Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Nie ┼é─ůczy nas nic poza niepodleg┼éo┼Ťci─ů

Brak zbiorowo przyj─Ötego kanonu warto┼Ťci sprawia, ┼╝e moment odzyskania niepodleg┼éo┼Ťci za ka┼╝dym razem staje si─Ö pocz─ůtkiem za┼╝artej walki o to, jaka Polska ma by─ç. By┼éo tak w II, jest i w III RP. Co gorsza, poszczeg├│lne wizje pa┼ästwa wykluczaj─ů ze wsp├│lnoty politycznej znaczn─ů cz─Ö┼Ť─ç obywateli.

kontakt
Trudno nie zgodzi─ç si─Ö z zarysowan─ů przez Jaros┼éawa Kuisza koncepcj─ů ÔÇ×cienkiej liniiÔÇŁ. Faktycznie, po raz pierwszy od ponad dwustu lat w Polsce doros┼éo i, co za tym idzie, zaczyna wywiera─ç wp┼éyw na pa┼ästwo pokolenie urodzone w ca┼ékowicie suwerennym kraju. Wed┼éug autora jest to dobry moment nie tyle na pe┼éne wyzwolenie si─Ö z ÔÇ×kultury czas├│w podleg┼éo┼ŤciÔÇŁ, co by─ç mo┼╝e nigdy nie b─Ödzie mo┼╝liwe, ile przynajmniej na ┼Ťwiadome nad ni─ů zapanowanie. Kuisz jako sedno ÔÇ×kultury czas├│w podleg┼éo┼ŤciÔÇŁ wskazuje ÔÇ×bliski dziewi─Ötnastowiecznej, nieliberalnej metafizyce pa┼ästwaÔÇŁ spos├│b my┼Ťlenia, w kt├│rym ÔÇ×pa┼ästwo niepodleg┼ée jawi si─Ö [ÔÇŽ] jako cel ostateczny, alfa i omegaÔÇŁ. W efekcie wsp├│lnota nie jest w stanie ÔÇ×formu┼éowa─ç konkretnych cel├│w czy zada┼ä, kt├│re mia┼éoby ono [pa┼ästwo] wype┼énia─ç z my┼Ťl─ů o obywatelach, lecz tylko og├│lne za┼éo┼╝eniaÔÇŁ. Autor stwierdza jednak zarazem, ┼╝e ÔÇ×historia III Rzeczypospolitej to cmentarzysko wielkich projekt├│w, z kt├│rych po kolejnych wyborach, gdy w┼éadz─Ö przejmowali przeciwnicy, nie pozostawa┼éo nicÔÇŁ.
Wydaje si─Ö jednak, ┼╝e to nie w braku wielkich wizji, ani nawet konkretnych pomys┼é├│w na wprowadzenie ich w ┼╝ycie, tkwi najwi─Öksza bol─ůczka naszego pa┼ästwa.
Nic nas nie ┼é─ůczy
Zgadzaj─ůc si─Ö z tym, ┼╝e czasy podleg┼éo┼Ťci wywieraj─ů istotny wp┼éyw na dzisiejsze pr├│by budowy niepodleg┼éego pa┼ästwa, proponuj─Ö nieco inne roz┼éo┼╝enie akcent├│w. Uwa┼╝am, ┼╝e niepodleg┼éo┼Ť─ç nie jest jedynym celem, ÔÇ×alf─ů i omeg─ůÔÇŁ, do kt├│rej przez pokolenia d─ů┼╝yli Polacy. Dzia┼éaczom i dzia┼éaczkom niepodleg┼éo┼Ťciowym oraz partiom kszta┼étuj─ůcym scen─Ö polityczn─ů II i III RP nie brakowa┼éo ani wizji, ani nawet propozycji konkretnych rozwi─ůza┼ä, wedle kt├│rych nale┼╝y budowa─ç pa┼ästwo. A przynajmniej nie tu le┼╝y sedno problemu.
Szuka─ç go nale┼╝y raczej w tym, ┼╝e niepodleg┼éo┼Ť─ç jest jedyn─ů warto┼Ťci─ů ┼é─ůcz─ůc─ů nasze spo┼éecze┼ästwo. Brakuje nam symbolicznego pod┼éo┼╝a pa┼ästwa ÔÇô instytucji, takiej jak monarchia brytyjska, albo wydarzenia lub procesu, takiego jak rewolucja francuska ÔÇô fundamentu, kt├│ry u┼éatwi┼éby okre┼Ťlenie zbioru warto┼Ťci konstytuuj─ůcych wsp├│lnot─Ö. Pozwoli┼éby zdefiniowa─ç kierunek obrany na przysz┼éo┼Ť─ç.
Taki zbi├│r warto┼Ťci organizuj─ůcych spo┼éeczno┼Ť─ç nie jest nigdy ostateczny. Naiwno┼Ťci─ů by┼éoby te┼╝ s─ůdzi─ç, ┼╝e zosta┼éby uznany przez wszystkich cz┼éonk├│w wsp├│lnoty. Nie chroni┼éby przed, czasem radykaln─ů, zmian─ů polityki prowadzonej przez pa┼ästwo. Innymi s┼éowy, nie ogranicza┼éby istnienia demokracji jako systemu rz─ůd├│w. U┼éatwi┼éby jednak prowadzenie sporu w jej ramach, wyznaczanie d┼éugofalowych cel├│w, budowanie wok├│┼é nich spo┼éecznego poparcia. Okre┼Ťli┼éby, kt├│re spo┼Ťr├│d dotychczas dominuj─ůcych pogl─ůd├│w musz─ů zosta─ç zanegowane, aby mo┼╝na by┼éo zacz─ů─ç prowadzi─ç odmienn─ů polityk─Ö.
To w┼éa┼Ťnie brak wydarzenia definiuj─ůcego wsp├│lnot─Ö odpowiada za ┼éatwo┼Ť─ç, z jak─ů po zmianie w┼éadzy na ┼Ťmietnik historii wyrzucane s─ů kolejne programy reform. Brak ukszta┼étowanego ÔÇô m├│wi─ůc j─Özykiem ÔÇ×Prze┼Ťnionej rewolucjiÔÇŁ Andrzeja Ledera ÔÇô ÔÇ×pola symbolicznego pa┼ästwaÔÇŁ u┼éatwia, a niekiedy wr─Öcz narzuca meblowanie go przez ka┼╝d─ů kolejn─ů ekip─Ö od samego pocz─ůtku. Skoro nie wiemy, jak powinna uk┼éada─ç si─Ö w naszym pa┼ästwie relacja mi─Ödzy wolno┼Ťci─ů a r├│wno┼Ťci─ů, trudno zdecydowa─ç chocia┼╝by o preferowanym modelu systemu emerytalnego.
Dobro nie wszystkich obywateli
Momentami za┼éo┼╝ycielskimi wsp├│lnoty nie s─ů niestety dwa najbardziej predystynowane do tego wydarzenia ÔÇô odzyskanie niepodleg┼éo┼Ťci w roku 1918 i pe┼énej suwerenno┼Ťci w roku 1989.
Po pierwsze dlatego, ┼╝e ÔÇô nie neguj─ůc zas┼éug dzia┼éaczy niepodleg┼éo┼Ťciowych i cz┼éonki┼ä opozycji demokratycznej w PRL ÔÇô w obu przypadkach odzyskanie niepodleg┼éo┼Ťci lub suwerenno┼Ťci uda┼éo si─Ö w du┼╝ej mierze w wyniku sprzyjaj─ůcych czynnik├│w zewn─Ötrznych ÔÇô w 1918 roku dzi─Öki przebiegowi I wojny ┼Ťwiatowej, a w 1989 za spraw─ů przemian w ZSRR. Wolno┼Ť─ç nie zosta┼éa wi─Öc uzyskana w skutek ÔÇ×rewolucji niepodleg┼éo┼ŤciowejÔÇŁ, ale poprzez umiej─Ötne wykorzystanie pozytywnej dla Polski sytuacji geopolitycznej. Gdyby ÔÇ×czerwiec roku 1989ÔÇŁ wydarzy┼é si─Ö w wyniku powstania ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ w roku 1980 albo gdyby wyzwolenie od w┼éadzy zaborc├│w nast─ůpi┼éo wskutek powstania narodowego poprzedzonego dekretem uw┼éaszczeniowym, w┼éa┼Ťnie z tak─ů ÔÇ×rewolucj─ů niepodleg┼éo┼Ťciow─ůÔÇŁ mieliby┼Ťmy do czynienia.
Po drugie, w obu przypadkach pa┼ästwo ÔÇô tworzone przez elity, a nie przez masowy ruch spo┼éeczny ÔÇô nie sta┼éo si─Ö przestrzeni─ů w┼é─ůczaj─ůc─ů, realnym ÔÇ×dobrem wsp├│lnym wszystkich obywateliÔÇŁ.
II RP nie de facto nie przeprowadzi┼éa reformy rolnej. Utrzyma┼éa wywodz─ůcy si─Ö jeszcze z czas├│w I Rzeczypospolitej hierarchiczny model spo┼éecze┼ästwa. Poza realn─ů wsp├│lnot─ů pozostawi┼éa ogromne rzesze bezrolnego, zmuszonego do ┼╝ycia przy pa┼äskim dworze ch┼éopstwa. Nie wypracowa┼éa inkluzywnej dla ┼╗yd├│w czy Ukrai┼äc├│w koncepcji narodu obywatelskiego. Okaza┼éa si─Ö pa┼ästwem obcym, a od pewnego momentu wrogim wobec zamieszkuj─ůcych j─ů mniejszo┼Ťci.
Podobnie sta┼éo si─Ö po roku 1989. Przyj─Öty w nim model szokowej transformacji ekonomicznej wypchn─ů┼é poza nawias realnej wsp├│lnoty politycznej znaczn─ů cz─Ö┼Ť─ç obywateli. Skazani na bezrobocie, odci─Öci od dotychczasowych lokalnych o┼Ťrodk├│w kultury, wykluczeni komunikacyjnie mieszka┼äcy (przede wszystkim Polski lokalnej) w du┼╝ej mierze nie byli w stanie uczestniczy─ç w ÔÇ×cudzie ostatnich 25 latÔÇŁ.
Brak uznania dla roku 1918 czy roku 1989 jako moment├│w za┼éo┼╝ycielskich wsp├│lnoty najlepiej wida─ç w trakcie obchod├│w kolejnych rocznic minionych wydarze┼ä. Pr├│by uczynienia z 4 czerwca powszechnie ┼Ťwi─Ötowanego dnia rado┼Ťci z obalenia PRL-u i narodzin III RP ju┼╝ dawno spali┼éy na panewce. Po latach pa┼ästwowego i spo┼éecznego osierocenia 11 listopada zaadaptowany zosta┼é przez ┼Ťrodowiska nacjonalistyczne. Trudno nie odnie┼Ť─ç wra┼╝enia, ┼╝e w najbli┼╝sz─ů niedziel─Ö zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç Polak├│w b─Ödzie celebrowa┼éa raczej dzie┼ä wolny ni┼╝ dzie┼ä wolno┼Ťci.
Poza momentami odzyskiwania niezale┼╝no┼Ťci pa┼ästwowej wsp├│lnot─Ö konstytuowa─ç mog┼éyby procesy jej wewn─Ötrznych przemian ÔÇô spo┼éecznej modernizacji czy rewolucji. W tym punkcie chyba najbardziej ujawnia si─Ö z┼éowrogi wp┼éyw czas├│w podleg┼éo┼Ťci. Pierwsza szansa na ÔÇ×upodmiotowienie naroduÔÇŁ, podj─Öta przez Tadeusza Ko┼Ťciuszk─Ö, zosta┼éa brutalnie przerwana przez kl─Ösk─Ö insurekcji i III rozbi├│r Polski. Nast─Öpnie to zaborcy przeprowadzili reformy uw┼éaszczeniowe. Co gorsza, pod─ů┼╝aj─ůc za tokiem my┼Ťlenia Andrzeja Ledera, kluczowy dla polskiego spo┼éecze┼ästwa proces modernizacji dokona┼é si─Ö w latach 1939ÔÇô1956 przy znacznym udziale totalitarnych si┼é zewn─Ötrznych. W tych okoliczno┼Ťciach ┼╝aden z najwa┼╝niejszych moment├│w spo┼éecznych przemian nie sta┼é si─Ö fundamentem, kt├│ry m├│g┼éby s┼éu┼╝y─ç za symboliczn─ů podstaw─Ö budowy pa┼ästwa.
Odzyska─ç histori─Ö
Czy w zwi─ůzku z tym skazani jeste┼Ťmy na ci─ůg┼é─ů ÔÇ×wojn─Ö na g├│rzeÔÇŁ, wyrzucanie do kosza reform poprzednik├│w i urz─ůdzanie Polski od nowa przez kolejne rz─ůdz─ůce ekipy? By─ç mo┼╝e, zgodnie z intuicj─ů Jaros┼éawa Kuisza, zwyczajne trwanie pa┼ästwa w warunkach niepodleg┼éo┼Ťci, po┼é─ůczone z odej┼Ťciem od w┼éadzy pokolenia tworz─ůcego Polsk─Ö po 1989 roku, pozwoli obni┼╝y─ç temperatur─Ö politycznego sporu i, jak proponuje autor, ÔÇ×zbanalizowa─ç prze┼╝ywanie pa┼ästwaÔÇŁ.
Je┼Ťli jednak brak ÔÇ×pola symbolicznego pa┼ästwaÔÇŁ jest realnym problemem, trudno mo┼╝e by─ç osi─ůgn─ů─ç konsensus nawet wok├│┼é spraw konkretnych, takich jak model systemu emerytalnego czy ochrony zdrowia. Wtedy pozostanie nam, znana z czas├│w podleg┼éo┼Ťci, praca organiczna ÔÇô pr├│ba poprawy rzeczywisto┼Ťci oddolnie, wywierania nacisku na pa┼ästwo w konkretnych sprawach. Tego typu ÔÇ×wyj┼Ťcie awaryjneÔÇŁ z aktualnej sytuacji zaproponowa┼é niedawno Rafa┼é Matyja.
Jest jeszcze jedna mo┼╝liwo┼Ť─ç: spojrzenie w przesz┼éo┼Ť─ç i znalezienie w niej, a w┼éa┼Ťciwie ÔÇ×odzyskanieÔÇŁ, wydarze┼ä i ruch├│w spo┼éecznych nios─ůcych w sobie warto┼Ťci mog─ůce sta─ç si─Ö podstaw─ů wsp├│lnoty i tworzonego przez ni─ů pa┼ästwa. Najbardziej oczywistym, cho─ç na pewno nie┼éatwym, zadaniem jest odwo┼éanie si─Ö do warto┼Ťci i programu ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ roku 1980. Warunkiem koniecznym by┼éaby wtedy pr├│ba opowiedzenia historii Zwi─ůzku na nowo. Nie poprzez figury najbardziej znane, a dzi┼Ť uwik┼éane w konflikt polityczny. Nale┼╝a┼éoby raczej powr├│ci─ç do funduj─ůcych go warto┼Ťci. Wymaga┼éoby to uczciwego przyznania, ┼╝e wiele z nich nie by┼éo wprowadzanych w ┼╝ycie po roku 1989.
Czy taka operacja mog┼éaby przynajmniej cz─Ö┼Ťciowo scali─ç nasz─ů wsp├│lnot─Ö i da─ç fundament pod budowane przez ni─ů pa┼ästwo? Nie dowiemy si─Ö tego, je┼Ťli nie wystarczy nam odwagi, ┼╝eby spr├│bowa─ç.

***

Artyku┼é powsta┼é w┬áramach projektu┬áÔÇ×Spi─ÖcieÔÇŁ .┬á

Inicjatywa wspierana jest przez Fundusz Obywatelski zarz─ůdzany przez Fundacj─Ö dla Polski.

fundusz

***

Uwaga, nowy podział pokoleniowy!

Potrzeba republikańskiego minimum

Liberałowie, zbuntujcie się wreszcie!

Czasem zmiana narracji nie wystarczy i wtedy potrzeba zmiany radykalnej


 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś