fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Mazzini: Chilijczycy pr贸buj膮 stworzy膰 nowy 艣wiat

Spo艂ecze艅stwo jest spolaryzowane, podzia艂y klasowe nak艂adaj膮 si臋 na polityczne, to偶samo艣ciowe czy etniczne. Jednocze艣nie Chilijczycy podejmuj膮 radykalny eksperyment, pr贸buj膮c napisa膰 umow臋 spo艂eczn膮 od nowa.
Mazzini: Chilijczycy pr贸buj膮 stworzy膰 nowy 艣wiat
fot.: Mateusz Mazzini (tekst na zdj臋ciu Aresztowanym desaparecidos (znikni臋tym) cze艣膰 i chwa艂a)

Z Mateuszem Mazzinim, autorem ksi膮偶ki 鈥濳oniec t臋czy. Chile po Pinochecie鈥 wydanej przez Wydawnictwo Otwarte, rozmawia Hubert Walczy艅ski.

Jest rok 1970, do w艂adzy w Chile dochodzi Salvadore Allende, pierwszy demokratycznie wybrany marksista na 艣wiecie. Jakim krajem jest wtedy Chile?

Unikatowym i przekonanym o swojej unikatowo艣ci. W mojej ksi膮偶ce kilkukrotnie zestawiam Chile z Polsk膮, bo oba kraje maj膮 podobne mitologie. Chile ma najd艂u偶sz膮 tradycj臋 demokratyczn膮 w Ameryce 艁aci艅skiej 鈥 na przestrzeni 150 lat przed Pinochetem dyktatura w tym kraju pojawia si臋 dwukrotnie, by艂a kr贸tkotrwa艂a, epizodyczna. Chilijczycy s膮 dumni ze stabilno艣ci swojej demokracji i przekonani o w艂asnej wy偶szo艣ci na tle regionu, klasa 艣rednia m贸wi wr臋cz o sobie jako o Europejczykach na wygnaniu.

I ta stabilna demokracja wybiera Allende na prezydenta.

Nie od razu 鈥 Allende kandyduje w wyborach ju偶 w latach 50., ale przegrywa. Udaje mu si臋 dopiero w 1970 roku. Spo艂ecze艅stwo jest w贸wczas mocno mieszcza艅skie, konserwatywne, religijne, ale i przedsi臋biorcze, wi臋c jego znaczna cz臋艣膰 nie zgadza si臋 z pogl膮dami Allende. Ostatecznie Allende wygrywa minimaln膮 przewag膮 鈥 36,6% g艂os贸w pada na niego, nieco ponad 35% na drugiego kandydata. 脫wczesna ordynacja wyborcza nie przewiduje drugiej tury, a prezydenta musi jeszcze zatwierdzi膰 kongres i z pocz膮tku nie wiadomo, czy to si臋 stanie, a ca艂a sprawa budzi kontrowersje prawne. Ostatecznie Allende zostaje prezydentem przy niewielkiej legitymizacji demokratycznej, obejmuje kraj relatywnie stabilny gospodarczo, zaczyna rozwija膰 us艂ugi publiczne, edukacj臋, ochron臋 zdrowia.

Jeszcze w贸wczas niesprywatyzowane?

R贸偶nie. Na przyk艂ad uniwersytety w Chile nigdy nie by艂y publiczne 鈥 zwykle by艂y katolickie, prowadzone przez episkopat albo wprost przez Watykan. Allende stawia sobie za cel, 偶eby Chile sta艂o si臋 demokracj膮, kt贸ra rzeczywi艣cie s艂u偶y ludziom, on sam jest mieszczaninem, lekarzem z inteligenckim rodowodem. Buntuje si臋聽przeciw rzeczywisto艣ci, ale ten bunt nie ma militarnego charakteru, on nie chce chwyta膰 za karabin.

Troch臋聽taki Jacek Kuro艅?

Jest nawet bardziej inteligencki ni偶 Kuro艅. Bardziej jak Karol Modzelewski. Allende blisko przyja藕ni si臋 z Pablo Nerud膮, wieszczem chilijskim, kt贸ry w 1971 roku otrzyma Nagrod臋 Nobla. St膮d zreszt膮 legenda na chilijskiej lewicy o tym, 偶e Neruda zmar艂, bo mu p臋k艂o serce, gdy tylko dowiedzia艂 si臋, 偶e Allende nie 偶yje.

Jednym z problem贸w 贸wczesnego Chile jest te偶 struktura w艂asno艣ci ziemi.

Struktura latyfundystyczna, ogromna koncentracja w艂asno艣ci ziemi w r臋kach bardzo w膮skiej grupy. To jeszcze wtedy nie s膮 ameryka艅skie korporacje 鈥 jak to mia艂o miejsce w Ameryce Centralnej 鈥 ale przede wszystkim bogate chilijskie rody.

Allende jako demokrata i legalista nie wyw艂aszcza tych rod贸w, tylko proponuje, 偶e t臋 ziemi臋 odkupi?

Czasami wyw艂aszcza, trzeba pami臋ta膰, 偶e on jednak by艂 marksist膮 鈥 艣wi臋to艣膰 w艂asno艣ci prywatnej nie by艂a dla niego kluczowa. Stara si臋 dzia艂a膰 czysto i zgodnie z prawem, ale zdarza si臋, 偶e dochodzi do dzikich wyw艂aszcze艅. Albo do tego, 偶e pracownicy gdzie艣 na prowincji zajmuj膮 w艂asno艣膰 鈥 na przyk艂ad teren jakiej艣 plantacji 鈥 鈥瀢 imieniu Allende鈥, twierdz膮c, 偶e robi膮 to w imieniu rz膮du Jedno艣ci Ludowej. A Allende tego nie odwraca. Jest ziarno prawdy w tym, 偶e kraj robi si臋 w贸wczas mniej stabilny, ni偶 by艂. Niekt贸re rzeczy nie odbywa艂y si臋 zgodnie z liter膮 prawa, ale nale偶y te偶 pami臋ta膰, 偶e inaczej nic nie da艂oby si臋 w Chile zmieni膰, bo klasa posiadaj膮ca by艂a wtedy bogatsza ni偶 pa艅stwo.

Znamy te偶 z tego regionu praktyki takie jak land grabbing, polegaj膮ce na masowym wyw艂aszczaniu rdzennych mieszka艅c贸w z ich rodzinnych ziem wy艂膮cznie w oparciu o sztuczki prawne.

Albo kontrakty zawierane z lud藕mi, kt贸rzy s膮 niepi艣mienni 鈥 jak zdarza艂o si臋 w kontek艣cie 偶yj膮cych na po艂udniu Chile Mapucz贸w, czy kontrakty terminowe, kt贸rych podpisuj膮cy nie rozumiej膮, bo pos艂uguj膮 si臋聽inn膮 koncepcj膮聽czasu.

A jak na Allende reaguj膮聽Amerykanie?聽

Ju偶 w 1970 roku dochodzi do pierwszej pr贸by wywo艂ania puczu przez CIA. Nieskutecznej, ale zostaje wtedy zabity Ren茅 Schneider, g艂贸wnodowodz膮cy genera艂 armii chilijskiej. Amerykanie dzia艂aj膮 w贸wczas bardzo otwarcie i bezpo艣rednio, w 1973 roku wol膮 pos艂ugiwa膰 si臋 ju偶 r臋kami Chilijczyk贸w. Trzeba pami臋ta膰, 偶e dzieje si臋 to kilkana艣cie lat po rewolucji kuba艅skiej, w Stanach Zjednoczonych za sznurki poci膮gaj膮 Nixon z Kissingerem, Amerykanie bardzo mocno kontroluj膮 Ameryk臋 Po艂udniow膮. Jeste艣my po zamachu stanu w Gwatemali i ustanowieniu dyktatury militarnej w Brazylii. Sprawuj膮 w zasadzie r臋czn膮 kontrol臋 nad wi臋kszo艣ci膮 kraj贸w w regionie.

Allende si臋 tego nie boi?

Zdaje sobie z tego spraw臋, ale bardzo mocno wierzy聽w to, 偶e zosta艂 wybrany demokratycznie i jest w stanie demokratycznie utrzyma膰聽w艂adz臋. A je偶eli nie jest, to ust膮pi, bo jest wierz膮cym idealist膮, demokrat膮 wybranym przez ludzi 鈥 o tym te偶 b臋dzie m贸wi艂 w swoim ostatnim przem贸wieniu w dniu zamachu stanu. Dlatego nie szuka poparcia zbrojnych komunist贸w, a bohaterem chilijskiej lewicy nie staje si臋聽Che Guevara.

Przez trzy lata rz膮dw Allende spo艂ecze艅stwo si臋 polaryzuje.

Tak. Poprawia si臋 poziom 偶ycia najubo偶szych, ale spada klasy 艣redniej. Sytuacji nie u艂atwiaj膮 Amerykanie, kt贸rzy maj膮 znaczn膮 w艂adz臋 w zakresie kszta艂towania warunk贸w handlu mi臋dzynarodowego, odcinaj膮 Chile dost臋p do kredyt贸w. Allende po trzech latach znajduje si臋 w podobnym miejscu, w kt贸rym po roku swoich rz膮d贸w jest Gabriel Boric 鈥 obecny prezydent Chile. Allende nie jest fajny dla nikogo 鈥 prawicy przeszkadza to, 偶e rozdaje 偶ywno艣膰, leczy dzieci za darmo i oddaje ziemi臋 ludziom. Ale i na lewicy pojawiaj膮 si臋 ludzie, kt贸rzy nawi膮zuj膮 do rozwi膮zania kuba艅skiego, chc膮 i艣膰 z broni膮 w r臋ku, doprowadzi膰 rewolucj臋 do ko艅ca, wyrzuci膰 z Chile Amerykan贸w i globalne korporacje.

Problem kolosalnych oczekiwa艅, kt贸rym trudno sprosta膰?

I problem czas贸w, kt贸re nie pozwalaj膮 na rozwi膮zania 艣rodka. Wiele os贸b s膮dzi艂o, 偶e Allende sobie po prostu nie radzi. Gdy dosz艂o do zamachu, to wi臋cej os贸b si臋 z niego cieszy艂o, ni偶 nie cieszy艂o 鈥 cho膰 oczywi艣cie dlatego, 偶e ma艂o kto spodziewa艂 si臋, 偶e zamach sko艅czy si臋 torturami, morderstwami i wieloletni膮 dyktatur膮.

Jak radzi sobie Pinochet po obj臋ciu w艂adzy?

Przez pierwsze lata dyktatura zyskuje poparcie na samym odwracaniu reform Allende. Ma wsparcie z Zachodu, znikaj膮 przeszkody stawiane przez Amerykan贸w. Wraca dost臋p do kredyt贸w,聽 dyktaturze sprzyjaj膮 warunki na rynkach mi臋dzynarodowych 鈥 Chile jest mi臋dzy innymi najwi臋kszym na聽艣wiecie eksporterem miedzi, a ceny surowc贸w rosn膮. Dochodzi do prywatyzacji niemal wszystkiego, od systemu emerytalnego po s艂u偶b臋 zdrowia. W pierwszych latach dyktatury w膮ski zakres us艂ug, kt贸re nie zosta艂y sprywatyzowane, to s膮 inicjatywy ko艣cielne.

Jak odnosi si臋 Ko艣ci贸艂 do Pinocheta?

Mog艂oby si臋聽wydawa膰, 偶e trudno o co艣 lepszego dla Ko艣cio艂a w latach 70. ni偶 prawicowy, wierz膮cy, antykomunistyczny dyktator. Ale sprawa jest z艂o偶ona 鈥 Ko艣ci贸艂 przez siedemna艣cie lat siedzi okrakiem na barykadzie. W pierwszych dniach staje po stronie dyktatury, bo Ko艣ci贸艂 jest instytucj膮 mieszcza艅sk膮, mocno zakorzenion膮 w rodowodzie europejskim, czerpi膮c膮 korzy艣ci ze struktury chilijskiej gospodarki 鈥 chocia偶by kontroli nad uniwersytetami. Nie ma interesu w zmianach zaprowadzanych przez Allende. Ale p贸藕niej skala represji przerasta wszystko, czego si臋 spodziewano. W 1976 roku powstaje Wikariat Solidarno艣ci 鈥 ewenement na skal臋聽艣wiatow膮, kt贸ry broni praw cz艂owieka, pisze petycje o wydanie cia艂, oferuje pomoc prawn膮 ofiarom tortur i rodzinom znikni臋tych desaperecidos.

A w drug膮聽stron臋 鈥 jak ma si臋 dyktatura do Ko艣cio艂a?

Ko艣ci贸艂 by艂 do granic mo偶liwo艣ci zinfiltrowany przez s艂u偶by dyktatury. W poszczeg贸lnych parafiach bywa艂o tak, 偶e od wikariusza, przez organist臋, po osoby sprz膮taj膮ce w ko艣ciele 鈥 wszyscy byli agentami DINY 鈥 chilijskiej tajnej policji politycznej. Tak by艂o na przyk艂ad z ksi臋dzem Fernando Karadim膮 鈥 seryjnym gwa艂cicielem, o kt贸rego historii pisz臋 w ksi膮偶ce. On by艂 proboszczem parafii El Bosque, w jednej z bogatszych dzielnic w Santiago i wszyscy ludzie, kt贸rzy pracowali na tej parafii, byli agentami Pinocheta.

A jak do tego wszystkiego odnosi si臋 Watykan?

W 1978 roku nuncjuszem apostolskim w Chile zostaje Angelo Sodano. On by艂 wcze艣niej dyplomat膮 watyka艅skim w kilku krajach Ameryki 艁aci艅skiej, zna region, m贸wi biegle po hiszpa艅sku. Chile, do kt贸rego przyje偶d偶a, nie jest ju偶 jednak tym samym krajem, co w pocz膮tku dyktatury 鈥 znaczna wi臋kszo艣膰 represji Pinocheta ma miejsce w pierwszym roku po zamachu stanu. W 1978 to ju偶 jest wzgl臋dnie spokojny kraj o ugruntowanej w艂adzy. W Watykanie wiedz膮 o represjach i 艂amaniu praw cz艂owieka, zreszt膮 Jan Pawe艂 II podczas swojego pierwszego kazania na placu 艣wi臋tego Piotra apeluje o uwolnienie wi臋藕ni贸w politycznych w Chile i Argentynie.

Ale kilka lat p贸藕niej wyrusza z pielgrzymk膮 do Chile i spotyka si臋 z Pinochetem.

S膮dz臋, 偶e na pocz膮tku lat 80., po wydarzeniach w Polsce 鈥 Solidarno艣ci i stanie wojennym, zmienia si臋 kurs Ko艣cio艂a katolickiego w stosunkach mi臋dzynarodowych. Wojty艂a ma t臋 swoj膮 rdzenn膮, polsk膮 traum臋 komunizmu, przera偶enia, infiltracji SB. Zostaje przyj臋ta doktryna polityczno-dyplomatyczna, zgodnie z kt贸r膮 celem jest walka z komunizmem za wszelk膮 cen臋. Sodano by艂 cz艂owiekiem niewyobra偶alnie lojalnym 鈥 je艣li Watykan kaza艂 mu si臋 zbli偶a膰 do dyktatury, to si臋 zbli偶a艂. Do tego stopnia, 偶e gdy w Chile odbywaj膮 si臋 spotkania przygotowuj膮ce do wspomnianej pielgrzymki, to on zachowuje si臋 jak przedstawiciel dyktatury. Realizuje cele Watykanu za cen臋 tolerowania przemocy, dyktatury, ignorowania przest臋pstw seksualnych. Mi臋dzy innymi najg艂o艣niejszej sprawy wspomnianego Karadimy, o kt贸rym pierwszy raport pojawia si臋 w 1984 roku. Te rzeczy musia艂y przechodzi膰 przez Sodano, Karadima by艂 chroniony, bo by艂 instrumentalnie wa偶ny jako proboszcz istotnej, re偶imowej parafii.

Z tego zwrotu antykomunistycznego wynika te偶 zaoranie teologii wyzwolenia?

Tak. Oczywi艣cie cz臋艣膰 os贸b twierdzi, 偶e teologia wyzwolenia nie by艂a katolicka, bo mia艂a permutacje, kt贸re polega艂y na strzelaniu z karabinu, ale opr贸cz tych radykalnych element贸w by艂a ca艂a masa spo艂ecznych inicjatyw, kt贸re zosta艂y zaorane, eklezjalne communidades, praca u podstaw, wychodzenie do biednych. To wszystko odbija si臋 teraz czkawk膮, bo Ko艣ci贸艂 katolicki w Ameryce Po艂udniowej zaraz w og贸le przestanie odgrywa膰 istotn膮 rol臋.

Czyli spadek liczby wiernych jest zwi膮zany z tym zbli偶eniem Ko艣cio艂a do dyktatury?

To jedna z bardzo wielu przyczyn. W Chile trudno m贸wi膰 o rozpadzie Ko艣cio艂a katolickiego jak w Polsce czy Irlandii, gdzie ten proces jest bardzo gwa艂towny. W Chile trwa on d艂u偶ej, a podglebiem dla niego s膮 r贸偶ne przemiany spo艂eczne. Po pierwsze, w latach 80. klasa posiadaj膮ca si臋 sekularyzuje, bo si臋 bogaci. To 艣wietnie wida膰 w ksi膮偶kach Isabel Allende 鈥 oni zaczynaj膮 si臋 zachowywa膰 jak bankierzy na Wall Street 鈥 wierz膮 w kas臋, w technologi臋, B贸g nie jest im do niczego potrzebny. Ale te偶 nie id膮 przeciw Ko艣cio艂owi, bo Ko艣ci贸艂 pilnuje komunist贸w. Pocz膮tkowo dochodzi do sekularyzacji osobistej, ale Ko艣ci贸艂 jako instytucja wci膮偶 si臋 trzyma. Po upadku dyktatury, staje si臋 mniej potrzebny, do tego dochodzi fala zmian, kt贸ra idzie po ca艂ym 艣wiecie 鈥 coraz wi臋cej m贸wi si臋 o homoseksualizmie, o to偶samo艣ciach i rolach p艂ciowych, spo艂ecze艅stwo si臋 laicyzuje. Do tego dochodz膮 skandale pedofilskie, kt贸re wybuchaj膮 w latach 2005-2006, a ludzie wychodz膮 na ulice, jest ogromny gniew wobec Ko艣cio艂a. I w to wszystko wchodzi neo-protestantyzm, najszybciej rozwijaj膮ca si臋 wsp贸lnota religijna w Chile.

Jak on wygl膮da w praktyce? To s膮聽drobne rozproszone grupy charyzmatykw-ewangelistw?

To jest teologia sukcesu 鈥 musisz ci臋偶ko pracowa膰 i dobrze zarabia膰, bogactwo materialne jest 艣wiadectwem tego, 偶e B贸g ci臋 wynagrodzi艂 i b艂ogos艂awi i oznacza, 偶e p贸jdziesz do nieba. Ich spos贸b dzia艂ania jest bardzo rynkowy 鈥 oferuj膮 us艂ug臋, kt贸ra na pewno do ciebie trafi. Kiedy w Ko艣ciele katolickim masz kryzys powo艂a艅, a co za tym idzie 鈥 brakuje ksi臋偶y, to neo-protestanci przejad膮聽1000 kilometr贸w, 偶eby si臋 z tob膮 spotka膰, czyta膰 z tob膮 bibli臋. Dysponuj膮 ameryka艅skimi pieni臋dzmi, dzia艂aj膮 frontem do klienta, to jest relacja merkantylna, prawie jak duchowny na聽偶yczenie w aplikacji, klikniesz i b臋dzie.

My艣lisz, 偶e oni zape艂niaj膮 jak膮艣 luk臋 wsp贸lnotowo艣ci w spo艂ecze艅stwie przeoranym neoliberalizmem, prywatyzacj膮, dyktatur膮?

Oni nie oferuj膮 wsp贸lnotowo艣ci, tylko聽sprawczo艣膰. My ci powiemy, jak wzi膮膰聽偶ycie w swoje r臋ce!

Taki coaching?

Tak, religijna psychologia sukcesu. My ci poka偶emy, co zrobi膰, 偶eby B贸g ci臋 lubi艂 i pom贸g艂 ci osi膮gn膮膰 sukces.

Jak dzi艣 wygl膮da spo艂ecze艅stwo chilijskie i z czym si臋 mierzy?

Jest bardzo silnie klasowe 鈥 w spos贸b por贸wnywalny w kontek艣cie europejskim chyba tylko do Wielkiej Brytanii. Pozycj臋 spo艂eczn膮 wci膮偶 wyznacza nazwisko. S膮 wybitne rody chilijskie 鈥 zreszt膮 jednym z nich jest r贸d Allende, dzi艣 wnuczki Salvadore Allende s膮 obecne w polityce, jego kuzynka jest znan膮 pisark膮. Ale nad rodami chilijskimi s膮 jeszcze rody o nazwiskach pochodzenia angielskiego, baskijskiego albo francuskiego. I mo偶e brzmie膰 to聽dziwnie w 2023 roku, ale tam wci膮偶聽s膮聽rodziny, kt贸re dbaj膮 o czysto艣膰 rasow膮. Nawet b臋d膮c z dobrego chilijskiego rodu, niekoniecznie by艂by艣 w stanie zwi膮za膰 si臋聽z kim艣 z rodu francuskiego. Chile jest spolaryzowane i te polaryzacje bardzo mocno si臋 na siebie nak艂adaj膮, id膮 wzd艂u偶 wszystkich p艂aszczyzn聽鈥 materialna nak艂ada si臋 na polityczn膮, to偶samo艣ciow膮 czy etniczn膮. A jednym z nowych problem贸w Chilijczyk贸w jest brak bezpiecze艅stwa publicznego 鈥 a w zasadzie brak przekonania, 偶e w kraju jest bezpiecznie.

Ro艣nie liczba przest臋pstw i dzia艂alno艣膰聽gang贸w.

Pojawia si臋 przest臋pczo艣膰聽zorganizowana, kt贸rej w Chile nie by艂o. Przez dekady Chile by艂o wolne od gang贸w i mafii, kt贸re znamy z seriali o baronach narkotykowych z Ameryki Po艂udniowej. Przemoc pojawia si臋 na tle kryzysu migracyjnego na p贸艂nocy 鈥 Chile jest drugim po Kolumbii celem uchod藕ctwa z Wenezueli. Wed艂ug konserwatywnych szacunk贸w w Chile 偶yje 480 tysi臋cy Wenezuelczyk贸w, realnie mo偶e nawet o 200 tysi臋cy wi臋cej, przy populacji kraju wynosz膮cej 18 milion贸w. Pod ruch migracyjny podczepiaj膮 si臋 syndykaty kryminalne, ro艣nie liczba os贸b 鈥瀙rzerzucanych鈥, atakowanych, okradanych, gwa艂conych. Sama imigracja jest te偶 nowo艣ci膮, bo na przestrzeni ostatnich stu lat zdarza艂a si臋 rzadko. To wszystko rodzi bardzo ostre reakcje 鈥 na przyk艂ad pod koniec ubieg艂ego roku mieszka艅cy jednego z p贸艂nocnych miast przeszli przez nie i spalili namioty migrant贸w. Policja sta艂a obok i patrzy艂a.

Wzrost przemocy wynika z os艂abienia Carabineros 鈥 zmilitaryzowanej policji 鈥 po protestach ostatnich lat?

Carabineros nie zostali os艂abieni. Mieli zosta膰 poddani wielkiej reformie przez obecny rz膮d Gabriela Borica, ale to si臋 jeszcze nie sta艂o. Niestety, bo oni s膮 szalenie brutalni, strzelaj膮 do protestuj膮cych gumowymi kulami, kt贸re gumowe s膮 tylko z nazwy. Strzelaj膮聽w oczy, w g艂ow臋, w plecy. Wymuszaj膮 zeznania, bij膮. Ale co ciekawe, maj膮 teraz rekordowe poparcie w spo艂ecze艅stwie.

Z powodu przemocy na p贸艂nocy kraju?

Z powodu jej percepcji. Oczywi艣cie 鈥 przemoc narasta 鈥 liczba zab贸jstw z u偶yciem broni palnej w ostatnich 10 latach wzros艂a dwukrotnie. Ale ona w og贸le nie dociera do Santiago, a tam mieszka jedna trzecia populacji Chile i to ta zamo偶niejsza. Tu du偶o bardziej chodzi o dezinformacj臋 i to, jak dzia艂aj膮 media 鈥 pojawiaj膮聽si臋 filmiki, kt贸re maj膮 pokaza膰, jak bardzo jest niebezpiecznie, stworzy膰 wra偶enie nieustannego zagro偶enia ze strony migrant贸w. Ale Chile nie jest pa艅stwem upad艂ym. To bardziej kwestia tego, 偶e spo艂ecze艅stwo jest spolaryzowane, 偶yje w ba艅kach odgrodzone murem informacyjnym. Ma to bardzo r贸偶ne wymiary, nie tylko zwi膮zane z migracjami. R贸wnie偶 z tym, 偶e s膮 dzi艣 w Chile ludzie w naszym wieku, kt贸rzy uwa偶aj膮, 偶e desaparecidos to legenda, a przemocy, tortur i zab贸jstw za Pinocheta nie by艂o.

W ksi膮偶ce piszesz te偶 o problemach na po艂udniu, w regionie zamieszka艂ym przez Mapuczy. Kim s膮 Mapucze?

Mapucze to kilkunastoprocentowa mniejszo艣膰 etniczna, kt贸ra ma bardzo silnie zakorzeniony etos rebelii. Ich nigdy nie podbi艂o imperium hiszpa艅skie, ale byli gn臋bieni i dyskryminowani przez ka偶d膮 w艂adz臋. Mordowali ich konkwistadorzy, p贸藕niej zabierano im ziemi臋. Allende nieszczeg贸lnie zajmowa艂 si臋 ich interesami, oni cz臋sto byli niepi艣mienni, a Allende przede wszystkim skupia艂 si臋 na tym, 偶eby uzmys艂owi膰 robotnikom, jakie maj膮 prawa. Zyskiwali, gdy dochodzi艂o do reform rolnych i podzia艂u ziem, ale nie byli istotnym aktorem politycznym. Potem by艂 Pinochet, kt贸ry ich szczerze nienawidzi艂 i zak艂ada艂, 偶e jak jeste艣 Mapuczem, to znaczy, 偶e jeste艣 komunist膮. Wi臋c masowo zamyka艂 ich w koloniach karnych. Po Pinochecie przysz艂a demokracja, ale pozosta艂 neoliberalizm 鈥 a jedn膮 z istotnych cech neoliberalizmu jest prywatyzacja zasob贸w. Mapucze 偶yj膮 w bardzo silnej relacji z ziemi膮, wod膮, maj膮 swoje zwyczaje porodu, poch贸wku, swoje wierzenia, w kt贸rych w og贸le nie mie艣ci si臋 pogl膮d, 偶e ziemi臋 mo偶na posiada膰.

Czyli w艂adza si臋聽zmienia艂a, ale oni wci膮偶 byli na marginesie polityki?

Uznali, 偶e maj膮 do艣膰 i zacz臋li si臋 broni膰 militarnie. Oni ju偶 nie podejmuj膮 dialogu. Najpierw sabotowali wyr臋by, p贸藕niej niszczyli sprz臋t, podk艂adali bomby, rzucali koktajlami Mo艂otowa w ci臋偶ar贸wki. Im bardziej stawiali op贸r, tym mocniej Carabineros podkr臋cali 艣rub臋, wi臋c zrobi艂a si臋 z tego wojna podjazdowa. Boric szed艂 do wybor贸w z egalitarnymi postulatami dowarto艣ciowania mniejszo艣ci etnicznych, z planem zagwarantowania sta艂ej reprezentacji politycznej Mapuczom w parlamencie. Ale Mapucze mu nie zaufali, a sytuacja eskalowa艂a do takiego stopnia, 偶e gdy obj膮艂 urz膮d i w marcu ubieg艂ego roku pojecha艂 do Araucanii, to ostrzelali jego samoch贸d. Wi臋c okaza艂o si臋, 偶e i on musi wprowadzi膰 stan wyj膮tkowy i militaryzowa膰 region. Oni s膮聽ju偶 tak rozczarowani, 偶e nie chc膮 rozmawia膰, czemu trudno si臋聽dziwi膰, bo ich historia to historia 500 lat przemocy.

Widzisz jakie艣 rozwi膮zania?

Jednym z nich mia艂a by膰 wspomniana reprezentacja polityczna, ale to si臋 na razie nie wydarzy艂o, bo w ubieg艂orocznym referendum Chilijczycy odrzucili projekt nowej konstytucji. Tak naprawd臋 musia艂oby doj艣膰 do deprywatyzacji zasob贸w naturalnych 鈥 ziemi, las贸w, ale te偶 usuni臋cia zapisu w konstytucji, kt贸ry m贸wi o prawie do zarz膮dzania wod膮 jako dobrem rynkowym.

Co w tej chwili przed Chilijczykami?

Przed Boricem wspomniane wyzwania migracyjne, reforma Carabineros 鈥 chce im odebra膰 cz臋艣膰聽ofensywnych uprawnie艅, nakaza膰 posiadanie kamer i wymusi膰, 偶eby by艂y one ca艂y czas w艂膮czone. Dodatkowo b臋dzie musia艂 zmierzy膰 si臋聽ze spowolnieniem gospodarczym. 7 maja s膮 wybory do nowej konstytuanty 鈥 czyli demokratycznie wybieranego cia艂a, kt贸re b臋dzie pisa膰 kolejn膮聽wersj臋 chilijskiej konstytucji. Poniek膮d jest tak, 偶e przed Chilijczykami w najbli偶szych miesi膮cach czy latach jest to, co zawsze 鈥 czyli pr贸ba stworzenia nowej rzeczywisto艣ci spo艂ecznej. Dla mnie, z intelektualnego punktu widzenia, to jest niesamowicie ciekawy eksperyment polityczny, pr贸ba napisania umowy spo艂ecznej od nowa. Zmiana, kt贸ra w Europie by艂aby poza horyzontem wyobra偶e艅. Wi臋c mo偶e prawd膮 jest to, co powiedzia艂 Kapu艣ci艅ski 鈥 偶e Ameryka Po艂udniowa jest laboratorium 艣wiata przysz艂o艣ci.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij