magazyn lewicy katolickiej

Mit przedsi─Öbiorczo┼Ťci

W Beninie 90% si┼éy pracuj─ůcych to przedsi─Öbiorcy. Krajobraz gospodarczy zdominowany przez wielka liczb─Ö firm typowy jest dla kraj├│w biednych i zacofanych. Silne gospodarki opieraj─ů si─Ö na du┼╝ych firmach.

ilustr.: Kuba Mazurkiewicz


W Polsce liczba firm na stu mieszka┼äc├│w jest ju┼╝ zdecydowanie wi─Öksza ni┼╝ w Niemczech. Tym, czego dzi┼Ť potrzebujemy, jest przemiana dzia┼éaj─ůcych ju┼╝ ma┼éych i ┼Ťrednich firm w du┼╝e rodzime przedsi─Öbiorstwa.
 
Chwytliwa wizja drobnego przedsi─Öbiorcy, bior─ůcego sprawy w swoje r─Öce, bez ogl─ůdania si─Ö na biern─ů reszt─Ö, trafi┼éa w Polsce po ÔÇś89 roku na podatny grunt. Wspaniale wpisywa┼éa si─Ö w kultur─Ö indywidualizmu, kt├│ra rozpoczyna┼éa sw├│j triumfalny poch├│d po latach dominacji zgrzebnego kolektywizmu. Wizja ┼╝ycia zawodowego bez szefa by┼éa kusz─ůca sama w sobie, a jeszcze wi─Ökszej atrakcyjno┼Ťci dodawa┼éy jej opowie┼Ťci o wielkiej roli indywidualnej przedsi─Öbiorczo┼Ťci w przysz┼éym rozwoju naszego kraju, ch─Ötnie serwowane przez ekspert├│w od transformowania naszej gospodarki. Powoli jednak niekt├│rzy zaczynaj─ů dostrzega─ç fakt, ┼╝e model gospodarki opartej na indywidualnej przedsi─Öbiorczo┼Ťci nie musi by─ç wcale taki doskona┼éy.
 
Narracja o indywidualnej przedsi─Öbiorczo┼Ťci sta┼éa si─Ö wr─Öcz mitem za┼éo┼╝ycielskim polskiego kapitalizmu. By┼éa ona bardzo wygodna dla tych, kt├│rzy organizowali polski porz─ůdek po demokratycznych przemianach. Polacy mieli zaj─ů─ç si─Ö w┼éasn─ů drobn─ů dzia┼éalno┼Ťci─ů, dzi─Öki czemu mieli straci─ç zainteresowanie tym, co si─Ö dzieje ze wsp├│ln─ů sched─ů po PRL-u, kt├│ra drobna ju┼╝ wcale nie by┼éa. Mit ten przetrwa┼é do dzi┼Ť i ma si─Ö dobrze. Teza m├│wi─ůca, ┼╝e indywidualna przedsi─Öbiorczo┼Ť─ç jest g┼é├│wn─ů determinant─ů rozwoju, wci─ů┼╝ wydaje si─Ö trzyma─ç mocno. A argument typu ÔÇ×sam za┼é├│┼╝ firm─ÖÔÇŁ wci─ů┼╝ jest najpowszechniejszym sposobem zbijania wszelkich zarzut├│w dotycz─ůcych warunk├│w pracy w Polsce. Tymczasem bli┼╝sze przyjrzenie si─Ö g┼é├│wnym wska┼║nikom okre┼Ťlaj─ůcym wymiar przedsi─Öbiorczo┼Ťci w danym kraju pokazuje, ┼╝e jej zbyt du┼╝y rozkwit mo┼╝e by─ç wr─Öcz kul─ů u nogi.
 
Przedsi─Öbiorczo┼Ť─ç kwitnie w Afryce
 
Kraje afryka┼äskie pod wzgl─Ödem przedsi─Öbiorczo┼Ťci bij─ů na g┼éow─Ö reszt─Ö ┼Ťwiata. Pod tym wzgl─Ödem bezkonkurencyjny jest Benin. Tam a┼╝ ok. 90% si┼éy roboczej stanowi─ů przedsi─Öbiorcy. Oczywi┼Ťcie nie produkuj─ů oni aplikacji na smartfony czy cho─çby plastikowych okien. Je┼Ťli ju┼╝ to proce. Nie zmienia to faktu, ┼╝e indywidualnej aktywno┼Ťci gospodarczej jest tam co niemiara. Jako┼Ť jednak nie przek┼éada si─Ö to na tworzenie konkurencyjnej gospodarki. Pierwszy w kolejno┼Ťci wska┼║nik raportu Global Entrepreneurship Monitor, czyli odsetek przedsi─Öbiorc├│w w┼Ťr├│d obywateli w wieku 18-64 lat, kt├│rzy prowadz─ů dzia┼éalno┼Ť─ç przynajmniej od 42 miesi─Öcy, jest zdominowany przez pa┼ästwa afryka┼äskie. Bezkonkurencyjna jest Uganda (36%), trzecia jest Ghana (26%), w czo┼é├│wce s─ů jeszcze Nigeria i Zambia. Kraje wysoko rozwini─Öte rozpoczynaj─ů si─Ö┬áw zasadzie dopiero na poziomie 10% lub ni┼╝szym (Niemcy 5%, Szwecja 6%). Nawet w USA, kt├│re s─ů stawiane za wz├│r przedsi─Öbiorczo┼Ťci, odsetek ten wynosi ledwie 7,5%. Prawda jest wi─Öc taka, ┼╝e krajobraz gospodarczy zdominowany przez wielka liczb─Ö przedsi─Öbiorc├│w typowy jest dla kraj├│w biednych i zacofanych. W krajach rozwini─Ötych ich odsetek drastycznie spada. Jakby na przek├│r dominuj─ůcej wyk┼éadni. Co ciekawe, spo┼Ťr├│d kraj├│w wysoko rozwini─Ötych najbardziej przedsi─Öbiorczym krajem jestÔÇŽ s┼éaniaj─ůca si─Ö na nogach Grecja, z porz─ůdnym odsetkiem 12,6%. Jak wida─ç, Grecy wcale nie musz─ů by─ç tak leniwi, jak to si─Ö od kilku lat pokazuje. A wysoki odsetek przedsi─Öbiorczo┼Ťci wcale nie musi si─Ö r├│wna─ç szybkiemu rozwojowi.
 
Podobne wnioski mo┼╝na wyci─ůgn─ů─ç z analizy danych Eurostatu, kt├│re pokazuj─ů liczb─Ö przedsi─Öbiorstw w danym kraju. Okazuje si─Ö, ┼╝e w czo┼é├│wce znajdziemy wszystkie kraje po┼éudnia Europy, kt├│re maj─ů najwi─Öksze problemy podczas obecnego kryzysu. Poza konkurencj─ů s─ů Portugalia, z 8,5 przedsi─Öbiorstwami na 100 mieszka┼äc├│w, oraz Grecja (8 przedsi─Öbiorstw). Kolejne W┼éochy maj─ů ich ok. 6,5 na 100 mieszka┼äc├│w. Jak wida─ç, liderami zestawienia s─ů g┼é├│wnie kraje z k┼éopotliwej grupy PIGS (czwarte pa┼ästwo tej ÔÇ×grupyÔÇŁ, Hiszpania, ma wska┼║nik wyra┼║nie ni┼╝szy, lecz nadal na stosunkowo wysokim poziomie 4,5). Najpr─Ö┼╝niejsze gospodarki Europy znajduj─ů si─Ö raczej na drugim ko┼äcu skali. W Danii czy Finlandii wska┼║nik przedsi─Öbiorstw na 100 mieszka┼äc├│w wynosi jeszcze ok. 4 (czyli mniej wi─Öcej tyle, ile w Polsce), ale za to ju┼╝ w Wielkiej Brytanii jedynie 2,7. W Niemczech jest jeszcze mniejszy ÔÇô 2,6. Natomiast w Szwajcarii dzia┼éa zaledwie 1,6 przedsi─Öbiorstwa na 100 mieszka┼äc├│w. Inaczej m├│wi─ůc, najbardziej przedsi─Öbiorczymi krajami w zachodniej Europie s─ů te, kt├│re znosz─ů obecny kryzys zdecydowanie najgorzej.
 
Tak┼╝e kolejny popularny wska┼║nik okre┼Ťlaj─ůcy przedsi─Öbiorczo┼Ť─ç potwierdza t─Ö tez─Ö. Samozatrudnienie uchodzi w niekt├│rych kr─Ögach za wyraz elastyczno┼Ťci oraz odrzucenia stabilno┼Ťci, b─Öd─ůcej prze┼╝ytkiem socjalizmu. Upowszechnienie samozatrudnienia mia┼éoby by─ç najlepsz─ů drog─ů do stworzenia nowoczesnego spo┼éecze┼ästwa przedsi─Öbiorc├│w, kt├│rzy wykonuj─ů swoje zadania na sw├│j w┼éasny rachunek, samemu dbaj─ůc o wszelkie sprawy zwi─ůzane z dzia┼éalno┼Ťci─ů zawodow─ů. W spo┼éecze┼ästwie samozatrudnionych roszczeniowa osoba pracownika s┼éusznie sko┼äczy na ┼Ťmietniku historii. Wydawa┼éoby si─Ö wi─Öc, ┼╝e samozatrudnienie musi kr├│lowa─ç w pr─Ö┼╝nych gospodarkach, a jest znikome w ÔÇ×rozpasanychÔÇŁ i ÔÇ×rozleniwionychÔÇŁ krajach po┼éudnia Europy. Tymczasem okazuje si─Ö, ┼╝e jest zupe┼énie odwrotnie. Pod wzgl─Ödem odsetka samozatrudnionych w og├│lnej liczbie zatrudnionych w Europie niepodzielnie rz─ůdzi Grecja – 37% (wg OECD). Kolejne kraje grupy PIGS tak┼╝e maj─ů si─Ö czym pochwali─ç. We W┼éoszech ten odsetek wynosi 25%, w Portugalii 22%, a Hiszpania co prawda troch─Ö odstaje, ale wci─ů┼╝ mamy tam do czynienia z porz─ůdnym odsetkiem na poziomie 17,5%. Polska (22%) niestety do┼é─ůcza pod tym wzgl─Ödem do kraj├│w PIGS. Najmocniejsze europejskie gospodarki odsetek ten maj─ů zdecydowanie ni┼╝szy. W Niemczech wynosi on 11,6%, w Danii zaledwie 9,1%. W Szwecji 10,5, a w Szwajcarii 10,7. Zdecydowanie najmniej samozatrudnionych w Europie jest w jednym z najbogatszych europejskich kraj├│w, czyli w Norwegii. Pracuje ich tam zaledwie 6,9%. Jak wida─ç, du┼╝a liczba samozatrudnionych w stosunku do wszystkich zatrudnionych, podobnie jak du┼╝a liczba przedsi─Öbiorstw w stosunku do liczby mieszka┼äc├│w, towarzyszy krajom, kt├│rych gospodarki trudno nazwa─ç ÔÇ×pr─Ö┼╝nymiÔÇŁ.
 
Nieinnowacyjne ÔÇ×misieÔÇŁ
 
Co wi─ů┼╝e si─Ö z du┼╝─ů liczb─ů firm w stosunku do liczby mieszka┼äc├│w? Oczywi┼Ťcie wyra┼║ne rozdrobnienie struktury przedsi─Öbiorstw, czyli inaczej m├│wi─ůc oparcie gospodarki o s┼éynny ju┼╝ sektor M┼ÜP (ma┼ée i ┼Ťrednie przedsi─Öbiorstwa), czyli popularne ÔÇ×misieÔÇŁ. Wi─Ökszo┼Ť─ç propagator├│w przedsi─Öbiorczo┼Ťci uwa┼╝a, ┼╝e w┼éa┼Ťnie o ten sektor powinna by─ç oparta zdrowo funkcjonuj─ůca gospodarka. Po powy┼╝szym wywodzie, chyba ju┼╝ ka┼╝dy zd─ů┼╝y┼é si─Ö zorientowa─ç, ┼╝e sprawa wygl─ůda troch─Ö inaczej. Wed┼éug danych OECD, najwy┼╝szy wska┼║nik zatrudnienia w du┼╝ych przedsi─Öbiorstwach (powy┼╝ej 250 pracownik├│w) maj─ů te kraje zachodniej Europy, kt├│re maj─ů obecnie najzdrowsze gospodarki. W kolejno┼Ťci od pierwszego miejsca: Niemcy (52,1% wszystkich zatrudnionych), Finlandia (48,4%), Szwecja (47,5%). Tymczasem trzy ostatnie miejsca zajmuj─ů kraje, kt├│re obecnie prze┼╝ywaj─ů najwi─Öksze problemy: Portugalia (19,5%), W┼éochy (25,1%), Hiszpania (29,5%). Wed┼éug tego wska┼║nika Polsce (45,9%) bli┼╝ej do Szwecji czy Finlandii ni┼╝ kraj├│w PIGS. A wi─Öc tym, ┼╝e stosunkowo du┼╝a liczba Polak├│w znajduje zatrudnienie w du┼╝ych firmach, powinni┼Ťmy si─Ö cieszy─ç. Gdyby┼Ťmy byli skazani tylko na M┼ÜP, o dobr─ů (czyli produktywn─ů i dobrze p┼éatn─ů) prac─Ö by┼éoby nam jeszcze trudniej. Problemem jednak jest to, ┼╝e w┼Ťr├│d du┼╝ych firm dzia┼éaj─ůcych w naszym kraju, tylko znikoma cz─Ö┼Ť─ç ma rodzimy kapita┼é. W odr├│┼╝nieniu od wymienionych wy┼╝ej pa┼ästw p├│┼énocnej Europy.
 
Mog┼éoby si─Ö wydawa─ç, ┼╝e ma┼ée firmy b─Öd─ů bardziej elastyczne, co pomo┼╝e im w lepszy spos├│b dostosowywa─ç si─Ö do wymaga┼ä zmieniaj─ůcego si─Ö rynku. Jednak to nie musi by─ç prawda. Mniejszy firmy s─ů bardziej wra┼╝liwe na wszelkie rynkowe zawirowania, gdy┼╝ cz─Östo dysponuj─ů niewielkim zapasem kapita┼éu, co powoduje, ┼╝e nawet niedu┼╝e perturbacje powoduj─ů u nich utrat─Ö p┼éynno┼Ťci. W zwi─ůzku z tym cz─Östo zachowuj─ů si─Ö one w grze rynkowej du┼╝o bardziej zachowawczo ni┼╝ firmy du┼╝e, dla kt├│rych podejmowanie ryzyka nie grozi upad┼éo┼Ťci─ů. Poza tym niewielkie firmy oferuj─ů te┼╝ z regu┼éy ma┼éo stabiln─ů prac─Ö (poniewa┼╝ sytuacja ich samych cz─Östo jest ma┼éo stabilna), co przek┼éada si─Ö na wi─Öksz─ů zachowawczo┼Ť─ç ich pracownik├│w. To si┼é─ů rzeczy musi powodowa─ç, ┼╝e gospodarki oparte o ma┼ée podmioty s─ů mniej innowacyjne. Tym bardziej, ┼╝e mniejsze firmy w oczywisty spos├│b maj─ů mniej pieni─Ödzy, kt├│re mog─ů wydatkowa─ç na badania i rozw├│j, za to du┼╝e cz─Ö┼Ťciej nie szcz─Ödz─ů na nie ┼Ťrodk├│w (przyk┼éadowo Siemens w samym 2013 roku z┼éo┼╝y┼é prawie dwa tysi─ůce wniosk├│w patentowych). Dane wyra┼║nie to potwierdzaj─ů. Pod wzgl─Ödem liczby patent├│w na milion mieszka┼äc├│w (dane OECD za rok 2011), w pierwszej pi─ůtce kraj├│w z Europy znajduj─ů si─ÖÔÇŽ cztery z omawianych tu gospodarek opartych na du┼╝ych przedsi─Öbiorstwach. W pierwszej Szwajcarii jest ich prawie 90, w Szwecji 74, w Niemczech 61, a w Finlandii 52. Niedaleko za nimi plasuje si─Ö Dania (na 6 miejscu). Na drugim ko┼äcu skali znajduj─ů si─Ö gospodarki oparte o mniejsze firmy ÔÇô w Grecji wska┼║nik ten wynosi 0,7, w Portugalii 0,9, w Hiszpanii 3,8, a we W┼éoszech 9,8. Co ciekawe, na niechlubnym ostatnim miejscu w┼Ťr├│d europejskich cz┼éonk├│w OECD znajduje si─ÖÔÇŽ Polska. Nasz kraj m├│g┼é si─Ö pochwali─ç w 2011 roku r├│wn─ů po┼éow─ů patentu na milion mieszka┼äc├│w. Powiedzie─ç, ┼╝e wstyd, to jak nic nie powiedzie─ç. To niestety r├│wnie┼╝ wynik tego, ┼╝e ma┼éo mamy du┼╝ych firm z rodzimym kapita┼éem, kt├│re mog┼éyby inwestowa─ç w badania w naszym kraju.
 
Ma┼ée firmy charakteryzuj─ů si─Ö nisk─ů produktywno┼Ťci─ů, a wi─Öc s─ů mniej konkurencyjne. W zwi─ůzku z tym musz─ů one stawia─ç w pierwszej kolejno┼Ťci na niskie koszty pracy, a w mniejszym stopniu na jej jako┼Ť─ç. Wynika to g┼é├│wnie z dw├│ch powod├│w. Po pierwsze maj─ů one mniejsze mo┼╝liwo┼Ťci finansowe, wi─Öc nie dysponuj─ů one tak dobrym sprz─Ötem jak wi─Öksze firmy i nie zawsze s─ů w stanie wdra┼╝a─ç najnowsze rozwi─ůzania. Poza tym charakteryzuj─ů si─Ö one ni┼╝szym kontyngentem produkcji, przez co nie mog─ů one korzysta─ç z efektu skali (cena jednostkowa wytworzenia produktu spada w miar─Ö zwi─Ökszania produkcji) w takim stopniu, jak du┼╝e przedsi─Öbiorstwa, co powoduje r├│wnie┼╝, ┼╝e koszty sta┼ée du┼╝o bardziej je obci─ů┼╝aj─ů. Oba zjawiska wida─ç wyra┼║nie po danych statystycznych. Z kraj├│w zachodniej Europy zdecydowanie najni┼╝sz─ů produktywno┼Ťci─ů charakteryzuj─ů si─Ö Portugalia (25 USD na godzin─Ö pracy) oraz Grecja (28,3 USD). Nieco wy┼╝ej s─ů W┼éochy (37,2 USD). Hiszpania mo┼╝e pochwali─ç si─Ö nawet nie najgorsz─ů produktywno┼Ťci─ů (42 USD), lecz i tak wyra┼║nie odstaje od lider├│w rankingu, kt├│rymi, jak nietrudno si─Ö domy┼Ťli─ç, s─ů kraje du┼╝ych firm. Najwy┼╝sz─ů produktywno┼Ť─ç w Europie maj─ů Norwegowie (62,6 USD/h) oraz Luksemburg (61,3 USD), kt├│ry tu jeszcze nie by┼é omawiany, ale struktur─Ö przedsi─Öbiorstw ma podobn─ů do Niemiec. W kolejnych krajach (Holandia, Belgia, Niemcy, Francja), w kt├│rych produktywno┼Ť─ç oscyluje wok├│┼é 50 USD na godzin─Ö pracy, tylko gospodarka holenderska charakteryzuje si─Ö stosunkowo wi─Öksz─ů liczb─ů ma┼éych firm, ale wci─ů┼╝ nie tak du┼╝─ů jak kraje PIGS.
 
Przyspieszy─ç ewolucj─Ö
 
Powy┼╝sze uwagi nie powinny zaskakiwa─ç. Zaskakuj─ůce powinno by─ç raczej to, dlaczego tak dobrze trzyma si─Ö w Polsce mit indywidualnej przedsi─Öbiorczo┼Ťci. Dlaczego wci─ů┼╝ jednym z g┼é├│wnych postulat├│w ekonomicznych jest u┼éatwianie zak┼éadania nowych firm. Dlaczego argument typu ÔÇ×to uderzy w sektor M┼ÜPÔÇŁ wci─ů┼╝ jest najbardziej popularnym sposobem zbijania wszelkich pomys┼é├│w maj─ůcych na celu zmian─Ö niegodziwych polskich warunk├│w pracy. Prawda jest taka, ┼╝e mamy w Polsce nie tyle potrzeb─Ö nowych przedsi─Öbiorstw, co raczej rozwoju tych ju┼╝ istniej─ůcych. W naszym kraju liczba firm na stu mieszka┼äc├│w (ok. 4) jest ju┼╝ zdecydowanie wi─Öksza ni┼╝ w Niemczech (2,6). A wi─Öc to, czego potrzebuje obecnie Polska, to przemiana dzia┼éaj─ůcych ju┼╝ ma┼éych i ┼Ťrednich firm w du┼╝e rodzime przedsi─Öbiorstwa. Obecnie ewolucja ta przebiega zdecydowanie za wolno. Istniej─ůce sposoby na jej przyspieszenie (kt├│rych wbrew pozorom jest ca┼ékiem sporo) to niew─ůtpliwie temat na inny obszerny tekst, obecnie jednak wa┼╝ne jest, by Polacy zrozumieli potrzeb─Ö zmian gospodarczych priorytet├│w. W├│wczas dotrze do nas, ┼╝e powinni┼Ťmy przede wszystkim d─ů┼╝y─ç nie do rozwoju przedsi─Öbiorczo┼Ťci, kt├│rej mamy ju┼╝ wystarczaj─ůco wiele, lecz do osi─ůgni─Öcia wy┼╝szej kultury pracy, opartej na sprawnych instytucjach, harmonijnej wsp├│┼épracy wszystkich grup spo┼éecznych (pracodawcy, pracownicy, kadra profesorska, politycy etc.), znacznych i efektywnie wydatkowanych ┼Ťrodkach przeznaczanych na badania i rozw├│j oraz na komfortowych warunkach zatrudnienia. Z pu┼éapki ┼Ťredniego dochodu mo┼╝emy uwolni─ç si─Ö nie przedsi─Öbiorczo┼Ťci─ů lecz wsp├│┼éprac─ů. Pa┼ästwa peryferyjne przebija┼éy si─Ö do centrum nie za pomoc─ů indywidualnych d─ů┼╝e┼ä, lecz wsp├│lnych, dobrze skoordynowanych i przemy┼Ťlanych dzia┼éa┼ä. Dalsze opowiadanie mit├│w o przedsi─Öbiorczo┼Ťci do centrum nas nie zbli┼╝a.
 
 
UWAGA! W czasie wakacji internetowa ods┼éona ÔÇ×KontaktuÔÇŁ ukazuje si─Ö raz na dwa tygodnie ÔÇô kolejne wydanie 22. wrze┼Ťnia. Serdecznie zapraszamy do lektury!
 

 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś