Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Libera: ┼Üwiadomo┼Ť─ç s┼éuchania

R├│┼╝nice w jako┼Ťci d┼║wi─Öku rzadko podlegaj─ů refleksji. Mo┼╝e dlatego ┼éatwiej podlegamy d┼║wi─Ökowym manipulacjom?

ÔÇ×P┼éukanie uchaÔÇŁ, C.E. Shoemaker, ÔÇ×The Ear; its Diseases and Injuries and their TreatmentÔÇŁ, Breading 1879


W filmie ÔÇ×NieodwracalneÔÇŁ pojawiaj─ů si─Ö fale d┼║wi─Ökowe, kt├│re s─ů poni┼╝ej s┼éyszalno┼Ťci, a jednak oddzia┼éuj─ů na widza. Dzi─Öki temu prze┼╝ywa on d┼║wi─Ökowo stany, kt├│rych na co dzie┼ä nie mo┼╝e do┼Ťwiadczy─ç.
Z Micha┼éem Liber─ů rozmawia Pawe┼é Andryszczyk. Jest to skr├│cony zapis wywiadu, kt├│ry ukaza┼é si─Ö w najnowszym papierowym numerze naszego kwartalnika, zatytu┼éowanego ÔÇ×Niemoc pomocyÔÇŁ, kt├│ry jest dost─Öpny m.in. w prenumeracie.
 
Czy umiemy s┼éucha─ç muzyki? Wi─Ökszo┼Ť─ç tego, co na co dzie┼ä dociera do naszych uszu, stanowi t┼éo r├│┼╝nych sytuacji, na przyk┼éad mi┼éej kolacji albo zakup├│w w galerii handlowej. Mam wra┼╝enie, ┼╝e niewielu z nas ┼Ťwiadomie odbiera muzyk─Ö i d┼║wi─Ök. Nie ubolewasz nad kondycj─ů tego, czego ludzie s┼éuchaj─ů i jak s┼éuchaj─ů?
Nie. Ludzie s┼éuchaj─ů na tysi─ůce sposob├│w, a tradycja ubolewania dowarto┼Ťciowuje tylko kilka z nich. To naprawd─Ö nie jest bol─ůczka wsp├│┼éczesno┼Ťci, ┼╝e ludzie wol─ů s┼éucha─ç Lady Gagi ni┼╝ Helmuta Lachenmanna. Dlaczego zreszt─ů mia┼éoby by─ç inaczej? Bo ten drugi s─ůdzi, ┼╝e komponuje bardziej wyrafinowane rzeczy?
By┼ébym bardzo ostro┼╝ny wobec takich wykluczaj─ůcych tez, ┼╝e ludzie nie umiej─ů s┼éucha─ç.
Mo┼╝na naturalnie sp─Ödzi─ç ca┼ée ┼╝ycie, s─ůdz─ůc, ┼╝e s┼éucha si─Ö wy┼é─ůcznie Lachenmanna, ale to nie pow├│d, ┼╝eby ignorowa─ç inn─ů muzyk─Ö i inne sposoby s┼éuchania. Muzyka rozrywkowa, to znaczy ta, kt├│rej s┼éuchamy na co dzie┼ä ÔÇô czy tego chcemy, czy nie ÔÇô ujawnia inne rodzaje s┼éuchania, kt├│re my jako s┼éuchacze rozwijamy, a czasem opanowujemy do perfekcji. Dlaczego one nie mia┼éyby by─ç r├│wnorz─Ödnie traktowane i analizowane? Warto u┼Ťwiadomi─ç sobie, w jaki spos├│b s┼éuchamy, gdzie s┼éuchamy, co do nas tak naprawd─Ö dociera, a co nie.
 
S┼éuchamy wi─Öcej ni┼╝ kiedykolwiek wcze┼Ťniej. Ludzie s─ů w stanie zrezygnowa─ç z jako┼Ťci na rzecz dost─Öpno┼Ťci, s┼éuchaj─ů cho─çby na telefonach kom├│rkowych przez ma┼éy g┼éo┼Ťnik. Ale czy nie ignorujemy w ten spos├│b muzyki? Czy nie jest to brak szacunku do artyst├│w?
Rzeczywi┼Ťcie w tej chwili zazwyczaj s┼éuchamy muzyki w o wiele gorszej jako┼Ťci, ni┼╝ s┼éuchali┼Ťmy jej nawet dziesi─Ö─ç, pi─Ötna┼Ťcie lat temu. Paradoksalnie, p┼éyty produkuje si─Ö na najdro┼╝szym sprz─Öcie studyjnym i doprowadza do niesamowitej jako┼Ťci, ale potem zabiera si─Ö to wszystko na laptopowe g┼éo┼Ťniki i pr├│buje zmasterowa─ç tak, ┼╝eby efekt ko┼äcowy odtwarzany w mp3 na telefonie kom├│rkowym nie brzmia┼é ┼╝a┼éo┼Ťnie. R├│┼╝nice w jako┼Ťci d┼║wi─Öku i id─ůce za nimi odmienne rodzaje s┼éuchania faktycznie rzadko kiedy podlegaj─ů refleksji. I mo┼╝e w zwi─ůzku z tym ┼éatwiej podlegamy d┼║wi─Ökowym manipulacjom?
 
Na czym one polegaj─ů?
Na wyk┼éadach czy spotkaniach ze studentami przywo┼éuj─Ö dwa najprostsze przyk┼éady, kt├│re dla mnie osobi┼Ťcie s─ů bardzo sugestywne. Pierwszy przyk┼éad jest zwi─ůzany z histori─ů reklam w polskiej telewizji. Na pocz─ůtku tak zwanej wolnej Polski reklamy by┼éy po prostu g┼éo┼Ťniejsze ni┼╝ pozosta┼ée programy, wi─Öc wprowadzono regulacj─Ö, kt├│ra zabrania┼éa podwy┼╝szania g┼éo┼Ťno┼Ťci. I co si─Ö sta┼éo?
Producenci muzyczni, kt├│rzy zajmowali si─Ö reklamami, znale┼║li wiele bardzo prostych sposob├│w na to, ┼╝eby jednak ten przekaz d┼║wi─Ökowy odr├│┼╝ni─ç ÔÇô kompresowa─ç, podwy┼╝sza─ç wysokie cz─Östotliwo┼Ťci. Te proste dla producent├│w d┼║wi─Ökowych triki sprawiaj─ů, ┼╝e r├│┼╝nica audio pomi─Ödzy normalnym programem telewizyjnym lub radiowym a reklamami jest ogromna. Jako konsumenci kultury audiowizualnej powinni┼Ťmy by─ç ┼Ťwiadomi takich prostych zabieg├│w.
 

ÔÇ×Anatomia ucha cz┼éowiekaÔÇŁ, rycina z niemieckiej encyklopedii Meyers Konversations-Lexikon, 1897


A drugi przyk┼éad?
Steve Goodman w ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Sonic WarfareÔÇŁ przywo┼éuje wywiad z Gasparem No├ę, autorem skandalizuj─ůcego filmu ÔÇ×NieodwracalneÔÇŁ…
 
Kt├│ry zawiera bardzo brutaln─ů i d┼éug─ů scen─Ö gwa┼étu…
To na niej skupiali si─Ö recenzenci. Natomiast Gaspar No├ę m├│wi┼é o tym, ┼╝e zanim jeszcze dojdzie do tej sceny, w ┼Ťcie┼╝ce d┼║wi─Ökowej pojawiaj─ů si─Ö fale, kt├│re s─ů poni┼╝ej s┼éyszalno┼Ťci, a jednak oddzia┼éuj─ů na widza i ju┼╝ wcze┼Ťniej wzbudzaj─ů w nim nieokre┼Ťlone poczucie niech─Öci i l─Öku. Dzi─Öki nowoczesnej technologii nag┼éo┼Ťnienia sal kinowych, widz mo┼╝e odbiera─ç takie efekty ze wzgl─Ödu na najwy┼╝szej jako┼Ťci nag┼éo┼Ťnienie i tak┼╝e w zwi─ůzku z tym prze┼╝ywa d┼║wi─Ökowo stany, kt├│rych na co dzie┼ä nie mo┼╝e do┼Ťwiadczy─ç.
 
Jakie to fale d┼║wi─Ökowe?
27 herc├│w. Ten zabieg d┼║wi─Ökowy nadaje konstrukcji sceny zupe┼énie inny charakter. Nie pami─Ötam, ┼╝eby ktokolwiek o tym pisa┼é. Film jest dzie┼éem audiowizualnym, a my przede wszystkim koncentrujemy si─Ö na sferze obrazu, pomijaj─ůc najcz─Ö┼Ťciej fakt, ┼╝e ┼Ťcie┼╝ki d┼║wi─Ökowe s─ů skutecznymi sposobami na mobilizowanie naszych zmys┼é├│w i naszej interpretacji. Warto by┼éoby zrobi─ç katalog takich podstawowych zabieg├│w dzia┼éania na widza.
 
Czy we wsp├│┼éczesnym filmie eksperymentuje si─Ö z d┼║wi─Ökiem? Mnie przychodz─ů na my┼Ťl tylko horrory, wykorzystywanie dzikich syntetyzator├│w do budowania efektu zaskoczenia.
Z pewno┼Ťci─ů. Mo┼╝e ju┼╝ nie tak cz─Östo, jak w latach sze┼Ť─çdziesi─ůtych i siedemdziesi─ůtych, ale nawet najbardziej znane filmy cz─Östo maj─ů niecodzienne ┼Ťcie┼╝ki d┼║wi─Ökowe ÔÇô na przyk┼éad ÔÇ×A┼╝ poleje si─Ö krewÔÇŁ Paula Thomasa Andersona. Pierwsze dziesi─Ö─ç minut tego filmu pora┼╝a, bo w tym czasie nie pada ani jedno s┼éowo. D┼║wi─Ök jest oci─Ö┼╝a┼éy, bardzo g┼éo┼Ťny, przyt┼éaczaj─ůcy, niski i dudni─ůcy. Od razu wiesz, jaki to b─Ödzie film.
 
W ÔÇ×Mi┼éo┼ŤciÔÇŁ Michaela Hanekego bohater z ┼╝on─ů siedz─ů w pi┼╝amie w kuchni i jedz─ů w milczeniu posi┼éek. Oczywiste d┼║wi─Öki diegetyczne ÔÇô szcz─Ök talerzy, mlaskanie, krojenie ÔÇô s─ů nie do wytrzymania, wydaje si─Ö, ┼╝e mog─ů ci─Ö zgnie┼Ť─ç.
Bardzo dobrze pami─Ötam t─Ö scen─Ö. Z pozoru jest realistyczna ÔÇô tak, jakby┼Ťmy tam byli. Ten zabieg d┼║wi─Ökowy jest wyra┼║n─ů ingerencj─ů interpretacyjn─ů re┼╝ysera. W rzeczywisto┼Ťci nie s┼éyszymy w ten spos├│b d┼║wi─Ök├│w przy stole. Ten rodzaj ciszy zag┼éuszonej codziennymi odg┼éosami powinien co┼Ť podpowiada─ç widzowi.
 
Czy ludzie to s┼éysz─ů, czy to dzia┼éa na widz├│w? Skoro przechodzi przez zmys┼é, nad kt├│rym nie mamy takiej analitycznej kontroli?
To dzia┼éa. My┼Ťl─Ö, ┼╝e ludzie doskonale odczytuj─ů te sensy, je┼Ťli scena jest dobrze, sugestywnie przygotowana, nawet je┼Ťli nie s─ů w pe┼éni tego ┼Ťwiadomi. Czy nie podobnie jest z obrazami? Czy na pewno wszystko wychwytujemy wizualnie w dziele Hanekego? Jego filmy to dobry przyk┼éad wykorzystania bardzo oszcz─Ödnych ┼Ťrodk├│w, niekoniecznie wizualnych, w kt├│rych te sytuacje s─ů bardzo jasno na┼Ťwietlane.
Z drugiej strony jest wiele prostych zabieg├│w, kt├│re buduj─ů poczucie odrealnienia ÔÇô cz─Östo stosuje je Peter Greenaway ÔÇô na przyk┼éad zestawienie bardzo dalekiego planu i bliskiego d┼║wi─Öku. Dwie osoby, ustawione symetrycznie, siedz─ů po┼Ťrodku ogromnej komnaty tak, ┼╝e ledwo je wida─ç, ale ich rozmowa jest bardzo g┼éo┼Ťna. Greenaway za pomoc─ů d┼║wi─Öku m├│wi nam, ┼╝eby┼Ťmy nie wierzyli w pozycj─Ö neutralnego, obiektywnego obserwatora.
 
Micha┼é Libera jest socjologiem, producentem, kuratorem i krytykiem muzycznym. Organizator wielu koncert├│w, sesji i warsztat├│w muzycznych. Wsp├│┼éproducent serii p┼éyt po┼Ťwi─Öconych Studiu Eksperymentalnemu Polskiego Radia, a tak┼╝e serii p┼éyt konceptualno-popowych Populista. Kurator Polskiego Pawilonu wyr├│┼╝nionego na trzynastym Biennale Architektury w Wenecji. Jego eseje na temat muzyki i d┼║wi─Öku wydane zosta┼éy pod tytu┼éem ÔÇ×Doskonale zwyczajna rzeczywisto┼Ť─çÔÇŁ. Pisuje libretta i pracuje jako dramaturg w eksperymentalnych operach.
Zdj─Öcie: Igor Omulecki.
 
 
 
Je┼Ťli nie chc─ů Pa┼ästwo przegapi─ç kolejnych wyda┼ä naszego tygodnika, zach─Öcamy do zapisania si─Ö do naszego newslettera.
 

Magazyn ÔÇ×Kontakt” to nie tylko internetowy tygodnik, ale tak┼╝e papierowy kwartalnik. Zach─Öcamy do lektury. Mo┼╝na go naby─ç m.in. w  prenumeracie.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś