magazyn lewicy katolickiej

Mieszkania ÔÇô wolny rynek nie wystarczy

W powa┼╝nych debatach pytanie o polityk─Ö mieszkaniow─ů wci─ů┼╝ sprowadza si─Ö do tego, czy pa┼ästwo powinno si─Ö w ni─ů miesza─ç, zak┼é├│caj─ůc tym samym mechanizmy wolnego rynku. To nieporozumienie, bo w tej kwestii potrzebujemy skoordynowanej polityki na wszystkich szczeblach w┼éadz.

W powa┼╝nych mediach trwa zupe┼énie serio debata na temat tego, czy pa┼ästwo powinno prowadzi─ç polityk─Ö mieszkaniow─ů. Zwolennicy wolnego rynku dowodz─ů, w skr├│cie relacjonuj─ůc, ┼╝e od polityki mieszkaniowej s─ů deweloperzy. Jest popyt, jest poda┼╝, a cena za metr kwadratowy wynika z jednego i drugiego. Proste.

Wiara wy┼é─ůcznie w wolny rynek nie pozwala dopuszcza─ç krytyki praktyk patodeweloperskich. Skoro kto┼Ť kupuje mieszkanie na ÔÇ×kameralnym osiedluÔÇŁ, na kt├│rym za oknem niemal na wyci─ůgni─Öcie r─Öki stoi ┼Ťciana s─ůsiedniego budynku, to znaczy, ┼╝e mo┼╝na by┼éo je tak zbudowa─ç. Znowu proste. Po co narzeka─ç na osiedla ┼éanowe wcinaj─ůce si─Ö w pole zbo┼╝a czy kapusty prostopadle do podmiejskiej trasy szybkiego ruchu, gdzie jedyn─ů infrastruktur─ů jest lokalna droga wzd┼éu┼╝ szeregu dom├│w i miejsca parkingowe? Wystarczy przecie┼╝ nie kupowa─ç tam mieszka┼ä. Pro┼Ťciej si─Ö nie da. Dlaczego w┼éa┼Ťciciel mikrokawalerki o powierzchni 12 m2 w centrum Warszawy mia┼éby nie oferowa─ç, ┼╝e sprzeda j─ů za prawie milion z┼éotych, skoro s─ů ch─Ötni? Gdyby to by┼éy patologie, rynek skaza┼éby je na eliminacje przez brak zainteresowania, ale nie skazuje. Czy na pewno w┼éa┼Ťnie tak nale┼╝y t┼éumaczy─ç zainteresowanie tymi ofertami?

To my┼Ťlenie idzie zazwyczaj w parze z wiar─ů w r├│wno┼Ť─ç podmiot├│w, na przyk┼éad, przy podpisywaniu z bankiem umowy kredytowej czy umowy na kupno mieszkania z deweloperem, kt├│rego projekt budowalny wci─ů┼╝ jest na etapie dziury w ziemi. Kto nigdy nie do┼Ťwiadczy┼é tej ÔÇ×r├│wno┼ŤciÔÇŁ, bo na przyk┼éad kupi┼é mieszkanie za got├│wk─Ö albo odziedziczy┼é, niech obejrzy film Krzysztofa Krauzego i Joanny Kos-Krauze ÔÇ×Plac ZbawicielaÔÇŁ o tym, co zrobi┼é z rodzin─ů wolny rynek, kiedy deweloper nie ko┼äczy budowy op┼éaconego mieszkania. Film pokazywa┼é powszechn─ů patologi─Ö pocz─ůtku lat 2000, kt├│ra teraz przybra┼éa posta─ç osiedli ┼éanowych i mikrokawalerek, a tak┼╝e rosn─ůcych rat kredyt├│w, kt├│re s─ů wynikiem inflacji spowodowanej pandemi─ů, wojn─ů oraz polityk─ů NBP i Rady Polityki Pieni─Ö┼╝nej.

Rola państwa jest kluczowa

Ci, kt├│rzy nie dali si─Ö uwie┼Ť─ç wierze w wolne od ingerencji mechanizmy wolnego rynku, odpowiadaj─ů, ┼╝e mieszkanie jest podstawowym dobrem cz┼éowieka. Dowodz─ů, ┼╝e realizacja podstawowego dobra wymaga zaanga┼╝owania pa┼ästwa. Mieszkanie to nie jest to samo, co nowy samoch├│d czy wakacje nad ciep┼éym morzem. Nie mie─ç go, to jak nie mie─ç jedzenia i ubrania. Pa┼ästwo musi zaj─ů─ç si─Ö tymi, kt├│rych wolny rynek nie dopuszcza do udzia┼éu w tych dobrach, chocia┼╝ pracuj─ů i nawet nie┼║le zarabiaj─ů. Trudno si─Ö z tym nie zgodzi─ç.

Pa┼ästwo, prowadz─ůc polityk─Ö makroekonomiczn─ů, i tak ingeruje przecie┼╝ w wolny rynek, wi─Öc powinno te┼╝ reagowa─ç, gdy pozbawia on cz─Ö┼Ť─ç spo┼éecze┼ästwa podstawowych praw.

Kiedy banki oferuj─ů nieuczciwe kredyty, klienci powinni mie─ç mo┼╝liwo┼Ť─ç p├│j┼Ť─ç z tym do s─ůdu i szybko doj┼Ť─ç swoich praw, zagwarantowanych przez pa┼ästwo. Kiedy deweloper nie potrafi wywi─ůza─ç si─Ö z umowy, powinien mie─ç zabezpieczenia, by odda─ç klientom pieni─ůdze, a na stra┼╝y tej praktyki powinno sta─ç pa┼ästwo.

Gdy deweloper buduje ┼Ťcian─Ö za oknem albo domy bez ┼╝adnej infrastruktury w kapu┼Ťcie, pa┼ästwo powinno regulowa─ç to planem zagospodarowania przestrzennego. Tak dzia┼éa dobrze zorganizowany system, kt├│ry dzieli obowi─ůzki mi─Ödzy poszczeg├│lne szczeble zarz─ůdzania, by zagwarantowa─ç obywatelom realizacj─Ö ich podstawowych praw. Jednak nasze pa┼ästwo, bez wzgl─Ödu na to, pod czyimi jest rz─ůdami, wci─ů┼╝ tego nie potrafi.

Jednak na tym nie ko┼äcz─ů si─Ö pytania dotycz─ůce ingerencji pa┼ästwa w rynek mieszkaniowy. Bo czy w┼éadze mog─ů pozwala─ç na to, ┼╝eby mieszkania skupywane przez inwestor├│w sta┼éy puste, czekaj─ůc, a┼╝ dojrzej─ů do korzystnej sprzeda┼╝y, podczas gdy coraz wi─Öcej 30 latk├│w mieszka z rodzicami? Co powinno si─Ö zrobi─ç, kiedy na naszych oczach kredyty na mieszkanie staj─ů si─Ö niedost─Öpne dla coraz wi─Ökszej liczby os├│b, nawet ca┼ékiem nie┼║le zarabiaj─ůcych? I czy bezczynno┼Ť─ç jest wskazana, kiedy ceny mieszka┼ä id─ů w g├│r─Ö dlatego, ┼╝e skupuj─ů je inwestorzy, ┼╝eby nie trzyma─ç pieni─Ödzy na lokatach w czasie inflacji?

Nowa polityka mieszkaniowa, a nie dop┼éacanie do kredyt├│w

Wszystkie te pytania mo┼╝na sprowadzi─ç do jednego ÔÇô jak─ů polityk─Ö mieszkaniow─ů powinno prowadzi─ç pa┼ästwo, by nie zak┼é├│ci─ç zdrowych mechanizm├│w rynkowych, ale i nie odwraca─ç si─Ö od tych, kt├│rzy nie na w┼éasne ┼╝yczenie zostali wykluczeni z dost─Öpu do tego podstawowego dobra, jakim jest mieszkanie?

Dotychczas rz─ůdy realizowa┼éy programy mieszkaniowe polegaj─ůce zazwyczaj na u┼éatwieniach w dost─Öpach do kredyt├│w. Najnowsze propozycje to wakacje kredytowe dla tych, kt├│rzy maj─ů problem ze sp┼éat─ů zwi─Ökszonej raty, oraz kredyt bez wk┼éadu w┼éasnego. To rozwi─ůzania niewystarczaj─ůce. Co z tego, ┼╝e kto┼Ť odroczy sobie rat─Ö, skoro i tak b─Ödzie musia┼é j─ů zap┼éaci─ç, a w dobie inflacji stopy procentowe wci─ů┼╝ rosn─ů? Kredyt bez wk┼éadu w┼éasnego nie zwi─Ökszy te┼╝ zdolno┼Ťci kredytowej, kt├│rej oczekuj─ů banki, bo bior─ů one pod uwag─Ö zarobki potencjalnych klient├│w w sytuacji, gdy raty b─Öd─ů wzrasta─ç. Coraz mniejsze grono os├│b spe┼énia te wymagania.

Pa┼ästwo powinno prowadzi─ç polityk─Ö mieszkaniow─ů tak, by jedyn─ů szans─ů na sta┼ée lokum nie by┼éa zdolno┼Ť─ç kredytowa. Sposobem na to jest budowa czy gromadzenie mieszka┼ä na wynajem. Samorz─ůdy to robi─ů, ale w zbyt ma┼éej skali w stosunku do potrzeb. Dwie cechy, kt├│re r├│┼╝ni─ů wynajem organizowany przez pa┼ästwo od tego na wolnym rynku, to stabilno┼Ť─ç i cena dost─Öpna dla tych, kt├│rzy wobec szalej─ůcych zgodnie z prawem popytu i poda┼╝y cen nie maj─ů ani zdolno┼Ťci kredytowej, ani czynszowej. Stabilno┼Ť─ç oznacza pewno┼Ť─ç najemcy, ┼╝e nie zaskoczy go wypowiedzenie umowy, bo w┼éa┼Ťciciel mieszkania postanowi┼é przesta─ç je wynajmowa─ç. A tak┼╝e poczucie, ┼╝e jest w domu, mo┼╝e wi─Öc pomalowa─ç ┼Ťciany na ulubiony kolor i wstawi─ç w┼éasn─ů kanap─Ö. Wynajmuj─ůc mieszkanie na takich warunkach, klienci nie b─Öd─ů mieli potrzeby starania si─Ö o kredyt i mieszkanie na w┼éasno┼Ť─ç. Z reszt─ů istniej─ů rozwi─ůzania, kt├│re pozwalaj─ů z czasem przej─ů─ç na w┼éasno┼Ť─ç wynajmowane mieszkanie, ale wci─ů┼╝ bez konieczno┼Ťci uzale┼╝niania tej decyzji od zdolno┼Ťci kredytowej i bezradno┼Ťci w obliczu szybuj─ůcych rat.

O tym wszystkim m├│wi si─Ö od dawna, a przyk┼éady, ┼╝e to dzia┼éa, mo┼╝na z ┼éatwo┼Ťci─ů znale┼║─ç w innych krajach w Europie. Wci─ů┼╝ pozostaje jest pytanie, kto powinien si─Ö tym wszystkim zaj─ů─ç, zar├│wno budow─ů mieszka┼ä na wynajem, jak i walk─ů z patologiami w budownictwie. Czy powinny to by─ç samorz─ůdy, jak dowodzi redakcja Klubu Jagiello┼äskiego pi├│rem Jakuba Kucharczuka?

Jego zdaniem samorz─ůdy uchylaj─ů si─Ö od tego zadania mimo coraz lepszych program├│w rz─ůdowych. Z pewno┼Ťci─ů jest to zadanie dla gmin. Jednak nie tylko dla nich. Za polityk─Ö mieszkaniow─ů odpowiedzialni s─ů wszyscy, zar├│wno rz─ůd, jak samorz─ůdy, bo ka┼╝dy ze szczebli administracji pa┼ästwowej i samorz─ůdowej ma zadania, kt├│re musi wype┼éni─ç, by system dzia┼éa┼é. Nie wystarczy zauwa┼╝y─ç, ┼╝e samorz─ůdy maj─ů grunty pod budow─Ö i najlepsz─ů wiedz─Ö, jakie s─ů potrzeby na ich terenie.

One potrzebuj─ů te┼╝ przepis├│w, kt├│re z jednej strony dadz─ů im narz─Ödzia, dzi─Öki kt├│rym w┼éadze lokalne b─Öd─ů mog┼éy skutecznie realizowa─ç polityk─Ö mieszkaniow─ů, a z drugiej ogranicz─ů ich samowol─Ö, uniemo┼╝liwiaj─ůc trwonienie pieni─Ödzy na bezsensowne inwestycje. Przyk┼éadem tych ostatnich s─ů plany zagospodarowania przestrzennego. Bez nich rzeczywisto┼Ť─ç mieszkaniowa b─Ödzie wygl─ůda┼éa jak te nieliczne osiedla z programu Mieszkanie+, kt├│re stoj─ů w polu godzin─Ö drogi od miasta. To tylko umacnianie patologii, tym razem realizowanej z pomoc─ů pa┼ästwa.

Potrzebny jest m─ůdry podzia┼é zada┼ä mi─Ödzy samorz─ůdy, a instytucje centralne.

Odpowiedzialno┼Ť─ç za polityk─Ö mieszkaniow─ů nie mo┼╝e spoczywa─ç tylko na samorz─ůdach, tylko na rz─ůdzie albo, co gorsza, na deweloperach i wolnym rynku.

Sprawnie zaprojektowany system sprawi, ┼╝e samorz─ůdy b─Öd─ů realizowa─ç swoje zadania bez obaw o to, ┼╝e im nie podo┼éaj─ů finansowo i organizacyjnie. Taka wizja nie wsp├│┼égra jednak z polityczn─ů walk─ů wojewod├│w i cz─Ö┼Ťci─ů burmistrz├│w i prezydent├│w miast, z przerzucaniem zada┼ä z pa┼ästwa na gminy, pozbawianiem samorz─ůd├│w dochod├│w. Wizja wsp├│lnej polityki mieszkaniowej to w tym kontek┼Ťcie przyk┼éad na wizj─Ö sprawnie dzia┼éaj─ůcego pa┼ästwa na wszystkich szczeblach. Nic nie wskazuje na to, ┼╝e pa┼ästwo PiS jest zdolne do takiego dzia┼éania.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś