Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Mazowiecki: dylematy personalisty

Wyra┼║nie dystansuj─ůc si─Ö od kolektywistycznej ideologii realnego socjalizmu, Mazowiecki zwraca┼é uwag─Ö na to, ┼╝e w jego warunkach szczeg├│lnie kusz─ůca wydawa─ç si─Ö mo┼╝e droga wiod─ůca we wprost przeciwnym kierunku: indywidualizm. Opowiada┼é si─Ö przeciw tej opozycji.

ilustr.: Rafał Kucharczuk


W marcu 1958 roku, w dobie popa┼║dziernikowej odwil┼╝y, ukaza┼é si─Ö drugi numer miesi─Öcznika ÔÇ×Wi─Ö┼║ÔÇŁ. Redakcja opublikowa┼éa w nim artyku┼é napisany przez ├│wczesnego szefa zespo┼éu, Tadeusza Mazowieckiego, zatytu┼éowany ÔÇ×Dlaczego personalizm?ÔÇŁ. Bez jego znajomo┼Ťci trudno o zrozumienie formacji intelektualnej i motyw├│w dzia┼éania przysz┼éego premiera. Oraz ci─Ö┼╝aru dylemat├│w, przed jakimi musia┼é stawa─ç.
 
Personalizm zosta┼é przeszczepiony na grunt polskiego katolicyzmu z Francji, ze ┼Ťrodowiska zgromadzonego wok├│┼é nie┼╝yj─ůcego ju┼╝ w├│wczas Emmanuela Mouniera i pisma ÔÇ×EspritÔÇŁ. Sam Mounier w ten spos├│b pisa┼é o narodzinach ruchu:
 
Ruch personalistyczny zrodzi┼é si─Ö z kryzysu, kt├│ry w 1929 roku rozpocz─ů┼é krach gie┼édowy na Wall Street i kt├│ry nadal rozwija si─Ö na naszych oczach po paroksyzmach drugiej wojny ┼Ťwiatowej. [ÔÇŽ] Kryzys, z kt├│rego g┼é─Öboko┼Ťci wielu ludzi nie zdawa┼éo sobie sprawy, mo┼╝na by┼éo dwojako t┼éumaczy─ç. Marksi┼Ťci m├│wili: Klasyczny kryzys ekonomiczny, kryzys struktury. Wystarczy zoperowa─ç ekonomi─Ö, choremu wr├│ci zdrowie. Morali┼Ťci si─Ö sprzeciwiali: Kryzys cz┼éowieka, kryzys obyczaj├│w, kryzys warto┼Ťci. Trzeba zmieni─ç cz┼éowieka, spo┼éecze┼ästwa wyzdrowiej─ů. Nas nie zadowalali ani jedni, ani drudzy. Wydawa┼éo si─Ö nam, ┼╝e spirytuali┼Ťci i materiali┼Ťci pope┼éniaj─ů ten sam wsp├│┼éczesny b┼é─ůd, wskutek kt├│rego ÔÇô id─ůc za w─ůtpliwego rodzaju kartezjanizmem ÔÇô oddzielaj─ů cia┼éo i dusz─Ö, my┼Ťl i dzia┼éanie, homo faber i homo sapiens. My natomiast twierdzili┼Ťmy: kryzys jest r├│wnocze┼Ťnie kryzysem ekonomicznym i kryzysem duchowym ÔÇô kryzysem struktur i kryzysem cz┼éowieka.

 
Mi─Ödzy skrajno┼Ťciami

Na gruncie personalizmu Mouniera i ÔÇ×EspritÔÇŁ, kt├│ry sta┼é si─Ö r├│wnie┼╝ programem Mazowieckiego i ÔÇ×Wi─ÖziÔÇŁ, cz┼éowieka postrzegano w spos├│b integralny, nie pr├│buj─ůc w sztuczny spos├│b wypreparowa─ç z niego tego, co cielesne, i tego, co duchowe. My┼Ťlano wi─Öc o nim jako o jedno┼Ťci, ale nie jako o jednostce. W przekonaniu Mouniera ludzka egzystencja jest bowiem g┼é─Öboko zakorzeniona spo┼éecznie. Cz┼éowiek staje si─Ö sob─ů, ┼╝yj─ůc w┼Ťr├│d innych i dla innych. Zar├│wno jego zniewolenie, jak i jego wyzwolenie musi zatem mie─ç charakter nie tylko duchowy i materialny (ekonomiczny), ale r├│wnie┼╝ spo┼éeczny.
 
W swojej recepcji personalizmu Mazowiecki, w duchu kszta┼étuj─ůcej si─Ö w├│wczas tradycji polskiego katolicyzmu otwartego, k┼éad┼é znaczny nacisk na jego mo┼╝liwie aideologiczny charakter: ÔÇ×Ideologia spo┼éeczna ma sens o tyle, o ile jest ona podporz─ůdkowana s┼éu┼╝bie cz┼éowiekowiÔÇŁ. Cz┼éowiekowi za┼Ť wcale nie s┼éu┼╝y najlepiej poczucie bezpiecze┼ästwa wynikaj─ůce z zamkni─Öcia ┼Ťwiata w klatce poj─Ö─ç, tworz─ůcych siatk─Ö tak g─Öst─ů, ┼╝e niczego ÔÇô poza nimi samymi ÔÇô przez ni─ů nie wida─ç. Personalizm pozwala znale┼║─ç ÔÇ×nie tyle bezpieczn─ů przysta┼ä, uwalniaj─ůc─ů cz┼éowieka od my┼Ťlenia i decyzji, czy zbi├│r gotowych formu┼é lub idealnych rozwi─ůza┼ä, co raczej pewn─ů o┼Ť, wok├│┼é kt├│rej trzeba si─Ö zespoli─ç, i pewn─ů perspektyw─Ö, kt├│r─ů trzeba si─Ö kierowa─ç, podejmuj─ůc t─Ö, jak powiedzia┼éby Mounier, sta┼é─ů przygod─Ö ludzk─ů, jak─ů jest kroczenie w historii, w jakiej nam ┼╝y─ç wypad┼éoÔÇŁ. Maj─ůc w pami─Öci rol─Ö, kt├│r─ů Tadeusz Mazowiecki odegra┼é w roku 1989 i latach nast─Öpnych, oraz odpowiedzialno┼Ť─ç, kt├│r─ů ponosi on za kszta┼ét przeprowadzonych w├│wczas reform, s┼éowa te maj─ů w sobie co┼Ť z proroctwa utrzymanego w tonie Mounierowskiego ÔÇ×tragicznego optymizmuÔÇŁ.
 
Wyra┼║nie dystansuj─ůc si─Ö od kolektywistycznej ideologii realnego socjalizmu, Mazowiecki zwraca┼é uwag─Ö na to, ┼╝e w jego warunkach szczeg├│lnie kusz─ůca wydawa─ç si─Ö mo┼╝e droga wiod─ůca we wprost przeciwnym kierunku: indywidualizm. ÔÇ×Ostry sprzeciw wobec nadu┼╝y─ç dokonywanych w imi─Ö zbiorowo┼Ťci kieruje nas niejako automatycznie w t─Ö stron─ÖÔÇŁ ÔÇô pisa┼é redaktor ÔÇ×Wi─ÖziÔÇŁ, kre┼Ťl─ůc nast─Öpnie uwag─Ö o nieprzemijaj─ůcej aktualno┼Ťci: ÔÇ×Zjawia si─Ö w─ůtpliwo┼Ť─ç, czy nie jeste┼Ťmy uwi─Özieni mi─Ödzy tymi dwoma biegunami, niejako skazani na te dwie skrajno┼Ťci nast─Öpuj─ůce po sobie prawem reakcji. Je┼╝eli, jak s─ůdzimy, personalizm jest jak─ů┼Ť odpowiedzi─ů na te potrzeby, kt├│re wsp├│┼écze┼Ťnie odczuwamy, to w pierwszym rz─Ödzie dlatego, ┼╝e stwarza on mocny grunt pod nogami, pozwalaj─ůcy pracowa─ç nad przekroczeniem tej antynomiiÔÇŁ. T─Ö w┼éa┼Ťnie prac─Ö, rozpocz─Öt─ů, ale ÔÇô jak si─Ö wydaje ÔÇô wci─ů┼╝ mocno rozgrzeban─ů, pozostawi┼é nam Tadeusz Mazowiecki w spadku.
 
Wobec z┼éo┼╝ono┼Ťci ┼Ťwiata

Nawi─ůzuj─ůc do tocz─ůcego si─Ö ostatnio sporu o to, czy premierowi rzeczywi┼Ťcie marzy┼éa si─Ö taka Polska, jaka hartowa┼éa si─Ö w ogniu wdra┼╝anych przez jego rz─ůd reform, wszystkim jego uspo┼éecznionym krytykom i liberalnym adwokatom pragn─Ö przypomnie─ç inny fragment omawianego artyku┼éu: ÔÇ×Prawdziwie broni─ç cz┼éowieka mo┼╝na tylko broni─ůc zarazem prawdziwego ┼╝ycia wsp├│lnoty przeciw takim lub innym jej zniekszta┼éceniom i chorobom. I w tym zakresie postawa ugruntowana na indywidualizmie, na jego tendencji do odrywania cz┼éowieka od wi─Öz├│w ze wsp├│lnot─ů, na okaleczeniu osobowo┼Ťci przez niezrozumienie jej znamienia spo┼éecznego, zawodzi na ca┼éej linii. A┼╝eby broni─ç si─Ö przed totalizmem cz┼éowiek nie musi wraca─ç do indywidualizmuÔÇŁ. Tym bardziej bolesny w ┼Ťwietle tych s┼é├│w wydaje si─Ö fakt, ┼╝e mimo wszystko do indywidualizmu wr├│cili┼Ťmy, ┼╝e jedne z┼ée struktury zamienili┼Ťmy na inne. W─ůtpliwe jednak, czy ÔÇô wbrew tym, kt├│rzy z wyobra┼╝enia o spe┼énionym marzeniu architekt├│w transformacji uczynili dogmat swojej wiary ÔÇô Tadeusz Mazowiecki w dniu swojej ┼Ťmierci nie by┼éby sk┼éonny powt├│rzy─ç, ┼╝e ÔÇ×wzrost sprawy cz┼éowieka w historii dokonywa┼é si─Ö zwykle tam, gdzie wyrasta┼é on z d─ů┼╝enia cz┼éowieka do wyzwolenia si─Ö spod przemocy warunk├│w, ze z┼éa zawartego w stosunkach, kt├│re go otaczaj─ů, tam wi─Öc, gdzie ┼é─ůczy┼é si─Ö on z emancypacyjnymi d─ů┼╝eniami ludzi najbardziej potrzebuj─ůcych i upo┼ŤledzonychÔÇŁ.
 
Je┼Ťli za┼Ť koniecznie pragniemy doszuka─ç si─Ö u Tadeusza Mazowieckiego jakiej┼Ť apologia pro vita sua, to spr├│bujmy j─ů znale┼║─ç w tym samym, napisanym w zamierzch┼éym roku 1958, tek┼Ťcie: ÔÇ×Jeste┼Ťmy wyposa┼╝eni w dostateczn─ů wiedz─Ö o z┼éo┼╝ono┼Ťci ┼Ťwiata, znamy z do┼Ťwiadczenia dostateczn─ů liczb─Ö przes┼éanek, a┼╝eby rozumie─ç, ┼╝e pracowa─ç na rzecz prawdziwego post─Öpu humanizmu w ┼╝yciu wsp├│┼éczesnym ÔÇô to wybiera─ç w sytuacjach powik┼éanych, w kt├│rych nie wszystko jest naszym w┼éasnym wyboremÔÇŁ. Pogodni m─ůdrym smutkiem, m├│dlmy si─Ö o to, by stopie┼ä powik┼éania, kt├│ry sta┼é si─Ö udzia┼éem premiera Mazowieckiego, zosta┼é nam oszcz─Ödzony. Lub by┼Ťmy mieli wi─Öcej szcz─Ö┼Ťcia ÔÇô bo przecie┼╝ g┼é├│wnie o ┼éut szcz─Ö┼Ťcia tu chodzi ÔÇô uwik┼éani, a mimo to odpowiedzialni za wszystko, co┼Ťmy uczynili. Nawet to, czego uczyni─ç wcale┼Ťmy nie pragn─Öli. Albo to, co uczyni─ç chcieli┼Ťmy inaczej, lepiej.

 
Czytaj nas co tydzie┼ä. W ka┼╝dy poniedzia┼éek nowe wydanie tygodnika internetowego ÔÇ×KontaktÔÇŁ.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś