Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Lubi─Ö je┼Ť─ç surowe filmy

Nie wiem, czy filmy Urszuli Antoniak to dobre kino. Wi─ů┼╝e mnie z nimi zbyt silna osobista relacja, ┼╝ebym m├│g┼é rzetelnie i uczciwie to oceni─ç. Tym gor─Öcej zach─Öcam do zapoznania si─Ö z nimi i skonfrontowania ich z w┼éasn─ů wra┼╝liwo┼Ťci─ů.

ilustr.: Karolina Niedzielska

ilustr.: Karolina Niedzielska


Do filmu ÔÇ×Nic osobistegoÔÇŁ wracam po niemal pi─Öciu latach. Dzi┼Ť widz─Ö, ┼╝e jest to film niedojrza┼éy, momentami nieporadny. Zapami─Ötane przeze mnie d┼éugie i powolne uj─Öcia okazuj─ů si─Ö kr├│tsze, ni┼╝ przypuszcza┼éem. Wci─ů┼╝ jednak porusza mnie to, co poruszy┼éo mnie, kiedy ogl─ůda┼éem go po raz pierwszy. Spok├│j, oszcz─Ödno┼Ť─ç s┼é├│w, szerokie, otwarte przestrzenie i niema egzaltacja w portretowaniu blisko┼Ťci pomi─Ödzy postaciami.
Urszula Antoniak pochodzi z Cz─Östochowy, uko┼äczy┼éa Wydzia┼é Radia i Telewizji Uniwersytetu ┼Ül─ůskiego, a p├│┼║niej Holendersk─ů Akademi─Ö Filmow─ů w Amsterdamie (NFTA). Do Holandii wyemigrowa┼éa niemal trzydzie┼Ťci lat temu, dzi┼Ť sama o sobie m├│wi, ┼╝e jest amsterdamk─ů. Jej filmy s─ů g┼é─Öboko osobiste, pe┼éne surowej wra┼╝liwo┼Ťci i cz─Östo poruszaj─ů w─ůtki autobiograficzne. Ascetyczna forma przejawia si─Ö nie tylko w oszcz─Ödnym u┼╝ywaniu s┼é├│w, ale i w d┼éugo┼Ťci film├│w ÔÇô ┼╝adna z produkcji Urszuli Antoniak nie trwa d┼éu┼╝ej ni┼╝ 90 minut.
Pierwszy pe┼énometra┼╝owy film, kt├│ry nakr─Öci┼éa, to wspomniane ÔÇ×Nic osobistegoÔÇŁ (2009), bardzo pozytywnie odebrane na festiwalu w Locarno. Jest to opowie┼Ť─ç o samotno┼Ťci, na kt├│r─ů brakuje s┼éowa w j─Özyku polskim. Nie chodzi bowiem o loneliness, samotno┼Ť─ç┬ározpatrywan─ů negatywnie, rozumian─ů jako niezaspokojon─ů potrzeb─Ö, a raczej o solitude, samotno┼Ť─ç po┼╝─ůdan─ů, potrzebn─ů, konstruktywn─ů. Poznajemy w takiej samotno┼Ťci g┼é├│wn─ů bohaterk─Ö, w roli doskonale obsadzonej przez Lotte Verbeek, oraz jej przypadkowego towarzysza, w kt├│rego wcieli┼é si─Ö Stephen Rea.
Dwa lata p├│┼║niej ukaza┼é si─Ö duszny, mro┼╝─ůcy ÔÇ×Code BlueÔÇŁ. Sceneria filmu to sterylne, pozbawione ┼╝ycia szpitalne korytarze z pierwszoplanow─ů rol─ů Bien de Moor, wcielaj─ůc─ů si─Ö w piel─Ögniark─Ö Marian. Tytu┼éowe code blue to termin u┼╝ywany w medycynie, oznaczaj─ůcy zagro┼╝enie ┼Ťmierci─ů pacjentki i konieczno┼Ť─ç podj─Öcia natychmiastowej reanimacji, co bardzo dok┼éadnie┬áodpowiada uczuciom, kt├│re pojawiaj─ů si─Ö podczas seansu. ÔÇ×Code BlueÔÇŁ jest filmem o ┼Ťmierci, samotno┼Ťci (tu nacechowanej jednoznacznie negatywnie), po┼╝─ůdaniu. Lodowaty ┼Ťwiat Marian nieprzyjemnie obchodzi si─Ö z widzem, zmusza do ogl─ůdania rzeczy, na kt├│re nie mamy ochoty, i prze┼╝ywania uczu─ç, kt├│rych nie chcemy prze┼╝ywa─ç. I w┼éa┼Ťnie z tego powodu chcia┼ébym do obejrzenia ÔÇ×Code BlueÔÇŁ zach─Öci─ç.
ÔÇ×Nic osobistegoÔÇŁ i ÔÇ×Code BlueÔÇŁ mo┼╝na czyta─ç jako gr─Ö Erosa i Tanatosa. Anne z ÔÇ×Niczego osobistegoÔÇŁ w pierwszej scenie porzuca swoje dotychczasowe ┼╝ycie, pozbywa si─Ö wszystkich przedmiot├│w, kt├│re mog┼éyby je przypomina─ç, i decyduje si─Ö wyruszy─ç w drog─Ö. I cho─ç bez w─ůtpienia ucieka od ludzi, to ucieka w poszukiwaniu ┼╗ycia. Przeciwnie Marian, nieustannie obcuj─ůca ze ┼Ťmierci─ů i umieraniem, kt├│r─ů kieruj─ů bardzo brutalne, jednoznacznie autodestrukcyjne pop─Ödy. Oba te filmy odzwierciedlaj─ů do┼Ťwiadczenia re┼╝yserki zwi─ůzane z prze┼╝ywaniem ┼Ťmierci bliskich jej os├│b, holendersk─ů┬ásterylno┼Ťci─ů emocjonaln─ů w obliczu takich sytuacji i oczyszczaniem ┼╝ycia oraz rozpoczynaniem go na nowo.
W 2014 roku premier─Ö mia┼é pierwszy z film├│w Urszuli Antoniak, kt├│ry szerokim echem odbi┼é si─Ö w Polsce ÔÇô ÔÇ×Strefa nago┼ŤciÔÇŁ. Je┼╝eli mieliby┼Ťmy traktowa─ç jej trzy produkcje jako trylogi─Ö, pop─Öd do ┼╝ycia i instynkt ┼Ťmierci dope┼éni┼éaby mi┼éo┼Ť─ç w g┼é─Öboko analitycznej, intelektualnej formie. Niemy erotyk opowiada o uwodzicielskiej relacji dw├│ch pi─Ötnastolatek, ukazanej jako gra spojrze┼ä i gest├│w w walce o w┼éadz─Ö. Bardzo powolne uj─Öcia, nie-miejsca, w kt├│rych Antoniak z upodobaniem umieszcza bohater├│w swoich film├│w, takie jak zat┼éoczone tramwaje czy wagony metra, stanowi─ů tu t┼éo dla wszystkich delikatnych gest├│w i niewerbalnych komunikat├│w, kt├│rymi porozumiewaj─ů si─Ö bohaterki. Ogl─ůdaj─ůc ÔÇ×Stref─Ö nago┼ŤciÔÇŁ w kinie, mia┼éem wra┼╝enie, ┼╝e ogl─ůdam metonimi─Ö pornografii. W niemym, napi─Ötym filmie, w kt├│rym ka┼╝dy drobny szczeg├│┼é mo┼╝e co┼Ť znaczy─ç, zdj─Öcie z w┼éos├│w chustki budzi znacznie wi─Öcej emocji ni┼╝ ukazywana wprost nago┼Ť─ç, kt├│rej w filmie nie brakuje. My┼Ťl─Ö, ┼╝e w tym w┼éa┼Ťnie kryje si─Ö wyj─ůtkowo┼Ť─ç┬áÔÇ×Strefy nago┼ŤciÔÇŁ ÔÇô w przekraczaniu granic, w kt├│rych tradycyjnie rozpatrujemy intymno┼Ť─ç, w przedstawieniu uwodzenia jako pojedynku estetycznego, kt├│rego bieguny mog─ů bardzo szybko zamieni─ç si─Ö miejscami. ÔÇ×To nie kto┼Ť nas uwodzi, to my sami siebie uwodzimyÔÇŁ, jak uj─Ö┼éa to re┼╝yserka w jednym z wywiad├│w.
Ostatni film Urszuli Antoniak ÔÇô ÔÇ×Pomi─Ödzy s┼éowamiÔÇŁ wejdzie do kin w lutym przysz┼éego┬ároku. Jest to pierwsza produkcja re┼╝yserki, w kt├│rej w roli pierwszoplanowej zosta┼é obsadzony m─Ö┼╝czyzna (Jakub Giersza┼é); co wi─Öcej, kobiety, poza fantomow─ů kelnerk─ů gran─ů przez Justyn─Ö┬áWasilewsk─ů, s─ů w nim niemal nieobecne. ÔÇ×Pomi─Ödzy s┼éowamiÔÇŁ to z jednej strony obraz aktualny politycznie, zadaj─ůcy pytania o kategorie narodowo┼Ťci, to┼╝samo┼Ťci i ojczyzny na tle imigracji z ogarni─Ötych polityczn─ů zawieruch─ů kraj├│w Afryki P├│┼énocnej i Bliskiego Wschodu. Z drugiej za┼Ť, jak stwierdzi┼éa sama re┼╝yserka, to dla niej film najbardziej osobisty, odwo┼éuj─ůcy si─Ö do jej w┼éasnych do┼Ťwiadcze┼ä emigracji do Holandii w latach 80., mierzenia si─Ö ze swoim pochodzeniem i obietnic─ů┬ázwan─ů integracj─ů lub asymilacj─ů. W filmie obserwujemy Michaela, m┼éodego prawnika mieszkaj─ůcego w Berlinie, p┼éynnie przechodz─ůcego z j─Özyka polskiego na niemiecki. W jego┬á┼╝yciu niespodziewanie pojawia si─Ö ojciec, kt├│rego nigdy nie pozna┼é (Andrzej Chyra). Relacj─Ö m─Ö┼╝czyzn b─Ödzie wyznacza─ç gorzka mieszanka cech sk┼éadaj─ůcych si─Ö na archetyp m─Ösko┼Ťci w naszej kulturze: niedob├│r empatii, niezdolno┼Ť─ç do okazywania uczu─ç czy zrozumienia w┼éasnych emocji.
Nie wiem, czy filmy Urszuli Antoniak to dobre kino. Wi─ů┼╝e mnie z nimi zbyt silna osobista relacja, ┼╝ebym m├│g┼é rzetelnie to oceni─ç. Czuj─Ö jednak pokrewie┼ästwo wra┼╝liwo┼Ťci i aktualno┼Ť─ç poruszanych przez re┼╝yserk─Ö temat├│w w moim w┼éasnym ┼╝yciu. I cho─ç filmy nie daj─ů odpowiedzi na ┼╝adne pytania, pozwalaj─ů g┼é─Öboko i szczerze prze┼╝y─ç nagromadzone uczucia, kiedy s┼éuchamy opowie┼Ťci, kt├│re zwykle sami opowiadamy. Je┼╝eli wi─Öc pobie┼╝ne opisy przytoczonych produkcji budz─ů niedosyt, a wizja oszcz─Ödnego w s┼éowach, surowego kina nie wywo┼éuje w czytelniku znudzenia czy przera┼╝enia, zach─Öcam do skorzystania z zaproszenia i zanurzenia┬ási─Ö w ┼Ťwiatach stworzonych przez Urszul─Ö Antoniak.
***
Pozosta┼ée teksty z┬ábie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç┬átutaj.
***
Polecamy tak┼╝e:

Mi─Ösem w ekran

Van Gogh! To ten, co sobie obci─ů┼é ucho!

Teoria wolno┼Ťci. ÔÇ×PowidokiÔÇŁ Andrzeja Wajdy

Cz┼éowiek – persona non grata. ÔÇ×Ja, Daniel BlakeÔÇŁ Kena Loacha

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś