fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Mamona w s艂u偶bie o艂tarza

ilustr. Olga Mici艅ska

Na 艣wiat艂ach zatrzymuje si臋 luksusowy samoch贸d. Dwoje ubogich dzieci myje okna limuzyny. Czyjej? S膮dzi膰 by mo偶na, 偶e w艂a艣cicielem jest bogaty biznesmen, polityk, a mo偶e nawet szef mafii. Oczom widza ukazuje si臋 wn臋trze samochodu, wype艂nione opas艂ym cia艂em odzianym w czer艅. Rozmowa telefoniczna, jak膮 prowadzi pasa偶er, dotyczy kosmicznych sum. S艂yszymy czu艂e s艂owa: 鈥瀟ak, Tadziu, tak 10 milion贸w鈥. Najistotniejszym jednak akcentem jest koloratka, 艣wiadcz膮ca o to偶samo艣ci tajemniczej persony. Mamy wi臋c do czynienia z ksi臋dzem katolickim – biznesmenem, politykiem i mafioso w jednej osobie, kt贸ry wr臋cza dzieciom wyj臋ty z imponuj膮cego pliku banknot贸w stuz艂otowych 艣wi臋ty obrazek.

Kto jeszcze nie rozpozna艂 przedstawionego motywu, przypomnie膰 powinien sobie ostatni膮 kampani臋 wyborcz膮 i spot nowopowsta艂ej partii, kt贸rej jednym z naczelnych hase艂 jest skrajny antyklerykalizm. Spot ten, ra偶膮cy swym populizmem, jest niestety reprezentatywnym przyk艂adem retoryki ugrupowania Janusza Palikota, kt贸rego nieoczekiwane 10 procentowe poparcie sta艂o si臋 wyrazem nastroj贸w spo艂ecznych i, jednocze艣nie, powa偶nym ostrze偶eniem dla Ko艣cio艂a, wci膮偶 prze艣wiadczonego o swojej silnej pozycji i znacz膮cych wp艂ywach.

Jednoznaczna wymowa nagrania skupia si臋 na braku spo艂ecznej wra偶liwo艣ci kleru, kt贸ra wi膮偶e si臋 z jego rzekomo znakomit膮 sytuacj臋 maj膮tkow膮. Stawia zatem zarzut porzucenia idea艂贸w i hipokryzji oficjelom ko艣cielnym, kt贸rzy g艂osz膮 jednocze艣nie mi艂o艣膰 bli藕nich i ub贸stwo. Rzeczywisto艣膰 jest znacz膮co inna i zdecydowanie bardziej z艂o偶ona, ni偶 ta ukazana w spocie, ale, bior膮c pod uwag臋 kszta艂t i zasi臋g polskiego antyklerykalizmu, nale偶y ci膮gle zastanawia膰 si臋 nad obliczem Ko艣cio艂a w Polsce, jego spo艂ecznym przekazem i tym jak jest postrzegany.

Porzu膰my jednak na razie budz膮ce silne emocje w膮tki etyki seksualnej, eklezjalnych medi贸w i miejsca symboli religijnych w przestrzeni publicznej, kt贸re powa偶nie kszta艂tuj膮 obraz instytucji Ko艣cio艂a, i wykorzystuj膮c opublikowany w ostatnim czasie raport KAI, rozwa偶my poruszany na wielu 艂amach problem jego finans贸w.

 

Zamszowe i za艣lubne

Wed艂ug publikacji KAI g艂贸wnym 藕r贸d艂em zarobk贸w ksi臋偶y w Polsce s膮 stypendia mszalne – 鈥瀒ura stolae鈥. Przych贸d z tacy najcz臋艣ciej zasila bowiem bud偶et przeznaczony na utrzymanie samej parafii. Stypendia te to ofiary sk艂adane za pos艂ugi duszpasterskie takie jak 艣luby, pogrzeby i chrzty. Od wszystkich tych przychod贸w pa艅stwo pobiera podatek dochodowy w wysoko艣ci zale偶nej od liczby mieszka艅c贸w parafii, r贸wnie偶 tych niewierz膮cych, co jest ewenementem w skali 艣wiatowej. W 艣wietle europejskich rozwi膮za艅 niepowtarzalne jest natomiast rozliczanie kap艂an贸w z dzia艂a艅 duszpasterskich.

W obliczu kryzysu ekonomicznego i post臋puj膮cej sekularyzacji, przysz艂o艣膰 eklezjalnej kasy jawi si臋 jako wielce niepewna -przekonuj膮 autorzy diagnozy. Sytuacja maj膮tk贸w wielu parafii, zw艂aszcza tych o niewielkim zaludnieniu i ubogich mieszka艅cach, rysuje si臋 wyj膮tkowo mizernie. Z kolei w miastach wi臋kszym zagro偶eniem jest wci膮偶 potwierdzane w statystykach odchodzenie ludzi od Ko艣cio艂a, co r贸wnie偶 przek艂ada si臋 na rozmiar jego zarobk贸w. Ciekawe i niepokoj膮ce zarazem wydaje si臋 tak偶e zr贸偶nicowanie pod wzgl臋dem zamo偶no艣ci polskich parafii. Niekt贸re maj膮 powa偶ne problemy ze zbilansowaniem swoich bud偶et贸w, a zdarza si臋, 偶e konieczne wydatki znacznie przekraczaj膮 dochody.

Bezpodstawne zdaj膮 si臋 zatem zarzuty, jakoby kap艂ani byli zwolnieni od p艂acenia podatk贸w. Wci膮偶 偶ywe w populistycznych has艂ach legendy o nierozliczanych tacach mo偶na niniejszym uzna膰 za godne obalenia.

 

Nieznana twarz Ko艣cio艂a

Trudno wymiernie oceni膰 pieni臋偶n膮 warto艣膰 spo艂ecznej dzia艂alno艣ci, jak膮 prowadzi Ko艣ci贸艂, wyr臋czaj膮c pa艅stwo, ale wyliczenia wskazuj膮, 偶e chodzi o liczby rz臋du miliard贸w z艂otych rocznie. Nie jest to powszechnie znana twarz Ko艣cio艂a. KAI dok艂adnie opisuje wielop艂aszczyznowy zakres dzia艂a艅 Caritas Polska, kt贸ra 鈥瀃鈥 prowadzi 9 308 r贸偶norodnych plac贸wek […]. Udziela pomocy dora藕nej i d艂ugofalowej, materialnej i finansowej鈥 potrzebuj膮cym. Warto艣膰 tej pomocy w roku 2010 wynios艂a niemal 482,5 mln z艂. Dodatkowo spo艂ecznie zaanga偶owane s膮 zakonne zgromadzenia i parafie, spo艣r贸d kt贸rych a偶 95 procent obejmuje opiek膮 chorych.

Ponadto Ko艣ci贸艂 utrzymuje g艂贸wnie z w艂asnego bud偶etu i stosunkowo niewielkich subwencji pa艅stwowych 11 760 zabytk贸w sakralnych, na same remonty przeznaczaj膮c 300-500 mln rocznie. Trudno przeceni膰 wi臋c tak偶e jego wk艂ad w rozw贸j i utrzymanie kultury.

聽鈥濸a艅stwowe dotacje na rzecz Ko艣cio艂a maj膮 w Polsce niepor贸wnywalnie mniejszy wymiar ni偶 w jakimkolwiek przeci臋tnym kraju europejskim鈥 – przeczyta膰 mo偶emy w dokumencie, ale dok艂adnych wylicze艅 ju偶 w nim niestety nie u艣wiadczymy. Najbardziej znacz膮c膮 form膮 tej dotacji jest ustanowiony w PRL Fundusz Ko艣cielny, maj膮cy by膰 rekompensat膮 za zaw艂aszczone w贸wczas przez pa艅stwo maj膮tki ziemskie.

Publikacja raportu, b臋d膮cego pierwsz膮 pr贸b膮 rozliczenia finans贸w polskiego Ko艣cio艂a, nie unikn臋艂a ostrej krytyki. Zarzuca mu si臋 nierzetelno艣膰, przejawiaj膮c膮 si臋 przede wszystkim w niepe艂nych danych dotycz膮cych wsparcia ze strony w艂adzy. Uwaga ta jest celna i uderza w, i tak ju偶 nadw膮tlon膮, wiarygodno艣膰 Ko艣cio艂a, o kt贸r膮 koniecznie nale偶y walczy膰, je艣li 艣wiadczy膰 si臋 chce o Ewangelii. Nie pomaga w tym cz臋ste zaniedbywanie przejrzystego prowadzenia ko艣cielnych bud偶et贸w, do czego, w my艣l prawa kanonicznego, zobligowani s膮 proboszczowie i biskupi.

 

Hojno艣膰 i odpowiedzialno艣膰

W tej kwestii warto wzi膮膰 przyk艂ad z Ko艣cio艂a we Francji, kolebce liberalnej, laickiej, a tak偶e antyklerykalnej my艣li w Europie, kt贸ry, nie tylko zreszt膮 w kwestii finansowania, ma wyj膮tkowo utrudnione zadanie. W my艣l prawa o separacji Ko艣cio艂贸w i Pa艅stwa, kt贸re uchwalono po stuletnim okresie obowi膮zywania napoleo艅skiego konkordatu, Republika, wyzbywszy si臋 wp艂ywu na nominacje ko艣cielnych dostojnik贸w, pozbawi艂a zarazem Ko艣ci贸艂 jakichkolwiek dotacji. Ko艣ci贸艂 katolicki, pozbawiony wi臋kszo艣ci dotychczasowych dochod贸w, musia艂 wi臋c szuka膰 innych sposob贸w na finansowanie swojej dzia艂alno艣ci. I wygl膮da na to, 偶e je znalaz艂.

Z wydanej w zesz艂ym roku przez francuski episkopat 鈥濧nalizy kont diecezjalnych鈥 wynika, 偶e Ko艣ci贸艂 we Francji, gdzie na niedzieln膮 msz臋 przychodzi przeci臋tnie 4,5% obywateli, jest w stanie zapewni膰 sobie 鈥瀞kromne 偶ycie i najwi臋ksze mo偶liwe finansowe zaanga偶owanie w misj臋 ewangeliczn膮鈥. A wszystko przy zachowaniu pe艂nej transparentno艣ci bud偶etu, utrzymywanego wy艂膮cznie z datk贸w wiernych. Zgodnie ze wspomnianym raportem, ka偶da z niezale偶nych finansowo diecezji ma obowi膮zek corocznie publikowa膰 dane dotycz膮ce wszystkich przychod贸w i wydatk贸w. Podobna zasada odnosi si臋 do parafii, kt贸re s膮 tak偶e zobligowane do corocznego odczytywania swych rachunk贸w podczas nabo偶e艅stwa. Roczne dochody francuskiego opiewaj膮 na ok. 800 mln euro. Oko艂o 35% udzia艂 w tej sumie ma tzw. denier de l鈥橢glise, forma dobrowolnego podatku p艂aconego przez wiernych na rzecz parafii. Jego zbieranie jest zawsze poprzedzone kampani膮 informacyjn膮, w kt贸rej wy艂o偶one zostaj膮 plany finansowe ka偶dej z nich. Pozosta艂e pieni膮dze Ko艣ci贸艂 otrzymuje z r贸偶nego rodzaju zbi贸rek i ofiar. Co ciekawe, od roku 1992, kiedy wprowadzono denier, odnotowano wzrost dochod贸w 鈥瀦nacznie przekraczaj膮cy stop臋 inflacji鈥, co autorzy raportu wyja艣niaj膮 鈥瀐ojno艣ci膮 i odpowiedzialno艣ci膮 wiernych鈥. By膰 mo偶e jest ona powodowana ich pewno艣ci膮 co do s艂uszno艣ci wydawania tak hojnie darowanych pieni臋dzy.

 

Nieoczywiste oczywisto艣ci

Sytuacja Ko艣cio艂a we Francji nie jest jednak reprezentatywna dla ca艂ej Europy Zachodniej, tak cz臋sto wrzucanej przez nas do jednego worka z napisem 鈥瀕aicyzacja鈥 i 鈥瀖arginalizacja Ko艣cio艂a鈥. Tymczasem nie do艣膰, 偶e zjawiska te nie post臋puj膮 we wszystkich krajach Zachodu r贸wnomiernie, to w dodatku funkcjonuje tam co najmniej kilka koncepcji kszta艂towania si臋 stosunk贸w na linii Pa艅stwo-Ko艣ci贸艂 i bynajmniej nie wszystkie z nich s膮 dla tego drugiego niekorzystne, tak偶e w warstwie finansowej.

Pierwszym wyr贸偶nikiem jest sama, wydawa艂oby si臋 oczywista, zasada rozdzia艂u Pa艅stwa i Ko艣cio艂a. Trzy kraje 鈥瀠nijnej pi臋tnastki鈥: Wielka Brytania, Dania i Grecja, zapewne w zwi膮zku z narodowym charakterem Ko艣cio艂贸w w tych krajach, w og贸le jej nie wprowadzi艂y. Oznacza to, 偶e nie istnieje 偶adna przeszkoda w przekazywaniu Ko艣cio艂owi publicznych pieni臋dzy. Warto jednak zaznaczy膰, 偶e dotacje bud偶etowe otrzymuj膮 r贸wnie偶 Ko艣cio艂y w katolickich w wi臋kszo艣ci Belgii i Luksemburgu, gdzie pensje duchownym wyp艂aca pa艅stwo.

Cho膰 w innych pa艅stwach UE pa艅stwo jest ostro偶ne w kierowaniu swych wydatk贸w na potrzeby zwi膮zk贸w wyznaniowych, to tak偶e w艣r贸d nich nale偶y wydzieli膰 kilka grup. W Niemczech czy Austrii w艂adza pa艅stwowa pe艂ni funkcj臋 po艣rednika pomi臋dzy Ko艣cio艂em a wiernym. Oznacza to, 偶e datek na rzecz wybranej wsp贸lnoty religijnej (spe艂niaj膮cej kryterium wielko艣ci), mo偶na tam z艂o偶y膰, odpisuj膮c cz臋艣膰 (w Niemczech oko艂o 0,8%) podatku osobistego. Podobnie sytuacja ma si臋 we W艂oszech, gdzie Ko艣cio艂y s膮 w tej procedurze traktowane jako alternatywa dla 艣wieckich organizacji charytatywnych. W Irlandii i Portugalii, istniej膮 natomiast systemy ulg i zwolnie艅 podatkowych dla Ko艣cio艂a katolickiego.

 

Po pierwsze, jawno艣膰

Francuski raport ko艅czy si臋 konkluzj膮, zgodnie z kt贸r膮 Ko艣ci贸艂 powinien 鈥瀓eszcze lepiej informowa膰 praktykuj膮cych i zabiega膰 o niepraktykuj膮cych鈥. Has艂o to warto by艂oby zapewne prze艂o偶y膰 na ojczysty j臋zyk i cz臋艣ciej stosowa膰 je w praktyce. Wok贸艂 ko艣cielnych maj膮tk贸w powstaje bowiem wiele niepotrzebnych mit贸w, zasadzaj膮cych si臋 na braku twardych danych, kt贸re staj膮 si臋 pretekstem do stawiania zarzut贸w i podstaw膮 populistycznych hase艂.

Powodem wci膮偶 stawianych zarzut贸w o uprzywilejowan膮 pozycj臋 finansow膮 Ko艣cio艂a w pa艅stwie, jest przede wszystkim brak jawno艣ci w tej sferze. Ciesz膮, podj臋te z inicjatywy metropolity katowickiego, arcybiskupa Wiktora Skworca, prace nad jednolitymi wytycznymi w tej sferze dla wszystkich polskich parafii. Ciesz膮 tym bardziej, 偶e diagnoza KAI z pewno艣ci膮 nie odpowiada odpowiednio na oczekiwanie koniecznej transparentno艣ci. I cho膰 rozwi膮zania przyj臋te w Niemczech czy Austrii, zwi臋kszaj膮ce kontrol臋 transferu pieni臋dzy od wiernych do kas parafialnych, kusz膮 niekt贸rych, aby przenie艣膰 je na nasz grunt, budz膮 r贸wnie偶 w膮tpliwo艣ci, skutkuj膮 bowiem masowym odchodzeniem wiernych, kt贸rzy nie chc膮, aby ich przynale偶no艣膰 do Ko艣cio艂a wyra偶a艂a si臋 zale偶no艣ci膮 finansow膮. By膰 mo偶e ostatnia propozycja rz膮du, aby sk艂adka ta by艂a fakultatywna i niezwi膮zana bezpo艣rednio z przynale偶no艣ci膮 do danego Ko艣cio艂a, jest w stanie zaradzi膰 temu problemowi…

Bardziej otwarcie nale偶y r贸wnie偶 m贸wi膰 o wk艂adzie Ko艣cio艂a w dzia艂alno艣膰 dobroczynn膮. Takie spo艂ecznie zaanga偶owane oblicze Ko艣cio艂a, kt贸ry nie zatraci艂 wra偶liwo艣ci na najbardziej potrzebuj膮cych, jest cz臋sto pomijane tak偶e przez jego aktywnych cz艂onk贸w. W膮tek otaczania opiek膮 potrzebuj膮cych staje si臋 dzisiaj cz臋stym pretekstem do krytyki Ko艣cio艂a, mo偶e wi臋c warto po艣wi臋ci膰 mu wi臋cej uwagi. Dotyczy przecie偶 istoty jego powo艂ania.

 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij