depozyty bankowe, sytuacj臋 w wielu rodzinach dora藕nie ratuje to, 偶e pieni膮dze przysy艂aj膮 pracuj膮cy za granic膮 krewni. Jak d艂ugo tak si臋 da? Czy na takim paliwie mo偶na daleko zajecha膰? Jak daleko zajad膮 w艂adze?
Ciesz膮ce si臋 popularno艣ci膮 si艂y polityczne dw贸ch najwa偶niejszych postaci ukrai艅skiej sceny politycznej 鈥 Petra Poroszenki i Arsenija Jaceniuka 鈥 od wybor贸w mocno straci艂y na popularno艣ci. Wed艂ug marcowych sonda偶y Blok Poroszenki m贸g艂by obecnie liczy膰 jedynie na 14% g艂os贸w, a partia Jaceniuka Front Ludowy nie przekroczy艂aby nawet 5-procentowego progu wyborczego (w wyborach osi膮gn臋艂y ponad 20 procent g艂os贸w), podobnie kiepskie notowania maj膮 wchodz膮ce do koalicji rz膮dz膮cej Batkiwszczyna Julii Tymoszenko i Partia Radykalna. Jedynie nowa si艂a na scenie politycznej 鈥 partia Samopomoc mera Lwowa Andrija Sadowego 鈥撀燾ieszy si臋 niezmiennym poparciem oko艂o 10% wyborc贸w.
Koalicja rz膮dowa, z艂o偶ona z pi臋ciu partii, trzyma si臋 dzi臋ki konsolidacji wok贸艂 spraw wychodz膮cych poza kr膮g reform i interes贸w gospodarczych. Tocz膮cy si臋 od miesi臋cy konflikt zbrojny na wschodzie kraju sprawia, 偶e wszystkie spory musz膮 zosta膰 odsuni臋te na dalszy plan. Konieczne jest demonstrowanie na zewn膮trz jedno艣ci ekipy. Cho膰 ostatnio jeden ze spor贸w wyszed艂 poza ramy: Petro Poroszenko wytoczy艂 armaty przeciwko najpot臋偶niejszemu spo艣r贸d ukrai艅skich oligarch贸w, gubernatorowi obwodu dniepropietrowskiego, Ihorowi Ko艂omojskiemu.
Mi臋dzy nami oligarchami
鈥濸o zwyci臋stwie rewolucji na Majdanie w uk艂adzie si艂 pomi臋dzy g艂贸wnymi ukrai艅skimi oligarchami 鈥 przedstawicielami wielkiego biznesu o silnych wp艂ywach politycznych 鈥 dosz艂o do znacz膮cych zmian, kt贸re jednak nie podwa偶y艂y samego systemu oligarchicznego. Oligarchowie pozostaj膮 jednymi z kluczowych graczy w ukrai艅skiej polityce i gospodarce. Zmiana w艂adzy w Kijowie oraz wojna w Donbasie skutkowa艂y wyeliminowaniem wp艂yw贸w Rodziny, czyli os贸b z bezpo艣redniego otoczenia Wiktora Janukowycza, kt贸re w okresie jego prezydentury tworzy艂y najbardziej ekspansywn膮 grup臋 oligarchiczn膮 na Ukrainie. [鈥 Przedstawiciele wielkiego biznesu zachowali znaczne wp艂ywy w Radzie Najwy偶szej [parlamencie]. Kontrola oligarch贸w nad kluczowymi sektorami gospodarki i mediami oraz podatno艣膰 przedstawicieli w艂adz na korupcj臋 oznaczaj膮, 偶e ka偶da pr贸ba podwa偶enia systemu oligarchicznego generowa膰 b臋dzie powa偶ne napi臋cia. Wyeliminowaniu lub spadkowi znaczenia najpot臋偶niejszych do niedawna grup oligarchicznych towarzyszy艂 w ostatnich miesi膮cach bezprecedensowy wzrost wp艂yw贸w Ihora Ko艂omojskiego鈥 鈥 pisa艂 w analizie 鈥濷ligarchowie po Majdanie: stary system na nowej Ukrainie鈥 ekspert O艣rodka Studi贸w Wschodnich w Warszawie, Wojciech Kono艅czuk. Jednym s艂owem 鈥 Majdan, Rewolucja Godno艣ci i jej szczytne idea艂y sobie, a twarde interesy i walka o nie 鈥 sobie.
Ko艂omojski w zesz艂ym roku po艂o偶y艂 ogromne zas艂ugi w organizowaniu tamy dla rozrabiaj膮cych we wschodnich obwodach Ukrainy prorosyjskich harcownik贸w, zorganizowa艂 i wyposa偶y艂 bataliony ochotnicze, ustabilizowa艂 sytuacj臋 nie tylko w podleg艂ym sobie obwodzie dniepropietrowskim, ale tak偶e w innych regionach wschodu Ukrainy. Od miesi臋cy wzmacnia艂 wp艂ywy gospodarcze i polityczne, w tym wp艂ywy nieformalne i nielegalne sposoby dzia艂ania w biznesie. Poroszenko przeprowadzi艂 鈥瀍kspedycj臋 karn膮鈥 przeciwko takim w艂a艣nie sposobom dzia艂ania Ko艂omojskiego (m.in. nielegalne kontrolowanie wielkich sp贸艂ek pa艅stwowych ze szkod膮 dla skarbu pa艅stwa) 鈥 operacja mia艂a na celu pokazanie spo艂ecze艅stwu, 偶e prezydent jest pe艂en determinacji, by ogranicza膰 w艂adz臋 oligarch贸w i czy艣ci膰 gospodarcze stajnie Augiasza, rz膮dz膮ce si臋 w艂asnymi, a nie og贸lnie obowi膮zuj膮cymi, prawami. Ko艂omojski z艂o偶y艂 dymisj臋 ze stanowiska gubernatora, a konflikt zosta艂 鈥 przynajmniej czasowo 鈥 za偶egnany. Punktowe uderzenie w Ko艂omojskiego nie oznacza jednak ca艂o艣ciowej systemowej reformy i wymaganego przez zachodnie instytucje finansowe wprowadzenia przejrzysto艣ci w prowadzeniu biznesu na Ukrainie, rozdzielenia sfery politycznej i biznesowej. Oligarchowie i biurokracja trzymaj膮 si臋 mocno i s膮 istotnym hamulcem dla wprowadzania reform.
Wojenko, wojenko
Czynnikiem, kt贸ry najmocniej wp艂ywa na sytuacj臋 na Ukrainie, jest bez w膮tpienia konflikt na wschodzie. Wywo艂ane i sponsorowane przez Moskw臋 powstanie separatystyczne w obwodzie donieckim i 艂uga艅skim jest podstawowym narz臋dziem przymuszania Ukrainy do rezygnacji z plan贸w integracji z Zachodem. Kreml zareagowa艂 na Rewolucj臋 Godno艣ci nerwowo. I to z co najmniej dw贸ch powod贸w: po pierwsze, Majdan by艂 zwiastunem odwr贸cenia tendencji w polityce zagranicznej Kijowa, wzmacnia艂 wektor prozachodni; po drugie, pobudzi艂 u艣pione fobie W艂adimira Putina, kt贸ry obsesyjnie obawia si臋 przeszczepienia 鈥瀔olorowych rewolucji鈥 na grunt rosyjski. Aneksja Krymu mia艂a w za艂o偶eniu umocni膰 Putina na arenie wewn臋trznej i przestrzec Kij贸w przed podejmowaniem nieodwracalnych decyzji na rzecz integracji z Zachodem.
To, 偶e 鈥瀘peracja Krym鈥 przebieg艂a bezkrwawo, a armia ukrai艅ska nie stawi艂a zbrojnego oporu, zaowocowa艂o zainicjowaniem przez Moskw臋 kolejnego etapu destabilizowania Ukrainy. W ramach 鈥瀘peracji Rosyjska Wiosna鈥 mia艂y zosta膰 wzniecone antyukrai艅skie bunty na wschodzie Ukrainy. Tu Rosja napotka艂a jednak istotny op贸r 鈥 ukrai艅ska armia zacz臋艂a broni膰 swojego terytorium. Moskwa potajemnie wzmocni艂a militarnie oddzia艂y separatyst贸w, przys艂a艂a ci臋偶ki sprz臋t i ludzi. Wybuch艂a krwawa wojna, cho膰 formalnie ani Rosja (od偶egnuj膮ca si臋 od udzia艂u w dzia艂aniach bojowych), ani Kij贸w stanu wojny nie og艂osi艂y. Na pewno niezamierzonym przez Kreml skutkiem ubocznym agresji na wsch贸d Ukrainy sta艂o si臋 narodowe przebudzenie Ukrai艅c贸w, gotowych do ponoszenia ofiar w obronie kraju. Jednym z czynnik贸w konsoliduj膮cych nar贸d jest obraz wroga 鈥 barbarzy艅cy ze wschodu, kt贸ry bezwzgl臋dnie zabija, chce zdepta膰 demokracj臋 i odebra膰 Ukrainie 艣wietlane idea艂y. Odbudowanie zaufania pomi臋dzy bliskimi do niedawna krajami 鈥 o ile kiedykolwiek nast膮pi 鈥 b臋dzie trwa艂o bardzo d艂ugo.
Tl膮cy si臋 konflikt w Donbasie ma, w zamy艣le Kremla, uniemo偶liwi膰 Ukrainie samodzielne kszta艂towanie prozachodniej linii politycznej. Wyj臋cie z korony car贸w ukrai艅skiej per艂y zniweczy Putinowi zamiary odbudowania strefy wp艂yw贸w z czas贸w ZSRR i odzyskania przez Rosj臋 pozycji mocarstwa. Dlatego bitwa o Ukrain臋 b臋dzie twarda i d艂ugotrwa艂a.
Anna 艁abuszewska – od 1992 roku pracuje w O艣rodku Studi贸w Wschodnich, stale wsp贸艂pracuje z Tygodnikiem Powszechnym, na stronie TP prowadzi blog „17 mgnie艅 Rosji” po艣wi臋cony wydarzeniom za nasz膮 wschodni膮 granic膮

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij