Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Nie tylko Oscary. Kulturalne rekomendacje na luty

Od Susan Sontag do Netfliksa, od rewolucji ÔÇô przez mi┼éo┼Ť─ç ÔÇô do sitcomu. Polecamy!

ilustr.: Andrzej D─Öbowski

ilustr.: Andrzej D─Öbowski


Nastr├│j przedoscarowej gor─ůczki mo┼╝e nawet osoby zwykle zdystansowane zach─Öci─ç do wyprawy do kina w celu zapoznania si─Ö z filmowymi nowo┼Ťciami. Jak wybra─ç te rzeczywi┼Ťcie warte obejrzenia? Redakcja dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ przygotowa┼éa dla Was kilka propozycji. A tym, kt├│rzy nie daj─ů si─Ö oscarowej presji albo zwyczajnie nie chce im si─Ö rusza─ç z kanapy, proponujemy powa┼╝n─ů lektur─Ö i nie do ko┼äca powa┼╝ny serial.
Świadectwo czasów rewolucji
S. Sontag, ÔÇ×Style radykalnej woliÔÇŁ, t┼éum. D. ┼╗ukowski, wyd. Karakter, Krak├│w 2018.
To nie jest lektura, kt├│r─ů mo┼╝emy poch┼éon─ů─ç w jeden wiecz├│r. Najnowszym tomem esej├│w Susan Sontag trzeba si─Ö delektowa─ç powoli. Po pierwsze, ze wzgl─Ödu na niew─ůtpliw─ů przyjemno┼Ť─ç estetyczn─ů i j─Özykow─ů, jak─ů daje obcowanie z ksi─ů┼╝k─ů pi─Öknie wydan─ů i z takim wyczuciem przet┼éumaczon─ů. Po drugie, r├│wnie┼╝ ze wzgl─Ödu na podejmowane przez Sontag tematy, kt├│re nie pozostawiaj─ů czytelnika oboj─Ötnym. Cho─ç g┼é─Öboko zanurzone w kontek┼Ťcie spo┼éecznym i kulturowym ko┼äca lat 60. XX wieku, wydaje si─Ö, ┼╝e dopiero teraz ods┼éaniaj─ů przed nami najwi─Öcej, zmuszaj─ůc do zadawania trudnych pyta┼ä o emancypacj─Ö, (post)kolonializm czy rewolucj─Ö obyczajow─ů. Aktualno┼Ť─ç wielu z refleksji podnoszonych przez Sontag mo┼╝e dzisiejszego czytelnika zadziwi─ç, cho─ç nie nale┼╝y czyta─ç jej esej├│w bez ┼Ťwiadomo┼Ťci, w jak szczeg├│lnym momencie historycznym powstawa┼éy.
Niew─ůtpliwie najbardziej poruszaj─ůcym esejem w zbiorze jest ÔÇ×Podr├│┼╝ do HanoiÔÇŁ. W tek┼Ťcie tym Sontag, w oparciu o sw├│j dziennik z pobytu w Wietnamie P├│┼énocnym w roku 1968, snuje rozwa┼╝ania nad wojn─ů i rysuje poruszaj─ůc─ů panoram─Ö kraju zniszczonego przez ameryka┼äskie bombardowania, ale wci─ů┼╝ silnego duchem (duchem, dodajmy, na wskro┼Ť komunistycznym). Przede wszystkim jednak autorka poddaje refleksji swoj─ů pozycj─Ö przybyszki, pr├│buj─ůcej zrozumie─ç i do┼Ťwiadczy─ç tego, czego zrozumie─ç i do┼Ťwiadczy─ç si─Ö nie da. Szuka j─Özyka do opisania r├│┼╝nicy, kt├│r─ů napotyka na ka┼╝dym kroku swojej podr├│┼╝y. Pr├│by te, z dzisiejszej perspektywy naznaczone znamionami kolonialnego i orientalizuj─ůcego dyskursu, trzeba czyta─ç jako ┼Ťwiadectwo swoich czas├│w. A jednocze┼Ťnie, jak pisze sama Sontag, jako element wewn─Ötrznej rewolucji: ÔÇ×Ten, kto do┼Ťwiadczy┼é tego rodzaju uczu─ç┬áÔÇô cho─ç na chwil─Ö pozby┼é si─Ö wszelkich wymuszonych przez to spo┼éecze┼ästwo zahamowa┼ä w mi┼éo┼Ťci i zaufaniu┬áÔÇô nigdy nie b─Ödzie taki sam. W jego wn─Ötrzu rozpocz─Ö┼éa si─Ö i trwa ÔÇ×rewolucjaÔÇŁ. I ja tak┼╝e odkrywam, ┼╝e to, co przytrafi┼éo mi si─Ö w Wietnamie P├│┼énocnym, nie zako┼äczy┼éo si─Ö po powrocie do Ameryki, lecz wci─ů┼╝ si─Ö toczyÔÇŁ.
Ma┼ée-wielkie oscarowe mi┼éo┼Ťci
ÔÇ×Tamte dni, tamte noceÔÇŁ, re┼╝. Luca Guadagnino, 2017; ÔÇ×Dusza i cia┼éoÔÇŁ, re┼╝. Ildik├│ Enyedi, 2017.
Czy klasyczna historia zakochania mo┼╝e nas jeszcze zachwyca─ç? Najwyra┼║niej tak, czego dowodz─ů dwa nominowane do jubileuszowych Oscar├│w 2018 filmy.
Pierwszy, ÔÇ×Tamte dni, tamte noceÔÇŁ w re┼╝yserii Luci Guadagnino, to dzie┼éo wielowymiarowe ÔÇô mo┼╝na by pisa─ç w jego kontek┼Ťcie o wyzwaniach rodzicielstwa, homoerotyzmie czy traktowa─ç je jako tradycyjny Bildungsroman. ÔÇ×Tamte dni, tamte noceÔÇŁ to jednak filmowa pere┼éka nie tylko ze wzgl─Ödu na swoj─ů wielowymiarowo┼Ť─ç, ale przede wszystkim przez autentyczno┼Ť─ç opowiedzianej historii o pocz─ůtku mi┼éo┼Ťci. Leniwa fabu┼éa zmieszana z ci─ůg┼éym narracyjnym napi─Öciem pozwala pokaza─ç kwintesencj─Ö zakochania. Wspania┼ée kreacje bohater├│w, klimatyczne zdj─Öcia i ┼éagodno┼Ť─ç narracji sk┼éadaj─ů si─Ö na soczyst─ů ca┼éo┼Ť─ç ÔÇô studium ÔÇ×wakacyjnej mi┼éo┼ŤciÔÇŁ, kt├│ra, cho─ç niby wszystkim znana, wci─ů┼╝ pragnie by─ç opowiadana od nowa.
Podobnie, chocia┼╝ nie identycznie, ma si─Ö rzecz z ÔÇ×Dusz─ů i cia┼éemÔÇŁ Ildik├│ Enyedi ÔÇô historii uczucia rodz─ůcego si─Ö mi─Ödzy dyrektorem rze┼║ni i kontrolerk─ů jako┼Ťci mi─Ösa. W tym zdumiewaj─ůcym dziele w─Ögierskiej re┼╝yserki konwencja lovestory p─Ökni─Öta jest w tylu miejscach, ┼╝e staje si─Ö praktycznie w┼éasn─ů karykatur─ů. Delikatno┼Ť─ç ┼é─ůczy si─Ö tu z brutalno┼Ťci─ů, nami─Ötno┼Ť─ç z pedantyczno┼Ťci─ů, a u┼éomno┼Ť─ç zdaje si─Ö doskona┼éa. Nie spos├│b pomin─ů─ç fantastycznej metafory, czyli sennych spotka┼ä g┼é├│wnych bohater├│w pod postaci─ů przemierzaj─ůcych las jeleni (sic!), kt├│ra zdaje si─Ö nie wprost sugerowa─ç, gdzie le┼╝y sedno mi┼éo┼Ťci ÔÇô pytaj─ůc jednocze┼Ťnie o granice zwierz─Öco┼Ťci i cz┼éowiecze┼ästwa.
W pewien spos├│b obydwa filmy staraj─ů si─Ö ÔÇô na szcz─Ö┼Ťcie subtelnie i niejako mimochodem (w odr├│┼╝nieniu od nieszcz─Ösnego faworyta Akademii, naiwnie metafizycznej historyjki pod tytu┼éem ÔÇ×Kszta┼ét wodyÔÇŁ) ÔÇô uchwyci─ç kwintesencj─Ö mi┼éo┼Ťci. Czy┼╝by┼Ťmy zatem wci─ů┼╝ nie mieli do┼Ť─ç szukania odpowiedzi na to podstawowe pytanie? A mo┼╝e nie chodzi tu o wznios┼ée prawdy, a jedynie o ma┼ée-wielkie opowie┼Ťci? C├│┼╝, jak ┼Ťpiewa Sufjan Stevens w soundtracku do ÔÇ×Tamtych dniÔÇŽÔÇŁ: ÔÇ×Blessed be the mystery of loveÔÇŁ.

Czy sitcom jeszcze ┼╝yje?
ÔÇ×One Day at a TimeÔÇŁ, prod. Netflix, sezon 2.
Symbol ameryka┼äskiego sitcomu to nie do ko┼äca udolnie pod┼éo┼╝ona ┼Ťcie┼╝ka d┼║wi─Ökowa ze ┼Ťmiechem, maskuj─ůca niedor├│bki scenariusza. Na przestrzeni dekad zacz─Ö┼éa kojarzy─ç si─Ö raczej z archaicznym zabiegiem, wskazuj─ůcym seriale z ┼╝artami zbyt s┼éabymi, by widzowie sami wiedzieli, kiedy si─Ö roze┼Ťmia─ç. W┼Ťr├│d najbardziej docenianych telewizyjnych komedii ostatnich lat ze ┼Ťwiec─ů szuka─ç tych typowych, kr─Öconych kilkoma kamerami opowie┼Ťci o rodzinie czy grupie przyjaci├│┼é przez trzydzie┼Ťci minut siedz─ůcych na kanapie i czekaj─ůcych na mora┼é spinaj─ůcy wszystkie ich przygody.
Kiedy wydawa┼éo si─Ö ju┼╝, ┼╝e ten format ustawienia pokoju i o┼Ťwietlenia, zaprojektowany w latach┬á50. przez niemieckiego re┼╝ysera-ekspresjonist─Ö Karla Freunda, przechodzi do lamusa, Netflix postanowi┼é go od┼Ťwie┼╝y─ç. Z szuflady wyj─Öto stworzony przesz┼éo czterdzie┼Ťci lat temu serial o samotnej, pracuj─ůcej matce. Showrunnerzy nie zatrzymuj─ů si─Ö na prostym powt├│rzeniu tej samej historii ÔÇô tym razem wielopokoleniowa rodzina pochodzi z Kuby, irytuj─ůcego hydraulika z lat┬á70. zast─ůpi┼é bia┼éy hipster w ┼Ťrednim wieku, c├│rka niepokoi si─Ö swoj─ů orientacj─ů seksualn─ů, a g┼é├│wna bohaterka opr├│cz wychowywania nastolatk├│w i prac─ů piel─Ögniarki zmaga si─Ö z zespo┼éem stresu pourazowego nabytym podczas wojny w Afganistanie.
To jednak nie brawurowy przegl─ůd spo┼éecznych problem├│w Ameryki jest najwi─Öksz─ů zalet─ů ÔÇ×One Day at a TimeÔÇŁ, a wra┼╝liwo┼Ť─ç, z jak─ů prowadzone s─ů w─ůtki zdrowia psychicznego, starzenia si─Ö czy narodowej to┼╝samo┼Ťci. Okazuje si─Ö, ┼╝e przy odrobinie wyobra┼║ni i kreatywno┼Ťci, uznane za trupa trzydziestominutowe odcinki rozgrywaj─ůce si─Ö mi─Ödzy salonem a kuchni─ů mog─ů zmie┼Ťci─ç w sobie nie mniej powagi ni┼╝ wiele nad─Ötych dramat├│w.
Słońce za kulisami
Grzegorz Waliczek, ÔÇ×Czarne s┼éo┼äceÔÇŁ, galeria Propaganda, 3.02ÔÇô3.03.2018.┬á
Wystawa ÔÇ×Czarne s┼éo┼äceÔÇŁ Grzegorza Waliczka to subtelny eksperyment na widzach, kt├│rzy maj─ů okazj─Ö sta─ç si─Ö uczestnikami zaprojektowanej przez artyst─Ö sytuacji. ┼╗├│┼éte faluj─ůce kszta┼éty zosta┼éy namalowane na czarnej folii izolacyjnej ÔÇô tak powsta┼éa instalacja przypomina kulisy teatralne, za kt├│re mo┼╝na wej┼Ť─ç. Przeciwwag─Ö dla tego scenicznego uk┼éadu stanowi─ů wykadrowane fragmenty wi─Ökszej kompozycji, uporz─ůdkowane i umieszczone obok siebie. Mo┼╝na dok┼éadnie przyjrze─ç si─Ö ich fakturze i przeanalizowa─ç kompozycj─Ö. Taki spos├│b anga┼╝uje jedynie zmys┼é wzroku, co tworzy dystans mi─Ödzy obiektem a widzem.
W centralnym punkcie sali le┼╝y ksi─ů┼╝ka, kt├│r─ů mo┼╝na swobodnie przegl─ůda─ç. Gdyby z jej kolejnych stron-kadr├│w zosta┼éa zmontowana animacja poklatkowa, zobaczyliby┼Ťmy na niej p┼éynny ruch wyobra┼╝onych s┼éo┼äc. Przerzucaj─ůc kartki z folii, widzimy raczej zapis procesu my┼Ťlowego artysty. Poszukiwania Waliczka mo┼╝na kojarzy─ç z Powidokami Strzemi┼äskiego czy op-artem Fangora. Zdaje si─Ö, ┼╝e nie jest to opowie┼Ť─ç jedynie o arty┼Ťcie, jako obserwatorze, ale r├│wnie┼╝ o tym, jak widz mo┼╝e si─Ö zachowa─ç na wystawie. Patrze─ç i analizowa─ç czy fizycznie i empirycznie uczestniczy─ç w wydarzeniu, kt├│rym wystawa jest. Mo┼╝na te┼╝ oscylowa─ç mi─Ödzy tymi mo┼╝liwo┼Ťciami i obserwowa─ç sam proces patrzenia.
***
Opracowali: Ania Dobrowolska, Ida Nowak, Jakub Szymik, Rita M├╝ller.
***

Pozosta┼ée teksty z┬ábie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç┬átutaj.

***

Polecamy tak┼╝e:

Mi─Ösem w ekran

ÔÇ×Azja ExpressÔÇŁ ÔÇô podr├│┼╝ do ┼║r├│de┼é dominacji

A co, je┼Ťli b─Ödzie jeszcze zimniej? Kulturalne rekomendacje na stycze┼ä

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś