Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Nienawi┼Ť─ç nasza powszednia

Jaka jest w Polsce skala przemocy na tle rasowym i ksenofobicznym? Jak─ů rol─Ö odgrywaj─ů media i politycy w zarz─ůdzaniu naszym strachem?

 
1161838_splash_background
Kiedy w listopadzie 2015 roku w Poznaniu brutalnie pobito Syryjczyka GeorgeÔÇÖa Mamlooka, na fanpageÔÇÖu Marszu Niepodleg┼éo┼Ťci pod kr├│tk─ů notk─ů o tym wydarzeniu dosz┼éo do prawdziwego festiwalu nienawi┼Ťci. Nawet prezes Ruchu Narodowego Robert Winnicki przyzna┼é wtedy: ÔÇ×Nic radosnego nie ma w fakcie, ┼╝e cz┼éowiek zosta┼é pobityÔÇŁ. Obserwowa┼éem komentarze pod notk─ů, zanim zosta┼éa usuni─Öta ÔÇô administratorzy skasowali j─ů dopiero po wielu godzinach, a w mi─Ödzyczasie spokojnie publikowali kolejne wpisy.
Od tego czasu min─Ö┼éy niemal dwa lata. W jakim miejscu si─Ö znajdujemy, je┼Ťli chodzi o fizyczn─ů i s┼éown─ů przemoc na tle rasistowskim lub ksenofobicznym?
Skala przemocy
Zgodnie ze styczniowym o┼Ťwiadczeniem Policji┬áwszystkie przest─Öpstwa z nienawi┼Ťci w 2016 roku stanowi┼éy raptem promil og├│┼éu przest─Öpstw w Polsce. Trzeba jednak pami─Öta─ç, ┼╝e na tego rodzaju ataki najbardziej nara┼╝eni s─ů cz┼éonkowie r├│┼╝nych mniejszo┼Ťci. W skali 38-milionowego pa┼ästwa 765 przest─Öpstw nienawistnych rocznie wydaje si─Ö bardzo niewielk─ů liczb─ů, ale w skali grup takich jak Romowie, ┼╗ydzi i Arabowie (w 2011 roku wed┼éug spisu powszechnego by┼éo ich w kraju w sumie oko┼éo 26 tysi─Öcy) stosowny odsetek b─Ödzie ju┼╝ znacznie wy┼╝szy. Dla przyk┼éadu, w my┼Ťl informacji przytaczanych przez Adama Bodnara mi─Ödzy styczniem a sierpniem 2016 roku wszcz─Öto 80 post─Öpowa┼ä przygotowawczych w sprawach atak├│w na ludno┼Ť─ç arabsk─ů (niemal sze┼Ťciokrotnie wi─Öcej ni┼╝ w analogicznym okresie roku poprzedniego). Je┼╝eli rozmiary tej grupy na podstawie danych spisowych okre┼Ťlimy jako 1328 os├│b i przyjmiemy upraszczaj─ůce za┼éo┼╝enie, ┼╝e ka┼╝dy przypadek dotyczy┼é innego jej cz┼éonka, to oka┼╝e si─Ö, i┼╝ w ci─ůgu o┼Ťmiu miesi─Öcy a┼╝ 6 procent ┼╝yj─ůcych u nas Arab├│w spotka┼éo si─Ö ze zdarzeniem zarejestrowanym jako mo┼╝liwe przest─Öpstwo na tle rasowym.
Naturalnie powy┼╝sze dane nie s─ů perfekcyjne, a wyliczenia ÔÇô wyczerpuj─ůce. Po pierwsze, bez w─ůtpienia nie wszyscy przedstawiciele poszczeg├│lnych mniejszo┼Ťci wzi─Öli udzia┼é w spisie powszechnym i podali w nim odpowiednie dane. Po drugie, Arabowie wydaj─ů si─Ö grup─ů najbardziej zagro┼╝on─ů i w wielu innych mniejszo┼Ťciach stopie┼ä nara┼╝enia na przest─Öpstwa b─Ödzie o wiele ni┼╝szy. Po trzecie, we wspomnianym ju┼╝ o┼Ťwiadczeniu Policja zauwa┼╝a: ÔÇ×Zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç przest─Öpstw motywowanych nienawi┼Ťci─ů nie wi─ů┼╝e si─Ö z bezpo┼Ťrednim kontaktem podejrzanego z ofiar─ů, a jest to g┼é├│wnie tak zwana ┬źmowa nienawi┼Ťci┬╗ÔÇŁ. Zastrze┼╝enia te nie usprawiedliwiaj─ů jednak pr├│b bagatelizowania problemu, tym bardziej ┼╝e mo┼╝emy si─Ö tylko domy┼Ťla─ç, ilu przest─Öpstw nigdy formalnie nie zg┼éoszono. W szczeg├│lno┼Ťci nale┼╝y zachowa─ç ostro┼╝no┼Ť─ç wobec stwierdze┼ä, ┼╝e w niekt├│rych innych krajach (na przyk┼éad w Niemczech) liczba tego rodzaju zdarze┼ä jest wi─Öksza ÔÇô sensowna interpretacja takich danych wymaga uwzgl─Ödnienia struktury demograficznej poszczeg├│lnych pa┼ästw, w tym sprawdzenia, jaka jest wielko┼Ť─ç najbardziej zagro┼╝onych mniejszo┼Ťci.
Z kolei wed┼éug sprawozda┼ä Prokuratury Krajowej w 2016 roku prowadzono 1631 post─Öpowa┼ä w sprawach przest─Öpstw o motywacji rasistowskiej, ksenofobicznej i ewentualnie antysemickiej (w tym 162 post─Öpowania zwi─ůzane z ÔÇ×u┼╝yciem przemocy wobec osobyÔÇŁ, wobec 86 takich przypadk├│w w roku poprzednim), w 2015 roku: 1548, w 2014 roku: 1365. To znacz─ůca zmiana w por├│wnaniu z rokiem 2013, kiedy takich post─Öpowa┼ä by┼éo 835, a tym bardziej ÔÇô w zestawieniu z rokiem 2007, gdy toczy┼éy si─Ö zaledwie 62 post─Öpowania. Czy ten a┼╝ 25-krotny wzrost w ci─ůgu dekady mo┼╝na wyt┼éumaczy─ç wy┼é─ůcznie takimi czynnikami jak rosn─ůca ┼Ťwiadomo┼Ť─ç spo┼éeczna i cz─Östsze zg┼éaszanie przest─Öpstw? Podobnie jak Kamil Fejfer (kt├│ry odnotowa┼é niepokoj─ůc─ů tendencj─Ö r├│wnie┼╝ w odniesieniu do policyjnych danych o liczbie przest─Öpstw z nienawi┼Ťci), uwa┼╝am, ┼╝e nie. Wykrywalno┼Ť─ç wcale nie zmienia si─Ö a┼╝ tak szybko; skokowy wzrost liczby post─Öpowa┼ä z roku 2013 na 2014 wynika ÔÇô powtarzam to za Danielem Flisem ÔÇô z wyj─ůtkowego kroku, kt├│rym by┼éy nowe wytyczne og┼éoszone przez prokuratora generalnego Andrzeja Seremeta. I owszem, problem nie pojawi┼é si─Ö nagle w okresie rz─ůd├│w Prawa i Sprawiedliwo┼Ťci, ale i tak mo┼╝emy oczekiwa─ç od sprawuj─ůcych w┼éadz─Ö polityk├│w PiS-u, aby potraktowali go odpowiedzialnie.
Dope┼énieniem urz─Ödowych danych statystycznych mog─ů by─ç doniesienia organizacji pozarz─ůdowych rejestruj─ůcych akty przemocy. Na przyk┼éad dr Maciej Ka┼éu┼╝a ze Stowarzyszenia ÔÇ×Nigdy Wi─ÖcejÔÇŁ m├│wi┼é Onetowi: ÔÇ×Od lata 2015 roku dochodzi w Polsce do co najmniej kilku takich incydent├│w dziennie. Zdecydowanie najcz─Ö┼Ťciej wyst─Öpuj─ůcym zdarzeniem jest agresja s┼éowna. Jednak coraz cz─Ö┼Ťciej dochodzi te┼╝ do akt├│w przemocy fizycznej wobec cudzoziemc├│wÔÇŁ. W opracowywanej przez stowarzyszenie Brunatnej Ksi─Ödze mo┼╝na znale┼║─ç wiele przyk┼éad├│w; nietrudno te┼╝ wskaza─ç w mediach materia┼éy, kt├│re opisuj─ů po kilka zdarze┼ä (chocia┼╝by tu, tutaj, tutajtutaj). Oczywi┼Ťcie pewna cz─Ö┼Ť─ç tych relacji z czasem mo┼╝e si─Ö okaza─ç wyolbrzymiona lub nawet fa┼észywa, ale ca┼éokszta┼ét doniesie┼ä w po┼é─ůczeniu z oficjalnymi danymi ilo┼Ťciowymi tworzy obraz do┼Ť─ç ponury.
Zarz─ůdzanie strachem
Wzrost liczby atak├│w (fizycznych i werbalnych) zbiega si─Ö ze zmianami spo┼éecznego postrzegania muzu┼éman├│w i Arab├│w, a tak┼╝e uchod┼║c├│w ÔÇô wszystkie te grupy ┼é─ůcz─ů si─Ö bowiem w jednej zbitce skojarzeniowej. Niedawny komunikat Centrum Badania Opinii Spo┼éecznej┬ápokazuje skal─Ö zmian: w maju 2015 roku przeciwko przyjmowaniu uchod┼║c├│w z Bliskiego Wschodu i Afryki opowiada┼éo si─Ö 53 procent ankietowanych, a w kwietniu 2017 roku ÔÇô ju┼╝ 74 procent (w┼Ťr├│d os├│b deklaruj─ůcych ch─Ö─ç g┼éosowania na PiS lub KukizÔÇÖ15 odsetek ten jest jeszcze wy┼╝szy i wynosi oko┼éo 90 procent). Jednocze┼Ťnie z 14 procent┬ádo 5 procent┬ázmala┼éa grupa respondent├│w niemaj─ůcych jasnego zdania, co mo┼╝na uzna─ç za dodatkowy wska┼║nik radykalizacji nastroj├│w spo┼éecznych.
Przed miesi─ůcem dowiedzieli┼Ťmy si─Ö r├│wnie┼╝, ┼╝e w ankiecie IBRIS dla ÔÇ×RzeczypospolitejÔÇŁ 61 procent┬áos├│b sprzeciwi┼éo si─Ö┬ánawet tak skromnej formie pomocy, jak─ů s─ů korytarze humanitarne. Dodatkowym sygna┼éem alarmowym mo┼╝e by─ç sonda┼╝ IBRIS dla ÔÇ×PolitykiÔÇŁ, w kt├│rym 56,5 procent┬árespondent├│w uzna┼éo, ┼╝e Polska nie powinna przyjmowa─ç ÔÇ×uchod┼║c├│w z kraj├│w muzu┼éma┼äskichÔÇŁ nawet wtedy, gdyby z tego powodu grozi┼éa jej ÔÇ×utrata funduszy unijnychÔÇŁ, a 51,2 procent┬áÔÇô ┼╝e nale┼╝a┼éoby odm├│wi─ç r├│wnie┼╝ w├│wczas, gdyby ÔÇ×wi─ůza┼éo si─Ö to z konieczno┼Ťci─ů opuszczenia Unii EuropejskiejÔÇŁ. Pami─Ötajmy jednak, ┼╝e tak jak i wiele innych bada┼ä, tak i te nie zosta┼éy dot─ůd powt├│rzone, przez co do ich wynik├│w wypada mie─ç mniejsze zaufanie ni┼╝ do regularnych i konsekwentnych ankiet CBOS.
Paliwem dla antyuchod┼║czych nastroj├│w nie s─ů osobiste do┼Ťwiadczenia, kt├│re mog┼éyby zmniejszy─ç nat─Ö┼╝enie negatywnych emocji, lecz informacje zapo┼Ťredniczone ÔÇô przez media oficjalne, spo┼éeczno┼Ťciowe, rozmowy ze znajomymi. Wed┼éug sonda┼╝u zam├│wionego przez International Organization for Migration i zrealizowanego we wrze┼Ťniu 2016 roku przez IPSOS tylko 3 procent┬árespondent├│w mia┼éo w poprzednich dwunastu miesi─ůcach styczno┼Ť─ç z zamieszka┼éymi w Polsce cudzoziemcami narodowo┼Ťci arabskiej (raport z tej ankiety zawiera tak┼╝e wiele innych niepokoj─ůcych informacji). Du┼╝─ů cz─Ö┼Ť─ç odpowiedzialno┼Ťci ponosz─ů wi─Öc politycy, dziennikarze oraz autorzy sensacyjnych i niepotwierdzonych relacji; to ich┬ápubliczne wyst─ůpienia┬átworz─ů i umacniaj─ů negatywne stereotypy wok├│┼é Arab├│w i muzu┼éman├│w. Niew─ůtpliwie wielu ludzi z tego grona z pe┼én─ů ┼Ťwiadomo┼Ťci─ů uprawia handel strachem ÔÇô strachem, kt├│ry ju┼╝ jesieni─ů 2015 roku w jednym z bada┼ä┬áuznano za ÔÇ×dominuj─ůc─ů postaw─Ö prezentowan─ů w mediach spo┼éeczno┼ŤciowychÔÇŁ.
Kalendarium opracowane przez Micha┼éa Wilgockiego wskazuje na szkodliwe lub wr─Öcz haniebne sformu┼éowania padaj─ůce z ust takich postaci jak Kamil Bulonis, Marzena Paczuska, Jaros┼éaw Kaczy┼äski, Konrad Szyma┼äski, Beata Szyd┼éo, Mariusz Pudzianowski, Pawe┼é Kukiz, Dominik Tarczy┼äski, Robert Winnicki, Marcin Wolski, Krystyna Paw┼éowicz (nie bez powodu dostaje si─Ö te┼╝ Grzegorzowi Schetynie, W┼éadys┼éawowi Kosiniakowi-Kamyszowi, Marcinowi Mellerowi i Andrzejowi Mleczce). Nie mo┼╝na te┼╝ pomin─ů─ç nienawistnych ok┼éadek takich pism, jak ÔÇ×Do RzeczyÔÇŁ, ÔÇ×W SieciÔÇŁ albo ÔÇ×WprostÔÇŁ (naj┼Ťwie┼╝szym przyk┼éadem jest ostatnia ok┼éadka ÔÇ×Gazety PolskiejÔÇŁ, przy kt├│rej chyba wszystkie okre┼Ťlenia ┼éagodniejsze ni┼╝ ÔÇ×goebbelsowskaÔÇŁ by┼éyby eufemizmami). A wyr├│┼╝nione miejsce nale┼╝y si─Ö Telewizji Publicznej, o kt├│rej szkoda nawet m├│wi─ç.
Powy┼╝sze reakcje mo┼╝na podzieli─ç na dwie g┼é├│wne grupy. Pierwsza z nich to wypowiedzi przedstawiaj─ůce uchod┼║c├│w i muzu┼éman├│w jako ┼Ťmiertelne zagro┼╝enie, tak jak u Jaros┼éawa Gowina: ÔÇ×ka┼╝dy nar├│d, ka┼╝da cywilizacja, cywilizacja europejska w tym przypadku, ma prawo si─Ö broni─ç przed zag┼éad─ůÔÇŁ. Na grup─Ö drug─ů sk┼éadaj─ů si─Ö wypowiedzi umniejszaj─ůce wag─Ö przemocy, kt├│rej ofiarami padaj─ů mi─Ödzy innymi Arabowie i wyznawcy islamu. Typowym przyk┼éadem by┼éoby tu stwierdzenie Mariusza B┼éaszczaka z wrze┼Ťnia 2016 roku, ┼╝e ataki motywowane nienawi┼Ťci─ů to u nas ÔÇ×margines margines├│wÔÇŁ i ┼╝e ÔÇ×Polska jest krajem bezpiecznym, w Polsce nie ma tego problemuÔÇŁ (inne wypowiedzi ministra z tamtego okresu skrytykowano w portalu uchod┼║cy.info).
Wrogie postawy tworz─ů kontekst przyzwolenia na przemoc, a niekiedy wyra┼╝ane s─ů w tak brutalny spos├│b, ┼╝e same staj─ů si─Ö przemoc─ů. Konsekwencje kontaktu z nienawistnymi wypowiedziami w szerszej skali spo┼éecznej by┼éy ju┼╝ wielokrotnie opisywane przez naukowc├│w, mi─Ödzy innymi w przedostatnim rozdziale raportu ÔÇ×Mowa nienawi┼Ťci, mowa pogardyÔÇŁ. Oczywi┼Ťcie istniej─ů r├│wnie┼╝ inne ┼║r├│d┼éa przest─Öpstw z nienawi┼Ťci, a niekt├│re maj─ů wr─Öcz charakter geopolityczny; ani politycy Prawa i Sprawiedliwo┼Ťci, ani wt├│ruj─ůcy im dziennikarze i pozostali komentatorzy nie wykreowali samodzielnie wydarze┼ä ostatnich lat. Niestety jednak znacz─ůco┬ási─Ö do nich przyczynili.
***
Istotna cz─Ö┼Ť─ç przemocy rodzi si─Ö ze strachu, nienawi┼Ťci i pogardy. Aby si─Ö im przeciwstawia─ç, wcale nie trzeba mie─ç lewicowego ┼Ťwiatopogl─ůdu. Mo┼╝na zaj─ů─ç zbli┼╝one stanowisko r├│wnie┼╝ z pobudek konserwatywnych, tak jak to uczyni┼é Bartosz Brzyski, sekretarz redakcji serwisu Jagiello┼äski24 i cz┼éonek Klubu Jagiello┼äskiego. P├│jd─Ö nawet o krok dalej: to w┼éa┼Ťnie szeroko rozumiane ┼Ťrodowiska prawicowe mog┼éyby odegra─ç kluczow─ů rol─Ö w ucywilizowaniu j─Özyka, kt├│rym m├│wimy o migrantach, uchod┼║cach, Arabach i muzu┼émanach. Wci─ů┼╝ nie jest za p├│┼║no, ludzie prawicy wci─ů┼╝ mog─ů oprze─ç si─Ö szerzej cho─çby na wypowiedziach polskich biskup├│w (owszem, zbyt rzadkich i nie┼Ťmia┼éych, ale przecie┼╝ zmierzaj─ůcych w dobr─ů stron─Ö).
Im wi─Öcej nas walczy z handlarzami strachem, tym lepiej.
***
Pozosta┼ée teksty z bie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç tutaj.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś