fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Nabrani na Dyktatora

Czy mo偶na dopatrze膰 si臋 ca艂kiem powa偶nej krytyki wsp贸艂czesnej demokracji w filmie, w kt贸rym co chwila sypi膮 si臋 niewybredne dowcipy 鈥 fizjologiczne, rasistowskie, seksistowskie i wszelkie inne 鈥瀙oni偶ej pasa鈥? Jak najbardziej, je艣li autorem filmu jest Sacha Baron Cohen.


Czy mo偶na dopatrze膰 si臋 ca艂kiem powa偶nej krytyki wsp贸艂czesnej demokracji w filmie, w kt贸rym co chwila sypi膮 si臋 niewybredne dowcipy 鈥 fizjologiczne, rasistowskie, seksistowskie i wszelkie inne 鈥瀙oni偶ej pasa鈥? Jak najbardziej, je艣li autorem filmu jest Sacha Baron Cohen. Brytyjski komik, znany dot膮d ze swoich wciele艅 w role Borata, Ali G czy Bruno, w najnowszym filmie odchodzi od formy fikcyjnego dokumentu, b臋d膮cej do tej pory jego znakiem firmowym. Niekt贸rzy mog膮 czu膰 si臋 zawiedzeni, 偶e Cohen nie chce nikogo nabiera膰. No w艂a艣nie 鈥 czy na pewno nikogo?
Z pozoru 鈥濪yktator鈥 to film fabularny opowiadaj膮cy histori臋 Aladeena, w艂adcy fikcyjnego p贸艂nocnoafryka艅skiego pa艅stewka Wadiya. Aladeen i jego ma艂e kr贸lestwo to miejsce, w kt贸rym kumuluj膮 si臋 nagromadzone w zachodniej kulturze (przede wszystkim masowej) wyobra偶enia na temat tego, jak wygl膮da wsp贸艂czesne 鈥瀒mperium z艂a鈥. Aladeen jest tyranem, kt贸rego hobby to wydawanie na 艣mier膰 kolejnych niewiernych poddanych, modelowanie wed艂ug w艂asnego widzimisi臋 ustroju i kultury swojego kraju, oraz 鈥 rzecz jasna 鈥 rozwijanie programu atomowego. Przy czym najwi臋kszym zmartwieniem wodza jest to, czy czubek 艣mierciono艣nej rakiety b臋dzie szpiczasty, czy zaokr膮glony. Kiedy nie dogl膮da prac nad bomb膮, Aladeen organizuje zawody sportowe, kt贸re sam wygrywa, albo gra w gr臋 wideo dla terroryst贸w (misja: Monachium鈥72). Aladeen zostaje w ko艅cu wezwany do Nowego Jorku na rozmowy rozbrojeniowe z przedstawicielami ONZ. Za kulisami tego spotkania szykuje si臋 zamach na dyktatora. G艂贸wn膮 rol臋 gra w nim jego prawa r臋ka 鈥 genera艂, kt贸ry pod pozorem 鈥瀙rzywr贸cenia demokracji鈥 chce sprzeda膰 dost臋p do z艂贸偶 ropy zachodnim i chi艅skim koncernom.
 
Jak zwykle w filmach Cohena, najciekawsze jest pytanie, kt贸re, jak w Rewizorze Gogola, pada w finale niemal偶e wprost: z kogo w艂a艣ciwie si臋 艣miejecie? Zapadaj膮ca w pami臋膰 scena przem贸wienia Aladeena przed zgromadzeniem ONZ rozwiewa te w膮tpliwo艣ci. Aladeen m贸wi niby o urokach dyktatury, ale ca艂o艣膰 jego przem贸wienia mogliby wydrukowa膰 sobie na transparentach przedstawiciele ruch贸w Occupy. W tym momencie jasne staje si臋, 偶e cho膰 film z pozoru udanie wy艣miewa r贸偶ne aspekty dyktatury (ciekawe, jak zareagowaliby na niego obywatele, powiedzmy, Wenezueli albo Turkmenistanu), to w rzeczywisto艣ci gdzie indziej wymierzone jest ostrze jego satyry. Pokazuj膮c nam obraz 鈥瀌yktatora idealnego鈥, uciele艣niaj膮cego wszystko to, co przyzwyczajonym do demokracji ludziom Zachodu wydaje si臋 ca艂ym z艂em 艣wiata, Cohen wy艣miewa zachodnie przyzwyczajenia, wyobra偶enia i mity, na kt贸rych chcieliby艣my budowa膰 globalny porz膮dek.
1989 rok, rok wielkiego zwyci臋stwa demokracji nad komunizmem, by艂 dla Zachodu momentem prze艂omowym. To by艂 鈥瀔oniec historii鈥, bo od tego momentu punktem doj艣cia dla 艣wiata mia艂o by膰 po艂膮czenie liberalnej demokracji i wolnego rynku. Proces ten post臋powa艂 dotychczas z wolna, ale systematycznie, a wci膮偶 trzymaj膮cy si臋 w艂adzy egzotyczni dyktatorzy – tacy jak filmowy Aladeen – utwierdzali Zach贸d w przekonaniu, 偶e jego najwa偶niejszym zadaniem jest 鈥瀦aprowadza膰 demokracj臋鈥 – a to w Iraku, a to w Afganistanie, a to na Bia艂orusi.
 
Ten proces wida膰 do艣膰 wyra藕nie r贸wnie偶 w Polsce. Bezkrytyczna niemal偶e wiara w to, 偶e nasze przej艣cie od komunizmu do demokracji by艂o pasmem sukces贸w, ka偶e nam czyni膰 z naszego modelu punkt odniesienia dla innych pa艅stw, kt贸rym chcemy pomaga膰. 鈥濸olska Pomoc鈥 鈥 dla Ukrainy, Bia艂orusi, ostatnio tak偶e Tunezji 鈥 ma by膰 naszym flagowym okr臋tem nie tylko w formie karawan z pomoc膮 humanitarn膮, ale tak偶e w dzieleniu si臋 z innymi wiedz膮 o naszych sukcesach. Dobrze oddaje to nazwa powsta艂ej w tym roku fundacji, maj膮cej ten cel realizowa膰 – 鈥濿iedzie膰 Jak鈥.
Kto艣 powie 鈥 w czym problem? Czy to 藕le, 偶e chcemy pom贸c innym przez dzielenie si臋 swoim do艣wiadczeniem? Szkopu艂 w tym, 偶e dop贸ki mamy komu pomaga膰 i z kim si臋 dzieli膰 nasz膮 wiedz膮 o tym, 鈥瀓ak to si臋 robi鈥, dop贸ty pozostajemy utwierdzeni w przekonaniu, 偶e nasz model rozwoju stanowi obowi膮zuj膮cy wz贸r. A to znacznie os艂abia nasz膮 umiej臋tno艣膰 krytycznego ogl膮du owego modelu. Kryzys 2008 roku pokaza艂, 偶e taki krytyczny ogl膮d jest nam potrzebny dzisiaj bardziej ni偶 kiedykolwiek.
 
Po drugie 鈥 i tutaj Sacha Baron Cohen idealnie trafia w sw贸j czas 鈥 przekonanie, 偶e demokracja liberalna jest nadal punktem odniesienia dla ca艂ego 艣wiata, coraz mocniej dzi艣 si臋 chwieje. Dzi艣 艣wiat jest znacznie bardziej wielobiegunowy, ni偶 to bywa艂o dawniej 鈥 prymat Europy to stare dzieje, dominacja USA r贸wnie偶 nale偶y do przesz艂o艣ci, bo sko艅czy艂a si臋 razem z XX wiekiem. Przyk艂ad Chin pokazuje nie tylko nam, ale tak偶e innym pa艅stwom, 偶e nie trzeba wcale demokracji, by wkroczy膰 na 艣cie偶k臋 rozwoju gospodarczego i cieszy膰 si臋 z profit贸w, jakie daje kapitalizm. Oczywi艣cie ciesz膮 si臋 tylko wybrani, ale nie zmienia to faktu, 偶e nasz flagowy towar eksportowy – demokracja – przesta艂 by膰 uto偶samiany z bogactwem i pot臋g膮. I to jest moment, 偶eby przystan膮膰 i spojrze膰 na siebie samych. Francis Fukuyama, filozof, kt贸ry sta艂 za s艂ynnym has艂em 鈥瀔o艅ca historii鈥, dzi艣 przekonuje, 偶e Zachodowi potrzeba w艂a艣nie krytycznej refleksji nad obecnym modelem rozwoju. I podkre艣la, 偶e ruchy takie jak ameryka艅ski Ruch 99% czy Occupy, przyczyniaj膮 si臋 istotnie do wytworzenia atmosfery do takiej refleksji.
 
Pytanie, kt贸re warto dzi艣 postawi膰, brzmi: czy wkraczamy w wiek, w kt贸rym ludzie cz臋艣ciej b臋d膮 wychodzi膰 na ulice, by krytykowa膰 demokracj臋, ni偶 by walczy膰 o jej zaprowadzenie w kolejnych cz臋艣ciach 艣wiata? Jak demokracja wyjdzie z tego 鈥瀍gzaminu dojrza艂o艣ci鈥? Czy 艣wiat niedemokratyczny poradzi sobie bez nas i naszego wsz臋dobylskiego neoliberalnego 鈥瀢iedzie膰 jak鈥?
Odpowiedzi na te pytania nie znajdziecie w filmie 鈥濪yktator鈥. Za to – ostrzegam – znajdziecie w nim ca艂膮 gar艣膰 bardzo niesmacznych dowcip贸w. By膰 mo偶e nieco za du偶o, by dostrzec w filmie Cohena dzie艂o na miar臋 s艂ynnego 鈥濪yktatora鈥 Charliego Chaplina. Ale i tak by艂o blisko.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij