Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

O potrzebie realnej utopii

┼╗yjemy w okresie przesilenia, gdy stare struktury i regu┼éy odchodz─ů do lamusa, a nowe dopiero si─Ö kszta┼étuj─ů. Kszta┼ét nowych zale┼╝y od tego, jakie idee zostan─ů powszechnie uznane za ÔÇ×zdroworozs─ůdkoweÔÇŁ i zdominuj─ů nasze my┼Ťlenie. Dlatego warto o nie zawalczy─ç.
O potrzebie realnej utopii
ilustr.: Julia Tyszka

Jeszcze p├│┼étora miesi─ůca temu nasz ┼Ťwiat pod─ů┼╝a┼é w przewidywalnym kierunku, po dobrze znanych nam torach. Byli┼Ťmy w stanie zaplanowa─ç nasze ┼╝ycie na tydzie┼ä lub miesi─ůc naprz├│d. Dzi┼Ť now─ů norm─ů jest stan permanentnej niepewno┼Ťci, kt├│ra dotyka spraw podstawowych ÔÇô od kwestii zdrowotnych, przez utrzymanie dochod├│w, a┼╝ po logistyk─Ö zwi─ůzan─ů z zape┼énieniem lod├│wki. Na dalszy plan schodz─ů sprawy i plany inne od fundamentalnych, zmieniamy nasze rutynowe zachowania, przekszta┼écaj─ů si─Ö normy, relacje spo┼éeczne i tematy rozm├│w. Poj─Öcia takie jak ÔÇ×wzrost wyk┼éadniczyÔÇŁ, ÔÇ×dystansowanie spo┼éeczneÔÇŁ czy ÔÇ×transmisja chorobyÔÇŁ wesz┼éy ju┼╝ do s┼éownika codziennej polszczyzny.

Wszyscy obserwujemy rosn─ůce krzywe zachorowa┼ä, analizujemy liczby test├│w na milion mieszka┼äc├│w, notujemy braki respirator├│w, wentylator├│w i maseczek. Zalewani ci─ůg┼éym szumem informacyjnym, w kt├│rym fake newsy i dezinformacja mieszaj─ů si─Ö z g┼éosami ekspert├│w, pr├│bujemy przeorganizowa─ç nasze ┼╝ycie, by jako┼Ť przetrwa─ç nadchodz─ůce tygodnie, a mo┼╝e miesi─ůce. Na zmian─Ö z historiami o podstawowych brakach w polskiej ochronie zdrowia docieraj─ů do nas relacje z triumfalnych objazd├│w zapracowanych polityk├│w po zak┼éadach produkcyjnych oraz mediach. Ka┼╝de z pa┼ästw dotkni─Ötych epidemi─ů pr├│buje na sw├│j spos├│b przeciwdzia┼éa─ç rosn─ůcej kuli ┼Ťniegowej, kt├│ra przeradza si─Ö w lawin─Ö poch┼éaniaj─ůc─ů najsprawniejsze nawet systemy ochrony zdrowia. Dla karmi─ůcych si─Ö l─Ökiem i sensacj─ů medi├│w epidemia jest wymarzonym tematem ÔÇô w ka┼╝dej chwili mo┼╝na por├│wnywa─ç liczby zdiagnozowanych, chorych w stanie krytycznym i zgon├│w, respirator├│w, wentylator├│w i ┼é├│┼╝ek intensywnej opieki.

Na bie┼╝─ůco docieraj─ů do nas informacje o kolejnych przypadkach zachorowa┼ä, co przypomina narodowe odliczanie do ko┼äca systemu ochrony zdrowia. Zdezorientowani, staramy si─Ö odnale┼║─ç w┬ánowej rzeczywisto┼Ťci i┬áogl─ůdamy relacj─Ö na ┼╝ywo ze spektaklu o┬áko┼äcu dotychczasowego ┼Ťwiata. Ten surrealistyczny Truman Show jest jeszcze atrakcyjny, bo nadal ┼Ťwie┼╝y, wci─ů┼╝ jeszcze wi─Ökszo┼Ť─ç z┬ánas nie odczu┼éa bezpo┼Ťrednio i┬ádotkliwie jego skutk├│w, a┬ápoza tym w┬áko┼äcu to my gramy g┼é├│wn─ů rol─Ö w┬áwydarzeniu o┬áznaczeniu globalnym. W┬átle narastaj─ů ju┼╝ jednak dwa kluczowe pytania: Czy istnieje powr├│t do ┼Ťwiata sprzed pandemii? A je┼Ťli nie, to co dalej?

Na pierwsze pytanie odpowied┼║ brzmi: nie. Na drugie nie tylko nie znamy odpowiedzi, ale te┼╝ nawet nie wyobra┼╝amy sobie mo┼╝liwych wersji przysz┼éo┼Ťci. ┼╗eby to zrobi─ç, najpierw musimy ujrze─ç obecny ┼Ťwiat we w┼éa┼Ťciwych proporcjach, a┬ánast─Öpnie poszerzy─ç pole wyobra┼║ni.

ÔÇ×Tego nie da┼éo si─Ö przewidzie─çÔÇŁ

Zacznijmy od w┼éa┼Ťciwego zdefiniowania przyczyn epidemii. Wielu m├│wi, pos┼éuguj─ůc si─Ö koncepcj─ů ameryka┼äskiego ekonomisty Nassima Taleba, ┼╝e pandemia to ÔÇ×czarny ┼éab─Öd┼║ÔÇŁ ÔÇô co┼Ť, czego nie da si─Ö przewidzie─ç, dop├│ki si─Ö nie wydarzy. Tyle ┼╝e to nieprawda: w┼Ťr├│d epidemiolog├│w oraz ekspert├│w od zdrowia publicznego powszechne by┼éo przekonanie, i┼╝ wybuch epidemii to kwestia czasu. WHO po opanowaniu wybuchu epidemii SARS wyda┼éo w 2004 roku wytyczne, kt├│re ko┼äcz─ů si─Ö konkluzj─ů: ÔÇ×SARS nie b─Ödzie ostatni─ů now─ů chorob─ů, kt├│rej rozprzestrzenianie si─Ö b─Ödzie ┼éatwiejsze dzi─Öki globalizacji. W ostatnich dw├│ch dekadach XX wieku nowe choroby pojawia┼éy si─Ö w tempie jednej rocznie i ten trend z pewno┼Ťci─ů zostanie zachowanyÔÇŁ. Po epidemii wirusa Ebola w Afryce Zachodniej (2014ÔÇô2016) zagro┼╝enie ┼Ťwiatow─ů pandemi─ů przenikn─Ö┼éo do g┼é├│wnego nurtu: Bill Gates co najmniej od 2015 roku ostrzega┼é, ┼╝e to najwi─Öksze globalne zagro┼╝enie, na kt├│re nie jeste┼Ťmy przygotowani. Skoro miliarder-celebryta uzna┼é przygotowania do pandemii za globalny priorytet, to nie by┼éa to raczej wiedza tajemna.

Co wi─Öcej, specjali┼Ťci precyzyjnie wskazywali w┼éa┼Ťnie chi┼äskie ÔÇ×mokre targowiskaÔÇŁ (ang.┬áwetmarkets), takie jak w Wuhan, jako jedno z potencjalnych miejsc wybuchu powa┼╝nej epidemii. To istne bomby biologiczne ÔÇô dzikie zwierz─Öta s─ů tam skoncentrowane na ma┼éej przestrzeni, cz─Östo w klatkach u┼éo┼╝onych w stosy. W jednym miejscu trzymane s─ů gatunki, kt├│re nigdy nie spotka┼éyby si─Ö w ┼Ťrodowisku naturalnym, z kompletnie r├│┼╝nymi, w┼éa┼Ťciwymi sobie wirusami oraz bakteriami, przy zupe┼énym braku odporno┼Ťci na bakterie i wirusy obce. Dodatkowo zwierz─Öta zabija si─Ö tam w fatalnych warunkach sanitarnych i du┼╝ej blisko┼Ťci ludzi. W takich warunkach mutacja jakiego┼Ť wirusa pozwalaj─ůca na ÔÇ×przeskokÔÇŁ mi─Ödzy gatunkami jest kwesti─ů czasu.

Tak by┼éo w 2003 roku w przypadku koronawirusa wywo┼éuj─ůcego SARS, obecnie dosz┼éo do powt├│rki. SARS-CoV-2 ma pochodzenie odzwierz─Öce i nale┼╝y do ┼Ťwiata natury, ale to dzia┼éania cz┼éowieka doprowadzi┼éy do tego, ┼╝e m├│g┼é on powsta─ç, zmutowa─ç i dalej si─Ö roznosi─ç.┬áPresja na ┼Ťrodowisko ÔÇô wycinanie las├│w, regulowanie rzek, tworzenie du┼╝ych zbiornik├│w wodnych, przekszta┼écanie naturalnych step├│w na tereny rolnicze, rozrastanie si─Ö zabudowy itp. ÔÇô powoduje, ┼╝e radykalnie kurcz─ů si─Ö habitaty (obszary, na kt├│rych panuj─ů optymalne warunki dla funkcjonowania danego gatunku dzikich zwierz─ůt) i cz┼éowiek coraz cz─Ö┼Ťciej si─Ö z nimi spotyka. Wi─Öksze ÔÇ×┼Ťci┼Ťni─ÖcieÔÇŁ ludzi i zwierz─ůt na fizycznej przestrzeni nie tylko wymusza pr├│by adaptacji zwierz─ůt do ┼╝ycia w przekszta┼écanych warunkach i stwarza wi─Öksz─ů szans─Ö fizycznego spotkania (w naszym regionie dotyczy to na przyk┼éad nied┼║wiedzia lub ┼╝ubra), ale te┼╝ nasila sk┼éonno┼Ť─ç do traktowania dzikich zwierz─ůt jak kolejnego dost─Öpnego zasobu naturalnego, kt├│ry mo┼╝na wykorzysta─ç w celach komercyjnych ÔÇô w formie produkt├│w spo┼╝ywczych, a tak┼╝e produkt├│w kosmetycznych, leczniczych, ozdobnych czy futrzarskich.

Do tego ogniska dok┼éadali┼Ťmy drewna od dekad. W 2019 roku na mokrym targowisku w┬áWuhan nast─ůpi┼é spodziewany samozap┼éon.

(Przegrana) walka o status quo

Dzi┼Ť koronawirus testuje technokratyczne przygotowanie pa┼ästw do sprawnych odpowiedzi na kryzysow─ů sytuacj─Ö oraz zdolno┼Ť─ç spo┼éecze┼ästw do zrozumienia zagro┼╝enia i wsp├│lnotowych zachowa┼ä niezale┼╝nych od podzia┼é├│w politycznych. Zarazem obna┼╝a roz┼éa┼╝─ůce si─Ö w szwach systemy zabezpieczenia spo┼éecznego. Ale nie tylko ÔÇô pandemia zdziera puder i pokazuje prawdziw─ů natur─Ö tego modelu rozwoju kapitalizmu, kt├│ry przyj─Öli┼Ťmy za oczywisty i bezalternatywny. Frazy w rodzaju ÔÇ×Ka┼╝dy jest kowalem swojego losuÔÇŁ i ÔÇ×Jak sobie po┼Ťcielisz, tak si─Ö wy┼ŤpiszÔÇŁ, mity o przewadze jednostki nad spo┼éecze┼ästwem oraz prymacie sfery prywatnej nad publiczn─ů wyznacza┼éy ci─Ö┼╝ar medialno-politycznej debaty ostatnich kilkudziesi─Öciu lat, to one by┼éy punktem wyj┼Ťcia i wyznacznikiem my┼Ťlenia opartego na do┼Ťwiadczeniu, danych i ÔÇ×zdrowym rozs─ůdkuÔÇŁ. Miliardy wykluczonych, olbrzymia presja na ┼Ťrodowiskowo naturalne oraz drena┼╝ zasob├│w znalaz┼éy si─Ö poza zasi─Ögiem naszego spojrzenia albo ÔÇô ostatecznie ÔÇô przeciwdzia┼éanie im wpad┼éo do kategorii dzia┼éalno┼Ťci dobroczynnej lub aktywistycznej, moralnie s┼éusznej i chwalebnej, ale pozostaj─ůcej na marginesie debaty publicznej (skoncentrowanej na ÔÇ×sprawach naprawd─Ö wa┼╝nychÔÇŁ, takich jak wzrost gospodarczy, innowacje czy rozw├│j technologiczny).

Tymczasem dotychczasowe paradygmaty b┼éyskawicznie odchodz─ů do lamusa. Powstaj─ůce technologie i innowacyjno┼Ť─ç pomagaj─ů co prawda w poszukiwaniu szczepionki na nowego wirusa i lepszych lek├│w, ale skuteczne sposoby na spowolnienie (lub by─ç mo┼╝e trwa┼ée zatrzymanie) epidemii s─ů wci─ů┼╝ takie same jak te, kt├│re zosta┼éy opisane w Starym Testamencie, gdy walka z tr─ůdem odbywa┼éa si─Ö poprzez izolacj─Ö chorych od zdrowych i zmniejszenie liczby kontakt├│w mi─Ödzyludzkich. Sektor prywatny na wy┼Ťcigi ÔÇô i s┼éusznie ÔÇô domaga si─Ö wsparcia rz─ůdu, d┼éug publiczny przestaje by─ç priorytetowym problemem, staje si─Ö nim natomiast sprawno┼Ť─ç dzia┼éania pa┼ästwa.

Dominacja neoliberalnej narracji w┬ádebacie publicznej sprawi┼éa, ┼╝e katastrofa z┼éapa┼éa nas na wykroku. Media relacjonuj─ů upadek dotychczasowego ┼Ťwiata, pytani za┼Ť o┬ánajbli┼╝sze tygodnie i┬ámiesi─ůce decydenci i┬áeksperci odpowiadaj─ů coraz cz─Ö┼Ťciej ÔÇ×nie wiemÔÇŁ. Z powodu pandemii dotychczasowe aksjomaty od┼éo┼╝yli┼Ťmy na p├│┼ék─Ö i┬áokaza┼éo si─Ö, ┼╝e jeste┼Ťmy bole┼Ťnie nieprzygotowani do prawid┼éowego rozpoznania otaczaj─ůcej nas rzeczywisto┼Ťci oraz┬ákluczowych proces├│w, kt├│re j─ů kszta┼étuj─ů, nie m├│wi─ůc ju┼╝ o┬áproponowaniu sposob├│w uporania si─Ö z┬áglobalnym kryzysem. Wida─ç wyra┼║nie mia┼éko┼Ť─ç debaty publicznej, w┬ákt├│rej nie padaj─ů ┼╝adne przekonywaj─ůce scenariusze przebudowy naszego ┼Ťwiata, a politykom pozostaj─ů dora┼║ne (i┬ásp├│┼║nione) reakcje na szybko zmieniaj─ůce si─Ö otoczenie.

Piewcy małej apokalipsy

Ten intelektualny uwi─ůd i brak alternatywnych pomys┼é├│w na organizacj─Ö pa┼ästwa i spo┼éecze┼ästwa powoduje, ┼╝e pojawiaj─ů si─Ö ju┼╝ g┼éosy, kt├│re w trakcie pandemii nawo┼éuj─ů do ÔÇ×powrotu do normalno┼ŤciÔÇŁ i zachowania ÔÇô na tyle, na ile to mo┼╝liwe ÔÇô status quo w┬áobecnym modelu ekonomiczno-spo┼éecznym, niezale┼╝nie od konsekwencji. Kluczowym argumentem w┬átej narracji jest stwierdzenie, ┼╝e straty gospodarcze wynikaj─ůce z┬áwalki z┬áwirusem spowoduj─ů d┼éugotrwa┼é─ů recesj─Ö, co mo┼╝e by─ç gro┼║niejsze od samej pandemii. To podej┼Ťcie najlepiej wyrazi┼é niezawodny Donald Trump, kt├│ry na Twitterze og┼éosi┼é, ┼╝e lekarstwo nie mo┼╝e by─ç gorsze od choroby i┬áw┬ázwi─ůzku z┬átym ameryka┼äski lock-down powinien zako┼äczy─ç si─Ö do ┼Üwi─ůt Wielkanocnych (ameryka┼äski prezydent wycofa┼é si─Ö z┬átych twierdze┼ä po tygodniu, gdy okaza┼éo si─Ö, ┼╝e optymistyczne scenariusze rozwoju epidemii w┬áUSA przewiduj─ů minimum sto┬átysi─Öcy zgon├│w, za┼Ť pesymistyczne ÔÇô powy┼╝ej miliona). G┼éosy o┬átym, ┼╝e by─ç mo┼╝e mniejszym z┼éem jest s┼éabsza recesja i┬áwy┼╝sza ┼Ťmiertelno┼Ť─ç w┼Ťr├│d grup zagro┼╝onych, mog─ů zyskiwa─ç na sile.

Jak zauwa┼╝a Edwin Bendyk, zwolennicy takich pogl─ůd├│w formu┼éuj─ů swoje postulaty za pomoc─ů technokratycznego j─Özyka, kt├│ry zamazuje prawdziw─ů natur─Ö proponowanych przez nich wybor├│w: ÔÇ×Gdy piszemy: ┬źizolowa─ç grup─Ö wysokiego ryzyka┬╗, to dajemy dyrektyw─Ö techniczn─ů, woln─ů od oceny etycznej. To samo w j─Özyku ludzkim oznacza ┬źtrzeba pozamyka─ç staruszk├│w┬╗ i ju┼╝ tak mi┼éo nie brzmi. W Polsce pachnie wycugiem, instytucj─ů pozbywania si─Ö nieproduktywnych starc├│w na wsiach. W dobrym czasie mieli szans─Ö na do┼╝ycie, w czasie g┼éodu w pierwszej kolejno┼Ťci l─ůdowali w nieogrzewanych loszkach, by szybciej sko┼äczyliÔÇŁ.

Problem z┬áwieloma ÔÇ×racjonalnymiÔÇŁ rozwi─ůzaniami polega na tym, ┼╝e ich autorzy tworz─ů je ÔÇ×dla kogo┼ŤÔÇŁ, a nie dla samych siebie (sztandarowym przyk┼éadem jest publiczny system ochrony zdrowia, ÔÇ×reformowanyÔÇŁ od lat przez polityk├│w, kt├│rzy mog─ů korzysta─ç z┬ábocznych furtek pozwalaj─ůcych im na dost─Öp do leczenia poza normalnym trybem). Warto wi─Öc piewcom ma┼éej apokalipsy zada─ç pytanie, czy sami uwa┼╝aj─ů, ┼╝e maj─ů wysokie szanse na zaka┼╝enie koronawirusem, i czy grozi im ci─Ö┼╝ki przebieg COVID-19. W dodatku poza w─ůtpliwymi podstawami etycznymi, problem z tymi propozycjami tkwi w niew┼éa┼Ťciwej diagnozie ich konsekwencji. ÔÇ×Koniecznym kosztemÔÇŁ jest wtedy bowiem zar├│wno wykluczenie ÔÇô i pogodzenie si─Ö ze skr├│ceniem ┼╝ycia ÔÇô du┼╝ej cz─Ö┼Ťci spo┼éecze┼ästw (nie tylko os├│b starszych, ale r├│wnie┼╝ obci─ů┼╝onych innymi chorobami), jak i ┼Ťwiadome pogodzenie si─Ö z┬ákonieczno┼Ťci─ů radykalnego obni┼╝enia bezpiecze┼ästwa zdrowotnego dla wszystkich. Wizja ┼Ťwiata, w┬ákt├│rym┬áÔÇ×lekarstwo jest gorsze od chorobyÔÇŁ, nie rozwi─ůzuje bowiem kluczowego problemu: jak w┬átrakcie pandemii nie dopu┼Ťci─ç do zapa┼Ťci system├│w ochrony zdrowia?

Węzeł gordyjski

Pandemia wywo┼éa┼éa trzy powi─ůzane i┬áwzajemnie si─Ö nap─Ödzaj─ůce kryzysy: kryzys ochrony zdrowia, kryzys gospodarczy oraz┬ákryzys krajowego i┬áglobalnego przyw├│dztwa. W─Öze┼é gordyjski, kt├│ry spl─ůta┼é je ze sob─ů, przedstawia si─Ö nast─Öpuj─ůco: nisk─ů ┼Ťmiertelno┼Ť─ç w┼Ťr├│d chorych na COVID-19 uda nam si─Ö utrzyma─ç, tylko je┼Ťli b─Ödziemy w stanie prawid┼éowo leczy─ç t─Ö relatywnie (dla zdecydowanej wi─Ökszo┼Ťci populacji) niegro┼║n─ů chorob─Ö, do tego za┼Ť konieczne jest utrzymanie sprawnego systemu opieki zdrowotnej.

Fakt, ┼╝e wirusem mo┼╝e zarazi─ç si─Ö nawet siedemdziesi─ůt procent populacji, powoduje jednak, i┼╝ ┼Ťrodki konieczne do walki z epidemi─ů s─ů niewystarczaj─ůce nie tylko do prawid┼éowego leczenia, ale te┼╝ do utrzymania obecnego poziomu ochrony zdrowia dla obywateli. Jedynym sposobem na zmniejszenie tego zagro┼╝enia jest przecinanie ┼éa┼äcucha zaka┼╝e┼ä. Da si─Ö tego dokona─ç na dwa sposoby. Pierwszym jest skuteczny tracking zara┼╝e┼ä (testy, zbieranie danych, wywiady z zara┼╝onymi) i ordynowanie na tej podstawie odpowiednich ┼Ťrodk├│w zapobiegawczych takich jak kwarantanna, izolacja, hospitalizacja, informowanie os├│b nara┼╝onych na kontakt. Drugim s─ů sprawnie egzekwowane wytyczne oraz restrykcje prawne zmniejszaj─ůce liczb─Ö kontakt├│w spo┼éecznych ÔÇô czyli lock-downy. Im szybciej i sprawniej przecina si─Ö ┼éa┼äcuch zaka┼╝e┼ä za pomoc─ů trackingu oraz izolacji, tym mniej drako┼äskie lock-downy trzeba stosowa─ç p├│┼║niej. Poza kilkoma do┼Ťwiadczonymi przez epidemi─Ö SARS krajami, kt├│re wprowadzi┼éy odpowiednie ┼Ťrodki w odpowiednim czasie (Hongkong, Korea Po┼éudniowa, Singapur, Japonia), wi─Ökszo┼Ť─ç pa┼ästw ┼Ťwiata podejmuje zbyt ma┼éo radykalne dzia┼éania na wczesnym etapie epidemii. To uwidoczni┼éo krajowe kryzysy przyw├│dztwa ÔÇô nawet je┼Ťli europejskie rz─ůdy (by─ç mo┼╝e poza Niemcami i wi─Ökszo┼Ťci─ů kraj├│w skandynawskich) pr├│bowa┼éy wprowadzi─ç zdecydowane dzia┼éania, to nie znajdowa┼éy pos┼éuchu we w┼éasnych spo┼éecze┼ästwach.

W wi─Ökszo┼Ťci przypadk├│w na takie dzia┼éania jest ju┼╝ za p├│┼║no, wyj┼Ťcie z epidemii mo┼╝e si─Ö odby─ç jedynie przez radykalne lock-downy, kt├│re prowadz─ů do g┼é─Öbokiego kryzysu gospodarczego. W tej chwili toczy si─Ö walka o to, czy jego konsekwencje b─Ödziemy odczuwa─ç przez lata, czy te┼╝ przez dekady. Dlatego dyskusja o konsekwencjach gospodarczych nie jest kompletnie pozbawiona sensu. Skuteczna walka z epidemi─ů wymaga du┼╝ych nak┼éad├│w, o kt├│re w trakcie┬á globalnej recesji b─Ödzie bardzo trudno ÔÇô na nielimitowane zwi─Ökszanie wydatk├│w i w konsekwencji zwi─Ökszanie poziomu zad┼éu┼╝enia mo┼╝e pozwoli─ç sobie tylko kilka najbardziej wiarygodnych finansowo pa┼ästw na ┼Ťwiecie. Dodatkowo narz─Ödzia stymulacji gospodarki stosowane do walki z dotychczasowymi kryzysami nie maj─ů tu zastosowania ÔÇô kryzys z 2008 roku by┼é kryzysem p┼éynno┼Ťci kapita┼éu, obecnie mamy do czynienia z kryzysem mobilno┼Ťci samych ludzi. Koronawirus klarownie pokazuje, jaka cz─Ö┼Ť─ç PKB powstaje w wyniku spotka┼ä: podczas obiad├│w w restauracjach, trening├│w na si┼éowniach, konferencji, wsp├│┼épracy du┼╝ych zespo┼é├│w czy podr├│┼╝y transportem zbiorowym. Narz─Ödzia polityki monetarnej b─ůd┼║ fiskalnej mog─ů (kosztem zwi─Ökszenia zad┼éu┼╝enia pa┼ästw) s┼éu┼╝y─ç zapewnieniu p┼éynno┼Ťci finansowej os├│b trac─ůcych prac─Ö czy bankrutuj─ůcych przedsi─Öbiorstw, jednak dop├│ki epidemia nie zostanie opanowana, dop├│ty du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç gospodarki nie b─Ödzie dzia┼éa─ç, a przedsi─Öbiorstwa b─Öd─ů zmuszane ogranicza─ç lub wr─Öcz zamyka─ç dzia┼éalno┼Ť─ç i zwalnia─ç pracownik├│w, co w efekcie pozbawi miliony ludzi ┼Ťrodk├│w do ┼╝ycia, zarazem zmniejszaj─ůc wp┼éywy bud┼╝etowe.

Kapitalizm do remontu

Ostatnie trzydzie┼Ťci lat sprawi┼éo, ┼╝e obecnie naj┼éatwiej przychodzi nam rozumienie ┼Ťwiata w┬ákategoriach ekonomicznych. Poruszanie si─Ö w┬áobr─Öbie tej ramy poj─Öciowej powoduje, ┼╝e pa┼ästwa, przedsi─Öbiorstwa i┬áspo┼éecze┼ästwa oceniaj─ů procesy i┬árelacje spo┼éeczne w┬ákategoriach koszt├│w, zysk├│w i┬ástrat, postrzegaj─ů ┼Ťrodowisko przyrodnicze jako ┼║r├│d┼éo zasob├│w naturalnych (kt├│re w oczywisty spos├│b nale┼╝y wykorzystywa─ç), dobra publiczne za┼Ť widz─ů jako przedmioty konkurencji rynkowej. Ta logika ukszta┼étowa┼éa te┼╝ system gospodarki ┼Ťwiatowej, kt├│ry ÔÇô poprzez ignorowanie koszt├│w ┼Ťrodowiskowych ÔÇô nie tylko przyczyni┼é si─Ö do wybuchu epidemii w┬áWuhan i┬ádo jej przemiany w┬ápandemi─Ö, lecz tak┼╝e spowodowa┼é, ┼╝e konsekwencje gospodarcze zarazy s─ů du┼╝o bardziej dotkliwe. Skoro kluczowym czynnikiem determinuj─ůcym wybory gospodarcze jest maksymalizacja zysku, to logicznym krokiem stawa┼éo si─Ö ignorowanie przestrzeni, odleg┼éo┼Ťci, braku odporno┼Ťci na lokalne kryzysy, koszt├│w ┼Ťrodowiskowych czy spo┼éecznych.

W takich warunkach naturaln─ů i ÔÇ×zdroworozs─ůdkow─ůÔÇŁ decyzj─ů by┼éo przenoszenie produkcji do kraj├│w z niskimi p┼éacami. Doprowadzi┼éo to do sytuacji, w kt├│rej Chiny wraz z innymi pa┼ästwami azjatyckimi sta┼éy si─Ö ÔÇ×fabryk─ů ┼ŤwiataÔÇŁ. Mi─Ödzynarodowy obieg towar├│w i kapita┼éu wi─ů┼╝e si─Ö z olbrzymi─ů mobilno┼Ťci─ů ludzi, podr├│┼╝uj─ůcych tak w celach turystycznych, jak i biznesowych. Zatkanie na d┼éu┼╝ej kt├│regokolwiek z w─Öz┼é├│w globalnego obiegu ludzi, d├│br i kapita┼éu powoduje katastrofalne skutki gospodarcze. Jednocze┼Ťnie walka z pandemi─ů wymaga radykalnego ograniczenia mobilno┼Ťci ludzi, zar├│wno mi─Ödzynarodowej (co z dnia na dzie┼ä likwiduje dzia┼éanie bran┼╝y turystycznej), jak i wewn─ůtrzkrajowej (co wy┼é─ůcza z obiegu kolejne ogniwa globalnego ┼éa┼äcucha dostaw towar├│w).

W obecnym kszta┼écie globalnego systemu gospodarczego z pandemii mo┼╝na wyj┼Ť─ç tylko przez recesj─Ö. Na jednej stronie szali znajduje si─Ö bezpiecze┼ästwo zdrowotne znacznej cz─Ö┼Ťci populacji globu, na drugiej ÔÇô bezpiecze┼ästwo ekonomiczne i spo┼éeczne. Wyj┼Ťcia awaryjnego nie wida─ç. Sam fakt, ┼╝e doprowadzili┼Ťmy do takiego dylematu i trzeciej opcji wyboru nie ma, ┼Ťwiadczy o tym, ┼╝e pope┼énili┼Ťmy kardynalne b┼é─Ödy w urz─ůdzaniu naszego ┼Ťwiata.

Skuteczna odpowied┼║ na koronawirusa wymaga zmiany priorytet├│w. Wzrost gospodarczy nie mo┼╝e by─ç ju┼╝ celem samym w sobie, a jedynie narz─Ödziem do realizacji innych cel├│w ÔÇô przede wszystkim spo┼éecznych i┬á┼Ťrodowiskowych. Zestaw naprawczy jest znany i podobny do dzia┼éa┼ä na rzecz spowolnienia katastrofy klimatycznej. To mi─Ödzy innymi w┼é─ůczenie w proces podejmowania decyzji ┼Ťrodowisk eksperckich i naukowych, koordynacja dzia┼éa┼ä na poziomie mi─Ödzynarodowym, urealnienie i w┼é─ůczenie do rachunk├│w koszt├│w ┼Ťrodowiskowych i spo┼éecznych (zgodnie z zasad─ů ÔÇ×zanieczyszczaj─ůcy/szkodz─ůcy p┼éaciÔÇŁ), wi─Öksza koncentracja na lokalno┼Ťci (skr├│cenie ┼éa┼äcuch├│w dostaw, ograniczenie mobilno┼Ťci), przej┼Ťcie od priorytetu wzrostu PKB na rzecz poprawy jako┼Ťci ┼╝ycia i likwidowanie nier├│wno┼Ťci poprzez zapewnienie wszystkim grupom spo┼éecznych okre┼Ťlonych standard├│w dotycz─ůcych dost─Öpu i opieki medycznej, rynku pracy (p┼éatne urlopy, urlopy zdrowotne na ┼╝─ůdanie i tym podobne), us┼éug opieku┼äczych (opieka nad dzie─çmi, zapewnienie samodzielno┼Ťci seniorom) czy te┼╝ warunk├│w mieszkaniowych . Opr├│cz tego potrzebujemy sprawnego przyw├│dztwa na poziomie krajowym i mi─Ödzynarodowym.

Te zmiany wymaga┼éyby od nas nowych nawyk├│w i┬áprzyzwyczaje┼ä, ale przede wszystkim wymaga┼éyby utraty symbolicznego ÔÇ×rz─ůdu duszÔÇŁ i┬árealnej dominacji obecnych grup interesu. Pandemia daje na to wi─Öksz─ů szans─Ö ni┼╝ katastrofa klimatyczna, poniewa┼╝ w┬áprzypadku zarazy trudniej uwierzy─ç w┬ámit, ┼╝e pieni─ůdze zamortyzuj─ů negatywne konsekwencje. Dop├│ki epidemia dotyka dowolnego z kraj├│w kluczowych w┬áglobalnej sieci powi─ůza┼ä gospodarczych, dop├│ty kryzys ekonomiczny b─Ödzie dotkliwy dla ca┼éego ┼Ťwiata. W Chinach (wed┼éug oficjalnych danych) od 18┬ámarca wszystkie pozytywnie zdiagnozowane osoby z┬ákoronawirusem przyjecha┼éy z┬ázagranicy. Przy sprawnie dzia┼éaj─ůcych s┼éu┼╝bach mo┼╝liwe jest szybkie diagnozowanie oraz izolowanie takich os├│b (oraz testowanie tych wszystkich, z┬ákt├│rymi mia┼éy kontakt), jednak przyk┼éad Korei Po┼éudniowej pokazuje, ┼╝e kwesti─ů czasu jest przej┼Ťcie wirusa przez najg─Östsze nawet sito kontroli.

Okna mo┼╝liwo┼Ťci

Czy jeste┼Ťmy zatem skazani na bierne przygl─ůdanie si─Ö katastrofie? Co nas czeka? Kiedy epidemia si─Ö sko┼äczy? Co po niej pozostanie?

Coraz wyra┼║niej wida─ç, ┼╝e ┼Ťwiat, kt├│ry znali┼Ťmy, zako┼äczy┼é si─Ö nawet nie w┬áci─ůgu kwarta┼éu, tylko w ci─ůgu miesi─ůca. Jeszcze na pocz─ůtku marca konieczno┼Ť─ç izolacji spo┼éecznej wydawa┼éa si─Ö dzia┼éaniem na wyrost, kt├│rego b─Ödzie mo┼╝na unikn─ů─ç, a┬áepidemia koronawirusa jawi┼éa si─Ö jako jedna z┬áwielu ┼Ťwiatowych burz, zwykle omijaj─ůcych Europ─Ö i Polsk─Ö bokiem. Dzi┼Ť ochrona zdrowia przestawia si─Ö na tryb dzia┼éania w trakcie kl─Öski ┼╝ywio┼éowej, gospodarka funkcjonuje na p├│┼é gwizdka, a┬ádominuj─ůcym postulatem debaty publicznej jest jak najwi─Öksze wsparcie pracownik├│w i┬áprzedsi─Öbiorc├│w przez pa┼ästwo.

To, co miesi─ůc temu wydawa┼éo si─Ö niemo┼╝liwe, tydzie┼ä temu sta┼éo si─Ö prawdopodobne, a┬ádzisiaj jest now─ů rzeczywisto┼Ťci─ů. To, co dzisiaj wydaje si─Ö niemo┼╝liwe, za miesi─ůc mo┼╝e okaza─ç si─Ö rozs─ůdne. Nadejdzie moment, w┬ákt├│rym wszyscy b─Öd─ů mieli do┼Ť─ç ┼╝ycia w ci─ůg┼éym stanie wyj─ůtkowym i┬ániepewno┼Ťci; zm─Öczenie b─Ödzie na tyle du┼╝e, ┼╝e od rozliczenia win i winnych oraz zado┼Ť─çuczynienia wa┼╝niejsza stanie si─Ö przysz┼éo┼Ť─ç. Pandemia i┬ákryzys gospodarczy, jaki wywo┼éuje, przetocz─ů si─Ö przez ┼Ťwiat jak walec i┬ádla du┼╝ej cz─Ö┼Ťci mieszka┼äc├│w globu b─Öd─ů do┼Ťwiadczeniem biograficznym. Poczucie l─Öku o siebie, o bliskich oraz o przysz┼éo┼Ť─ç b─Ödzie dotyczy┼éo prawie wszystkich, na ca┼éym ┼Ťwiecie. To stanie si─Ö pi─Ötnem na pokolenia, ale tak┼╝e okazj─ů do zmian. By─ç mo┼╝e to, co dotychczas wydawa┼éo si─Ö niemo┼╝liwe i nierealne, stanie si─Ö konieczne.

Funkcjonujemy w stanie wyj─ůtkowym, w w─ůskim oknie czasowym, w kt├│rym dotychczasowe paradygmaty zostaj─ů zanegowane, a ramy funkcjonowania pa┼ästw i spo┼éecze┼ästw staj─ů si─Ö plastyczne. W okresie przesilenia stare struktury i regu┼éy odchodz─ů do lamusa, a nowe dopiero si─Ö kszta┼étuj─ů. Naomi Klein w ÔÇ×Doktrynie szokuÔÇŁ opisuje, jak aposto┼éowie neoliberalnej doktryny wykorzystywali takie okazje do przebudowywania struktur pa┼ästw, relacji spo┼éecznych i ram debaty publicznej. W takich momentach na nowo definiuj─ů si─Ö normy, nowe idee zdobywaj─ů dominacj─Ö, a stare trac─ů na znaczeniu. Warto opisa─ç to okno mo┼╝liwo┼Ťci, by umie─ç je wykorzysta─ç, nim si─Ö zamknie i nim ┼Ťwiat zastygnie w nowych ramach. Tym, co odr├│┼╝nia koronawirusa od wielu innych plag, jest jego ÔÇ×demokratyczno┼Ť─çÔÇŁ: od zaka┼╝enia nie da si─Ö oddzieli─ç murem z pieni─Ödzy, gdy za┼Ť epidemia poch┼éania systemy opieki zdrowotnej, to konsekwencje s─ů dotkliwe niezale┼╝nie od statusu spo┼éecznego. Oczywi┼Ťcie epidemia nie niweluje wszystkich nier├│wno┼Ťci ÔÇô nadal pozostaj─ů r├│wni i r├│wniejsi ÔÇô ale u┼éatwia przekonanie, ┼╝e wszyscy jedziemy na tym samym w├│zku, i utrudnia przekierowanie winy i odpowiedzialno┼Ťci na ÔÇ×innychÔÇŁ czy na grupy defaworyzowane.

Danse macabre z wirusem

G┼é├│wny negocjator Brexitu, ksi─ů┼╝─Ö Karol, Tom Hanks, wicepremierka Hiszpanii, ministrowie i ministry rz─ůd├│w ca┼éego ┼Ťwiata (mi─Ödzy innymi Brazylii, Francji, Hiszpanii, Polski, Wielkiej Brytanii, Indonezji, Iranu), sportowcy i trenerzy ÔÇô lista znanych polityk├│w, polityczek, urz─Ödnik├│w wysokiego szczebla, celebryt├│w, kt├│rzy zarazili si─Ö koronawirusem, ju┼╝ jest d┼éuga i tylko si─Ö wyd┼éu┼╝a, podobnie jak lista polityk├│w i polityczek, kt├│rzy mieli kontakt z osob─ů zaka┼╝on─ů (Donald Trump, Jair Bolsonaro) i przebywaj─ů z tego powodu na kwarantannie (Angela Merkel, Justin Trudeau). Notabene, brytyjski rz─ůd pocz─ůtkowo prowadzi┼é polityk─Ö ÔÇ×odporno┼Ťci populacyjnejÔÇŁ, wed┼éug kt├│rej kosztem izolacji grup szczeg├│lnie nara┼╝onych mniejsze straty mia┼éa ponie┼Ť─ç gospodarka. Warto zauwa┼╝y─ç, ┼╝e brytyjscy politycy zacz─Öli realizacj─Ö tej strategii od siebie ÔÇô koronawirusa zdiagnozowano wpierw u brytyjskiego ministra zdrowia, Matthew Hancocka, a nast─Öpnie u premiera Borisa Johnsona (jego objawy nasili┼éy si─Ö ostatnio na tyle, ┼╝e przeniesiono go do szpitala). G┼é├│wny doradca premiera, Dominic Cummings, ma za┼Ť objawy zaka┼╝enia i przebywa w kwarantannie. Tak du┼╝a liczba znanych zaka┼╝onych to nie tylko ÔÇ×nadreprezentacja medialnaÔÇŁ, kt├│ra wynika z relacjonowania przez ┼Ťrodki masowego przekazu chor├│b s┼éawnych os├│b.

Dynamika epidemii powoduje, ┼╝e w r├│┼╝nych fazach jej rozwoju prawdopodobie┼ästwo zaka┼╝enia si─Ö w┼Ťr├│d r├│┼╝nych grup jest r├│┼╝ne. W pocz─ůtkowej fazie w ka┼╝dym kraju, do kt├│rego zaw─Ödruje epidemia, najwi─Öksz─ů szans─Ö zara┼╝enia si─Ö maj─ů elity. Zaka┼╝enie koronawirusem zachodzi przez kontakt mi─Ödzyludzki, w zwi─ůzku z czym epidemia rozprzestrzenia si─Ö po sieciach spo┼éecznych. Im wi─Öcej kontakt├│w z innymi, tym ┼éatwiej si─Ö zarazi─ç (i dalej przekazywa─ç chorob─Ö). Nie trzeba samemu odbywa─ç wielu spotka┼ä, wystarczy mie─ç w swoim otoczeniu osob─Ö, kt├│ra to robi. Taka g─Östo┼Ť─ç kontakt├│w jest najwi─Öksza w┼Ťr├│d globalnych elit, to decydenci (politycy, ale tak┼╝e CEO wielkich korporacji) oraz celebryci ÔÇô muzycy czy aktorki ÔÇô pracuj─ů lub maj─ů kontakt z pracuj─ůcymi w r├│┼╝nych zak─ůtkach ┼Ťwiata. To oni maj─ů najwi─Öksze szanse na zara┼╝enie si─Ö, i to oni transmituj─ů wirusa dalej.

R├│wnocze┼Ťnie w pocz─ůtkowej fazie najbardziej dotkni─Öte s─ů grupy defaworyzowane: najubo┼╝si, osoby z niepewnym zatrudnieniem, chorzy. To w te grupy w pierwszej kolejno┼Ťci uderzaj─ů gospodarcze i spo┼éeczne skutki epidemii, jak utrata pracy i niemo┼╝no┼Ť─ç p├│j┼Ťcia do lekarza (nawet w innej sprawie ni┼╝ podejrzenie zara┼╝enia si─Ö wirusem). R├│wnie┼╝ w razie samego zaka┼╝enia ludzie ci s─ů w najtrudniejszej sytuacji.

Natomiast w┬ámiar─Ö rozwoju epidemii r├│┼╝nice w prawdopodobie┼ästwie zaka┼╝enia i odczuwanych konsekwencjach epidemii b─Öd─ů si─Ö zmniejsza─ç. Zara┼╝enia rozprzestrzeni─ů si─Ö w g┼é─ůb spo┼éecze┼ästwa i┬áw┬ár├│┼╝ne regiony kraj├│w, a w┬ásytuacji przeci─ů┼╝enia system├│w ochrony zdrowia status spo┼éeczny przestanie tak bardzo pomaga─ç w┬áprzypadku chorowania na COVID-19.

Im d┼éu┼╝ej trwa epidemia, tym bardziej szanse na zara┼╝enie si─Ö wyr├│wnuj─ů. Nieleczeni pracownicy zara┼╝aj─ů pracodawc├│w, sprzedawcy ÔÇô klient├│w, prekarna obs┼éuga plan├│w filmowych ÔÇô aktor├│w i celebryt├│w, kelnerzy ÔÇô go┼Ťci w restauracjach, pubach i klubach. Nie dzia┼éaj─ů w tej sytuacji standardowe wytrychy do usprawiedliwiania nier├│wno┼Ťci: ┼╝e ÔÇ×to ich wyb├│rÔÇŁ, ┼╝e ÔÇ×ka┼╝dy jest kowalem swojego losuÔÇŁ i ÔÇ×je┼Ťli jest komu┼Ť ┼║le, to pewnie dlatego, ┼╝e sobie na to zas┼éu┼╝y┼éÔÇŁ albo ÔÇ×┼║le zaplanowa┼é swoje ┼╝ycieÔÇŁ. Pandemia stworzy┼éa warunki, w kt├│rych uprzywilejowane elity nie mog─ů ca┼ékowicie odizolowa─ç si─Ö od biedniejszej cz─Ö┼Ťci ┼Ťwiata. Dop├│ki nie ma szczepionki, dop├│ty zagro┼╝one s─ů wszystkie grupy ÔÇô i nie da si─Ö tego zignorowa─ç. Wszyscy zale┼╝ymy od innych (i od siebie nawzajem). Wszyscy jeste┼Ťmy ┼Ťmiertelni i podatni na choroby i zranienia. Nawet je┼Ťli nie jeste┼Ťmy bezpo┼Ťrednio zagro┼╝eni koronawirusem, to mamy w rodzinach, w kr─Ögu przyjaci├│┼é czy znajomych osoby, kt├│re s─ů bezpo┼Ťrednio zagro┼╝one. Ta pandemia mo┼╝e zmieni─ç wszystko, bo dotyka wszystkich; bogactwo mo┼╝e odsun─ů─ç w czasie konsekwencje finansowe, ale nie niweluje konsekwencji zdrowotnych. W perspektywie kr├│tkoterminowej zamo┼╝nym warstwom spo┼éecznym ┼éatwiej zmniejszy─ç ryzyko zaka┼╝ania, cho─çby wykonuj─ůc prac─Ö zdaln─ů czy ┼╝yj─ůc z oszcz─Ödno┼Ťci (wielk─ů r├│┼╝nic─ů jest tutaj te┼╝ sytuacja mieszkaniowa), ale d┼éugoterminowo da si─Ö ani funkcjonowa─ç w stanie permanentnej kwarantanny, ani ÔÇ×wykupi─çÔÇŁ od ryzyka zaka┼╝enia.

Ponadto ignorowanie epidemii to prosta droga do pogromu w┼Ťr├│d elit intelektualnych i kulturalnych ÔÇô w┬áwi─Ökszo┼Ťci sektor├│w gospodarek opartych na wiedzy kompetencje rosn─ů wraz z wiekiem. Konsekwencje epidemii by┼éyby tragiczne dla ┼Ťwiata akademickiego czy dla os├│b pracuj─ůcych w┬ásektorze kultury. Ale wystarczy te┼╝ spojrze─ç na migawki z parlament├│w europejskich czy ameryka┼äskiego ÔÇô w wielu dominuj─ů panowie po siedemdziesi─ůtce.

Utopia potrzebna od zaraz

Obecny kryzys wyra┼║nie pokazuje, ┼╝e ┼╝yjemy w┬ásystemie, kt├│ry zagra┼╝a naszemu bezpiecze┼ästwu. Wida─ç to w┬áprzypadku katastrofy klimatycznej ÔÇô naukowcy, ekspertki i┬áaktywi┼Ťci od dawna opisuj─ů tragiczne skutki ekspansywnego wzrostu gospodarczego i┬ánic nie wskazuje na to, by ich argumenty by┼éy b┼é─Ödne. G┼é├│wnym problemem zwi─ůzanym z klimatem jest czas: pe┼éni─Ö negatywnych konsekwencji odczujemy dopiero za kilka dekad, co wykracza poza horyzont my┼Ťlenia wi─Ökszo┼Ťci rz─ůdz─ůcych elit (cho─çby dlatego, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç z┬ánich tych czas├│w nie do┼╝yje, albo b─Ödzie wtedy ju┼╝ w┬ábardzo s─Ödziwym wieku).

Pandemi─Ö wiele ┼é─ůczy z katastrof─ů klimatyczn─ů. W┬áobu przypadkach obserwujemy gigantyczn─ů r├│┼╝nic─Ö w┬ákosztach pomi─Ödzy prewencj─ů a┬ápr├│b─ů walki z┬ákatastrof─ů. W┬áobu przypadkach widzimy, ┼╝e mamy narz─Ödzia intelektualne, merytoryczne i┬átechniczne do sprawnej ochrony przed katastrof─ů, ale nie traktujemy serio ┼Ťwiata nauki, kt├│ry nam to menu scenariuszy i┬áich konsekwencji przedstawia. W┬áobu przypadkach mamy decydent├│w skorych do podejmowania (sp├│┼║nionych) dzia┼éa┼ä, dopiero gdy znajd─ů si─Ö pod gigantyczn─ů presj─ů. W obu przypadkach elity polityczne zamiast prawid┼éowej,┬áopartej na wiedzy diagnozy rzeczywisto┼Ťci wol─ů w najlepszym razie tworzy─ç scenariusze bazuj─ůce na najkorzystniejszych zbiegach okoliczno┼Ťci, a┬áw┬ánajgorszym ÔÇô malowa─ç traw─Ö na zielono i┬áudawa─ç, ┼╝e nic si─Ö nie dzieje, by nast─Öpnie z┬ápomoc─ů propagandy wskazywa─ç domniemanych winnych i┬áw┬áten spos├│b dyskontowa─ç politycznie spo┼éeczny gniew.

Co wi─Öc nas czeka? ┼Üwiat pe┼éen konflikt├│w, w kt├│rym szaleje koronowirusowa grypa z relatywnie wysok─ů (ze wzgl─Ödu na permanentny kryzys opieki zdrowotnej) ┼Ťmiertelno┼Ťci─ů. ÔÇ×Grypa” przeci─ů┼╝aj─ůca systemy ochrony zdrowia kraj├│w wysoko rozwini─Ötych, a niemal┼╝e je likwiduj─ůca w krajach gorzej rozwini─Ötych. To ┼Ťwiat podzielony na strefy: ÔÇ×┬źzielon─ů┬╗ (w kt├│rej wyeliminowano SARS-COV-2, np. Chiny), ┬źczerwon─ů┬╗ (gdzie wirus jest powszechnie obecny, np. Wenezuela) oraz ┬ź┼╝├│┼ét─ů┬╗ (w kt├│rej epidemia trwa i utrzymuje si─Ö na pewnym poziomie)ÔÇŁ. Przemieszczanie si─Ö do kraj├│w strefy ÔÇ×zielonejÔÇŁ wymaga┼éoby certyfikatu bezpiecze┼ästwa, na przyk┼éad wykonania p┼éatnego testu na koronawirusa przed przekroczeniem granicy. To ┼Ťrodowisko skrajnie nieprzyjazne dla os├│b z obci─ů┼╝eniami, z dominuj─ůc─ů regu┼é─ů: ÔÇ×s┼éabsi niech umieraj─ůÔÇŁ. To s─ů realia Globalnego Po┼éudnia (za stworzenie kt├│rych cz─Ö┼Ťciowo odpowiadamy, cho─ç nie chcemy tego przyzna─ç). Teraz sami je sobie zgotujemy, je┼╝eli nie przedefiniujemy naszych warto┼Ťci, g┼é├│w i polityk.

Ale w┼éa┼Ťnie teraz otwiera si─Ö okno mo┼╝liwo┼Ťci. Przy ca┼éym ogromie ludzkich dramat├│w i ┼╝y─ç, kt├│re b─Öd─ů kosztem pandemii, mo┼╝na j─ů potraktowa─ç jako szans─Ö na zmian─Ö tego, co jest w naszych g┼éowach, na zmian─Ö perspektywy dotycz─ůcej tego, co jest mo┼╝liwe, potrzebne i naprawd─Ö wa┼╝ne, w┬ákonsekwencji za┼Ť ÔÇô na globalny zwrot polityczny.

Jest to bardzo trudne, poniewa┼╝ wymaga szukania sojusznik├│w tam, gdzie dotychczas widzia┼éo si─Ö rywali czy wr─Öcz wrog├│w. Za obecny kszta┼ét kapitalizmu odpowiadaj─ů elity i┬á┼Ťrodowiska, kt├│re promowa┼éy i┬áwprowadza┼éy w┬á┼╝ycie neoliberalne doktryny. Ale rozpocz─Öcie retorycznej wojny o┬ásymbole i┬áhistoryczn─ů s┼éuszno┼Ť─ç mo┼╝e tylko zaostrzy─ç konflikt i┬ádoprowadzi─ç do tego, ┼╝e obrona w┼éasnych biografii, dorobku i┬ápozycji stanie si─Ö priorytetem, a wsp├│lne dzia┼éanie na rzecz zmiany systemu b─Ödzie niemo┼╝liwe.

Pandemia otworzy┼éa okno mo┼╝liwo┼Ťci na nowe porozumienia i nowe sojusze. To, czy skorzystamy z szans, kt├│re nam stwarza, zale┼╝y tylko od nas. Warto zda─ç sobie spraw─Ö z┬átego, ┼╝e zar├│wno w┬áprzypadku pandemii, jak i┬ákatastrofy klimatycznej wszyscy jedziemy na tym samym w├│zku; na zgliszczach pa┼ästwa dobrobytu nie b─Ödzie si─Ö liczy─ç to, kto ÔÇ×mia┼é racj─ÖÔÇŁ. Budowanie sojuszy i wsp├│┼épraca z r├│┼╝nymi ┼Ťrodowiskami s─ů teraz kluczowe. Mo┼╝na wsp├│lnie podejmowa─ç s┼éuszne dzia┼éania, nawet je┼╝eli nie w┬áimi─Ö warto┼Ťci humanistycznych, to chocia┼╝ w imi─Ö egoizmu i┬áw┼éasnego interesu. Najwa┼╝niejsza r├│┼╝nica mi─Ödzy katastrof─ů klimatyczn─ů a pandemi─ů COVID-19 jest bowiem taka, ┼╝e ta druga dotyka wszystkich i robi to dzi┼Ť. By─ç mo┼╝e dlatego w┼éa┼Ťnie teraz utopia jest realna.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś