Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Gluza: Zamiast celebry ÔÇô namys┼é nad przesz┼éo┼Ťci─ů

Co zrobi─ç, by t─Ö sinusoid─Ö pa┼ästwowo┼Ťci, gorzkie numerowanie kolejnych Rzeczpospolitych definitywnie przerwa─ç? St─ůd nazwa i znak niesko┼äczono┼Ťci w prowadzonym przez nas programie: ÔÇ×Niesko┼äczenie Niepodleg┼éaÔÇŁ ÔÇô postulat, by pa┼ästwo niepodleg┼ée by┼éo ju┼╝ na zawsze.
fot. Emilia Ułanowicz

fot. Emilia U┼éanowicz


logo_NIESKONCZENIE_NIEPODLEGLA_kolor

Magazyn ÔÇ×KontaktÔÇŁ do┼é─ůcza do grona partner├│w programu┬áNiesko┼äczenie Niepodleg┼éa organizowanego przez O┼Ťrodek KARTA. Na przestrzeni 2018 roku na ┼éamach dwutygodnika pojawia─ç si─Ö b─Öd─ů opinie, komentarze i wywiady wpisuj─ůce si─Ö w narracj─Ö programu wyznaczan─ů przez cotygodniowe teksty w Rzeczpospolitej. ÔÇ×Jeste┼Ťmy przekonani, ┼╝e┬ápolska┬áwsp├│lnota┬áprzebiegu tego roku powinna do┼Ťwiadcza─ç razem, bez dzielenia na formacje polityczne, pokoleniowe, ┼Ťwiatopogl─ůdowe. Niepodleg┼éa ma nas ÔÇô na zawsze ÔÇô ┼é─ůczy─çÔÇŁ┬áÔÇô m├│wi─ů organizatorzy programu. Partnerstwo rozpoczynamy wywiadem z prezesem O┼Ťrodka KARTA, Zbigniewem Gluz─ů, a ju┼╝ 27 lutego o 18.30 redaktor Magazynu Kontakt, Stanis┼éaw Zakroczymski, we┼║mie udzia┼é w debacie ÔÇ×Start II Rzeczpospolitej: w kt├│r─ů stron─Ö?ÔÇŁ┬áw warszawskim Domu Spotka┼ä z Histori─ů.

ANNA DOBROWOLSKA, JAKUB SZYMIK: Po co w og├│le ┼Ťwi─Ötujemy?
ZBIGNIEW GLUZA:┬áRozmawiamy o stuleciu niepodleg┼éo┼Ťci? Nie mam w tej sprawie intencji ┼Ťwi─Ötowania ÔÇô ani ca┼éego stulecia, ani zdarze┼ä sprzed stu lat. Uwa┼╝am t─Ö rocznic─Ö za niezwyk┼é─ů okazj─Ö do zbiorowego namys┼éu: nad przesz┼éo┼Ťci─ů, wsp├│┼éczesno┼Ťci─ů, przysz┼éo┼Ťci─ů. Brak takiej refleksji pomaga wzmacnia─ç g┼é─Öbok─ů polaryzacj─Ö polityczn─ů i spo┼éeczn─ů, kt├│rej w Polsce do┼Ťwiadczamy. Rocznica zbiega si─Ö w czasie z kampani─ů wyborcz─ů, wi─Öc b─Ödzie wykorzystywana przez obie strony tej rywalizacji, podczas gdy ta akurat okazja najmniej si─Ö nadaje do dzielenia Polak├│w. Tym razem naczelne powinny by─ç racje ca┼éej wsp├│lnoty, a je┼Ťli tak by si─Ö szcz─Ö┼Ťliwie sta┼éo, wynik┼éoby z tego i integruj─ůce ┼Ťwi─Ötowanie.
My, zajmuj─ůc si─Ö w O┼Ťrodku KARTA histori─ů najnowsz─ů, postanowili┼Ťmy podj─ů─ç t─Ö rocznic─Ö ponad podzia┼éami ÔÇô tak, by zaakcentowa─ç jej uniwersalny wymiar. KARTA przez┬á36 lat swojego istnienia nie by┼éa w ┼╝adnej relacji z kt├│r─ůkolwiek parti─ů polityczn─ů. No, mo┼╝e z wyj─ůtkiem komunistycznej ÔÇô po wprowadzeniu przez ni─ů stanu wojennego byli┼Ťmy jej zdeklarowanym wrogiem. Po zmianach ustrojowych, ju┼╝ jako legalna organizacja pozarz─ůdowa, przyj─Öli┼Ťmy dla O┼Ťrodka tward─ů zasad─Ö neutralno┼Ťci politycznej. Nigdy wi─Öc nie byli┼Ťmy od nikogo w ten spos├│b zale┼╝ni, a z czasem wypracowywan─ů przez lata apolityczno┼Ť─ç zacz─Ö┼éy szanowa─ç te┼╝ ┼Ťrodowiska czynnej polityki.
Status tego rodzaju jest w Polsce bardzo rzadki, dlatego te┼╝ postanowili┼Ťmy wykorzysta─ç go do mobilizacji innych ┼Ťrodowisk, kt├│re chcia┼éyby przy tej szczeg├│lnej rocznicy podj─ů─ç wsp├│ln─ů debat─Ö nad ca┼éym stuleciem 1918ÔÇô2018. Debat─Ö, kt├│rej nie zdominuje partyjna walka o wsp├│┼éczesn─ů w┼éadz─Ö.
Od II wojny ┼Ťwiatowej nie by┼éo wa┼╝niejszej rocznicy i d┼éugo po niej podobnej nie b─Ödzie. Dla Polski niepodleg┼éo┼Ť─ç to kwestia fundamentalna ÔÇô gdyby┼Ťmy jej dwukrotnie nie tracili, uznawana by┼éaby pewnie za oczywisto┼Ť─ç; po tych utratach jednak ci─ůgle pozostaje zadaniem do wykonania. Mamy okazj─Ö, aby lepiej zrozumie─ç, co si─Ö w ostatnim wieku z┼éo┼╝y┼éo na odzyskiwanie niepodleg┼éo┼Ťci, potem jej tracenie, marzenie o niej, wreszcie znowu odzyskanie. I co zrobi─ç, by t─Ö sinusoid─Ö pa┼ästwowo┼Ťci, gorzkie numerowanie kolejnych Rzeczpospolitych definitywnie przerwa─ç. St─ůd nazwa prowadzonego przez nas programu: ÔÇ×Niesko┼äczenie Niepodleg┼éaÔÇŁ ÔÇô postulat, by pa┼ästwo niepodleg┼ée by┼éo ju┼╝ na zawsze. Proponujemy znak niesko┼äczono┼Ťci (za Andrzejem P─ůgowskim) jako symbol trwa┼éo┼Ťci RP.┬á
Skoro celem jest niesko┼äczono┼Ť─ç, to czemu k┼éad─ů pa┼ästwo nacisk w┼éa┼Ťnie na ostatnie stulecie?
Bo w nim dokona┼é si─Ö te┼╝ ca┼éy proces ÔÇ×sko┼äczono┼ŤciÔÇŁ ÔÇô w sumie pi─Ö─çdziesi─ůt lat niepodleg┼éo┼Ťci i pi─Ö─çdziesi─ůt bytu podleg┼éego; jeszcze ┼╝yj─ů uczestnicy zaprzepaszczania II RPÔÇŽ Od pocz─ůtku by┼éo dla nas jasne, ┼╝e trzeba m├│wi─ç o ostatnich stu latach jako o ca┼éo┼Ťci. A nie o samym 1918 roku i pocz─ůtkowych dzia┼éaniach II RP, bo one same niewiele t┼éumacz─ů. Cho─ç pocz─ůtkowo byli┼Ťmy w takim rozumieniu tej rocznicy odosobnieni, to jednak uda┼éo si─Ö je ju┼╝ znacz─ůco rozpowszechni─ç.
Nasz─ů realizacj─ů docelow─ů b─Ödzie albumowa ÔÇ×Ksi─Öga Stulecia Niepodleg┼éo┼ŤciÔÇŁ, kt├│ra uka┼╝e si─Ö za p├│┼é roku. Przedstawi sze┼Ť─çdziesi─ůt najwa┼╝niejszych wydarze┼ä od stycznia 1918 do dzisiaj, kluczowych w kontek┼Ťcie statusu pa┼ästwa i spo┼éecze┼ästwa ÔÇô poka┼╝e, jak niepodleg┼éo┼Ť─ç od listopada 1918 by┼éa ustanawiana, w latach 1919ÔÇô1920 broniona, a we wrze┼Ťniu 1939 po kilku dniach przegrana. Jak potem przetrwali┼Ťmy p├│┼éwiecze podleg┼éo┼Ťci, a nast─Öpnie ÔÇô jak radzimy sobie w III RP. Pytania o stan kraju i jego perspektywy dotycz─ů nas wszystkich.
Sama kampania ma wi─Öc na celu refleksj─Ö, a nie celebracj─Ö?
Celem jest uruchomienie w Polsce debaty, kt├│rej na razie w og├│le nie ma. Rzecz nie w dyskusji nad rol─ů poszczeg├│lnych postaci historycznych, polityk├│w, nawet g┼é├│wnych tw├│rc├│w polskiej pa┼ästwowo┼Ťci. Celebrowanie ich wyj─ůtkowo┼Ťci w zasadzie utrudnia analiz─Ö og├│lnych proces├│w spo┼éecznych czy politycznych, w ostatecznym rachunku odbiera spo┼éecze┼ästwu historyczn─ů podmiotowo┼Ť─ç.
Ju┼╝ w pierwszych miesi─ůcach II RP objawi┼éy si─Ö ostre konflikty wewn─Ötrzne zagra┼╝aj─ůce pa┼ästwowo┼Ťci. Sprzeczne wizje kraju, mog─ůce rozsadzi─ç jego kruch─ů konstrukcj─Ö. Spory ├│wczesne, maj─ůce niema┼éy zwi─ůzek z dzisiejszymi podzia┼éami politycznymi, s─ů nie tylko teraz nierozumiane, ale wprost ÔÇô nieznane. Dlatego naj┼éatwiej si─Ö zatrzyma─ç na wielko┼Ťci J├│zefa Pi┼ésudskiego; to nie wymaga wi─Ökszego wysi┼éku intelektualnego. Przy tej rocznicy tematem powinna by─ç ca┼éa Polska, a nie wybrani, najwa┼╝niejsi nawet, Polacy.
5 stycznia uruchomili┼Ťmy w ÔÇ×RzeczpospolitejÔÇŁ, a w ┼Ťlad za ni─ů w innych mediach, cotygodniowy cykl ÔÇ×Niesko┼äczenie Niepodleg┼éejÔÇŁ. 52 tematy, prezentowane od pi─ůtku do czwartku w ka┼╝dym tygodniu 2018 roku, z┼éo┼╝─ů si─Ö na opowie┼Ť─ç o pe┼énym stuleciu, w kt├│rym g┼é─Öboka polaryzacja polityczna okre┼Ťla┼éa polsk─ů rzeczywisto┼Ť─ç. Zamiast zwyk┼éej ┼Ťwi─ůtecznej celebry proponujemy namys┼é nad przesz┼éo┼Ťci─ů.
Widzimy jednak sprzeczno┼Ť─ç w tych za┼éo┼╝eniach. Z jednej strony, chcemy si─Ö uczy─ç z historii, ┼╝eby by┼éa ona dla nas odpowiedzi─ů na pewne bol─ůczki tera┼║niejszo┼Ťci. Z drugiej strony jednak, m├│wi pan, ┼╝e ta refleksja ma by─ç neutralna, ┼╝eby nie wpuszcza─ç jej w polityczny sp├│r, kt├│ry nas obecnie ogranicza. Czy to nie utopijna wizja?
Neutralno┼Ť─ç mia┼éaby by─ç utopi─ů? Odwrotnie ÔÇô to warunek niepog┼é─Öbiania wsp├│┼éczesnego sporu, nierozkr─Öcania bie┼╝─ůcych star─ç. To zasadniczo wa┼╝ne, by nie by┼éo w tych dzia┼éaniach intencji politycznych. Zajmujemy si─Ö w rocznicowym programie polityk─ů ÔÇô przesz┼é─ů i wsp├│┼éczesn─ů, ale nie mo┼╝emy stawa─ç po ┼╝adnej z jej stron, nie mo┼╝emy by─ç udzia┼éowcami w bie┼╝─ůcej rywalizacji.
Oczywi┼Ťcie, wiem, ┼╝e polaryzacja polityczna rozstrzyga o kszta┼écie dzisiejszej Polski. I tak zapewne b─Ödzie, p├│ki nie przewr├│ci si─Ö ca┼éy aktualny uk┼éad sceny partyjnej. Obecna konfiguracja raczej uniemo┼╝liwia prowadzenie normalnej polityki, nieopartej na bezwzgl─Ödnej wrogo┼Ťci, na nienawi┼Ťci. Co innego jednak polaryzacja spo┼éeczna ÔÇô tej nie przyjmuj─Ö do wiadomo┼Ťci. Uwa┼╝am, ┼╝e jest sztuczna; wprawdzie wykreowana przez polityk├│w, lecz mimo wszystko powierzchownie. Nasz powr├│t do przesz┼éo┼Ťci ma s┼éu┼╝y─ç wsp├│lnocie niepodzielonej, ┼é─ůczy─ç cz─Ö┼Ťci rozdzielane.
Jakie wi─Öc punkty wsp├│lne dla tych dw├│ch podzielonych sztucznie symbolizmem cz─Ö┼Ťci spo┼éecze┼ästwa identyfikujecie w programie ÔÇ×Niesko┼äczenie Niepodleg┼éaÔÇŁ?
┼ü─ůcznikiem mo┼╝e by─ç ca┼éa wsp├│lna historia, o ile tylko nie jest rozszarpywana przez partykularne intencje wsp├│┼éczesne. Przywo┼éujemy j─ů tu poprzez najbli┼╝sze wydarzeniom ┼Ťwiadectwa, staramy si─Ö odda─ç g┼éos jej samej. Cz─Östo czysty ton ┼║r├│d┼éowej narracji prowadzi do odkry─ç fundamentalnych, bo nieska┼╝onych pi─Ötrowymi interpretacjami, kt├│re ÔÇô szczeg├│lnie po d┼éu┼╝szym okresie ÔÇô zakrywaj─ů istot─Ö rzeczy. Zreszt─ů, polskie spo┼éecze┼ästwo nie zna przesz┼éo┼Ťci sprzed stu lat, wi─Öc bezkrytycznie przyjmuje nielicznych komentator├│w wsp├│┼éczesnych. Na og├│┼é te┼╝ nie wykazuje zaciekawienia dawniejsz─ů histori─ů. Jak gdyby w t─Ö rocznic─Ö mia┼éa wystarcza─ç sama celebra.
Opisuj─ůc kolejne etapy polskiej pa┼ästwowo┼Ťci, nie interpretujemy ich. Jedyny komentarz, jaki przy nich umieszczamy, to wyja┼Ťnienie, dlaczego dany moment historyczny uwa┼╝amy za jeden z najwa┼╝niejszych w stuleciu. Kompozycja ┼Ťwiadectw w ka┼╝dym z wybranych temat├│w ma stanowi─ç sp├│jny obraz danego etapu.
Na ile taki przekaz przem├│wi do czytelnik├│w r├│┼╝nych pokole┼ä? ┼╣r├│d┼éa mog─ů okaza─ç si─Ö hermetyczne, je┼Ťli nie zna si─Ö historii i kontekstu wydarze┼ä. Przedstawiaj─ůc je, dajemy jednak g┼éos przeciwstawnym ┼Ťwiadectwom ÔÇô skrajne wypowiedzi cz─Östo najtrafniej t┼éumacz─ů okoliczno┼Ťci historyczne, inspiruj─ů do bardziej uniwersalnego my┼Ťlenia o przesz┼éo┼Ťci.
Wybrane w programie daty to jednak wydarzenia stricte polityczne. Czy w tej opowie┼Ťci jest miejsce dla do┼Ťwiadczenia mniej elitarnego? A mo┼╝e niepodleg┼éo┼Ť─ç to wy┼é─ůcznie polityka robiona przez wielkie postaci?
Wyb├│r opisywanych fakt├│w w istocie wynika┼é g┼é├│wnie z biegu spraw politycznych. Jednak ich prezentacja nie ogranicza si─Ö do przyw├│dc├│w ÔÇô m├│wi─ů cz─Östo postacie z trzeciego planu. Czasami jednak spo┼éecze┼ästwo gra┼éo rol─Ö g┼é├│wn─ů ÔÇô jak w roku 1920 czy 1980; dwukrotnie bronili┼Ťmy si─Ö przed sowietyzmem determinacj─ů mas, sami przyw├│dcy byliby bezradni. Erupcje solidarno┼Ťci spo┼éecznej to jednak zdarzenia wyj─ůtkowe tej historii, zazwyczaj dominuj─ů politycy, rzadko wybitnej klasy. To jest tak┼╝e temat opowie┼Ťci o stuleciu.
By─ç mo┼╝e z tych fakt├│w warto wyczyta─ç d┼éugotrwa┼éy konflikt mi─Ödzy klas─ů ludow─ů a elitami. Niekt├│rzy widz─ů go r├│wnie┼╝ dzi┼Ť, w blisko trzydzie┼Ťci lat po transformacji 1989 roku.
Sta┼éo si─Ö ju┼╝ oczywiste, ┼╝e transformacja przebiega┼éa w stanie pewnej g┼éuchoty elity wobec ni┼╝szych warstw spo┼éecznych, m├│wi─ů to sami jej realizatorzy. Kszta┼ét demokracji parlamentarnej i wolnego rynku, uznanych za filary nowego ustroju, przes┼éoni┼é na kilka lat nier├│wno┼Ťci czy niesprawiedliwo┼Ťci spo┼éeczne, kt├│re z przemian systemowych wynika┼éy. A potem by┼éo ju┼╝ za p├│┼║no, by r├│wnowag─Ö przywr├│ci─ç.
Zabrak┼éo nam w latach 90. aktywnego przyw├│dcy formatu V├íclava Havla, przewodnika tak┼╝e duchowego. To os┼éabi┼éo wsp├│lnot─Ö, pozostawiaj─ůc j─ů na pastw─Ö walcz─ůcych ze sob─ů elit politycznych, niemaj─ůcych ani wystarczaj─ůcego do┼Ťwiadczenia, ani odpowiedniej klasy.
W narracji programu ÔÇ×Niesko┼äczenie Niepodleg┼éaÔÇŁ pojawiaj─ů si─Ö te┼╝ bardziej optymistyczne akcenty ÔÇô nie tylko w samej nazwie podkre┼Ťlaj─ůcej wytrwa┼é─ů ci─ůg┼éo┼Ť─ç. Mamy na my┼Ťli projekt ÔÇ×Niesko┼äczenie Niepodleg┼éa┬áÔÇô LudzieÔÇŁ, gdzie si─Ögacie pa┼ästwo do du┼╝ego ruchu i warto┼Ťci, kt├│re jednak by┼éy wsp├│lne.
Historia z 1926 roku, kiedy 5 i p├│┼é miliona os├│b podpisa┼éo w Polsce Deklaracj─Ö Podziwu i Przyja┼║ni dla Stan├│w Zjednoczonych, ma sw├│j urok. Pod Deklaracj─ů podpisa┼éo si─Ö w istocie ca┼ée pokolenie Kolumb├│w ÔÇô od rocznika 1918 prawie wszyscy ├│wcze┼Ťni uczniowie. Szko┼éy polskie, ale te┼╝ ┼╝ydowskie czy ukrai┼äskie. Dzi─Öki temu powsta┼éa dokumentacja, kt├│ra pozwala wsp├│┼écze┼Ťnie prawie ka┼╝demu z nas rozpozna─ç i opowiedzie─ç histori─Ö swoich przodk├│w i to by─ç mo┼╝e zakorzenion─ů w jednym podpisie. Dzi─Öki temu nawet dla pojedynczych os├│b ta rocznica mo┼╝e mie─ç du┼╝e znaczenie w kontek┼Ťcie w┼éasnej to┼╝samo┼Ťci.
Owa akcja, z roku przewrotu majowego, by┼éa do niedawna i w Polsce, i w USA kompletnie nieznana, nawet w┼Ťr├│d historyk├│w. A wywo┼éuje dla Rzeczpospolitej kwesti─Ö fundamentaln─ů ÔÇô systemow─ů pomoc Stan├│w Zjednoczonych, dyplomatyczn─ů i materialn─ů, bez kt├│rej wydarzenia sprzed stu lat przebieg┼éyby z pewno┼Ťci─ů znacznie gorzej. Tworzymy program ÔÇ×Niesko┼äczenie Niepodleg┼éaÔÇŁ, by pom├│c nam wszystkim zrozumie─ç, co Niepodleg┼é─ů wzmacnia, a co os┼éabia. Wobec aktualnej sytuacji geopolitycznej, a tak┼╝e ┼Ťci┼Ťle wewn─Ötrznej, refleksja nad przebyt─ů drog─ů mo┼╝e si─Ö okaza─ç niebagateln─ů przestrog─ů.
Czy po tych┬á52 tygodniach b─Ödziemy mogli powiedzie─ç co┼Ť nowego o naszej wsp├│┼éczesnej Polsce 2018 roku?
Robimy wszystko, by rzetelna debata o niepodleg┼éo┼Ťci Polski si─Ö odby┼éa. Na razie jednak, w trakcie realizowanego ├│smego tematu (front 1919/20 roku), brakuje rezonansu ÔÇô jak gdyby pocz─ůtki II RP nikogo nie obchodzi┼éy. Potencjalnie ta opowie┼Ť─ç ma ┼Ťcis┼éy zwi─ůzek ze wsp├│┼éczesno┼Ťci─ů, a wobec nieznajomo┼Ťci historii ÔÇô niesie wiele nowych tre┼Ťci. Je┼Ťli jednak spo┼éecze┼ästwo nie b─Ödzie ich ciekawe, nie uda si─Ö nam ta debata.
By─ç mo┼╝e jest tak, ┼╝e mamy w debacie publicznej przesycenie tre┼Ťciami historycznymi. Mo┼╝e ludzie maj─ů tego dosy─ç?
Tym, co jest obecnie widoczne w przestrzeni publicznej, raczej nie s─ů tre┼Ťci historyczne, ale odniesiona do przesz┼éo┼Ťci propaganda i kontrpropaganda. Przywo┼éywanie historii nie musi tak wygl─ůda─ç. Liczymy, ┼╝e przed listopadow─ů rocznic─ů zd─ů┼╝ymy przedstawi─ç zasadnicz─ů cz─Ö┼Ť─ç ca┼éego procesu zwi─ůzanego z niepodleg┼éym bytem Polski, zanim nast─ůpi przesyt obchodami, ┼Ťwi─Ötowaniem, celebr─ů ÔÇô krytyczne spojrzenie na dorobek ostatniego stulecia jest Rzeczpospolitej niezb─Ödny, tak┼╝e na dalsz─ů przysz┼éo┼Ť─ç.
***
Zbigniew Gluza ÔÇô polski redaktor i wydawca. Inicjator, a nast─Öpnie prezes dw├│ch fundacji (Fundacji Archiwum Wschodniego i Fundacji KARTA), kt├│re obecnie, po po┼é─ůczeniu, jako Fundacja O┼Ťrodka KARTA prowadzi O┼Ťrodek KARTA (organizacja po┼╝ytku publicznego). Jest redaktorem naczelnym pisma historycznego ÔÇ×KartaÔÇŁ, inicjatorem program├│w, takich jak ÔÇ×Wsp├│lne Miejsce ÔÇô Europa WschodniaÔÇŁ, ÔÇ×Indeks RepresjonowanychÔÇŁ czy ÔÇ×Straty osobowe i ofiary represji pod okupacj─ů niemieck─ůÔÇŁ. Jest tak┼╝e pomys┼éodawc─ů S┼éownika biograficznego ÔÇ×Opozycja w PRLÔÇŁ, S┼éownika dysydent├│w, portalu XXwiek.pl, wsp├│┼éinicjatorem Domu Spotka┼ä z Histori─ů w Warszawie. Cz┼éonek Kolegium Programowo-Historycznego Europejskiego Centrum Solidarno┼Ťci w Gda┼äsku. Inicjator dzia┼éa┼ä zwi─ůzanych z archiwistyk─ů spo┼éeczn─ů w Polsce. Cz┼éonek i wsp├│┼éza┼éo┼╝yciel Rady Archiw├│w Spo┼éecznych.

***

Pozosta┼ée teksty z┬ábie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç┬átutaj.

***

Polecamy tak┼╝e:

Polskie k┼éopoty z #dziedzictwem. Hasztag to nie wszystko

Leszczy┼äski: ┼üatwiej nam walczy─ç o Polsk─Ö ni┼╝ p┼éaci─ç podatki

Kizwalter: Przemiana rycerza w mieszczanina


 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś