Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Matka Boska Miliarderka

Dominika Kulczyk, obecnie najbogatsza kobieta w Polsce, realizuje si├│dmy ju┼╝ sezon ÔÇ×Efektu dominaÔÇŁ ÔÇô programu rodem z czas├│w XIX-wiecznych kolonizator├│w, nios─ůcych dzikim o┼Ťwiat─Ö misjonarzy.
Matka Boska Miliarderka
ilustr.: Julia Tyszka

No┼Ťny neokolonializm

Pomimo tego, ┼╝e stoimy na kraw─Ödzi katastrofy klimatycznej, degradacja naszej planety post─Öpuje. Ka┼╝dego roku rosn─ů emisje gaz├│w cieplarnianych, wymieraj─ů kolejne gatunki, wycinamy lasy i dalej zanieczyszczamy ┼Ťrodowisko. W zwi─ůzku z tym w badaniach nad globalnymi nier├│wno┼Ťciami m├│wi si─Ö coraz szerzej o alternatywach wobec tradycyjnych teorii rozwoju. Wiemy, ┼╝e nie uratujemy niespe┼éna miliarda os├│b, kt├│re ┼╝yj─ů w skrajnym ub├│stwie i g┼éodzie, za pomoc─ů wzrostu gospodarczego, bo nie pozwol─ů na to ograniczone zasoby naszej planety. Dominuj─ůce kilkadziesi─ůt lat temu wizje, zgodnie z kt├│rymi kraje ubogie musz─ů po prostu nadrobi─ç dystans dziel─ůcy je od Europy czy Ameryki P├│┼énocnej, s─ů niemo┼╝liwe do spe┼énienia. Trzeci sektor musi szuka─ç nowych, dekolonizuj─ůcych i sceptycznych wobec kapitalizmu rozwi─ůza┼ä w kwestii pomocy rozwojowej i humanitarnej ÔÇô takich, kt├│re nie wzmacniaj─ů dominacji i hegemonii Zachodu nad krajami Globalnego Po┼éudnia i nie powi─Ökszaj─ů nier├│wno┼Ťci spo┼éecznych. Badaczki na ┼Ťwiecie coraz cz─Ö┼Ťciej m├│wi─ů wi─Öc o postrozwoju (post-development) i postwzro┼Ťcie (post-growth)

Dominika Kulczyk, obecnie najbogatsza kobieta w Polsce, realizuje si├│dmy ju┼╝ sezon ÔÇ×Efektu dominaÔÇŁ ÔÇô programu rodem z czas├│w XIX-wiecznych kolonizator├│w, nios─ůcych dzikim o┼Ťwiat─Ö misjonarzy. Modernizacja jest tu jednoznacznie s┼éuszna i nieuwik┼éana w relacje dominuj─ůcego i dominowanego, a s┼éowa takie jak ÔÇ×cywilizacjaÔÇŁ czy ÔÇ×rozw├│jÔÇŁ kojarz─ů si─Ö wy┼é─ůcznie pozytywnie, okre┼Ťlaj─ůc procesy przebiegaj─ůce jednotorowo i jednokierunkowo ku ┼Ťwiat┼éemu post─Öpowi. Tak rozumian─ů teori─Ö rozwoju cechuje za┼éo┼╝enie o mo┼╝liwo┼Ťci obiektywnego poznania ┼Ťwiata w oderwaniu od uwik┼éa┼ä spo┼éecznych i kulturowych.

Sama Dominika Kulczyk jawi si─Ö tu jako matka potrzebuj─ůcych, ┼éaskawa wybawicielka, patronka i opiekunka. Przede wszystkim ÔÇô matka wszystkich dzieci (czy tego chc─ů, czy nie), nie ma bowiem odcinka, w kt├│rym nie przytula┼éaby nie swoich dzieci, nie g┼éaska┼éa ich po g┼éowach, nie bra┼éa na r─Öce czy kolana. Fotografie Dominiki Kulczyk z czarnosk├│rym dzieckiem s─ů tak popularne, ┼╝e doczeka┼éy si─Ö mema, na kt├│rym milionerka opiera si─Ö na dzieci─Öcej g┼éowie niczym na drewnianej podp├│rce.

ÔÇ×Efekt dominaÔÇŁ jest ┼Ťwiadectwem tego, ┼╝e ┼Ťwiadomo┼Ť─ç Dominiki Kulczyk dotycz─ůca globalnych problem├│w zatrzyma┼éa si─Ö w po┼éowie ubieg┼éego wieku. Ka┼╝dy sezon ÔÇ×serialu dokumentalnegoÔÇŁ jest przepe┼éniony egzotyzacj─ů biedy, cierpienia i uprzedmiotowienia ludzi, nad kt├│rymi miliarderka rozk┼éada sw├│j parasol dobroczynno┼Ťci i mi┼éosierdzia. Same tytu┼éy odcink├│w (takie jak ÔÇ×Oskar┼╝one o czaryÔÇŁ, ÔÇ×Mali niewolnicyÔÇŁ, ÔÇ×Skazane na ┼ŤlubÔÇŁ czy ÔÇ×Od gangstera do bohateraÔÇŁ) przypominaj─ů bardziej sensacyjne nag┼é├│wki tabloid├│w ni┼╝ dokumentalnych program├│w, kt├│rych celem ÔÇô jak deklaruje na swojej stronie Kulczyk Foundation ÔÇô jest ÔÇ×walka z problemami dyskryminacji dotykaj─ůcymi kobiety i dziewczynki na ca┼éym ┼ŤwiecieÔÇŁ.

Dominika Kulczyk odwiedza kolejne kraje, ÔÇ×diagnozujeÔÇŁ istniej─ůce w nich problemy. w moralizatorski spos├│b opowiada o ┼╝yciu lokalnej ludno┼Ťci, udziela lekcji ÔÇ×w┼éa┼ŤciwychÔÇŁ warto┼Ťci, by ostatecznie rozwi─ůza─ç problem jedn─ů ze swoich dotacji. Jak pisz─ů tw├│rcy, ÔÇ×nadrz─Ödnym celem programu jest wskazanie drogi, wyj┼Ťcia z beznadziejnej sytuacji, pokazanie, ┼╝e jest mo┼╝liwo┼Ť─ç zmiany na lepszeÔÇŁ. Nie trzeba dodawa─ç, ┼╝e firmuj─ůca te s┼éowa Dominika Kulczyk posiada monopol na wiedz─Ö, co tym ÔÇ×lepszymÔÇŁ jest.

By zachodni widz zrozumia┼é

Zar├│wno forma, jak i tre┼Ť─ç programu wyra┼║nie podawane s─ů tak, by anga┼╝owa─ç emocjonalnie polskiego widza. Eksponowanie cierpienia, p┼éaczu (r├│wnie┼╝ dzieci) jest w cenie. Najbardziej dramatyczne momenty s─ů okraszane muzyk─ů i nagrywane w zwolnionym tempie. W jednym z odcink├│w czwartego sezonu o sensacyjnym tytule ÔÇ×Szko┼éa ÔÇô nie strzela─ç!ÔÇŁ Kulczyk jedzie do Rio de Janeiro: ÔÇ×Rio to miasto wielkich nier├│wno┼Ťci spo┼éecznych. Tu dzieci biegaj─ů na bosaka i nie maj─ů co je┼Ť─çÔÇŁ ÔÇô komentuje. Wchodzi z kamer─ů do brazylijskich faweli, znajduj─ůcych si─Ö pod kontrol─ů narkotykowych gang├│w. Kamera przyspiesza w rytm ameryka┼äskiego rapu. W tle s┼éyszymy nagranie ÔÇ×All Out WarÔÇŁ w wykonaniu rapera Demricka. ÔÇ×Fawele to s─ů getta, miejsca odosobnione, niebezpieczneÔÇŁ, ÔÇ×Przemoc jest tu wszechobecna, jest codzienno┼Ťci─ůÔÇŁ, ÔÇ×Strzelaniny s─ů w Mar├ę na porz─ůdku dziennymÔÇŁ ÔÇô czytamy w opisie odcinka.

W centrum jednej z┬áfawel miliarderka rozmawia z┬ádzie─çmi, kt├│re ucz─Öszczaj─ů do szko┼éy Projeto Uer├ę za┼éo┼╝onej przez Yvonne Bezerr─Ö de Mello ÔÇô brazylijsk─ů aktywistk─Ö i wsp├│┼épracowniczk─Ö Fundacji Ashoka. Szko┼éa pos┼éuguje si─Ö metodami nauczania, kt├│re maj─ů pom├│c dzieciom do┼Ťwiadczaj─ůcym traumy, zablokowanym emocjonalnie z powodu ┼╝ycia w sta┼éym kontakcie z przemoc─ů. Kamera nagrywa dzieci opowiadaj─ůce o kradzie┼╝ach samochod├│w i porwaniach, a Dominika Kulczyk gra chwil─Ö w pi┼ék─Ö z┬áo┼Ťmioletnim ch┼éopcem ucz─Öszczaj─ůcym do Projeto Uer├ę, po czym odwraca si─Ö do kamery, by powiedzie─ç: ÔÇ×Cristoph ma w sobie gen faweli, on jest st─ůd i ma w oczach takiego niepokornego ducha. Ma w oczach wielki znak zapytania, co z┬ánim b─Ödzie dalej, bo on mo┼╝e by─ç Escobarem i mo┼╝e by─ç Pele. Mo┼╝e sko┼äczy─ç w gangu albo w dru┼╝ynie pi┼ékarskiej, kt├│ra wygra mistrzostwa ┼ŤwiataÔÇŁ. Siada, obejmuje ch┼éopca i pyta o jego rodzin─Ö, o to, czy j─ů kocha, czy si─Ö boi i czy wok├│┼é jego domu jest niebezpiecznie. Wszystko odbywa si─Ö dzi─Öki pomocy niewidocznego t┼éumacza, bo Dominika Kulczyk nie m├│wi w j─Özykach kraj├│w, do kt├│rych je┼║dzi.

Polski widz, karmiony programami podr├│┼╝niczymi Wojciecha Cejrowskiego czy Beaty Pawlikowskiej, mo┼╝e by─ç do takich scen przyzwyczajony. ┼╗eby zrozumie─ç, czym jest przemoc symboliczna zaszyta w postawach miliarderki, wyobra┼║my sobie miliardera z Francji czy Niemiec, kt├│ry przychodzi na podw├│rko na Nowej Hucie, filmuje graj─ůce w pi┼ék─Ö dzieci i m├│wi do kamery po niemiecku: ÔÇ×Sebastian ma w sobie gen blokowiska, mo┼╝e do┼é─ůczy─ç do boj├│wki klubu pi┼ékarskiego i biega─ç po mie┼Ťcie z maczet─ů, mo┼╝e popa┼Ť─ç w alkoholizm, sko┼äczy─ç w wi─Özieniu albo by─ç drugim Lewandowskim. Ma w oczach niepokornego duchaÔÇŁ. Czy w europejskim mie┼Ťcie Dominika Kulczyk snu┼éaby fantazje na temat ÔÇ×genu faweliÔÇŁ, obserwuj─ůc biegaj─ůce po podw├│rkach dzieci? Czy bra┼éaby na r─Öce cudze dzieci? Czy wykorzystywa┼éaby ich wizerunek w swoich programach bez pytania o zgod─Ö?

W odcinku, w kt├│rym miliarderka jedzie do Tanzanii, odwiedza jeden z najwi─Ökszych oboz├│w dla uchod┼║c├│w ÔÇô utworzony w 1996 roku przez rz─ůd tanza┼äski jako schronienie dla uciekaj─ůcych przed wojn─ů domow─ů Kongijczyk├│w. Jednym z problem├│w w obozie s─ů g┼é├│d i choroby, kt├│re po┼Ťrednio wi─ů┼╝─ů si─Ö z brakiem dost─Öpu do czystej wody pitnej. Zainteresowana nier├│wno┼Ťciami spo┼éecznymi, tak┼╝e w kwestiach genderowych, Kulczyk cz─Östo wyra┼╝a opinie r├│wnie┼╝ na ten temat.

ÔÇô Daleko masz st─ůd do domu? ÔÇô pyta jedn─ů z┬ákobiet nios─ůc─ů drewno.

ÔÇô Jakie┼Ť cztery kilometry ÔÇô odpowiada czarnosk├│ra kobieta.

ÔÇô Jak cz─Östo przychodzisz tu po drewno?

ÔÇô Jakie┼Ť trzy razy w tygodniu.

ÔÇô Czemu tw├│j m─ů┼╝ ci nie pomaga? Nie jest wystarczaj─ůco silny? ÔÇô pyta zbulwersowana Kulczyk.

ÔÇô On cierpi na cukrzyc─Ö i nie mo┼╝e d┼║wiga─ç.

G┼éos zabiera narrator, kt├│ry ca┼ékowicie ignoruje odpowied┼║ kobiety, puentuj─ůc: ÔÇ×Pomimo, ┼╝e coraz dalsze wyprawy po drewno nios─ů za sob─ů ryzyko napadu i gwa┼étu, m─Ö┼╝czy┼║ni nie czuj─ů si─Ö w obowi─ůzku pomaga─ç kobietom. Wed┼éug nich to nie jest praca godna m─Ö┼╝czyznyÔÇŁ.

Zar├│wno wizerunek, jak i wypowiedzi rozm├│wc├│w traktowane s─ů z pora┼╝aj─ůc─ů dowolno┼Ťci─ů. Prowadz─ůca program zadaje pytania nie po to, ┼╝eby zrozumie─ç ich do┼Ťwiadczenia, a ┼╝eby sama mog┼éa na nie odpowiedzie─ç. Kamera pokazuje trudne warunki, w jakich ┼╝yj─ů uchod┼║cy i ich dzieci, Dominika Kulczyk je przytula, bierze na kolana i m├│wi widzowi do kamery, co w danym momencie czuj─ů.

Fundacja Dominiki Kulczyk wspiera w Tanzanii projekt wodny; buduje studnie i zbiorniki na wod─Ö. Tanza┼äski odcinek ko┼äczy autorska refleksja o sytuacji ┼╝yciowej, w jakiej przysz┼éo ┼╝y─ç uchod┼║com: ÔÇ×Mimo tymczasowo┼Ťci uchod┼║cy tworz─ů sobie iluzj─Ö normalnego ┼╝yciaÔÇŁ. Tanza┼äczycy mog─ů dowiedzie─ç si─Ö od polskiej miliarderki, czym jest prawdziwe normalne ┼╝ycie, a co jest ju┼╝ jego iluzj─ů. Ca┼éy program Dominiki Kulczyk utkany jest z ignorancji kulturowej, religijnej, rasowej i genderowej. Zamiast oddawa─ç┬ág┼éos i ws┼éuchiwa─ç si─Ö w wypowiedzi uchod┼║c├│w, kt├│rych spotyka, miliarderka m├│wi za nich, o ich ┼╝yciu, o kt├│rym wie niewiele, w kraju, kt├│rego j─Özyka, historii ani kultury nie zna i nie rozumie.

Czary, magia, o┼Ťwiecenie

A┼╝ dwa odcinki zosta┼éy po┼Ťwi─Öcone atrakcyjnej i egzotycznej dla polskiego widza praktyce czarnej magii. ÔÇ×Oskar┼╝one o czaryÔÇŁ to odcinek o afryka┼äskim Beninie i ludno┼Ťci etnicznej Bariba, ÔÇ×Polowanie na czarowniceÔÇŁ dotyczy Papui Nowej Gwinei. W obu odcinkach lokalne wierzenia s─ů pretekstem do prezentowania lokalnej ludno┼Ťci jako zacofanej, prymitywnej i dzikiej, w kontra┼Ťcie do cywilizowanego i racjonalnego Zachodu, kt├│rego uosobienie stanowi Dominika Kulczyk. Odcinek ÔÇ×Polowanie na czarowniceÔÇŁ zaczyna si─Ö kr├│tkim esencjalizuj─ůcym wprowadzeniem narratora, portretuj─ůcego Papu─Ö Now─ů Gwine─Ö jako kraj, w kt├│rym kanibalizm i kamienowanie jeszcze niedawno by┼éy na porz─ůdku dziennym.

Zaraz po wypowiedzi narratora pojawia si─Ö spaceruj─ůca w┼Ťr├│d kolorowego t┼éumu ta┼äcz─ůcych Papuas├│w Dominika Kulczyk, m├│wi─ůc: ÔÇ×Trudno uwierzy─ç, ┼╝e w XXI wieku ludzie jeszcze oskar┼╝ani s─ů o czary, a nast─Öpnie torturowani, ┼╝eby przyzna─ç si─Ö do winy. Przera┼╝a mnie, ┼╝e we wsp├│┼éczesnej Papui i Nowej Gwinei jest wi─Öcej egzekucji na tak zwanych czarownikach ni┼╝ w XVII-wiecznej Europie, a skala tego zjawiska ci─ůgle ro┼ŤnieÔÇŁ.

Mieszka┼äcy Goroki, stolicy prowincji Eastern Highlands, zostaj─ů przedstawieni jako nieokrzesani mordercy, kt├│rzy s─ů dobre cztery tysi─ůce lat za Europ─ů. O historycznych uwarunkowaniach wierze┼ä, lokalnych relacjach w┼éadzy czy problemach genderowych dotycz─ůcych oskar┼╝e┼ä o czary nie ma ani s┼éowa, a to dlatego, ┼╝e Dominika Kulczyk o nich najzwyczajniej nie wie.

W odcinku kr─Öconym w Beninie prowadz─ůca rozmawia z┬ájednym z┬ászaman├│w, kt├│rego portretuje jako wydrwigrosza czerpi─ůcego zyski z uzdrowie┼ä, cho─ç ten nie bierze pieni─Ödzy za rol─Ö, jak─ů pe┼éni w lokalnej spo┼éeczno┼Ťci. Odcinek ko┼äcz─ů s┼éowa Kulczyk: ÔÇ×Bieda tu jest po┼é─ůczona z┬ábrakiem edukacji, dlatego tak ┼éatwo tworzy─ç mity i oprze─ç si─Ö na starych tradycjachÔÇŁ. Po raz kolejny zastanawia wy┼╝szo┼Ťciowy stosunek prowadz─ůcej, brak jakiejkolwiek etyki i szacunku do tych, kt├│rzy zgodzili si─Ö z┬áni─ů porozmawia─ç. Kulczyk odziera ich z godno┼Ťci, sprawczo┼Ťci i podmiotowo┼Ťci. Zastanawia r├│wnie┼╝ kwestia wykorzystania ich wizerunku i tego czy s─ů ┼Ťwiadomi kontekstu, w jakim zosta┼éa zaprezentowana ich wypowied┼║.

Antropolo┼╝ka Anna Wieczorkiewicz pisa┼éa o problematyczno┼Ťci pos┼éugiwania si─Ö narz─Ödziami takimi jak aparat fotograficzny czy kamera w terenie, tworz─ů one bowiem rodzaj tarczy pozwalaj─ůcej na ucieczk─Ö od bezpo┼Ťredniego kontaktu z┬ározm├│wc─ů. Dzi─Öki soczewce mo┼╝emy gapi─ç si─Ö na przedstawicieli lokalnej ludno┼Ťci do woli, bez za┼╝enowania. Soczewka umo┼╝liwia uprzedmiotowienie rozm├│wcy oraz wyj─Öcie go z kontekstu, w jakim go spotkali┼Ťmy, i umieszczenie w innym, prostszym, ÔÇ×przet┼éumaczonym na naszeÔÇŁ, bardziej kolorowym, atrakcyjnym, zrozumia┼éym dla potencjalnego widza. Rzecz w tym, ┼╝e w przypadku program├│w Dominiki Kulczyk nie mo┼╝na m├│wi─ç nawet o pr├│bie poznania i zrozumienia kulturowych, politycznych i ekonomicznych kontekst├│w, w kt├│rych postanawia ona ÔÇ×nie┼Ť─ç pomocÔÇŁ. Ogl─ůdaj─ůc ÔÇ×Efekt dominaÔÇŁ, mo┼╝na odnie┼Ť─ç wra┼╝enie, ┼╝e celem nie jest ani analiza rzeczywisto┼Ťci, ani niesienie pomocy, a zrealizowanie charytatywnej fantazji polskiej miliarderki.

Moralizatorski paternalizm

W Nepalu, w Katmandu, Dominika Kulczyk realizuje odcinek o dzieciach skazanych rodzic├│w, ÔÇ×Wi─Özie┼ä bez wyrokuÔÇŁ. Zostaje w nim poruszony problem dzieci osieroconych i tych, kt├│re trafiaj─ů do wi─Özienia z┬ájednym z┬árodzic├│w. ÔÇ×W Nepalu osierocone dziecko traci wszelkie prawa. Skazane jest przewa┼╝nie na walk─Ö o ┼╝ycie na ulicy, je┼Ťli dalsi nie oka┼╝─ů mu odrobiny serca. Czy mo┼╝e by─ç co┼Ť straszniejszego? Mo┼╝e ÔÇô los dziecka, kt├│rego rodzice trafiaj─ů do wi─Özienia. Wtedy nie ma szans na nic. Dlatego Dominika Kulczyk dociera ze wsparciem do organizacji, kt├│re w Katmandu opiekuj─ů si─Ö dzie─çmi ocalonymi z┬áwi─Özie┼äÔÇŁ ÔÇô czytamy w opisie odcinka. J─Özyk, jakim operuje produkcja TVN, ma niewiele wsp├│lnego z rzekomo dokumentalnym charakterem programu. Przywodzi raczej na my┼Ťl plotkarski tabloid szukaj─ůcy sensacji.

Kulczyk wchodzi do Centralnego Wi─Özienia w Katmandu i przez kraty rozmawia z┬ámatk─ů dw├│jki dzieci. Nie podaje jej imienia ani nazwiska.

ÔÇô Jak d┼éugo jeste┼Ť w wi─Özieniu?

ÔÇô Pi─Ö─ç lat ÔÇô odpowiada kobieta.

ÔÇô Twoja c├│rka ile mia┼éa lat, jak tu trafi┼éa?

ÔÇô Sze┼Ť─ç.

ÔÇô Uwa┼╝asz, ┼╝e to dobre, ┼╝e dziecko jest tu z┬átob─ů? (Kulczyk m├│wi necessary, narrator t┼éumaczy na ÔÇ×dobreÔÇŁ).

ÔÇô Tak ÔÇô odpowiada z┬ániepewnym u┼Ťmiechem kobieta.

Kamera robi zbli┼╝enie na c├│rk─Ö i wymownie ucina scen─Ö.

Widz czuje si─Ö uprawniony do wystawiania moralnych ocen, ┼éatwiej oceni─ç nepalsk─ů kobiet─Ö za bycie z┼é─ů matk─ů. Na szcz─Ö┼Ťcie jest Dominika Kulczyk, kt├│ra jako bia┼éa, uprzywilejowana kobieta z Zachodu doskonale wie, co by zrobi┼éa na miejscu przebywaj─ůcej od pi─Öciu lat w wi─Özieniu matki dw├│jki dzieci. Tym, czego pani Kulczyk nie wie, jest to, ┼╝e w jej w┼éasnym kraju r├│wnie┼╝ istniej─ů zak┼éady karne ÔÇô w Krzywa┼äcu i Grudzi─ůdzu ÔÇô gdzie kobiety mog─ů urodzi─ç dziecko i odbywa─ç z nim kar─Ö do uko┼äczenia trzeciego roku ┼╝ycia.

W taki spos├│b polski widz dostaje ogromn─ů dawk─Ö ewolucjonistycznej wizji rozwoju, w kt├│rej zhomogenizowany, nieokrzesany Wsch├│d potrzebuje Zachodu, by stan─ů─ç na drodze ku cywilizacji. W duchu teorii rozwoju z po┼éowy ubieg┼éego wieku program portretuje kraje ubo┼╝sze jako kraje bogate op├│┼║nione o mniej wi─Öcej trzysta lat. Nie wspomina przy tym o globalnych relacjach zale┼╝no┼Ťci, w obr─Öbie kt├│rych pa┼ästwa bogatsze nieustannie wyzyskuj─ů gospodarczo pa┼ästwa ubo┼╝sze, pog┼é─Öbiaj─ůc tym samym ekonomiczne nier├│wno┼Ťci. Nie szuka przyczyn w dzia┼éalno┼Ťci mi─Ödzynarodowych korporacji, kt├│rych inwestycje w krajach Afryki czy Azji Po┼éudniowo-Wschodniej cz─Östo okazuj─ů si─Ö destrukcyjne dla ┼Ťrodowiska i lokalnych spo┼éeczno┼Ťci ÔÇô tak jak mia┼éo to miejsce w Delcie Nigru, gdzie Kulczyk Investments przez lata zarabia┼éo na wydobyciu ropy i gazu. Inwestycje w przemys┼é wydobywczy doprowadzi┼éy do wyniszczenia ┼Ťrodowiska naturalnego, skr├│cenia ┼Ťredniej d┼éugo┼Ťci ┼╝ycia mieszka┼äc├│w i znacz─ůcego zanieczyszczenia lokalnych w├│d. Obok wyzysku materialnego mamy te┼╝ wyzysk spo┼éeczno-kulturowy, kt├│rego doskona┼éym przyk┼éadem jest ca┼éy program ÔÇ×Efekt dominaÔÇŁ. Dominika Kulczyk instrumentalnie wykorzystuje lokalne problemy ÔÇô spo┼éeczne, kulturowe czy ekonomiczne ÔÇô nie do niesienia pomocy, a przede wszystkim do w┼éasnej autopromocji.

Jak wskazywa┼é antropolog Michael Herzfeld, kategoria ÔÇ×rozwojuÔÇŁ historycznie wykorzystywana by┼éa do budowania i wzmacniania dominacji jednych nad drugimi. Pod przykrywk─ů rozwoju i pomocy wzmacniamy swoj─ů pozycj─Ö, legitymizujemy paternalistyczne dzia┼éania i piel─Ögnujemy zachodnie warto┼Ťci. Tym samym umacniamy si─Ö w naszym etnocentrycznym przekonaniu, ┼╝e s─ů one jedynymi s┼éusznymi. Tak widziana modernizacja stanowi kontynuacj─Ö porz─ůdku kolonialnego, a program ÔÇ×Efekt dominaÔÇŁ jest tego najlepszym przyk┼éadem. Zatroskana globalnym nier├│wno┼Ťciami spo┼éecznymi Dominika Kulczyk wyra┼║nie nie zdaje sobie sprawy, ┼╝e rola matki zbawicielki, kt├│r─ů odgrywa w swoim programie, nie by┼éaby mo┼╝liwa, gdyby nie utrwalane przez lata relacje kolonialne oraz jej rasowe i kulturowe uprzywilejowanie. Przyj─Öta paternalistyczna rola dobrej i m─ůdrej Europejki wyrasta z idei spo┼éecznego ewolucjonizmu, kt├│ry piel─Ögnuje prze┼Ťwiadczenie o wy┼╝szo┼Ťci kraj├│w Globalnej P├│┼énocy nad krajami Globalnego Po┼éudnia. ÔÇ×Efekt dominaÔÇŁ to serial o Dominice Kulczyk, maj─ůcy jeden walor poznawczy ÔÇô doskonale portretuje problem neokolonialnej filantropii.

 

Korzysta┼éam z prac:

M.F. Gawrycki, ÔÇ×Podgl─ůdaj─ůc Innego: polscy trawelebryci w Ameryce ┼üaci┼äskiejÔÇŁ, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2011.

M. Herzfeld, ÔÇ×Antropologia. Praktykowanie teorii w kulturze i spo┼éecze┼ästwieÔÇŁ,Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello┼äskiego, Krak├│w 2004.

E.W. Said, ÔÇ×OrientalizmÔÇŁ, t┼éum.┬áM. Wyrwas-Wi┼Ťniewska, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Pozna┼ä┬á2005.

A. Wieczorkiewicz, ÔÇ×Apetyt turysty: o do┼Ťwiadczaniu ┼Ťwiata w podr├│┼╝yÔÇŁ, Universitas, Krak├│w 2008.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś