Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Prof. Paszewski: Nie klonujmy cz┼éowieka

Jest bardzo prawdopodobne, ┼╝e kto┼Ť gdzie┼Ť na ┼Ťwiecie prowadzi badania nad klonowaniem ludzi w celach reprodukcyjnych. Sklonowa─ç cz┼éowieka tak, ┼╝eby doprowadzi─ç do jego pe┼énego rozwoju, by┼éby wielkim sukcesem naukowym. Mam jednak nadziej─Ö, ┼╝e prawo nigdy nie b─Ödzie na to zezwala─ç - m├│wi profesor Andrzej Paszewski.

Ilustr.: Kuba Mazurkiewicz


Jest bardzo prawdopodobne, ┼╝e kto┼Ť gdzie┼Ť na ┼Ťwiecie prowadzi badania nad klonowaniem ludzi w celach reprodukcyjnych. Sklonowa─ç cz┼éowieka tak, ┼╝eby doprowadzi─ç do jego pe┼énego rozwoju, by┼éby wielkim sukcesem naukowym. Mam jednak nadziej─Ö, ┼╝e prawo nigdy nie b─Ödzie na to zezwala─ç i nieszcz─Ösny badacz b─Ödzie si─Ö ba┼é ujawni─ç wyniki swojej pracy.

Z profesorem Andrzejem Paszewskim, genetykiem, pracownikiem Polskiej Akademii Nauk, rozmawia Cyryl Skibi┼äski.
 
Czy B├│g Stw├│rca mo┼╝e ju┼╝ powoli pakowa─ç walizki?
Nie widz─Ö ku temu najmniejszego powodu. Je┼╝eli kto┼Ť wierzy, ┼╝e ┼Ťwiat zosta┼é stworzony, to ┼╝adne nowe odkrycie biologiczne nie mo┼╝e tego przekonania podwa┼╝y─ç. Pismo ┼Üwi─Öte m├│wi: ÔÇ×Przez Niego si─Ö wszystko sta┼éo, co si─Ö sta┼éoÔÇŁ, ale nie jest tam powiedziane, jak si─Ö to sta┼éo. Pr├│buj─ů to wyja┼Ťnia─ç nauki przyrodnicze, badaj─ůc ewolucj─Ö Wszech┼Ťwiata, ale Pana Boga i tak nie podpatrzymy.
 
Odchodz─ůc od banalnych prowokacji, nie robi na panu wra┼╝enia to, ┼╝e jeste┼Ťmy coraz bli┼╝ej sklonowania cz┼éowieka? Zarodek sklonowany w celach terapeutycznych przez naukowc├│w z uniwersytetu w Oregonie podzieli┼é si─Ö na oko┼éo 150 kom├│rek ÔÇô rzecz bez precedensu.
To, co zrobili ci badacze, to by┼éo sklonowanie cz┼éowieka ÔÇô zarodek ludzki jest bardzo m┼éodym cz┼éowiekiem. Wi─ů┼╝e si─Ö z tym fundamentalny problem etyczny, bo przy klonowaniu w┬á celach terapeutycznych niszczy si─Ö zarodek, a wi─Öc zabija si─Ö istot─Ö ludzk─ů. Opinia ta nie wynika bynajmniej z przekona┼ä religijnych. W tym wypadku to nie hierarchowie twierdz─ů, ┼╝e Ziemia jest p┼éaska, tylko ci, kt├│rzy nawo┼éuj─ů ich, ┼╝eby si─Ögn─Öli do nauki.
Pytanie, kiedy zaczyna si─Ö cz┼éowiek, jest jednym z g┼é├│wnych przedmiot├│w sporu w toczonej od przesz┼éo 40 lat debacie bioetycznej. ÔÇ×Pytanie to stawia si─Ö niech─Ötnie ÔÇô stwierdzi┼é w jednej ze swych wypowiedzi filozof, Bogus┼éaw Wolniewicz ÔÇô a odpowiada z regu┼éy wykr─Ötnie, bo odpowied┼║ szczera jest k┼éopotliwie prosta: ludzki embrion jest istot─ů ludzk─ů. Cz┼éowiek przybiera w swym rozwoju ontogenetycznym kilka postaci: zarodkow─ů, p┼éodow─ů, noworodkow─ů, niemowl─Öc─ů, dzieci─Öc─ů, m┼éodzie┼äcz─ů, dojrza┼é─ů i starcz─ů. Embrion jest pierwsz─ů z nich: jest istot─ů ludzk─ů w postaci zarodkowej. Podwa┼╝anie tej zasadniczej prawdy jest sofistyk─ůÔÇŁ. Podzielam ten pogl─ůd: biologia nie dysponuje ┼╝adnymi kryteriami, kt├│re pozwalaj─ů podzieli─ç rozw├│j ontogenetyczny cz┼éowieka na stadium przedludzkie i ludzkie.
 
Obchodzi si─Ö ten problem m├│wi─ůc, ┼╝e embrion jest istot─ů ludzk─ů, ale jeszcze nie osob─ů.
ÔÇ×OsobaÔÇŁ jest terminem filozoficznym i teologicznym, st─ůd moje, jako biologa, opinie na ten temat przyjmowane s─ů niech─Ötnie. Je┼Ťli jednak chce si─Ö op├│┼║nia─ç moment przyznawania rozwijaj─ůcemu si─Ö z ludzkiej zygoty organizmowi statusu osoby, trzeba opracowa─ç kryteria, kt├│re to jestestwo musi spe┼énia─ç, ┼╝eby by─ç uznane za cz┼éowieka, za osob─Ö. A kryteria te mog─ů by─ç tylko biologiczne.
 
Jak mo┼╝liwo┼Ť─ç odczuwania b├│lu, wykszta┼écenie si─Ö sercaÔÇŽ
Kryteria takie musz─ů by─ç z konieczno┼Ťci w pe┼éni arbitralne. Gdyby pan pozbiera┼é wszystkie wskazywane przez r├│┼╝nych my┼Ťlicieli momenty, w kt├│rych ich zdaniem zarodek staje si─Ö cz┼éowiekiem, to pewnie dzieli┼éyby je minuty. Je┼Ťli zgodzimy si─Ö na opisowe definiowanie cz┼éowieka, to, jak s┼éusznie zauwa┼╝y┼é profesor Andrzej Zoll na jednym z posiedze┼ä zespo┼éu Jaros┼éawa Gowina, mo┼╝e ko┼äczy─ç si─Ö to zgod─ů na Holokaust. W Niemczech hitlerowskich morderstwo by┼éo przecie┼╝ dalej przest─Öpstwem, tylko ┼╗ydzi przestali by─ç uznawani za ludzi, a ich eksterminacja by┼éa traktowana jak deratyzacja.
 
Cel, jaki wyznaczy┼é sobie zesp├│┼é naukowc├│w pod kierownictwem Shoukhrata Mitalipova, jest na pierwszy rzut oka g┼é─Öboko humanitarny, a wyniki ich bada┼ä stanowi─ů pierwszy krok na drodze do wprowadzenia rewolucyjnych technik leczenia ludzi.
Zadaniem, jakie przed sob─ů postawili, by┼éo otrzymanie tzw. kom├│rek macierzystych, z kt├│rymi rzeczywi┼Ťcie wi─ů┼╝e si─Ö dzi┼Ť du┼╝e nadzieje terapeutyczne. S─ů to kom├│rki, z kt├│rych, przynajmniej teoretycznie, mo┼╝na wyhodowa─ç dla konkretnej osoby dowolny organ i przeszczepi─ç go bez ryzyka odrzucenia go przez jej organizm.
Klonowanie jest w tym wypadku sposobem na ÔÇ×zresetowanieÔÇŁ j─ůdra wyspecjalizowanej ju┼╝ kom├│rki, np. kom├│rki sk├│ry, w kt├│rej cz─Ö┼Ť─ç gen├│w, na skutek jej specjalizacji, zosta┼éa ju┼╝ wy┼é─ůczona (a inne aktywowane), aby otrzyma─ç odr├│┼╝nicowan─ů kom├│rk─Ö pluripotencjaln─ů. Pluripotencjaln─ů, czyli charakteryzuj─ůc─ů si─Ö tym, ┼╝e┬á powstaj─ůce z jej podzia┼éu kom├│rki potomne mog─ů r├│┼╝nicowa─ç si─Ö w kom├│rki tkanek r├│┼╝nej specjalno┼Ťci.
W przypadku wielu ro┼Ťlin klonowanie jest bardzo proste, na przyk┼éad z jednej, zr├│┼╝nicowanej kom├│rki marchwi mo┼╝na odtworzy─ç ca┼é─ů ro┼Ťlin─Ö. U zwierz─ůt jest to du┼╝o trudniejsze, bo kom├│rki w czasie rozwoju trac─ů tak─ů mo┼╝liwo┼Ť─ç. Mitalipov, wszczepiaj─ůc do kom├│rek jajowych pozbawionych w┼éasnych j─ůder, j─ůdra kom├│rek ju┼╝ zr├│┼╝nicowanych udowodni┼é, ┼╝e tak┼╝e w przypadku kom├│rek cz┼éowieka ÔÇ×resetowanieÔÇŁ jest mo┼╝liwe. Nie wiemy, czy by┼éo to pe┼éne ÔÇ×zresetowanieÔÇŁ i czy z tego zarodka rozwin─ů┼éby si─Ö ca┼éy organizm, jak uda┼éo si─Ö to z owieczk─ů Dolly, ale dla cel├│w terapeutycznych uzyskane w ten spos├│b zarodki s─ů bardzo warto┼Ťciowe, w┼éa┼Ťnie ze wzgl─Ödu na obecne w nich pluripotencjalne kom├│rki macierzyste.
 

Ilustr.: Kuba Mazurkiewicz


W artyku┼éach dotycz─ůcych klonowania zamieszczanych w prasie katolickiej, bardzo cz─Östo pada argument, ┼╝e rozwijanie technologii klonowania cz┼éowieka w celach terapeutycznych jest nie tylko niedopuszczalne etycznie, ale te┼╝ bezsensowne, bo kom├│rki macierzyste mo┼╝na pozyska─ç z tkanek doros┼éego cz┼éowieka, co jest zreszt─ů ta┼äsze.
To prawda, ale s─ů one mocno rozproszone i trudno je wyizolowa─ç. Wachlarz zastosowa┼ä leczniczych, do kt├│rych takie kom├│rki mog─ů by─ç wykorzystane, jest bardzo szeroki, ale nie pe┼ény, jak w przypadku kom├│rek macierzystych pobranych we wczesnej fazie rozwoju zarodka. Technika jednak ca┼éy czas idzie naprz├│d i pojawiaj─ů si─Ö przypuszczenia, ┼╝e w przysz┼éo┼Ťci┬á niemal ka┼╝d─ů doros┼é─ů kom├│rk─Ö b─Ödzie si─Ö da┼éo ÔÇ×zresetowa─çÔÇŁ.
 
Przyjmijmy na chwil─Ö, ┼╝e osi─ůgniemy kiedy┼Ť spo┼éeczny konsens i wszyscy zgodz─ů si─Ö, ┼╝e p┼é├│d od chwili pocz─Öcia jest cz┼éowiekiem. Czy mo┼╝liwo┼Ť─ç zabicia cz┼éowieka w fazie embrionalnej po to, aby inny, doros┼éy cz┼éowiek m├│g┼é wyzdrowie─ç i ┼╝y─ç dalej, jest dla pana do przyj─Öcia?
Uwa┼╝am, ┼╝e nie wolno klonowa─ç cz┼éowieka dla jakiegokolwiek celu, tak┼╝e terapeutycznego. Wyobra┼╝am sobie jednak, ┼╝e nawet dla rodzic├│w, kt├│rzy uwa┼╝aj─ů embrion za cz┼éowieka, tylko na niskim stadium rozwoju, pokusa uratowania jego kosztem ┼╝ycia starszego dziecka b─Ödzie zbyt du┼╝a, ┼╝eby jej nie ulec. Zw┼éaszcza gdy prawo b─Ödzie na to pozwala─ç. Pewnie wstrzyma┼ébym si─Ö w tym przypadku od tego, ┼╝eby ich czyn pot─Öpi─ç. Nie chc─Ö jednak dopu┼Ťci─ç do tego, ┼╝eby ze wzgl─Ödu na┬á zaistnienie sytuacji, w kt├│rych empatia sk┼éania nas do pochylenia si─Ö ze zrozumieniem nad czyj─ů┼Ť dramatyczn─ů decyzj─ů, wprowadzi─ç jak─ů┼Ť opisow─ů definicj─Ö cz┼éowieka, odmawiaj─ůc embrionowi statusu cz┼éowieka.
By─ç mo┼╝e zreszt─ů podnoszony przez pana problem w przysz┼éo┼Ťci zniknie. Badania id─ů obecnie w kierunku lepszego wykorzystania kom├│rek macierzystych pobieranych od pacjent├│w, kt├│rych chce si─Ö leczy─ç.
 
Przyj─Öte na ca┼éym ┼Ťwiecie mi─Ödzynarodowe konwencje zakazuj─ů klonowania w celach reprodukcyjnych ÔÇô sk─ůd ta zgodno┼Ť─ç?
Zakaz robienia kopii cz┼éowieka wynika z obowi─ůzuj─ůcej dzi┼Ť koncepcji osoby. Nie trzeba si─Öga─ç a┼╝ do argument├│w religijnych, ale cho─çby do Kanta, kt├│ry m├│wi┼é o autonomiczno┼Ťci jednostki. Sklonowanie cz┼éowieka powoduje, ┼╝e jego losy s─ů w pewnej cz─Ö┼Ťci przez kogo┼Ť zaprogramowane. Cz─Ö┼Ť─ç zachowa┼ä cz┼éowieka jest przecie┼╝ determinowana przez genotyp: poziom inteligencji, sk┼éonno┼Ť─ç do agresji czy empatii. Na nie nak┼éadaj─ů si─Ö oczywi┼Ťcie uwarunkowania kulturowe. Wobec nich mo┼╝na si─Ö jednak zbuntowa─ç, a przeciwko genom nie. Niebezpiecze┼ästwo jest wi─Öc takie ÔÇô to argument Habermasa ÔÇô ┼╝e sklonowany cz┼éowiek m├│g┼éby si─Ö czu─ç nie w pe┼éni odpowiedzialny za to, co robi.
 
Tak na marginesie: mo┼╝na czasem us┼éysze─ç, ┼╝e istnienie klon├│w jest czym┼Ť naturalnym, o czym ┼Ťwiadcz─ů nie tak znowu rzadkie przypadki narodzin bli┼║ni─ůt jednojajowych.
W przypadku bli┼║ni─ůt jednojajowych nie mamy do czynienia z matryc─ů i kopi─ů. Sklonowany cz┼éowiek nie jest ÔÇ×op├│┼║nionymÔÇŁ bli┼║niakiem, ale w┼éa┼Ťnie kopi─ů.
 
W ÔÇ×Gazecie WyborczejÔÇŁ wypowiedzia┼é si─Ö niedawno profesor Roman Kubicki, podkre┼Ťlaj─ůc wymiar psychospo┼éeczny kszta┼étowania si─Ö osoby. Twierdzi┼é, ┼╝e jego nie bola┼éoby to, ┼╝e spotka┼éby na ulicy kogo┼Ť, kto wygl─ůda dok┼éadnie tak jak on, bo do┼Ťwiadczenie ┼╝yciowe, spos├│b wychowania i kszta┼ét edukacji odebranej przez tego drugiego cz┼éowieka powodowa┼éby, ┼╝e by┼éaby to zupe┼énie inna osoba.
Cechy genetyczne, na przyk┼éad agresja, mog─ů by─ç t┼éumione poprzez wychowanie, niemniej determinacji biologicznej nie da si─Ö ca┼ékowicie usun─ů─ç. P├│┼é biedy, ┼╝e kto┼Ť ma okre┼Ťlony przez genetyk├│w wariant enzymu w─ůtrobowego, ale w przypadku gen├│w determinuj─ůcych cechy umys┼éowe i zachowanie sprawa ju┼╝ nie jest b┼éaha. Klonuj─ůc cz┼éowieka, nie konstruujemy co prawda nowego zespo┼éu genetycznego, wybieraj─ůc kolor oczu czy w┼éos├│w, ale do pewnego stopnia determinujemy jego losy wyposa┼╝aj─ůc go w konkretny, ju┼╝ istniej─ůcy zesp├│┼é.
 
Wierzy pan, ┼╝e za, powiedzmy, 30 lat nie ulegniemy pokusie i zakaz├│w tych nie zniesiemy?
Jest bardzo prawdopodobne, ┼╝e kto┼Ť gdzie┼Ť na ┼Ťwiecie prowadzi badania nad klonowaniem ludzi w celach reprodukcyjnych. Sklonowa─ç cz┼éowieka tak, ┼╝eby doprowadzi─ç do jego pe┼énego rozwoju, by┼éby wielkim sukcesem naukowym. Mam jednak nadziej─Ö, ┼╝e prawo nigdy nie b─Ödzie na to zezwala─ç i nieszcz─Ösny badacz b─Ödzie si─Ö ba┼é ujawni─ç wyniki swojej pracy.
 
Przeczytaj inne rozmowy ÔÇ×KontaktuÔÇŁ.
 
 
Profesor Andrzej Paszewski jest biologiem-genetykiem. Od roku 1961 pracuje w Instytucie Biochemii i Biofizyki PAN, gdzie zasiada w Radzie Naukowej. Od roku 1958 cz┼éonek KIK-u ÔÇô by┼é kierownikiem Sekcji M┼éodzie┼╝owej (p├│┼║niej przemianowanej na Sekcj─Ö Kultury) i wielokrotnie cz┼éonkiem Zarz─ůdu. Autor licznych publikacji, dotycz─ůcych problem├│w bioetyki, relacji wiary i nauki oraz zr├│wnowa┼╝onego rozwoju, zamieszczanych g┼é├│wnie w ÔÇ×Wi─ÖziÔÇŁ i ÔÇ×ZnakuÔÇŁ.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś