Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Nier├│wno┼Ťci dochodowe w Polsce jak w Chinach

Mylili┼Ťmy si─Ö, my┼Ťl─ůc, ┼╝e Polska nie ma problemu z nier├│wno┼Ťciami. Jest du┼╝o gorzej, ni┼╝ nam si─Ö wydawa┼éo ÔÇô wynika z prze┼éomowych bada┼ä, kt├│rych wsp├│┼étw├│rc─ů jest polski naukowiec.
Nier├│wno┼Ťci dochodowe w Polsce jak w Chinach
ilustr.: Mateusz R├│┼╝alski

Byli┼Ťmy w b┼é─Ödzie

Dlaczego te badania s─ů prze┼éomowe? Okaza┼éo si─Ö, ┼╝e nier├│wno┼Ťci dochodowe w Polsce s─ů mocno niedoszacowane, a powszechne my┼Ťlenie, ┼╝e ÔÇ×u nas nie ma tego problemuÔÇŁ, jest po prostu nieprawdziwe. Jak to mo┼╝liwe, ┼╝e tak d┼éugo tkwili┼Ťmy w b┼é─Ödzie? Wszystko za spraw─ů niezbyt precyzyjnych danych, z kt├│rych przez lata wyci─ůgano wnioski dotycz─ůce nier├│wno┼Ťci. Dot─ůd badania opiera┼éy si─Ö na sonda┼╝ach na pr├│bie losowej ÔÇô ankieterzy pukali do wylosowanych gospodarstw domowych i pytali, ile zarabia dana osoba. Problem w tym, ┼╝e bogaci albo nie otwierali im drzwi (bo nie musieli), albo zani┼╝ali swoje dochody (bo nie grozi┼éy przecie┼╝ ┼╝adne konsekwencje). Z drugiej strony nieoszacowany by┼é te┼╝ doch├│d najbiedniejszych, bo do nich r├│wnie┼╝ trudno dotrze─ç.

ÔÇô Problemem by┼éo te┼╝ to, ┼╝e pr├│ba by┼éa losowa. A przez losowanie trudno trafi─ç na przyk┼éad do rodze┼ästwa Kulczyk├│w. Dlatego w naszej metodzie wykorzystali┼Ťmy dane podatkowe. Ma to tak─ů zalet─Ö, ┼╝e ka┼╝dy musi z┼éo┼╝y─ç zeznanie PIT i zazwyczaj s─ů one prawdziwe, bo tego wymaga prawo. ┼ü─ůcz─ůc dwa ┼║r├│d┼éa danych, czyli wyniki sonda┼╝y i dane podatkowe, uzyskali┼Ťmy bardziej dok┼éadny i bli┼╝szy prawdy obraz ÔÇô wyja┼Ťnia dr Pawe┼é Bukowski i dodaje, ┼╝e zeznania podatkowe w mierzeniu poziomu nier├│wno┼Ťci (ale tylko dla wojew├│dztwa dolno┼Ťl─ůskiego) wykorzysta┼é te┼╝ kilka lat temu dr. hab. Marek Ko┼Ťny z Uniwersytetu Ekonomicznego we Wroc┼éawiu. Efekty? Nier├│wno┼Ťci du┼╝o wy┼╝sze, ni┼╝ wcze┼Ťniej my┼Ťlano.

Naukowiec z Wroc┼éawia ustali┼é, ┼╝e w 2010 roku wed┼éug bada┼ä bud┼╝et├│w GUS udzia┼é dochod├│w 10 procent najlepiej zarabiaj─ůcych podatnik├│w w ca┼ékowitym dochodzie podatnik├│w stanowi┼é oko┼éo 27 procent. Tymczasem z zezna┼ä podatkowych wynika┼éo, ┼╝e udzia┼é ten to a┼╝ oko┼éo 40 procent. Tym tropem poszli Bukowski oraz Novokmet, kt├│rzy w serii artyku┼é├│w dotycz─ůcych nier├│wno┼Ťci w Polsce wykorzystali dane o dochodach przed opodatkowaniem z zezna┼ä podatkowych. Efekt ich pracy to og├│lny obraz nier├│wno┼Ťci w naszym kraju w latach 1892ÔÇô2015 i bardziej szczeg├│┼éowy, analizuj─ůcy ca┼éy rozk┼éad dochodu od roku 1983.

Co ustalili naukowcy? Przede wszystkim to, ┼╝e rozwarstwienie ekonomiczne w Polsce, szczeg├│lnie w okresie transformacji ustrojowej, ros┼éo gwa┼étowniej i szybciej, ni┼╝ dot─ůd s─ůdzono. Wed┼éug wsp├│┼éczynnika Giniego, kt├│ry przyjmuje warto┼Ťci z przedzia┼éu od 0 do 1 (im wy┼╝sza warto┼Ť─ç, tym bardziej nier├│wnomierny rozk┼éad i wi─Öksze nier├│wno┼Ťci), tworzonego w oparciu o niepoprawione dane sonda┼╝owe w 1989 roku, nier├│wno┼Ťci wynosi┼éy oko┼éo 0,26 i ros┼éy do 1995 roku, osi─ůgaj─ůc poziom 0,33. W kolejnych latach ich poziom ustabilizowa┼é si─Ö i nie przekracza┼é 0,34. Ten wynik stawia┼é nasz kraj w roli ┼Ťredniaka na tle pa┼ästw cz┼éonkowskich Unii Europejskiej. Dlatego nikt nie bi┼é na alarm z tego powodu. Jednak z badania Bukowskiego i Novokmeta p┼éyn─ů ju┼╝ alarmuj─ůce wnioski. Wynika z nich bowiem, ┼╝e w 1995 roku nier├│wno┼Ťci wynosi┼éy niemal 0,40, a w kolejnych latach nie ustabilizowa┼éy si─Ö, lecz stopniowo ros┼éy, osi─ůgaj─ůc w ostatnim roku badania poziom niemal 0,45.

Ustalenia Bukowskiego oraz Novokmeta potwierdzi┼é raport organizacji Oxfam, kt├│ry uwzgl─Ödnia dane dotycz─ůce os├│b najbogatszych. Pokazuje on, ┼╝e nier├│wno┼Ťci w Polsce w latach 2012ÔÇô2014 by┼éy o kilkadziesi─ůt procent wy┼╝sze, ni┼╝ pokazywa┼é to wsp├│┼éczynnik Giniego. Wed┼éug Oxfamu nier├│wno┼Ťci w naszym kraju s─ů wy┼╝sze ni┼╝ w Rosji czy Grecji.

Zdaniem dr hab. Micha┼éa Brzezi┼äskiego z Wydzia┼éu Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego nowe badania pokazuj─ů, ┼╝e nier├│wno┼Ťci w Polsce s─ů du┼╝e, a nie ┼Ťrednie, jak wcze┼Ťniej my┼Ťleli┼Ťmy.

ÔÇô Ten poziom nier├│wno┼Ťci stawia nas w jednym szeregu z Chinami i Wielk─ů Brytani─ů, gdzie nier├│wno┼Ťci s─ů wysokie. Okaza┼éo si─Ö, ┼╝e badania robione na podstawie danych sonda┼╝owych plasuj─ůcych nasz kraj w ┼Ťredniej unijnej s─ů myl─ůce. Na ich podstawie uwa┼╝ano, ┼╝e nie mamy problemu z nier├│wno┼Ťciami, ale teraz dzi─Öki badaniom Bukowskiego i Novokmeta wiemy, ┼╝e prawdziwy obraz jest inny ÔÇô m├│wi Micha┼é Brzezi┼äski.

Co jeszcze?
Bukowski oraz Novokmet zaj─Öli si─Ö r├│wnie┼╝ udzia┼éem dochodu os├│b najlepiej zarabiaj─ůcych w ca┼ékowitym dochodzie spo┼éecze┼ästwa. Wcze┼Ťniej wska┼║niki dotycz─ůce grupy 10 procent najlepiej zarabiaj─ůcych oparte na danych sonda┼╝owych zn├│w nie budzi┼éy wielkich obaw. Wed┼éug nich udzia┼é tej grupy w dochodzie w okresie transformacji, czyli w latach 1989ÔÇô1995, zwi─Ökszy┼é si─Ö z oko┼éo 22 procent do 26 procent. Jednak nowe badania pokazuj─ů, ┼╝e wspomniana wy┼╝ej grupa spo┼éeczna w okresie transformacji gwa┼étownie si─Ö wzbogaci┼éa. Ich udzia┼é w dochodzie narodowym zwi─Ökszy┼é si─Ö z oko┼éo 23 procent w 1989 roku do oko┼éo 34 procent w 1995 i nie ustabilizowa┼é si─Ö ÔÇô jak pokazywa┼éy dane sonda┼╝owe ÔÇô ale niemal nieprzerwanie r├│s┼é, osi─ůgaj─ůc w 2015 roku poziom niemal 40 procent.

Podobne wnioski p┼éyn─ů z badania dla 1 procentu najlepiej zarabiaj─ůcych. Wed┼éug danych sonda┼╝owych w 1989 roku ich udzia┼é w dochodzie spo┼éecze┼ästwa wynosi┼é nieca┼ée 5 procent i do 1995 roku wzr├│s┼é zaledwie do 6 procent, a nast─Öpnie utrzymywa┼é si─Ö na niezmienionym poziomie. Natomiast wed┼éug bada┼ä Bukowskiego i Novokmeta wska┼║nik ten z 6 procent w 1989 roku zwi─Ökszy┼é si─Ö gwa┼étownie do 11 procent w 1995 roku, aby w 2015 roku osi─ůgn─ů─ç oko┼éo 13 procent dochodu narodowego.

ÔÇô Oznacza to, ┼╝e na wzro┼Ťcie gospodarczym najbardziej zyskali najbogatsi ÔÇô m├│wi Bukowski, dodaj─ůc, ┼╝e naj┼éatwiej przedstawi─ç to na przyk┼éadzie rosn─ůcego ciastka. ÔÇô Przez lata tort stawa┼é si─Ö coraz wi─Ökszy, ale i bogatsi zagarniali coraz wi─Öksz─ů jego cz─Ö┼Ť─ç. W ┼Ťwietle tych wynik├│w Polska jest w europejskiej czo┼é├│wce pod wzgl─Ödem nier├│wno┼Ťci ekonomicznych.

Micha┼é Brzezi┼äski zwraca uwag─Ö na przebadan─ů przez Bukowskiego i Novokmeta skumulowan─ů stop─Ö wzrostu dochodu spo┼éecze┼ästwa: ÔÇô Dochody wi─Ökszo┼Ťci spo┼éecze┼ästwa, czyli oko┼éo 90 procent, zwi─Ökszy┼éy si─Ö w okresie od 1989 do 2015 roku o mniej wi─Öcej 25ÔÇô50 procent. Natomiast najbogatsze 5 procent zyska┼éo oko┼éo 150ÔÇô250 procent. Oznacza to, ┼╝e ci superbogaci zyskali na przemianach wyra┼║nie wi─Öcej ni┼╝ reszta spo┼éecze┼ästwa. Wszyscy wygrali na transformacji, ale nie wszyscy po r├│wno.

Co to oznacza?

Badania Bukowskiego i Novokmeta pokazuj─ů, ┼╝e problem nier├│wno┼Ťci dotyczy tak┼╝e Polski. Dlaczego problem? Bo sytuacja, w kt├│rej przepa┼Ť─ç pomi─Ödzy superbogatymi a reszt─ů spo┼éecze┼ästwa ro┼Ťnie, zagra┼╝a naszej przysz┼éo┼Ťci. Na ┼Ťwiecie od czas├│w kryzysu finansowego o rosn─ůcych nier├│wno┼Ťciach m├│wi si─Ö coraz cz─Ö┼Ťciej. Na zwi─ůzane z nimi niebezpiecze┼ästwa zwracaj─ů uwag─Ö lewicowi politycy i filozofowie, do kt├│rych do┼é─ůczaj─ů te┼╝ kolejni ekonomi┼Ťci. W┼Ťr├│d nich jest chocia┼╝by profesor Uniwersytetu Columbia, Joseph E. Stiglitz, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii. Stiglitz, kt├│ry by┼é mi─Ödzy innymi wiceprezesem Banku ┼Üwiatowego, w swojej ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Cena nier├│wno┼ŤciÔÇŁ opisa┼é, jak obecne podzia┼éy spo┼éeczne zagra┼╝aj─ů naszej przysz┼éo┼Ťci. Noblista uwa┼╝a, ┼╝e najzamo┼╝niejsi dzi─Öki zgromadzonemu maj─ůtkowi (tym razem zwracamy uwag─Ö na nier├│wno┼Ťci maj─ůtkowe), wykorzystuj─ůc luki w prawie, braki w nadzorze czy monopolistyczn─ů przewag─Ö, maj─ů ogromny wp┼éyw na decyzje podejmowane przez polityk├│w. Dzi─Öki zgromadzonemu kapita┼éowi finansuj─ů kampanie wyborcze, a nast─Öpie zarabiaj─ů krocie na rz─ůdowych zleceniach. Stiglitz pokazuje te┼╝, jak pot─Ö┼╝ne korporacje i zarz─ůdzaj─ůcy nimi miliarderzy goni─ů za coraz wi─Ökszym zyskiem, co nie tylko szkodzi spo┼éecze┼ästwu, ale uderza te┼╝ we wzrost gospodarczy.

Dlaczego gospodarka zwalnia, gdy poziom nier├│wno┼Ťci jest wysoki? Na to sk┼éada si─Ö kilka przyczyn. Pierwsza to sytuacja, w kt├│rej bogaci staj─ů si─Ö coraz bogatsi, a skumulowane przez nich ┼Ťrodki s─ů ju┼╝ tak du┼╝e, ┼╝e nie s─ů oni w stanie ich wyda─ç. W ko┼äcu ile mo┼╝na mie─ç luksusowych jacht├│w czy rezydencji? Je┼Ťli wi─Öc pieni─ůdze nie s─ů konsumowane, a zamiast tego le┼╝akuj─ů w bankach, to nie pobudzaj─ů koniunktury, nie tworz─ů nowych miejsc pracy i w efekcie nie pobudzaj─ů rozwoju gospodarki.

Druga przyczyna to brak konsumpcji, ale po drugiej stronie przepa┼Ťci. Z wspomnianego ju┼╝ raportu Oxfam wynika, ┼╝e w minionym roku po┼éowa ludzko┼Ťci, czyli ponad 3,7 miliarda os├│b, w og├│le si─Ö nie wzbogaci┼éa. W tym czasie 82 procent wygenerowanego bogactwa trafi┼éo do 1 procentu najlepiej zarabiaj─ůcych. Zatem najbiedniejsi nie wydaj─ů, bo nie maj─ů czego (kapita┼é maj─ů najbogatsi), a gospodarka znowu nie jest pobudzana.

Trzecia przyczyna to nieaktywne wykorzystywanie dziedziczonych fortun. Dzieci i wnuki najbogatszych otrzymuj─ů w spadkach ogromne maj─ůtki, ale nie zawsze w genach dostaj─ů te┼╝ talent do biznesu. W efekcie bajo┼äskie sumy i warte miliardy aktywa s─ů zarz─ůdzane nie przez najzdolniejszych, lecz tych, kt├│rzy po prostu mieli szcz─Ö┼Ťcie i urodzili si─Ö w bogatej rodzinie. Legendarny inwestor Warren Buffett takie osoby nazywa cz┼éonkami ÔÇ×Lucky Sperm ClubÔÇŁ (z ang. ÔÇ×klubu szcz─Ö┼Ťliwego nasieniaÔÇŁ). Maj─ů one ogromne pieni─ůdze, bo ich rodzice lub dziadkowie zbili fortun─Ö, jednak sami nie potrafi─ů tego maj─ůtku pomna┼╝a─ç. Pieni─ůdze zatem nie pracuj─ů tak efektywnie, jak by mog┼éy, co szkodzi gospodarce.

I to szkodzi podw├│jnie, bo jednocze┼Ťnie na drugim biegunie s─ů zdolne osoby, kt├│re nie maj─ů dost─Öpu do kapita┼éu. Mog┼éyby one wykorzysta─ç sw├│j talent, pomys┼éy oraz wyj─ůtkowe umiej─Ötno┼Ťci i przyczyni─ç si─Ö do rozwoju gospodarczego, by─ç mo┼╝e nawet zbi─ç fortun─Ö, ale uderzaj─ů w sufit, nie mog─ůc rozwin─ů─ç skrzyde┼é ze wzgl─Ödu na brak mo┼╝liwo┼Ťci rozwoju i ograniczon─ů mobilno┼Ť─ç spo┼éeczn─ů ju┼╝ na starcie.

Skapywanie nie dzia┼éa

Gospodarczy libera┼éowie, s┼éysz─ůc powy┼╝sze argumenty, natychmiast si─Ögn─ů po kontrargument w postaci tak zwanej teorii skapywania. Wed┼éug niej bogatsi mog─ů by─ç coraz bogatsi (i nie nale┼╝y im w tym przeszkadza─ç, na przyk┼éad nak┼éadaj─ůc na nich wysokie podatki), bo wraz ze wzrostem ich maj─ůtku polepsza si─Ö sytuacja reszty spo┼éecze┼ästwa. Ich przelewaj─ůcy si─Ö dobrobyt skapuje ni┼╝ej.

Problem w tym, ┼╝e w praktyce ta teoria nie dzia┼éa. Niedawno przyznali to nawet zwykle liberalni analitycy Mi─Ödzynarodowego Funduszu Walutowego, kt├│rzy tak┼╝e uwa┼╝aj─ů, ┼╝e rosn─ůce nier├│wno┼Ťci szkodz─ů gospodarce. W jednym ze swoich raport├│w radzili nawet rz─ůdom pa┼ästw, aby dba┼éy o poprawienie sytuacji najubo┼╝szej cz─Ö┼Ťci spo┼éecze┼ästwa, bo to mo┼╝e pom├│c zakopa─ç przepa┼Ť─ç mi─Ödzy najbogatsz─ů elit─ů a ubo┼╝sz─ů reszt─ů.

Skutki nier├│wno┼Ťci badali r├│wnie┼╝ brytyjscy naukowcy Richard Wilkinson i Kate Pickett. W ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Duch r├│wno┼ŤciÔÇŁ udowadniaj─ů, ┼╝e zjawisko jest gro┼║ne dla wszystkich wymiar├│w ┼╝ycia spo┼éecznego. W spo┼éecze┼ästwach, w kt├│rych panuje wi─Öksza r├│wno┼Ť─ç, ludzie ┼╝yj─ů d┼éu┼╝ej, rzadziej cierpi─ů na oty┼éo┼Ť─ç, zaburzenia psychiczne czy choroby uk┼éadu kr─ů┼╝enia i s─ů bardziej zadowoleni z ┼╝ycia. Mieszka┼äcy tych kraj├│w mog─ů r├│wnie┼╝ liczy─ç na wy┼╝szy poziom edukacji i wzajemnego zaufania, a tak┼╝e bardziej anga┼╝uj─ů si─Ö w sprawy spo┼éeczne. Wysokie nier├│wno┼Ťci sprawiaj─ů te┼╝, ┼╝e spo┼éecze┼ästwo jest mniej sp├│jne, co prowadzi do wewn─Ötrznych konflikt├│w i mo┼╝e by─ç polityczn─ů beczk─ů prochu. Dlaczego? Bo nier├│wno┼Ťci wp┼éywaj─ů na nastroje polityczne i potencjalnie mog─ů wynie┼Ť─ç do w┼éadzy populist├│w.

Bogaci maj─ů wp┼éyw

Jednak zdaniem Paw┼éa Bukowskiego nier├│wno┼Ťci mog─ů mie─ç dobre strony, na przyk┼éad motywowa─ç ludzi do wi─Ökszego wysi┼éku czy sprawia─ç, ┼╝e wi─Öcej ludzi zechce uzyska─ç wy┼╝sze wykszta┼écenie, co przek┼éada si─Ö na produktywno┼Ť─ç kraju i wzrost gospodarczy.

ÔÇô Ale kiedy nier├│wno┼Ťci s─ů wysokie, tak jak u nas, mog─ů prowadzi─ç do powstania ÔÇ×spo┼éecze┼ästwa rentier├│wÔÇŁ, w kt├│rym o bogactwie b─Ödzie decydowa─ç urodzenie, a nie umiej─Ötno┼Ťci czy przedsi─Öbiorczo┼Ť─ç. Gdy sukces dzieci zale┼╝y od sukcesu rodzic├│w, wysokie nier├│wno┼Ťci mog─ů spowodowa─ç, ┼╝e ÔÇ×Sk┼éodowskaÔÇŁ z biednej rodziny nie b─Ödzie mia┼éa szans na realizacj─Ö swojego geniuszu ÔÇô m├│wi Bukowski. Wyja┼Ťnia te┼╝, ┼╝e wysokie nier├│wno┼Ťci rodz─ů ryzyko, i┼╝ osoby najbogatsze b─Öd─ů mia┼éy polityczny wp┼éyw na gospodark─Ö i b─Öd─ů skutecznie lobbowa─ç, aby ustanawiane prawo by┼éo dla nich korzystne, co sprawi, ┼╝e stan─ů si─Ö jeszcze bogatsze ÔÇô wspieraj─ůc tym samym przytaczane wy┼╝ej tezy Stiglizta.

Zdaniem Micha┼éa Brzezi┼äskiego taki polityczny wp┼éyw osoby najbogatsze maj─ů tak┼╝e w Polsce: ÔÇô By┼éo to wida─ç na przyk┼éadzie propozycji rz─ůdu PiS, kt├│ry du┼╝o m├│wi o redystrybucji, ale i tak nie by┼é w stanie wprowadzi─ç jednolitego podatku zwi─Ökszaj─ůcego obci─ů┼╝enia podatkowe dla klasy ┼Ťredniej i wy┼╝szej. Pomys┼é odrzucono, bo protestowa┼éy silne grupy interesu, czyli mi─Ödzy innymi przedsi─Öbiorcy, ludzie biznesu, mened┼╝erowie wysokiego szczebla, w kt├│rych uderzy┼éyby takie zmiany ÔÇô m├│wi Brzezi┼äski i dodaje, ┼╝e redukcja nier├│wno┼Ťci poprzez podnoszenie podatk├│w w Polsce jest nierealna. ÔÇô To paradoks, bo du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç spo┼éecze┼ästwa w badaniach deklaruje poparcie dla redystrybucji, ale jednocze┼Ťnie nie zgadza si─Ö na podnoszenie podatk├│w, a bez tego w d┼éu┼╝szej perspektywie nie da si─Ö realizowa─ç transfer├│w socjalnych, jak cho─çby program 500+, dzi─Öki kt├│remu nier├│wno┼Ťci na pewno zmala┼éy.

Co mo┼╝na zrobi─ç?

Zdaniem Micha┼éa Brzezi┼äskiego wi─Öksze obci─ů┼╝enia podatkowe dla najbogatszych, czyli na przyk┼éad os├│b zarabiaj─ůcych setki tysi─Öcy z┼éotych miesi─Öcznie, niemal mechanicznie i w kr├│tkim czasie doprowadzi┼éyby do zmniejszenia nier├│wno┼Ťci dochodowych. Naukowiec podkre┼Ťla jednak, ┼╝e mog┼éoby to spowodowa─ç sytuacj─Ö, w kt├│rej jeszcze wi─Öcej os├│b zak┼éada┼éoby w┼éasn─ů dzia┼éalno┼Ť─ç i rozlicza┼éo si─Ö przez tak zwany podatek liniowy, kt├│ry pozwala p┼éaci─ç mniejsze podatki dochodowe. ÔÇô Dlatego reforma podatkowa musia┼éaby by─ç kompleksowa i eliminowa─ç wszystkie podobne mo┼╝liwo┼Ťci optymalizacji podatkowej ÔÇô wyja┼Ťnia Brzezi┼äski.

Pawe┼é Bukowski dodaje, ┼╝e obecny system podatkowy w Polsce w du┼╝ym stopniu faworyzuje osoby najbogatsze. ÔÇô Zmiana tego sytemu zmniejszy┼éaby negatywne skutki nier├│wno┼Ťci w Polsce. Trzeba jednak pami─Öta─ç o tym, ┼╝e osoby najbogatsze s─ů du┼╝o bardziej mobilne. Je┼Ťli uznaj─ů, ┼╝e s─ů zbyt obci─ů┼╝one, to istnieje ryzyko, ┼╝e przenios─ů swoje dochody do innych pa┼ästw ÔÇô przestrzega Bukowski.

Niemo┼╝liwe?

A to w┼éa┼Ťnie progresja podatkowa, czyli system, w kt├│rym najbogatsi oddaj─ů w podatkach wi─Öksz─ů cz─Ö┼Ť─ç swojego dochodu, jest jedn─ů z recept na zasypanie przepa┼Ťci mi─Ödzy najbogatszymi a reszt─ů spo┼éecze┼ästwa, jakie zaproponowa┼é Anthony Atkinson. Zmar┼éy ponad p├│┼étora roku temu mentor Thomasa PikettyÔÇÖego w ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Nier├│wno┼Ťci. Co da si─Ö zrobi─ç?ÔÇŁ przedstawi┼é 15 propozycji, kt├│re mog┼éyby pom├│c w walce z nier├│wno┼Ťciami.

Jego zdaniem nale┼╝y przywr├│ci─ç bardziej progresywn─ů struktur─Ö stawek PIT, z kra┼äcowymi stawkami podatku rosn─ůcymi do g├│rnej stawki 65 procent. Widz─ůc tak─ů stawk─Ö, wielu z pewno┼Ťci─ů z┼éapie si─Ö za g┼éow─Ö, zw┼éaszcza ┼╝e dzi┼Ť najwy┼╝sza stawka podatkowa w Polsce wynosi 32 procent. Trzeba jednak pami─Öta─ç, ┼╝e g├│rn─ů stawk─Ö podatku zap┼éaciliby tylko najbogatsi i to nie od ca┼éego dochodu, ale od zarobk├│w przekraczaj─ůcych na przyk┼éad milion z┼éotych rocznie. Oznacza to, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç spo┼éecze┼ästwa de facto p┼éaci┼éaby mniejsz─ů danin─Ö, a wi─Öksz─ů ÔÇô tylko najzamo┼╝niejsza elita. Tym, dla kt├│rych podniesienie podatk├│w dla najbogatszych wydaje si─Ö niemo┼╝liwe, trzeba przypomnie─ç, ┼╝e jeszcze do czas├│w prezydentury Richarda Nixona najwi─Öcej zarabiaj─ůcy Amerykanie p┼éacili podatki z g├│rn─ů stawk─ů przekraczaj─ůc─ů 90 procent, cho─ç dzi┼Ť trudno w to uwierzy─ç. Mo┼╝e wi─Öc proponowane przez Atkinsona 65 procent nie by┼éoby takie straszne.

Kolejna propozycja to wprowadzenie spadku powszechnego. Ten nowatorski pomys┼é Atkinsona polega na tym, aby ka┼╝dy po osi─ůgni─Öciu pewnego wieku (na przyk┼éad pe┼énoletno┼Ťci) dostawa┼é od pa┼ästwa pewnego rodzaju starter na pocz─ůtek doros┼éego ┼╝ycia. Taka dotacja zdaniem autora zr├│wnowa┼╝y mechanizm kumulacji kapita┼éu drog─ů dziedziczenia. Inny pomys┼é to nowa polityka p┼éacowa, kt├│ra sk┼éada┼éaby si─Ö z ustawy o p┼éacy minimalnej zapewniaj─ůcej godziwe wynagrodzenia, oraz kodeks dobrych praktyk dla p┼éac wy┼╝szych, aby nie dochodzi┼éo do coraz cz─Östszej obecnie sytuacji, w kt├│rej prezes firmy zarabia setki razy wi─Öcej ni┼╝ zwykli pracownicy.

Zdaniem Atkinsona rz─ůdy powinny r├│wnie┼╝ rozwa┼╝y─ç wprowadzenie dochodu podstawowego na poziomie narodowym, kt├│ry uzupe┼énia┼éby istniej─ůcy system socjalny. Uniwersalny doch├│d podstawowy (po angielsku UBI, Universal Basic Income) to wyp┼éacana wszystkim obywatelom bez wyj─ůtku comiesi─Öczna pensja. Kilka miesi─Öcy temu pozytywnie o takim rozwi─ůzaniu wypowiedzieli si─Ö nawet ekonomi┼Ťci z brytyjskiego Instytutu im. Adama Smitha, kt├│rzy zajmuj─ů si─Ö promowaniem idei wolnego rynku i neoliberalizmu.

Wydaje si─Ö jednak, ┼╝e nas nad Wis┼é─ů czeka d┼éuga dyskusja, bo dla polskiego Centrum im. Adama Smitha ten sam pomys┼é uniwersalnego dochodu podstawowego jest nie recept─ů na najwi─Öksze bol─ůczki ludzko┼Ťci, jak uwa┼╝aj─ů Brytyjczycy, a raczej ÔÇ×socjalizmemÔÇŁ i ÔÇ×ciemnot─ů umys┼éow─ůÔÇŁ.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś