fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Mit przedsi臋biorczo艣ci

W Beninie 90% si艂y pracuj膮cych to przedsi臋biorcy. Krajobraz gospodarczy zdominowany przez wielka liczb臋 firm typowy jest dla kraj贸w biednych i zacofanych. Silne gospodarki opieraj膮 si臋 na du偶ych firmach.

ilustr.: Kuba Mazurkiewicz


W Polsce liczba firm na stu mieszka艅c贸w jest ju偶 zdecydowanie wi臋ksza ni偶 w Niemczech. Tym, czego dzi艣 potrzebujemy, jest przemiana dzia艂aj膮cych ju偶 ma艂ych i 艣rednich firm w du偶e rodzime przedsi臋biorstwa.
 
Chwytliwa wizja drobnego przedsi臋biorcy, bior膮cego sprawy w swoje r臋ce, bez ogl膮dania si臋 na biern膮 reszt臋, trafi艂a w Polsce po 鈥89 roku na podatny grunt. Wspaniale wpisywa艂a si臋 w kultur臋 indywidualizmu, kt贸ra rozpoczyna艂a sw贸j triumfalny poch贸d po latach dominacji zgrzebnego kolektywizmu. Wizja 偶ycia zawodowego bez szefa by艂a kusz膮ca sama w sobie, a jeszcze wi臋kszej atrakcyjno艣ci dodawa艂y jej opowie艣ci o wielkiej roli indywidualnej przedsi臋biorczo艣ci w przysz艂ym rozwoju naszego kraju, ch臋tnie serwowane przez ekspert贸w od transformowania naszej gospodarki. Powoli jednak niekt贸rzy zaczynaj膮 dostrzega膰 fakt, 偶e model gospodarki opartej na indywidualnej przedsi臋biorczo艣ci nie musi by膰 wcale taki doskona艂y.
 
Narracja o indywidualnej przedsi臋biorczo艣ci sta艂a si臋 wr臋cz mitem za艂o偶ycielskim polskiego kapitalizmu. By艂a ona bardzo wygodna dla tych, kt贸rzy organizowali polski porz膮dek po demokratycznych przemianach. Polacy mieli zaj膮膰 si臋 w艂asn膮 drobn膮 dzia艂alno艣ci膮, dzi臋ki czemu mieli straci膰 zainteresowanie tym, co si臋 dzieje ze wsp贸ln膮 sched膮 po PRL-u, kt贸ra drobna ju偶 wcale nie by艂a. Mit ten przetrwa艂 do dzi艣 i ma si臋 dobrze. Teza m贸wi膮ca, 偶e indywidualna przedsi臋biorczo艣膰 jest g艂贸wn膮 determinant膮 rozwoju, wci膮偶 wydaje si臋 trzyma膰 mocno. A argument typu 鈥瀞am za艂贸偶 firm臋鈥 wci膮偶 jest najpowszechniejszym sposobem zbijania wszelkich zarzut贸w dotycz膮cych warunk贸w pracy w Polsce. Tymczasem bli偶sze przyjrzenie si臋 g艂贸wnym wska藕nikom okre艣laj膮cym wymiar przedsi臋biorczo艣ci w danym kraju pokazuje, 偶e jej zbyt du偶y rozkwit mo偶e by膰 wr臋cz kul膮 u nogi.
 
Przedsi臋biorczo艣膰 kwitnie w Afryce
 
Kraje afryka艅skie pod wzgl臋dem przedsi臋biorczo艣ci bij膮 na g艂ow臋 reszt臋 艣wiata. Pod tym wzgl臋dem bezkonkurencyjny jest Benin. Tam a偶 ok. 90% si艂y roboczej stanowi膮 przedsi臋biorcy. Oczywi艣cie nie produkuj膮 oni aplikacji na smartfony czy cho膰by plastikowych okien. Je艣li ju偶 to proce. Nie zmienia to faktu, 偶e indywidualnej aktywno艣ci gospodarczej jest tam co niemiara. Jako艣 jednak nie przek艂ada si臋 to na tworzenie konkurencyjnej gospodarki. Pierwszy w kolejno艣ci wska藕nik raportu Global Entrepreneurship Monitor, czyli odsetek przedsi臋biorc贸w w艣r贸d obywateli w wieku 18-64 lat, kt贸rzy prowadz膮 dzia艂alno艣膰 przynajmniej od 42 miesi臋cy, jest zdominowany przez pa艅stwa afryka艅skie. Bezkonkurencyjna jest Uganda (36%), trzecia jest Ghana (26%), w czo艂贸wce s膮 jeszcze Nigeria i Zambia. Kraje wysoko rozwini臋te rozpoczynaj膮 si臋聽w zasadzie dopiero na poziomie 10% lub ni偶szym (Niemcy 5%, Szwecja 6%). Nawet w USA, kt贸re s膮 stawiane za wz贸r przedsi臋biorczo艣ci, odsetek ten wynosi ledwie 7,5%. Prawda jest wi臋c taka, 偶e krajobraz gospodarczy zdominowany przez wielka liczb臋 przedsi臋biorc贸w typowy jest dla kraj贸w biednych i zacofanych. W krajach rozwini臋tych ich odsetek drastycznie spada. Jakby na przek贸r dominuj膮cej wyk艂adni. Co ciekawe, spo艣r贸d kraj贸w wysoko rozwini臋tych najbardziej przedsi臋biorczym krajem jest鈥 s艂aniaj膮ca si臋 na nogach Grecja, z porz膮dnym odsetkiem 12,6%. Jak wida膰, Grecy wcale nie musz膮 by膰 tak leniwi, jak to si臋 od kilku lat pokazuje. A wysoki odsetek przedsi臋biorczo艣ci wcale nie musi si臋 r贸wna膰 szybkiemu rozwojowi.
 
Podobne wnioski mo偶na wyci膮gn膮膰 z analizy danych Eurostatu, kt贸re pokazuj膮 liczb臋 przedsi臋biorstw w danym kraju. Okazuje si臋, 偶e w czo艂贸wce znajdziemy wszystkie kraje po艂udnia Europy, kt贸re maj膮 najwi臋ksze problemy podczas obecnego kryzysu. Poza konkurencj膮 s膮 Portugalia, z 8,5 przedsi臋biorstwami na 100 mieszka艅c贸w, oraz Grecja (8 przedsi臋biorstw). Kolejne W艂ochy maj膮 ich ok. 6,5 na 100 mieszka艅c贸w. Jak wida膰, liderami zestawienia s膮 g艂贸wnie kraje z k艂opotliwej grupy PIGS (czwarte pa艅stwo tej 鈥瀏rupy鈥, Hiszpania, ma wska藕nik wyra藕nie ni偶szy, lecz nadal na stosunkowo wysokim poziomie 4,5). Najpr臋偶niejsze gospodarki Europy znajduj膮 si臋 raczej na drugim ko艅cu skali. W Danii czy Finlandii wska藕nik przedsi臋biorstw na 100 mieszka艅c贸w wynosi jeszcze ok. 4 (czyli mniej wi臋cej tyle, ile w Polsce), ale za to ju偶 w Wielkiej Brytanii jedynie 2,7. W Niemczech jest jeszcze mniejszy 鈥 2,6. Natomiast w Szwajcarii dzia艂a zaledwie 1,6 przedsi臋biorstwa na 100 mieszka艅c贸w. Inaczej m贸wi膮c, najbardziej przedsi臋biorczymi krajami w zachodniej Europie s膮 te, kt贸re znosz膮 obecny kryzys zdecydowanie najgorzej.
 
Tak偶e kolejny popularny wska藕nik okre艣laj膮cy przedsi臋biorczo艣膰 potwierdza t臋 tez臋. Samozatrudnienie uchodzi w niekt贸rych kr臋gach za wyraz elastyczno艣ci oraz odrzucenia stabilno艣ci, b臋d膮cej prze偶ytkiem socjalizmu. Upowszechnienie samozatrudnienia mia艂oby by膰 najlepsz膮 drog膮 do stworzenia nowoczesnego spo艂ecze艅stwa przedsi臋biorc贸w, kt贸rzy wykonuj膮 swoje zadania na sw贸j w艂asny rachunek, samemu dbaj膮c o wszelkie sprawy zwi膮zane z dzia艂alno艣ci膮 zawodow膮. W spo艂ecze艅stwie samozatrudnionych roszczeniowa osoba pracownika s艂usznie sko艅czy na 艣mietniku historii. Wydawa艂oby si臋 wi臋c, 偶e samozatrudnienie musi kr贸lowa膰 w pr臋偶nych gospodarkach, a jest znikome w 鈥瀝ozpasanych鈥 i 鈥瀝ozleniwionych鈥 krajach po艂udnia Europy. Tymczasem okazuje si臋, 偶e jest zupe艂nie odwrotnie. Pod wzgl臋dem odsetka samozatrudnionych w og贸lnej liczbie zatrudnionych w Europie niepodzielnie rz膮dzi Grecja – 37% (wg OECD). Kolejne kraje grupy PIGS tak偶e maj膮 si臋 czym pochwali膰. We W艂oszech ten odsetek wynosi 25%, w Portugalii 22%, a Hiszpania co prawda troch臋 odstaje, ale wci膮偶 mamy tam do czynienia z porz膮dnym odsetkiem na poziomie 17,5%. Polska (22%) niestety do艂膮cza pod tym wzgl臋dem do kraj贸w PIGS. Najmocniejsze europejskie gospodarki odsetek ten maj膮 zdecydowanie ni偶szy. W Niemczech wynosi on 11,6%, w Danii zaledwie 9,1%. W Szwecji 10,5, a w Szwajcarii 10,7. Zdecydowanie najmniej samozatrudnionych w Europie jest w jednym z najbogatszych europejskich kraj贸w, czyli w Norwegii. Pracuje ich tam zaledwie 6,9%. Jak wida膰, du偶a liczba samozatrudnionych w stosunku do wszystkich zatrudnionych, podobnie jak du偶a liczba przedsi臋biorstw w stosunku do liczby mieszka艅c贸w, towarzyszy krajom, kt贸rych gospodarki trudno nazwa膰 鈥瀙r臋偶nymi鈥.
 
Nieinnowacyjne 鈥瀖isie鈥
 
Co wi膮偶e si臋 z du偶膮 liczb膮 firm w stosunku do liczby mieszka艅c贸w? Oczywi艣cie wyra藕ne rozdrobnienie struktury przedsi臋biorstw, czyli inaczej m贸wi膮c oparcie gospodarki o s艂ynny ju偶 sektor M艢P (ma艂e i 艣rednie przedsi臋biorstwa), czyli popularne 鈥瀖isie鈥. Wi臋kszo艣膰 propagator贸w przedsi臋biorczo艣ci uwa偶a, 偶e w艂a艣nie o ten sektor powinna by膰 oparta zdrowo funkcjonuj膮ca gospodarka. Po powy偶szym wywodzie, chyba ju偶 ka偶dy zd膮偶y艂 si臋 zorientowa膰, 偶e sprawa wygl膮da troch臋 inaczej. Wed艂ug danych OECD, najwy偶szy wska藕nik zatrudnienia w du偶ych przedsi臋biorstwach (powy偶ej 250 pracownik贸w) maj膮 te kraje zachodniej Europy, kt贸re maj膮 obecnie najzdrowsze gospodarki. W kolejno艣ci od pierwszego miejsca: Niemcy (52,1% wszystkich zatrudnionych), Finlandia (48,4%), Szwecja (47,5%). Tymczasem trzy ostatnie miejsca zajmuj膮 kraje, kt贸re obecnie prze偶ywaj膮 najwi臋ksze problemy: Portugalia (19,5%), W艂ochy (25,1%), Hiszpania (29,5%). Wed艂ug tego wska藕nika Polsce (45,9%) bli偶ej do Szwecji czy Finlandii ni偶 kraj贸w PIGS. A wi臋c tym, 偶e stosunkowo du偶a liczba Polak贸w znajduje zatrudnienie w du偶ych firmach, powinni艣my si臋 cieszy膰. Gdyby艣my byli skazani tylko na M艢P, o dobr膮 (czyli produktywn膮 i dobrze p艂atn膮) prac臋 by艂oby nam jeszcze trudniej. Problemem jednak jest to, 偶e w艣r贸d du偶ych firm dzia艂aj膮cych w naszym kraju, tylko znikoma cz臋艣膰 ma rodzimy kapita艂. W odr贸偶nieniu od wymienionych wy偶ej pa艅stw p贸艂nocnej Europy.
 
Mog艂oby si臋 wydawa膰, 偶e ma艂e firmy b臋d膮 bardziej elastyczne, co pomo偶e im w lepszy spos贸b dostosowywa膰 si臋 do wymaga艅 zmieniaj膮cego si臋 rynku. Jednak to nie musi by膰 prawda. Mniejszy firmy s膮 bardziej wra偶liwe na wszelkie rynkowe zawirowania, gdy偶 cz臋sto dysponuj膮 niewielkim zapasem kapita艂u, co powoduje, 偶e nawet niedu偶e perturbacje powoduj膮 u nich utrat臋 p艂ynno艣ci. W zwi膮zku z tym cz臋sto zachowuj膮 si臋 one w grze rynkowej du偶o bardziej zachowawczo ni偶 firmy du偶e, dla kt贸rych podejmowanie ryzyka nie grozi upad艂o艣ci膮. Poza tym niewielkie firmy oferuj膮 te偶 z regu艂y ma艂o stabiln膮 prac臋 (poniewa偶 sytuacja ich samych cz臋sto jest ma艂o stabilna), co przek艂ada si臋 na wi臋ksz膮 zachowawczo艣膰 ich pracownik贸w. To si艂膮 rzeczy musi powodowa膰, 偶e gospodarki oparte o ma艂e podmioty s膮 mniej innowacyjne. Tym bardziej, 偶e mniejsze firmy w oczywisty spos贸b maj膮 mniej pieni臋dzy, kt贸re mog膮 wydatkowa膰 na badania i rozw贸j, za to du偶e cz臋艣ciej nie szcz臋dz膮 na nie 艣rodk贸w (przyk艂adowo Siemens w samym 2013 roku z艂o偶y艂 prawie dwa tysi膮ce wniosk贸w patentowych). Dane wyra藕nie to potwierdzaj膮. Pod wzgl臋dem liczby patent贸w na milion mieszka艅c贸w (dane OECD za rok 2011), w pierwszej pi膮tce kraj贸w z Europy znajduj膮 si臋鈥 cztery z omawianych tu gospodarek opartych na du偶ych przedsi臋biorstwach. W pierwszej Szwajcarii jest ich prawie 90, w Szwecji 74, w Niemczech 61, a w Finlandii 52. Niedaleko za nimi plasuje si臋 Dania (na 6 miejscu). Na drugim ko艅cu skali znajduj膮 si臋 gospodarki oparte o mniejsze firmy 鈥 w Grecji wska藕nik ten wynosi 0,7, w Portugalii 0,9, w Hiszpanii 3,8, a we W艂oszech 9,8. Co ciekawe, na niechlubnym ostatnim miejscu w艣r贸d europejskich cz艂onk贸w OECD znajduje si臋鈥 Polska. Nasz kraj m贸g艂 si臋 pochwali膰 w 2011 roku r贸wn膮 po艂ow膮 patentu na milion mieszka艅c贸w. Powiedzie膰, 偶e wstyd, to jak nic nie powiedzie膰. To niestety r贸wnie偶 wynik tego, 偶e ma艂o mamy du偶ych firm z rodzimym kapita艂em, kt贸re mog艂yby inwestowa膰 w badania w naszym kraju.
 
Ma艂e firmy charakteryzuj膮 si臋 nisk膮 produktywno艣ci膮, a wi臋c s膮 mniej konkurencyjne. W zwi膮zku z tym musz膮 one stawia膰 w pierwszej kolejno艣ci na niskie koszty pracy, a w mniejszym stopniu na jej jako艣膰. Wynika to g艂贸wnie z dw贸ch powod贸w. Po pierwsze maj膮 one mniejsze mo偶liwo艣ci finansowe, wi臋c nie dysponuj膮 one tak dobrym sprz臋tem jak wi臋ksze firmy i nie zawsze s膮 w stanie wdra偶a膰 najnowsze rozwi膮zania. Poza tym charakteryzuj膮 si臋 one ni偶szym kontyngentem produkcji, przez co nie mog膮 one korzysta膰 z efektu skali (cena jednostkowa wytworzenia produktu spada w miar臋 zwi臋kszania produkcji) w takim stopniu, jak du偶e przedsi臋biorstwa, co powoduje r贸wnie偶, 偶e koszty sta艂e du偶o bardziej je obci膮偶aj膮. Oba zjawiska wida膰 wyra藕nie po danych statystycznych. Z kraj贸w zachodniej Europy zdecydowanie najni偶sz膮 produktywno艣ci膮 charakteryzuj膮 si臋 Portugalia (25 USD na godzin臋 pracy) oraz Grecja (28,3 USD). Nieco wy偶ej s膮 W艂ochy (37,2 USD). Hiszpania mo偶e pochwali膰 si臋 nawet nie najgorsz膮 produktywno艣ci膮 (42 USD), lecz i tak wyra藕nie odstaje od lider贸w rankingu, kt贸rymi, jak nietrudno si臋 domy艣li膰, s膮 kraje du偶ych firm. Najwy偶sz膮 produktywno艣膰 w Europie maj膮 Norwegowie (62,6 USD/h) oraz Luksemburg (61,3 USD), kt贸ry tu jeszcze nie by艂 omawiany, ale struktur臋 przedsi臋biorstw ma podobn膮 do Niemiec. W kolejnych krajach (Holandia, Belgia, Niemcy, Francja), w kt贸rych produktywno艣膰 oscyluje wok贸艂 50 USD na godzin臋 pracy, tylko gospodarka holenderska charakteryzuje si臋 stosunkowo wi臋ksz膮 liczb膮 ma艂ych firm, ale wci膮偶 nie tak du偶膮 jak kraje PIGS.
 
Przyspieszy膰 ewolucj臋
 
Powy偶sze uwagi nie powinny zaskakiwa膰. Zaskakuj膮ce powinno by膰 raczej to, dlaczego tak dobrze trzyma si臋 w Polsce mit indywidualnej przedsi臋biorczo艣ci. Dlaczego wci膮偶 jednym z g艂贸wnych postulat贸w ekonomicznych jest u艂atwianie zak艂adania nowych firm. Dlaczego argument typu 鈥瀟o uderzy w sektor M艢P鈥 wci膮偶 jest najbardziej popularnym sposobem zbijania wszelkich pomys艂贸w maj膮cych na celu zmian臋 niegodziwych polskich warunk贸w pracy. Prawda jest taka, 偶e mamy w Polsce nie tyle potrzeb臋 nowych przedsi臋biorstw, co raczej rozwoju tych ju偶 istniej膮cych. W naszym kraju liczba firm na stu mieszka艅c贸w (ok. 4) jest ju偶 zdecydowanie wi臋ksza ni偶 w Niemczech (2,6). A wi臋c to, czego potrzebuje obecnie Polska, to przemiana dzia艂aj膮cych ju偶 ma艂ych i 艣rednich firm w du偶e rodzime przedsi臋biorstwa. Obecnie ewolucja ta przebiega zdecydowanie za wolno. Istniej膮ce sposoby na jej przyspieszenie (kt贸rych wbrew pozorom jest ca艂kiem sporo) to niew膮tpliwie temat na inny obszerny tekst, obecnie jednak wa偶ne jest, by Polacy zrozumieli potrzeb臋 zmian gospodarczych priorytet贸w. W贸wczas dotrze do nas, 偶e powinni艣my przede wszystkim d膮偶y膰 nie do rozwoju przedsi臋biorczo艣ci, kt贸rej mamy ju偶 wystarczaj膮co wiele, lecz do osi膮gni臋cia wy偶szej kultury pracy, opartej na sprawnych instytucjach, harmonijnej wsp贸艂pracy wszystkich grup spo艂ecznych (pracodawcy, pracownicy, kadra profesorska, politycy etc.), znacznych i efektywnie wydatkowanych 艣rodkach przeznaczanych na badania i rozw贸j oraz na komfortowych warunkach zatrudnienia. Z pu艂apki 艣redniego dochodu mo偶emy uwolni膰 si臋 nie przedsi臋biorczo艣ci膮 lecz wsp贸艂prac膮. Pa艅stwa peryferyjne przebija艂y si臋 do centrum nie za pomoc膮 indywidualnych d膮偶e艅, lecz wsp贸lnych, dobrze skoordynowanych i przemy艣lanych dzia艂a艅. Dalsze opowiadanie mit贸w o przedsi臋biorczo艣ci do centrum nas nie zbli偶a.
 
 
UWAGA! W czasie wakacji internetowa ods艂ona 鈥濳ontaktu鈥 ukazuje si臋 raz na dwa tygodnie 鈥 kolejne wydanie 22. wrze艣nia. Serdecznie zapraszamy do lektury!
 

 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij