Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Mamona w s┼éu┼╝bie o┼étarza

ilustr. Olga Micińska

Na ┼Ťwiat┼éach zatrzymuje si─Ö luksusowy samoch├│d. Dwoje ubogich dzieci myje okna limuzyny. Czyjej? S─ůdzi─ç by mo┼╝na, ┼╝e w┼éa┼Ťcicielem jest bogaty biznesmen, polityk, a mo┼╝e nawet szef mafii. Oczom widza ukazuje si─Ö wn─Ötrze samochodu, wype┼énione opas┼éym cia┼éem odzianym w czer┼ä. Rozmowa telefoniczna, jak─ů prowadzi pasa┼╝er, dotyczy kosmicznych sum. S┼éyszymy czu┼ée s┼éowa: ÔÇ×tak, Tadziu, tak 10 milion├│wÔÇŁ. Najistotniejszym jednak akcentem jest koloratka, ┼Ťwiadcz─ůca o to┼╝samo┼Ťci tajemniczej persony. Mamy wi─Öc do czynienia z ksi─Ödzem katolickim – biznesmenem, politykiem i mafioso w jednej osobie, kt├│ry wr─Öcza dzieciom wyj─Öty z imponuj─ůcego pliku banknot├│w stuz┼éotowych ┼Ťwi─Öty obrazek.

Kto jeszcze nie rozpozna┼é przedstawionego motywu, przypomnie─ç powinien sobie ostatni─ů kampani─Ö wyborcz─ů i spot nowopowsta┼éej partii, kt├│rej jednym z naczelnych hase┼é jest skrajny antyklerykalizm. Spot ten, ra┼╝─ůcy swym populizmem, jest niestety reprezentatywnym przyk┼éadem retoryki ugrupowania Janusza Palikota, kt├│rego nieoczekiwane 10 procentowe poparcie sta┼éo si─Ö wyrazem nastroj├│w spo┼éecznych i, jednocze┼Ťnie, powa┼╝nym ostrze┼╝eniem dla Ko┼Ťcio┼éa, wci─ů┼╝ prze┼Ťwiadczonego o swojej silnej pozycji i znacz─ůcych wp┼éywach.

Jednoznaczna wymowa nagrania skupia si─Ö na braku spo┼éecznej wra┼╝liwo┼Ťci kleru, kt├│ra wi─ů┼╝e si─Ö z jego rzekomo znakomit─ů sytuacj─Ö maj─ůtkow─ů. Stawia zatem zarzut porzucenia idea┼é├│w i hipokryzji oficjelom ko┼Ťcielnym, kt├│rzy g┼éosz─ů jednocze┼Ťnie mi┼éo┼Ť─ç bli┼║nich i ub├│stwo. Rzeczywisto┼Ť─ç jest znacz─ůco inna i zdecydowanie bardziej z┼éo┼╝ona, ni┼╝ ta ukazana w spocie, ale, bior─ůc pod uwag─Ö kszta┼ét i zasi─Ög polskiego antyklerykalizmu, nale┼╝y ci─ůgle zastanawia─ç si─Ö nad obliczem Ko┼Ťcio┼éa w Polsce, jego spo┼éecznym przekazem i tym jak jest postrzegany.

Porzu─çmy jednak na razie budz─ůce silne emocje w─ůtki etyki seksualnej, eklezjalnych medi├│w i miejsca symboli religijnych w przestrzeni publicznej, kt├│re powa┼╝nie kszta┼étuj─ů obraz instytucji Ko┼Ťcio┼éa, i wykorzystuj─ůc opublikowany w ostatnim czasie raport KAI, rozwa┼╝my poruszany na wielu ┼éamach problem jego finans├│w.

 

Zamszowe i za┼Ťlubne

Wed┼éug publikacji KAI g┼é├│wnym ┼║r├│d┼éem zarobk├│w ksi─Ö┼╝y w Polsce s─ů stypendia mszalne – ÔÇ×iura stolaeÔÇŁ. Przych├│d z tacy najcz─Ö┼Ťciej zasila bowiem bud┼╝et przeznaczony na utrzymanie samej parafii. Stypendia te to ofiary sk┼éadane za pos┼éugi duszpasterskie takie jak ┼Ťluby, pogrzeby i chrzty. Od wszystkich tych przychod├│w pa┼ästwo pobiera podatek dochodowy w wysoko┼Ťci zale┼╝nej od liczby mieszka┼äc├│w parafii, r├│wnie┼╝ tych niewierz─ůcych, co jest ewenementem w skali ┼Ťwiatowej. W ┼Ťwietle europejskich rozwi─ůza┼ä niepowtarzalne jest natomiast rozliczanie kap┼éan├│w z dzia┼éa┼ä duszpasterskich.

W obliczu kryzysu ekonomicznego i post─Öpuj─ůcej sekularyzacji, przysz┼éo┼Ť─ç eklezjalnej kasy jawi si─Ö jako wielce niepewna -przekonuj─ů autorzy diagnozy. Sytuacja maj─ůtk├│w wielu parafii, zw┼éaszcza tych o niewielkim zaludnieniu i ubogich mieszka┼äcach, rysuje si─Ö wyj─ůtkowo mizernie. Z kolei w miastach wi─Ökszym zagro┼╝eniem jest wci─ů┼╝ potwierdzane w statystykach odchodzenie ludzi od Ko┼Ťcio┼éa, co r├│wnie┼╝ przek┼éada si─Ö na rozmiar jego zarobk├│w. Ciekawe i niepokoj─ůce zarazem wydaje si─Ö tak┼╝e zr├│┼╝nicowanie pod wzgl─Ödem zamo┼╝no┼Ťci polskich parafii. Niekt├│re maj─ů powa┼╝ne problemy ze zbilansowaniem swoich bud┼╝et├│w, a zdarza si─Ö, ┼╝e konieczne wydatki znacznie przekraczaj─ů dochody.

Bezpodstawne zdaj─ů si─Ö zatem zarzuty, jakoby kap┼éani byli zwolnieni od p┼éacenia podatk├│w. Wci─ů┼╝ ┼╝ywe w populistycznych has┼éach legendy o nierozliczanych tacach mo┼╝na niniejszym uzna─ç za godne obalenia.

 

Nieznana twarz Ko┼Ťcio┼éa

Trudno wymiernie oceni─ç pieni─Ö┼╝n─ů warto┼Ť─ç spo┼éecznej dzia┼éalno┼Ťci, jak─ů prowadzi Ko┼Ťci├│┼é, wyr─Öczaj─ůc pa┼ästwo, ale wyliczenia wskazuj─ů, ┼╝e chodzi o liczby rz─Ödu miliard├│w z┼éotych rocznie. Nie jest to powszechnie znana twarz Ko┼Ťcio┼éa. KAI dok┼éadnie opisuje wielop┼éaszczyznowy zakres dzia┼éa┼ä Caritas Polska, kt├│ra ÔÇ×[ÔÇŽ] prowadzi 9 308 r├│┼╝norodnych plac├│wek […]. Udziela pomocy dora┼║nej i d┼éugofalowej, materialnej i finansowejÔÇŁ potrzebuj─ůcym. Warto┼Ť─ç tej pomocy w roku 2010 wynios┼éa niemal 482,5 mln z┼é. Dodatkowo spo┼éecznie zaanga┼╝owane s─ů zakonne zgromadzenia i parafie, spo┼Ťr├│d kt├│rych a┼╝ 95 procent obejmuje opiek─ů chorych.

Ponadto Ko┼Ťci├│┼é utrzymuje g┼é├│wnie z w┼éasnego bud┼╝etu i stosunkowo niewielkich subwencji pa┼ästwowych 11 760 zabytk├│w sakralnych, na same remonty przeznaczaj─ůc 300-500 mln rocznie. Trudno przeceni─ç wi─Öc tak┼╝e jego wk┼éad w rozw├│j i utrzymanie kultury.

┬áÔÇ×Pa┼ästwowe dotacje na rzecz Ko┼Ťcio┼éa maj─ů w Polsce niepor├│wnywalnie mniejszy wymiar ni┼╝ w jakimkolwiek przeci─Ötnym kraju europejskimÔÇŁ – przeczyta─ç mo┼╝emy w dokumencie, ale dok┼éadnych wylicze┼ä ju┼╝ w nim niestety nie u┼Ťwiadczymy. Najbardziej znacz─ůc─ů form─ů tej dotacji jest ustanowiony w PRL Fundusz Ko┼Ťcielny, maj─ůcy by─ç rekompensat─ů za zaw┼éaszczone w├│wczas przez pa┼ästwo maj─ůtki ziemskie.

Publikacja raportu, b─Öd─ůcego pierwsz─ů pr├│b─ů rozliczenia finans├│w polskiego Ko┼Ťcio┼éa, nie unikn─Ö┼éa ostrej krytyki. Zarzuca mu si─Ö nierzetelno┼Ť─ç, przejawiaj─ůc─ů si─Ö przede wszystkim w niepe┼énych danych dotycz─ůcych wsparcia ze strony w┼éadzy. Uwaga ta jest celna i uderza w, i tak ju┼╝ nadw─ůtlon─ů, wiarygodno┼Ť─ç Ko┼Ťcio┼éa, o kt├│r─ů koniecznie nale┼╝y walczy─ç, je┼Ťli ┼Ťwiadczy─ç si─Ö chce o Ewangelii. Nie pomaga w tym cz─Öste zaniedbywanie przejrzystego prowadzenia ko┼Ťcielnych bud┼╝et├│w, do czego, w my┼Ťl prawa kanonicznego, zobligowani s─ů proboszczowie i biskupi.

 

Hojno┼Ť─ç i odpowiedzialno┼Ť─ç

W tej kwestii warto wzi─ů─ç przyk┼éad z Ko┼Ťcio┼éa we Francji, kolebce liberalnej, laickiej, a tak┼╝e antyklerykalnej my┼Ťli w Europie, kt├│ry, nie tylko zreszt─ů w kwestii finansowania, ma wyj─ůtkowo utrudnione zadanie. W my┼Ťl prawa o separacji Ko┼Ťcio┼é├│w i Pa┼ästwa, kt├│re uchwalono po stuletnim okresie obowi─ůzywania napoleo┼äskiego konkordatu, Republika, wyzbywszy si─Ö wp┼éywu na nominacje ko┼Ťcielnych dostojnik├│w, pozbawi┼éa zarazem Ko┼Ťci├│┼é jakichkolwiek dotacji. Ko┼Ťci├│┼é katolicki, pozbawiony wi─Ökszo┼Ťci dotychczasowych dochod├│w, musia┼é wi─Öc szuka─ç innych sposob├│w na finansowanie swojej dzia┼éalno┼Ťci. I wygl─ůda na to, ┼╝e je znalaz┼é.

Z wydanej w zesz┼éym roku przez francuski episkopat ÔÇ×Analizy kont diecezjalnychÔÇŁ wynika, ┼╝e Ko┼Ťci├│┼é we Francji, gdzie na niedzieln─ů msz─Ö przychodzi przeci─Ötnie 4,5% obywateli, jest w stanie zapewni─ç sobie ÔÇ×skromne ┼╝ycie i najwi─Öksze mo┼╝liwe finansowe zaanga┼╝owanie w misj─Ö ewangeliczn─ůÔÇŁ. A wszystko przy zachowaniu pe┼énej transparentno┼Ťci bud┼╝etu, utrzymywanego wy┼é─ůcznie z datk├│w wiernych. Zgodnie ze wspomnianym raportem, ka┼╝da z niezale┼╝nych finansowo diecezji ma obowi─ůzek corocznie publikowa─ç dane dotycz─ůce wszystkich przychod├│w i wydatk├│w. Podobna zasada odnosi si─Ö do parafii, kt├│re s─ů tak┼╝e zobligowane do corocznego odczytywania swych rachunk├│w podczas nabo┼╝e┼ästwa. Roczne dochody francuskiego opiewaj─ů na ok. 800 mln euro. Oko┼éo 35% udzia┼é w tej sumie ma tzw. denier de lÔÇÖEglise, forma dobrowolnego podatku p┼éaconego przez wiernych na rzecz parafii. Jego zbieranie jest zawsze poprzedzone kampani─ů informacyjn─ů, w kt├│rej wy┼éo┼╝one zostaj─ů plany finansowe ka┼╝dej z nich. Pozosta┼ée pieni─ůdze Ko┼Ťci├│┼é otrzymuje z r├│┼╝nego rodzaju zbi├│rek i ofiar. Co ciekawe, od roku 1992, kiedy wprowadzono denier, odnotowano wzrost dochod├│w ÔÇ×znacznie przekraczaj─ůcy stop─Ö inflacjiÔÇŁ, co autorzy raportu wyja┼Ťniaj─ů ÔÇ×hojno┼Ťci─ů i odpowiedzialno┼Ťci─ů wiernychÔÇŁ. By─ç mo┼╝e jest ona powodowana ich pewno┼Ťci─ů co do s┼éuszno┼Ťci wydawania tak hojnie darowanych pieni─Ödzy.

 

Nieoczywiste oczywisto┼Ťci

Sytuacja Ko┼Ťcio┼éa we Francji nie jest jednak reprezentatywna dla ca┼éej Europy Zachodniej, tak cz─Östo wrzucanej przez nas do jednego worka z napisem ÔÇ×laicyzacjaÔÇŁ i ÔÇ×marginalizacja Ko┼Ťcio┼éaÔÇŁ. Tymczasem nie do┼Ť─ç, ┼╝e zjawiska te nie post─Öpuj─ů we wszystkich krajach Zachodu r├│wnomiernie, to w dodatku funkcjonuje tam co najmniej kilka koncepcji kszta┼étowania si─Ö stosunk├│w na linii Pa┼ästwo-Ko┼Ťci├│┼é i bynajmniej nie wszystkie z nich s─ů dla tego drugiego niekorzystne, tak┼╝e w warstwie finansowej.

Pierwszym wyr├│┼╝nikiem jest sama, wydawa┼éoby si─Ö oczywista, zasada rozdzia┼éu Pa┼ästwa i Ko┼Ťcio┼éa. Trzy kraje ÔÇ×unijnej pi─ÖtnastkiÔÇŁ: Wielka Brytania, Dania i Grecja, zapewne w zwi─ůzku z narodowym charakterem Ko┼Ťcio┼é├│w w tych krajach, w og├│le jej nie wprowadzi┼éy. Oznacza to, ┼╝e nie istnieje ┼╝adna przeszkoda w przekazywaniu Ko┼Ťcio┼éowi publicznych pieni─Ödzy. Warto jednak zaznaczy─ç, ┼╝e dotacje bud┼╝etowe otrzymuj─ů r├│wnie┼╝ Ko┼Ťcio┼éy w katolickich w wi─Ökszo┼Ťci Belgii i Luksemburgu, gdzie pensje duchownym wyp┼éaca pa┼ästwo.

Cho─ç w innych pa┼ästwach UE pa┼ästwo jest ostro┼╝ne w kierowaniu swych wydatk├│w na potrzeby zwi─ůzk├│w wyznaniowych, to tak┼╝e w┼Ťr├│d nich nale┼╝y wydzieli─ç kilka grup. W Niemczech czy Austrii w┼éadza pa┼ästwowa pe┼éni funkcj─Ö po┼Ťrednika pomi─Ödzy Ko┼Ťcio┼éem a wiernym. Oznacza to, ┼╝e datek na rzecz wybranej wsp├│lnoty religijnej (spe┼éniaj─ůcej kryterium wielko┼Ťci), mo┼╝na tam z┼éo┼╝y─ç, odpisuj─ůc cz─Ö┼Ť─ç (w Niemczech oko┼éo 0,8%) podatku osobistego. Podobnie sytuacja ma si─Ö we W┼éoszech, gdzie Ko┼Ťcio┼éy s─ů w tej procedurze traktowane jako alternatywa dla ┼Ťwieckich organizacji charytatywnych. W Irlandii i Portugalii, istniej─ů natomiast systemy ulg i zwolnie┼ä podatkowych dla Ko┼Ťcio┼éa katolickiego.

 

Po pierwsze, jawno┼Ť─ç

Francuski raport ko┼äczy si─Ö konkluzj─ů, zgodnie z kt├│r─ů Ko┼Ťci├│┼é powinien ÔÇ×jeszcze lepiej informowa─ç praktykuj─ůcych i zabiega─ç o niepraktykuj─ůcychÔÇŁ. Has┼éo to warto by┼éoby zapewne prze┼éo┼╝y─ç na ojczysty j─Özyk i cz─Ö┼Ťciej stosowa─ç je w praktyce. Wok├│┼é ko┼Ťcielnych maj─ůtk├│w powstaje bowiem wiele niepotrzebnych mit├│w, zasadzaj─ůcych si─Ö na braku twardych danych, kt├│re staj─ů si─Ö pretekstem do stawiania zarzut├│w i podstaw─ů populistycznych hase┼é.

Powodem wci─ů┼╝ stawianych zarzut├│w o uprzywilejowan─ů pozycj─Ö finansow─ů Ko┼Ťcio┼éa w pa┼ästwie, jest przede wszystkim brak jawno┼Ťci w tej sferze. Ciesz─ů, podj─Öte z inicjatywy metropolity katowickiego, arcybiskupa Wiktora Skworca, prace nad jednolitymi wytycznymi w tej sferze dla wszystkich polskich parafii. Ciesz─ů tym bardziej, ┼╝e diagnoza KAI z pewno┼Ťci─ů nie odpowiada odpowiednio na oczekiwanie koniecznej transparentno┼Ťci. I cho─ç rozwi─ůzania przyj─Öte w Niemczech czy Austrii, zwi─Ökszaj─ůce kontrol─Ö transferu pieni─Ödzy od wiernych do kas parafialnych, kusz─ů niekt├│rych, aby przenie┼Ť─ç je na nasz grunt, budz─ů r├│wnie┼╝ w─ůtpliwo┼Ťci, skutkuj─ů bowiem masowym odchodzeniem wiernych, kt├│rzy nie chc─ů, aby ich przynale┼╝no┼Ť─ç do Ko┼Ťcio┼éa wyra┼╝a┼éa si─Ö zale┼╝no┼Ťci─ů finansow─ů. By─ç mo┼╝e ostatnia propozycja rz─ůdu, aby sk┼éadka ta by┼éa fakultatywna i niezwi─ůzana bezpo┼Ťrednio z przynale┼╝no┼Ťci─ů do danego Ko┼Ťcio┼éa, jest w stanie zaradzi─ç temu problemowi…

Bardziej otwarcie nale┼╝y r├│wnie┼╝ m├│wi─ç o wk┼éadzie Ko┼Ťcio┼éa w dzia┼éalno┼Ť─ç dobroczynn─ů. Takie spo┼éecznie zaanga┼╝owane oblicze Ko┼Ťcio┼éa, kt├│ry nie zatraci┼é wra┼╝liwo┼Ťci na najbardziej potrzebuj─ůcych, jest cz─Östo pomijane tak┼╝e przez jego aktywnych cz┼éonk├│w. W─ůtek otaczania opiek─ů potrzebuj─ůcych staje si─Ö dzisiaj cz─Östym pretekstem do krytyki Ko┼Ťcio┼éa, mo┼╝e wi─Öc warto po┼Ťwi─Öci─ç mu wi─Öcej uwagi. Dotyczy przecie┼╝ istoty jego powo┼éania.

 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś