magazyn lewicy katolickiej

ÔÇ×M┼éot na trads├│wÔÇŁ: kilka s┼é├│w o ostatnim li┼Ťcie apostolskim papie┼╝a Franciszka

Zamys┼é papie┼╝a mo┼╝e by─ç szczytny, jednak problematyczna wydaje si─Ö jego realizacja. W idealnej sytuacji decyzja biskupa powinna by─ç wynikaj─ůc─ů z rozeznania sytuacji odpowiedzi─ů na potrzeby wiernych. Pytanie, jak wielu biskup├│w w og├│le si─Ö nad t─ů kwesti─ů pochyli.
ÔÇ×M┼éot na trads├│wÔÇŁ: kilka s┼é├│w o ostatnim li┼Ťcie apostolskim papie┼╝a Franciszka
ilustr. Artur Denys

16 lipca ukaza┼éo si─Ö motu proprio papie┼╝a Franciszka ÔÇ×Traditionis custodesÔÇŁ (ÔÇ×Opiekunowie tradycjiÔÇŁ), kt├│re wprowadza nowe przepisy dotycz─ůce mo┼╝liwo┼Ťci sprawowania mszy ┼Ťwi─Ötej w┬ánadzwyczajnej formie rytu rzymskiego. Co to jednak znaczy dla przeci─Ötnego katolika ucz─Öszczaj─ůcego do swojej parafii, a co dla os├│b przywi─ůzanych do starej mszy?

Po co komu stara msza?

Na pocz─ůtku warto wyja┼Ťni─ç, sk─ůd wzi─Ö┼éy si─Ö dwie formy jednego rytu. Wi─Ökszo┼Ť─ç katolik├│w i┬ákatoliczek, nawet tych regularnie praktykuj─ůcych, mo┼╝e by─ç s┼éabo zaznajomiona z┬áform─ů nadzwyczajn─ů, poniewa┼╝ po Soborze Watyka┼äskim II normatywna i powszechna sta┼éa si─Ö, nomen omen, forma zwyczajna, zwana Novus Ordo Missae (NOM). Chocia┼╝ star─ů msz─Ö, czyli Vetus Ordo Missae (VOM), zwyk┼éo si─Ö nazywa─ç ÔÇ×msz─ů trydenck─ůÔÇŁ, liturgia ta jest znacznie starsza od Soboru Trydenckiego i nie stanowi ┼╝adnego jego wymys┼éu. Nie jest r├│wnie┼╝ sta┼éa i┬ániezmienna, bo od czas├│w Piusa V dochodzi┼éo w niej do mniejszych i wi─Ökszych reform, w┬átym tak┼╝e do dopuszczenia j─Özyk├│w narodowych. Aktualnie przy sprawowaniu starej mszy w┬áj─Özyku ┼éaci┼äskim korzysta si─Ö z Msza┼éu Jana XXIII z 1962 roku ÔÇô trudno wi─Öc utrzymywa─ç, ┼╝e jest to forma, kt├│ra nie ulega┼éa ┼╝adnym przeobra┼╝eniom od wydania Msza┼éu Rzymskiego w┬ároku 1570. Po Soborze Watyka┼äskim II nast─ůpi┼éa przebudowa liturgii, kt├│rej efekty mo┼╝emy ogl─ůda─ç w ka┼╝dym ko┼Ťciele katolickim. Msza┼é Paw┼éa VI, obowi─ůzuj─ůcy od 1970 roku, wyra┼╝a zgodnie ze s┼éowami Benedykta XVI z motu proprio ÔÇ×Summorum PontificumÔÇŁ ow─ů zwyk┼é─ů form─Ö obrz─ůdku ┼éaci┼äskiego, natomiast msza┼é Jana XXIII ÔÇô jego form─Ö nadzwyczajn─ů. Obie formy stanowi─ů jednak wyraz tej samej ÔÇ×zasady modlitwyÔÇŁ (lex orandi).

Wspomniany list apostolski Benedykta XVI w znacznym stopniu u┼éatwia┼é dost─Öp do VOM, kt├│r─ů doceniano ze wzgl─Ödu na jej wa┼╝n─ů rol─Ö w Tradycji i w praktyce Ko┼Ťcio┼éa. W my┼Ťl hermeneutyki ci─ůg┼éo┼Ťci, kt├│r─ů promowa┼é Ratzinger, nie mo┼╝na tak po prostu odrzuci─ç tego dziedzictwa. Nowa msza nie powinna by─ç rozumiana w oderwaniu od starej, st─ůd jej obecno┼Ť─ç w ┼╝yciu Ko┼Ťcio┼éa jest wci─ů┼╝ warto┼Ťciowa. B┼é─Ödem by┼éoby postrzega─ç j─ů jedynie jako pewn─ů archeologiczn─ů performatyk─Ö ÔÇô odtwarzanie martwego rytua┼éu. Jest to liturgia, kt├│ra wci─ů┼╝ rodzi ┼╝ywe owoce wiary, przyczyniaj─ůc si─Ö do nawr├│cenia oraz utrzymywania blisko┼Ťci z┬áBogiem i z Ko┼Ťcio┼éem. Nie zosta┼éa ona wynaleziona przez Trydent, lecz ma staro┼╝ytne korzenie znajduj─ůce sw├│j wyraz w rytuale, kt├│ry mo┼╝e si─Ö co prawda wydawa─ç archaiczny, ale czy┼╝ nie to w┼éa┼Ťnie fascynuje wielu katolik├│w w liturgiach Ko┼Ťcio┼é├│w Wschodu? J─Özyk oraz symbolika gest├│w i┬ázachowa┼ä starego rytu rzymskiego zawiera tre┼Ťci teologiczne, kt├│re cz─Östo w nowej formie niedostatecznie wybrzmiewaj─ů, a kt├│re mog─ů prowadzi─ç wiele os├│b do lepszego zrozumienia niekt├│rych prawd wiary znajduj─ůcych sw├│j wyraz w liturgii.

Tu m├│wi papie┼╝

Tym bardziej dziwi─ç mog─ů ograniczenia wprowadzone w lipcu przez Ojca ┼Üwi─Ötego. W┬áartykule 1 dokumentu papie┼╝ w gruncie rzeczy znosi podzia┼é na nadzwyczajn─ů i zwyczajn─ů form─Ö rytu, pisz─ůc, ┼╝e ksi─Ögi liturgiczne promulgowane przez Paw┼éa VI i Jana Paw┼éa II s─ů ÔÇ×jedynym wyrazem lex orandi Rytu RzymskiegoÔÇŁ. W artykule 3 zakazuje si─Ö de facto sprawowania starej mszy w ko┼Ťcio┼éach parafialnych oraz zak┼éadania nowych grup skupionych wok├│┼é nich. Uwag─Ö zwraca r├│wnie┼╝ konieczno┼Ť─ç zg┼éaszania si─Ö chc─ůcych je odprawia─ç kap┼éan├│w a┼╝ do samej Stolicy Apostolskiej. Z drugiej strony, warto┼Ťciowe wydaje si─Ö przypomnienie o roli biskup├│w jako ÔÇ×stra┼╝nik├│w tradycjiÔÇŁ wraz ze zwi─Ökszeniem ich decyzyjno┼Ťci w kwestii sprawowania tej formy rytu.

Zamys┼é papie┼╝a mo┼╝e by─ç szczytny, jednak problematyczna wydaje si─Ö jego realizacja, zw┼éaszcza gdy mowa o tak mocno sklerykalizowanej instytucji. W idealnej bowiem sytuacji decyzja biskupa nie powinna by─ç jakim┼Ť arbitralnym wyrazem jego woli, opartym na osobistych uprzedzeniach czy sympatiach, lecz wynikaj─ůc─ů z rozeznania sytuacji odpowiedzi─ů na potrzeby wiernych. Pytanie, jak wielu biskup├│w w og├│le si─Ö nad t─ů kwesti─ů pochyli.

Inny nowy przepis m├│wi o tym, ┼╝e odprawiaj─ůcy msz─Ö powinni bardzo dobrze zna─ç ┼éacin─Ö. List apostolski wydaje si─Ö zatem pomieszaniem regulacji stanowi─ůcych o wi─Ökszej staranno┼Ťci w┬ázakresie przygotowywania i sprawowania liturgii oraz niezrozumia┼éego ograniczenia mo┼╝liwo┼Ťci jej odprawiania. Dba┼éo┼Ť─ç o to, ┼╝eby liturgia nie by┼éa niechlujnie celebrowana i┬á┼╝eby nie stawa┼éa si─Ö przestrzeni─ů dla r├│┼╝nych nadu┼╝y─ç, jest jak najbardziej s┼éuszna. Nie jest to jednak problem, kt├│ry dotyczy wy┼é─ůcznie nadzwyczajnej formy rytu. Wr─Öcz przeciwnie, to raczej zjawisko powszechnie spotykane w warunkach formy zwyczajnej.

Gambit Franciszka

Za┼é─ůczony do ÔÇ×Traditionis custodesÔÇŁ list Ojca ┼Üwi─Ötego do biskup├│w nie u┼éatwia zrozumienia tych wszystkich decyzji. Mo┼╝na na jego podstawie odnie┼Ť─ç wra┼╝enie, ┼╝e za nowymi przepisami stoj─ů przede wszystkim racje eklezjalne lub wr─Öcz socjologiczne. Wy┼éania si─Ö z niego bowiem przekonanie, ┼╝e zagro┼╝eniem dla jedno┼Ťci Ko┼Ťcio┼éa s─ů pewne grupy tradycjonalist├│w. Na samym pocz─ůtku papie┼╝ pisze, ┼╝e poluzowanie przez Benedykta XVI przepis├│w dotycz─ůcych sprawowania starej mszy by┼éo podyktowane przede wszystkim ch─Öci─ů za┼╝egnania schizmy lefebryst├│w. Z wypowiedzi samego Benedykta wiemy, ┼╝e nie jest to prawda. Chocia┼╝ rzeczywi┼Ťcie mo┼╝na zaobserwowa─ç, ┼╝e we wsp├│lnotach skupionych wok├│┼é ÔÇ×mszy trydenckichÔÇŁ szczeg├│lnie silne s─ů dzisiaj nastroje antyfranciszkowe, skrajnie konserwatywne, a cz─Östo r├│wnie┼╝ wrogie Soborowi Watyka┼äskiemu II, to powa┼╝nym b┼é─Ödem by┼éoby przypisywanie ich wszystkim osobom, kt├│re odnajduj─ů si─Ö w tej formie rytu. Co wi─Öcej, uwa┼╝am, ┼╝e strategia Benedykta XVI, polegaj─ůca na upowszechnieniu i rozproszeniu starych mszy poprzez umo┼╝liwienie uczestnictwa w nich niemal w ka┼╝dej parafii, znacznie lepiej zabezpiecza┼éa Ko┼Ťci├│┼é przed tworzeniem si─Ö zamkni─Ötych i ekskluzywistycznych ┼Ťrodowisk. Mo┼╝e si─Ö myl─Ö i┬ámo┼╝e przysz┼éo┼Ť─ç zweryfikuje m├│j s─ůd, ale strategia Franciszka b─Ödzie moim zdaniem prowadzi─ç do dalszej radykalizacji, gro┼╝─ůc potencjalnym ÔÇ×sekciarstwemÔÇŁ.

┼Ürodowiska tradycjonalistyczne s─ů liczne i trudno je sprowadza─ç do jednego mianownika. Owszem, najg┼éo┼Ťniejsze s─ů grupy najbardziej konserwatywne. Niekt├│re z nich, mimo ┼╝e nie przynale┼╝─ů formalnie do lefebryst├│w ani do bardziej schizmatyckich ruch├│w, wci─ů┼╝ atakuj─ů papie┼╝a, odrzucaj─ů nauczanie Soboru Watyka┼äskiego II i nie uznaj─ů wa┼╝no┼Ťci katolickiej liturgii po reformie Paw┼éa VI. Wiele spo┼Ťr├│d tych element├│w przenikn─Ö┼éo ju┼╝ nawet do prawicowego mainstreamu (patrz: niekt├│re publikacje ÔÇ×Do RzeczyÔÇŁ i ÔÇ×Polonia ChristianaÔÇŁ). Mi─Ödzynarodowa organizacja Tradition, Family, Property i znana w ┼Ťwiecie tradycjonalistycznym strona Rorate Caeli doszukuj─ů si─Ö w Ko┼Ťciele wp┼éyw├│w komunist├│w, a┬ánawet dzia┼éa┼ä demonicznych (po og┼éoszeniu swojego motu proprio Franciszek zosta┼é przez autor├│w Rorate Caeli wprost nazywany ÔÇ×AntychrystemÔÇŁ). Jeden z autorytet├│w ┼Ťrodowiska tradycjonalist├│w, arcybiskup Vigan├▓, od dawna wypowiada si─Ö g┼éo┼Ťno o konieczno┼Ťci odrzucenia Soboru Watyka┼äskiego II. Wida─ç zatem, ┼╝e sytuacja tych ┼Ťrodowisk jest skomplikowana i ┼╝e l─Ök papie┼╝a przed roz┼éamem w Ko┼Ťciele wcale nie jest bezzasadny. Pytanie dotyczy raczej wybranego przez niego sposobu przeciwdzia┼éania roz┼éamowi.

Czas pr├│by

Decyzja Franciszka ÔÇô tak zasmucaj─ůca wszystkich przywi─ůzanych do starej liturgii i ceni─ůcych j─ů za jej g┼é─Öbokie tre┼Ťci teologiczne i za umocowanie w Tradycji Ko┼Ťcio┼éa (w┬átym tak┼╝e dla mnie) ÔÇô wystawi┼éa te ┼Ťrodowiska na trudn─ů pr├│b─Ö wiary. Pozostaje im wyb├│r: albo pos┼éusze┼ästwo papie┼╝owi i pr├│ba dalszego pod─ů┼╝ania drog─ů duchow─ů skoncentrowan─ů na starej mszy (co bez w─ůtpienia dla wielu stanie si─Ö du┼╝o trudniejsze) oraz dalszego dzia┼éania na rzecz promowania tej liturgii w Ko┼Ťciele (co od lat robi ┼Ťrodowisko czasopisma ÔÇ×ChristianitasÔÇŁ), albo bunt, czyli odprawianie mszy wbrew biskupowi miejsca lub udzia┼é w niej we wsp├│lnotach ÔÇ×od┼é─ůczonychÔÇŁ. Je┼Ťli tradycjonali┼Ťci b─Öd─ů woleli uczestniczy─ç w starej mszy u┬álefebryst├│w ni┼╝ w wa┼╝nie i godnie odprawianej Eucharystii wed┼éug nowego msza┼éu, to potwierdz─ů niestety, ┼╝e przynajmniej cz─Ö┼Ť─ç zarzut├│w stawianych im przez papie┼╝a jest prawdziwa, bo nie uznaj─ů nowej mszy za wa┼╝n─ů. Nie mog─ů by─ç bowiem w┬ájedno┼Ťci ze wsp├│lnot─ů Ko┼Ťcio┼éa, je┼Ťli neguj─ů wa┼╝no┼Ť─ç tej Eucharystii lub je┼Ťli uwa┼╝aj─ů j─ů za mniej godn─ů. Bez w─ůtpienia dla ludzi, kt├│rzy wiele lat po┼Ťwi─Öcili formacji duchowej skupionej wok├│┼é starej mszy lub dla kt├│rych mia┼éa ona fundamentalne znaczenie na przyk┼éad przy decyzji o┬ánawr├│ceniu, b─Ödzie to czas pr├│by. Pozostaje mie─ç nadziej─Ö, ┼╝e jej podo┼éaj─ů.

Chocia┼╝ ca┼éa ta sytuacja mo┼╝e prowadzi─ç r├│wnie┼╝ do zgubnego poczucia s┼éuszno┼Ťci i┬ásatysfakcji w┬á┼Ťrodowiskach liberalnych w Ko┼Ťciele, to jak dot─ůd cz─Ö┼Ťciej w ÔÇ×Tygodniku PowszechnymÔÇŁ i w ÔÇ×Wi─ÖziÔÇŁ mo┼╝na si─Ö spotka─ç z empati─ů w stosunku do tradycjonalist├│w. Je┼Ťli zale┼╝y nam na jedno┼Ťci Cia┼éa Chrystusa, nie powinni┼Ťmy d─ů┼╝y─ç do wykluczenia ┼╝adnych cz┼éonk├│w Ko┼Ťcio┼éa, lecz do wzmocnienia go. Pojawiaj─ůce si─Ö gdzieniegdzie oznaki zadowolenia z wypchni─Öcia ÔÇ×trads├│wÔÇŁ w obj─Öcia sedewakantyst├│w czy lefebryst├│w s─ů w┬ár├│wnym stopniu przejawem ekskluzywizmu jak marzenia konserwatyst├│w o pozbyciu si─Ö z┬áKo┼Ťcio┼éa libera┼é├│w. Ponadto, jak ju┼╝ podkre┼Ťla┼éem, ÔÇ×msza trydenckaÔÇŁ nale┼╝y do dziedzictwa, kt├│rego nie da si─Ö wymaza─ç i sprowadzi─ç do charakteru muzealnego. Liturgia Ko┼Ťcio┼éa jest bogatym skarbcem, w kt├│rym znajduj─ů si─Ö najr├│┼╝niejsze ryty, praktykowane w r├│┼╝nych Ko┼Ťcio┼éach lokalnych. Jest ona te┼╝ wyrazem lokalnych kultur i tradycji, od kt├│rych nie mo┼╝e by─ç oderwana. Ten polifoniczny g┼éos Ko┼Ťcio┼éa, kt├│ry chwali Boga we wszystkich j─Özykach, stanowi o jej pi─Öknie. Liturgia ┼éaci┼äska nie jest tylko jednym spo┼Ťr├│d tych g┼éos├│w ÔÇô to by┼éoby zbyt ahistoryczne jej uj─Öcie. B─Öd─ůc przez wieki ┼║r├│d┼éem ┼╝ycia religijnego Ko┼Ťcio┼éa zachodniego, nie mo┼╝e zosta─ç po prostu przekre┼Ťlona. Trudno mi jednoznacznie ocenia─ç decyzj─Ö Ojca ┼Üwi─Ötego, ale wydaje mi si─Ö ona nie┼Ť─ç wi─Öcej szk├│d ni┼╝ korzy┼Ťci.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś