Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Nabrani na Dyktatora

Czy mo┼╝na dopatrze─ç si─Ö ca┼ékiem powa┼╝nej krytyki wsp├│┼éczesnej demokracji w filmie, w kt├│rym co chwila sypi─ů si─Ö niewybredne dowcipy ÔÇô fizjologiczne, rasistowskie, seksistowskie i wszelkie inne ÔÇ×poni┼╝ej pasaÔÇŁ? Jak najbardziej, je┼Ťli autorem filmu jest Sacha Baron Cohen.


Czy mo┼╝na dopatrze─ç si─Ö ca┼ékiem powa┼╝nej krytyki wsp├│┼éczesnej demokracji w filmie, w kt├│rym co chwila sypi─ů si─Ö niewybredne dowcipy ÔÇô fizjologiczne, rasistowskie, seksistowskie i wszelkie inne ÔÇ×poni┼╝ej pasaÔÇŁ? Jak najbardziej, je┼Ťli autorem filmu jest Sacha Baron Cohen. Brytyjski komik, znany dot─ůd ze swoich wciele┼ä w role Borata, Ali G czy Bruno, w najnowszym filmie odchodzi od formy fikcyjnego dokumentu, b─Öd─ůcej do tej pory jego znakiem firmowym. Niekt├│rzy mog─ů czu─ç si─Ö zawiedzeni, ┼╝e Cohen nie chce nikogo nabiera─ç. No w┼éa┼Ťnie ÔÇô czy na pewno nikogo?
Z pozoru ÔÇ×DyktatorÔÇŁ to film fabularny opowiadaj─ůcy histori─Ö Aladeena, w┼éadcy fikcyjnego p├│┼énocnoafryka┼äskiego pa┼ästewka Wadiya. Aladeen i jego ma┼ée kr├│lestwo to miejsce, w kt├│rym kumuluj─ů si─Ö nagromadzone w zachodniej kulturze (przede wszystkim masowej) wyobra┼╝enia na temat tego, jak wygl─ůda wsp├│┼éczesne ÔÇ×imperium z┼éaÔÇŁ. Aladeen jest tyranem, kt├│rego hobby to wydawanie na ┼Ťmier─ç kolejnych niewiernych poddanych, modelowanie wed┼éug w┼éasnego widzimisi─Ö ustroju i kultury swojego kraju, oraz ÔÇô rzecz jasna ÔÇô rozwijanie programu atomowego. Przy czym najwi─Ökszym zmartwieniem wodza jest to, czy czubek ┼Ťmierciono┼Ťnej rakiety b─Ödzie szpiczasty, czy zaokr─ůglony. Kiedy nie dogl─ůda prac nad bomb─ů, Aladeen organizuje zawody sportowe, kt├│re sam wygrywa, albo gra w gr─Ö wideo dla terroryst├│w (misja: MonachiumÔÇÖ72). Aladeen zostaje w ko┼äcu wezwany do Nowego Jorku na rozmowy rozbrojeniowe z przedstawicielami ONZ. Za kulisami tego spotkania szykuje si─Ö zamach na dyktatora. G┼é├│wn─ů rol─Ö gra w nim jego prawa r─Öka ÔÇô genera┼é, kt├│ry pod pozorem ÔÇ×przywr├│cenia demokracjiÔÇŁ chce sprzeda─ç dost─Öp do z┼é├│┼╝ ropy zachodnim i chi┼äskim koncernom.
 
Jak zwykle w filmach Cohena, najciekawsze jest pytanie, kt├│re, jak w Rewizorze Gogola, pada w finale niemal┼╝e wprost: z kogo w┼éa┼Ťciwie si─Ö ┼Ťmiejecie? Zapadaj─ůca w pami─Ö─ç scena przem├│wienia Aladeena przed zgromadzeniem ONZ rozwiewa te w─ůtpliwo┼Ťci. Aladeen m├│wi niby o urokach dyktatury, ale ca┼éo┼Ť─ç jego przem├│wienia mogliby wydrukowa─ç sobie na transparentach przedstawiciele ruch├│w Occupy. W tym momencie jasne staje si─Ö, ┼╝e cho─ç film z pozoru udanie wy┼Ťmiewa r├│┼╝ne aspekty dyktatury (ciekawe, jak zareagowaliby na niego obywatele, powiedzmy, Wenezueli albo Turkmenistanu), to w rzeczywisto┼Ťci gdzie indziej wymierzone jest ostrze jego satyry. Pokazuj─ůc nam obraz ÔÇ×dyktatora idealnegoÔÇŁ, uciele┼Ťniaj─ůcego wszystko to, co przyzwyczajonym do demokracji ludziom Zachodu wydaje si─Ö ca┼éym z┼éem ┼Ťwiata, Cohen wy┼Ťmiewa zachodnie przyzwyczajenia, wyobra┼╝enia i mity, na kt├│rych chcieliby┼Ťmy budowa─ç globalny porz─ůdek.
1989 rok, rok wielkiego zwyci─Östwa demokracji nad komunizmem, by┼é dla Zachodu momentem prze┼éomowym. To by┼é ÔÇ×koniec historiiÔÇŁ, bo od tego momentu punktem doj┼Ťcia dla ┼Ťwiata mia┼éo by─ç po┼é─ůczenie liberalnej demokracji i wolnego rynku. Proces ten post─Öpowa┼é dotychczas z wolna, ale systematycznie, a wci─ů┼╝ trzymaj─ůcy si─Ö w┼éadzy egzotyczni dyktatorzy – tacy jak filmowy Aladeen – utwierdzali Zach├│d w przekonaniu, ┼╝e jego najwa┼╝niejszym zadaniem jest ÔÇ×zaprowadza─ç demokracj─ÖÔÇŁ – a to w Iraku, a to w Afganistanie, a to na Bia┼éorusi.
 
Ten proces wida─ç do┼Ť─ç wyra┼║nie r├│wnie┼╝ w Polsce. Bezkrytyczna niemal┼╝e wiara w to, ┼╝e nasze przej┼Ťcie od komunizmu do demokracji by┼éo pasmem sukces├│w, ka┼╝e nam czyni─ç z naszego modelu punkt odniesienia dla innych pa┼ästw, kt├│rym chcemy pomaga─ç. ÔÇ×Polska PomocÔÇŁ ÔÇô dla Ukrainy, Bia┼éorusi, ostatnio tak┼╝e Tunezji ÔÇô ma by─ç naszym flagowym okr─Ötem nie tylko w formie karawan z pomoc─ů humanitarn─ů, ale tak┼╝e w dzieleniu si─Ö z innymi wiedz─ů o naszych sukcesach. Dobrze oddaje to nazwa powsta┼éej w tym roku fundacji, maj─ůcej ten cel realizowa─ç – ÔÇ×Wiedzie─ç JakÔÇŁ.
Kto┼Ť powie ÔÇô w czym problem? Czy to ┼║le, ┼╝e chcemy pom├│c innym przez dzielenie si─Ö swoim do┼Ťwiadczeniem? Szkopu┼é w tym, ┼╝e dop├│ki mamy komu pomaga─ç i z kim si─Ö dzieli─ç nasz─ů wiedz─ů o tym, ÔÇ×jak to si─Ö robiÔÇŁ, dop├│ty pozostajemy utwierdzeni w przekonaniu, ┼╝e nasz model rozwoju stanowi obowi─ůzuj─ůcy wz├│r. A to znacznie os┼éabia nasz─ů umiej─Ötno┼Ť─ç krytycznego ogl─ůdu owego modelu. Kryzys 2008 roku pokaza┼é, ┼╝e taki krytyczny ogl─ůd jest nam potrzebny dzisiaj bardziej ni┼╝ kiedykolwiek.
 
Po drugie ÔÇô i tutaj Sacha Baron Cohen idealnie trafia w sw├│j czas ÔÇô przekonanie, ┼╝e demokracja liberalna jest nadal punktem odniesienia dla ca┼éego ┼Ťwiata, coraz mocniej dzi┼Ť si─Ö chwieje. Dzi┼Ť ┼Ťwiat jest znacznie bardziej wielobiegunowy, ni┼╝ to bywa┼éo dawniej ÔÇô prymat Europy to stare dzieje, dominacja USA r├│wnie┼╝ nale┼╝y do przesz┼éo┼Ťci, bo sko┼äczy┼éa si─Ö razem z XX wiekiem. Przyk┼éad Chin pokazuje nie tylko nam, ale tak┼╝e innym pa┼ästwom, ┼╝e nie trzeba wcale demokracji, by wkroczy─ç na ┼Ťcie┼╝k─Ö rozwoju gospodarczego i cieszy─ç si─Ö z profit├│w, jakie daje kapitalizm. Oczywi┼Ťcie ciesz─ů si─Ö tylko wybrani, ale nie zmienia to faktu, ┼╝e nasz flagowy towar eksportowy – demokracja – przesta┼é by─ç uto┼╝samiany z bogactwem i pot─Ög─ů. I to jest moment, ┼╝eby przystan─ů─ç i spojrze─ç na siebie samych. Francis Fukuyama, filozof, kt├│ry sta┼é za s┼éynnym has┼éem ÔÇ×ko┼äca historiiÔÇŁ, dzi┼Ť przekonuje, ┼╝e Zachodowi potrzeba w┼éa┼Ťnie krytycznej refleksji nad obecnym modelem rozwoju. I podkre┼Ťla, ┼╝e ruchy takie jak ameryka┼äski Ruch 99% czy Occupy, przyczyniaj─ů si─Ö istotnie do wytworzenia atmosfery do takiej refleksji.
 
Pytanie, kt├│re warto dzi┼Ť postawi─ç, brzmi: czy wkraczamy w wiek, w kt├│rym ludzie cz─Ö┼Ťciej b─Öd─ů wychodzi─ç na ulice, by krytykowa─ç demokracj─Ö, ni┼╝ by walczy─ç o jej zaprowadzenie w kolejnych cz─Ö┼Ťciach ┼Ťwiata? Jak demokracja wyjdzie z tego ÔÇ×egzaminu dojrza┼éo┼ŤciÔÇŁ? Czy ┼Ťwiat niedemokratyczny poradzi sobie bez nas i naszego wsz─Ödobylskiego neoliberalnego ÔÇ×wiedzie─ç jakÔÇŁ?
Odpowiedzi na te pytania nie znajdziecie w filmie ÔÇ×DyktatorÔÇŁ. Za to – ostrzegam – znajdziecie w nim ca┼é─ů gar┼Ť─ç bardzo niesmacznych dowcip├│w. By─ç mo┼╝e nieco za du┼╝o, by dostrzec w filmie Cohena dzie┼éo na miar─Ö s┼éynnego ÔÇ×DyktatoraÔÇŁ Charliego Chaplina. Ale i tak by┼éo blisko.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś