magazyn lewicy katolickiej

Zwr贸ci膰 histori臋 kobietom

Historia, pojmowana jako naukowy dyskurs wobec wydarze艅 z przesz艂o艣ci, przez wiele lat dyskryminowa艂a kobiety, przede wszystkim ze wzgl臋du na dominacj臋 historii politycznej, wydarzeniowej, skupionej na wielkich postaciach i prze艂omowych datach.
Zwr贸ci膰 histori臋 kobietom
ilustr.: Anna Libera

W聽1987 ameryka艅ski Kongres og艂osi艂 marzec Miesi膮cem Historii Kobiet. Jego celem jest popularyzacja wiedzy na聽temat kobiet, kt贸re odegra艂y wa偶n膮 rol臋 w聽historii, a聽tak偶e przybli偶enie 鈥瀔obiecej鈥 wersji historii, dotychczas ma艂o obecnej w聽podr臋cznikach. Jak powiedzia艂a Gloria Steinem: 鈥濳obiety zawsze stanowi艂y r贸wn膮 cz臋艣膰 przesz艂o艣ci. Po聽prostu nie by艂y艣my cz臋艣ci膮 historii鈥. Historia, pojmowana jako naukowy dyskurs wobec wydarze艅 z聽przesz艂o艣ci, rzeczywi艣cie przez wiele lat dyskryminowa艂a kobiety, przede wszystkim ze聽wzgl臋du na聽dominacj臋 historii politycznej, wydarzeniowej, skupionej na聽wielkich postaciach i聽prze艂omowych datach.

Takie rozumienie historii wyklucza艂o kobiece do艣wiadczenia, kulturowo powi膮zane z innymi sferami 偶ycia. Dopiero XX wiek i zwrot w stron臋 historii spo艂ecznej (szko艂a Annales) otworzy艂 drog臋 do przywracania kobietom nale偶nego im miejsca w historii. Od lat 80. w USA, a potem tak偶e i w Polsce, prowadzone s膮 badania nad histori膮 kobiet (zwan膮 tak偶e histori膮 gender). Wa偶n膮 rol臋 w przywracaniu wiedzy o kobietach w historii odgrywa艂y zawsze oddolne inicjatywy, przede wszystkim feministyczne, kt贸re uzupe艂nia艂y naukowy dyskurs i umo偶liwia艂y jego rozw贸j. Z okazji ko艅ca Miesi膮ca Historii Kobiet prezentujemy subiektywny przegl膮d polskich inicjatyw zwi膮zanych z herstori膮 (histori膮 kobiet – w odr贸偶nieniu od tradycyjnej historii).

Najwa偶niejsz膮 chyba inicjatyw膮 jest obecnie Archiwum Historii Kobiet, projekt finansowany w ramach funduszy norweskich i programu 鈥濷bywatele dla demokracji鈥. Po pierwsze jest on baz膮 wiedzy o polskiej historii kobiet, ale te偶 wielu inicjatyw po艣wi臋conych tej tematyce. W ten spos贸b Archiwum pe艂ni funkcj臋 nie tylko informacyjn膮, ale te偶 integruj膮c膮, co w przypadku polskich bada艅 nad histori膮 kobiet jest niesamowicie wa偶ne, gdy偶 dotychczasowe dzia艂ania by艂y聽 prowadzone przez wiele lokalnych inicjatyw, bez koordynacji i wymiany do艣wiadcze艅 鈥 Archiwum tworzy platform臋, kt贸ra pozwoli rozwija膰 polsk膮 histori臋 kobiet. Warto doceni膰 te偶 aspekt naukowy 鈥 na stronie mo偶emy skorzysta膰 z bogatej bibliografii (鈥瀂asobniczka鈥) literatury herstorycznej. Znajdziemy tam zar贸wno 藕r贸d艂a historyczne, jak i pozycje naukowe czy popularnonaukowe. Warto 艣ledzi膰 te偶 ich stron臋 na facebooku, gdzie pojawiaj膮 si臋 r贸wnie偶 zagraniczne inspiracje. Na stronie Archiwum umieszczono te偶 zak艂adk臋 鈥濻zlaki鈥, po艣wi臋con膮 lokalnym inicjatywom, kt贸rych celem jest odkrywanie historii kobiet w przestrzeni miejskiej. Trzy najwi臋ksze polskie projekty tego typu to: Metropolitanka, 艁贸dzki Szlak Kobiet i Krakowski Szlak Kobiet. Je艣li wybieramy si臋 na wycieczk臋 do Krakowa, 艁odzi czy Gda艅ska, warto znale藕膰 czas na spacer kt贸r膮艣 z przygotowanych w ramach tych inicjatyw tras.

Marzec by艂 z pewno艣ci膮 miesi膮cem 鈥Solidarno艣ci wed艂ug kobiet鈥.聽Film dokumentalny w re偶yserii Marty Dzido i Piotra 艢liwowskiego po艣wi臋cony zapomnianym bohaterkom 鈥濻olidarno艣ci鈥 by艂 pokazywany w kinach w ca艂ej Polsce i wsz臋dzie spotyka艂 si臋 z bardzo du偶ym zainteresowaniem. Pisali艣my ju偶 o nim w styczniu, warto wi臋c zauwa偶y膰 jedynie, 偶e film otrzymuje zaskakuj膮co zgodne pochwa艂y, niezale偶nie od polityczno-historycznej opcji widz贸w (pochwali艂 go nawet S艂awomir Cenckiewicz, kt贸remu raczej daleko do feministycznych genderowych bada艅). Jest to g艂贸wnie zas艂uga ogromnej pracy, kt贸r膮 autorzy filmu w艂o偶yli w zebranie materia艂贸w 鈥 zar贸wno archiwali贸w, jak i wywiad贸w z uczestniczkami wydarze艅, niezale偶nie od ich obecnych zapatrywa艅 politycznych. 鈥濻olidarno艣膰 wed艂ug kobiet鈥 to film wa偶ny nie tylko z perspektywy bada艅 nad histori膮 polskiej opozycji antykomunistycznej, ale przede wszystkim jako wa偶ny g艂os w polskiej debacie na temat odzyskiwania historii dla kobiet. Oby wi臋cej tego typu inicjatyw!

Poniewa偶 zestawienie mia艂o mie膰 charakter subiektywny, nie mo偶e w nim zabrakn膮膰 bardziej naukowego spojrzenia na histori臋 kobiet. Pod tym wzgl臋dem ostatnie miesi膮ce by艂y r贸wnie偶 bardzo ciekawe. Po pierwsze ukaza艂 si臋 najnowszy numer 鈥濺ocznika Antropologii Historii鈥, prawie ca艂kowicie po艣wi臋cony problematyce bada艅 nad histori膮 gender. Znajdziemy tam nie tylko ciekawe rozwa偶ania metodologiczne, ale tak偶e genderow膮 analiz臋 wydarze艅 historycznych. W czasopi艣mie wida膰 nieco inn膮 ni偶 w oddolnych inicjatywach herstorycznych optyk臋 patrzenia na histori臋 kobiet. Podczas gdy Archiwum Historii Kobiet stara si臋 odkrywa膰 zapomniane postacie kobiece i szerzy膰 wiedz臋 na temat polskiego ruchu emancypacyjnego, badania naukowe koncentruj膮 si臋 raczej na wykorzystaniu kategorii gender w celu opisywania zjawisk historycznych (na takiej samej zasadzie, jak wykorzystuje si臋 do tego celu kategori臋 rasy czy klasy), cz臋sto bardzo odleg艂ych od tradycyjnie pojmowanej historii kobiet. 艢wiadczy to o coraz wi臋kszym otwarciu 艣rodowiska historycznego na genderow膮 wra偶liwo艣膰. Podobne zjawisko mo偶na r贸wnie偶 zaobserwowa膰 艣ledz膮c 偶ycie naukowe Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. Prowadzone s膮 tam nie tylko projekty po艣wi臋cone historii kobiet 鈥 jak chocia偶by grant przeznaczony na badania nad inskrypcjami honoryfikacyjnymi ku czci kobiet w epoce hellenistycznej 鈥 ale te偶 metodologiczne dyskusje nad sposobami w艂膮czenia historii kobiet i gender do g艂贸wnego nurtu historiografii (spotkania Zak艂adu Dydaktyki Historii i Historii Historiografii).

Podsumowuj膮c ten kr贸tki przegl膮d, warto zauwa偶y膰 dwa zjawiska. Po pierwsze, polska historia kobiet ma si臋 coraz lepiej, a inicjatywy herstoryczne zyskuj膮 zainteresowanie i rozg艂os. Mo偶na liczy膰 na to, 偶e w przysz艂o艣ci nasza wiedza o polskich emancypantkach, ale te偶 zwyk艂ych kobietach, b臋dzie pe艂niejsza i bardziej powszechna. Po drugie, wida膰 du偶y rozd藕wi臋k mi臋dzy naukowymi badaniami po艣wi臋conymi tej tematyce a feministycznymi oddolnymi inicjatywami, brakuje te偶 komunikacji i wzajemnego zainteresowania mi臋dzy tymi dwoma 艣rodowiskami. Perspektywy wsp贸艂pracy jednak istniej膮, a przysz艂o艣膰 historii kobiet w Polsce zapowiada si臋 bardzo ciekawie.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij