Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Lewicowy rachunek sumienia

Stosunek do religii, radykalizm, polityka to┼╝samo┼Ťci, zarzut zbytniego skupienia na ÔÇ×kwestiach obyczajowychÔÇŁ. Tym zajmujemy si─Ö w bie┼╝─ůcej ods┼éonie ÔÇ×KontaktuÔÇŁ, kt├│ra dotyczy wsp├│┼éczesnych ┼Ťrodowisk lewicowych.
Lewicowy rachunek sumienia
ilustr.: Kasia Budzyńska

Najnowszy numer internetowy ÔÇ×KontaktuÔÇŁ po┼Ťwi─Öcamy m┼éodej lewicy, szczeg├│lnie polskiej. Pod wieloma wzgl─Ödami nam do niej blisko, ale wa┼╝ny jest dla nas tak┼╝e namys┼é nad s┼éabo┼Ťciami ┼Ťrodowiska, kt├│rego wiele postulat├│w ÔÇô na przyk┼éad tych dotycz─ůcych progresywnych podatk├│w, nale┼╝ytych nak┼éad├│w na ochron─Ö zdrowia czy edukacj─Ö, dobrych warunk├│w pracy, sprawno┼Ťci i niezale┼╝no┼Ťci instytucji pa┼ästwowych, solidarno┼Ťci z mniejszo┼Ťciami ÔÇô podzielamy.

Nie jeste┼Ťmy przy tym jedynie krytyczni. Zawarte w numerze teksty pokazuj─ů, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç zarzut├│w wobec lewicowej praktyki mo┼╝na odeprze─ç; ┼╝e radykalizm czy polityka to┼╝samo┼Ťci nie s─ů wy┼é─ůcznie ┼║r├│d┼éami problem├│w. Dlatego mamy nadziej─Ö, i┼╝ niniejsza ods┼éona ÔÇ×KontaktuÔÇŁ b─Ödzie wywa┼╝onym g┼éosem w trudnej, ale bardzo potrzebnej dyskusji.

Propozycj─Ö lewicowego rachunku sumienia zaczynamy od w─ůtku religijnego. Ignacy Dudkiewicz i Konstancja Zi├│┼ékowska przygl─ůdaj─ů si─Ö tym zarzutom wobec Ko┼Ťcio┼éa rzymskokatolickiego i samej wiary, kt├│re nadmiernie zaw─Ö┼╝aj─ů obszar mo┼╝liwej wsp├│┼épracy na przeci─Öciach lewicy i chrze┼Ťcija┼ästwa. Wsp├│┼épracy ÔÇô dodajmy ÔÇô by─ç mo┼╝e niezb─Ödnej, je┼Ťli w kraju takim jak Polska osoby o pogl─ůdach lewicowych chc─ů uzyska─ç realny udzia┼é we w┼éadzy. Realny i rych┼éy, bo zegar tyka. Przede wszystkim mamy coraz mniej czasu, by w tej cz─Ö┼Ťci ┼Ťwiata przyczyni─ç si─Ö do powstrzymania katastrofy klimatycznej, a nie wiadomo, czy lewica zd─ů┼╝y wnie┼Ť─ç w to sw├│j cenny wk┼éad, je┼Ťli nie b─Ödzie gotowa dzia┼éa─ç razem z chrze┼Ťcijankami i chrze┼Ťcijanami ÔÇô tak┼╝e tymi reprezentuj─ůcymi rzymski katolicyzm.

Warto podkre┼Ťli─ç: nie jest to apel o porzucenie r├│┼╝nic ani te┼╝ rezygnacj─Ö z krytyki. Chodzi raczej o powt├│rne rozwa┼╝enie przekona┼ä i wypowiedzi, kt├│re nie wydaj─ů si─Ö kluczowe dla lewicowej to┼╝samo┼Ťci, a kt├│re mog─ů zniech─Öca─ç osoby wierz─ůce do powa┼╝nego traktowania s┼éusznych lewicowych postulat├│w. Zreszt─ů zbiory chrze┼Ťcijan(ek) i ludzi lewicy ju┼╝ teraz nie s─ů roz┼é─ůczne ÔÇô i to te┼╝ pokazuje, ┼╝e polityczne wsp├│┼éistnienie jest mo┼╝liwe.

O innej niepokoj─ůcej w┼éa┼Ťciwo┼Ťci lewicowego ┼Ťwiata pisz─ů Nick Montgomery i carla bergman w ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Joyful MilitancyÔÇŁ (ÔÇ×Radosny aktywizmÔÇŁ). W numerze przypominamy fragment tej pracy zatytu┼éowany ÔÇ×Duszne powietrze, wypalenie, dzia┼éanie polityczneÔÇŁ, przet┼éumaczony przez Mart─Ö Tycner. Wskazuje on, ┼╝e w wielu lewicowych organizacjach zbyt istotne staje si─Ö ÔÇ×czujne poszukiwanie nieidealnych jednostek i zachowa┼ä ÔÇô i demaskowanie ich na prawo i lewoÔÇŁ, zbyt ma┼éo wa┼╝na natomiast ÔÇô pe┼éna pasji walka o wsp├│ln─ů spraw─Ö, toczona w r├│┼╝nych przestrzeniach i r├│┼╝nymi sposobami. Z tego powodu cz─Ö┼Ť─ç lewicowych dzia┼éaczek i dzia┼éaczy traci rado┼Ť─ç i poczucie sensu, a na miejsce tych zdrowych motywacji wkradaj─ů si─Ö dr─Öcz─ůce i wypalaj─ůce: obowi─ůzek, powinno┼Ť─ç, perfekcjonizm, rywalizacja, wstyd, l─Ök, nieufno┼Ť─ç. (Zapewne ta licytacja na radykalizm wsp├│┼étworzy te┼╝ wizerunek lewicy jako stronnictwa, kt├│re cechuje si─Ö arogancj─ů, elitaryzmem, nadu┼╝ywaniem retoryki wy┼╝szo┼Ťci moralnej i nadmiernym stosowaniem rozmaitych wykluczaj─ůcych praktyk).

Pokrewnym zagadnieniem s─ů lewicowe strategie dyskusji i krytyki, w tym te rodz─ůce chyba najwi─Öcej kontrowersji, w j─Özyku angielskim okre┼Ťlane jako call-out culturecancel culture (wa┼╝n─ů wypowiedzi─ů na ich temat pozostaje ÔÇ×Wyj┼Ťcie z Zamku Wampir├│wÔÇŁ Marka Fishera). Publiczne obwinianie i zawstydzanie ludzi z powodu nieakceptowalnych wypowiedzi i zachowa┼ä ÔÇô tak┼╝e prywatnych ÔÇô nie jest praktyk─ů pozbawion─ů podstaw. U jej ┼║r├│de┼é le┼╝y mi─Ödzy innymi niezgoda na wci─ů┼╝ powszechne uprzedmiotowianie i seksualizacj─Ö kobiet oraz dotykaj─ůc─ů je przemoc (dla os├│b pokrzywdzonych pr├│ba nag┼éo┼Ťnienia problemu stanowi nieraz jedyn─ů nadziej─Ö na jak─ůkolwiek form─Ö sprawiedliwo┼Ťci). Niemniej pewne formy call-out culture mog─ů wymyka─ç si─Ö spod kontroli, tak jak w przypadku Justine Sacco: trzydziestolatki, kt├│rej ÔÇô niew─ůtpliwie pozbawiony wra┼╝liwo┼Ťci ÔÇô tweet o Afryce sprowokowa┼é dziesi─ůtki tysi─Öcy negatywnie nacechowanych odpowiedzi (mimo i┼╝ konto kobiety pocz─ůtkowo obserwowa┼éo zaledwie 170 os├│b). W tego rodzaju sytuacjach ┼éatwo ulec pokusie przypisania nadmiernej odpowiedzialno┼Ťci jednostce, gdy w istocie wina rozproszona jest w ca┼éym systemie spo┼éecznym.

Problematyczny zdaje si─Ö te┼╝ spos├│b reagowania w sytuacjach, gdy osoby, w kt├│rych dopiero budzi si─Ö zainteresowanie sprawami wa┼╝nymi dla lewicy, zdradzaj─ů si─Ö z brakiem wiedzy (stereotypowym obrazem ┼Ťwiata, nieznajomo┼Ťci─ů inkluzywnego j─Özyka) co do r├│┼╝nic klasowych, genderowych, orientacji seksualnej, to┼╝samo┼Ťci p┼éciowej. Drwina i szyderstwo ÔÇô zamiast spokojnych wyja┼Ťnie┼ä ÔÇô mog─ů spowodowa─ç, ┼╝e kto┼Ť taki na dobre zniech─Öci si─Ö do lewicy. Brakuje rozwi─ůza┼ä, kt├│re u┼éatwia┼éyby lewicowe nawr├│cenie, zar├│wno w wypadku os├│b ma┼éo znanych, jak te┼╝ postaci ┼╝ycia publicznego (tym ostatnim bardzo szybko wypomniane zostan─ů wcze┼Ťniejsze czyny i deklaracje ÔÇô bywa, ┼╝e s┼éusznie, ale nie ka┼╝dy przybysz to ko┼ä troja┼äski).

Do najwa┼╝niejszych nurt├│w krytycznej refleksji na temat lewicy nale┼╝y ten zwi─ůzany z poj─Öciem polityki to┼╝samo┼Ťci. M├│wi o nim mi─Ödzy innymi ksi─ů┼╝ka ÔÇ×Wolno┼Ť─ç, r├│wno┼Ť─ç, przemocÔÇŁ, kt├│rej fragment prezentujemy wraz z komentarzem autorki. Cz─Ö┼Ť─ç referowanych przez Agat─Ö Sikor─Ö krytyk├│w jest zdania, ┼╝e pr├│by r├│wnouprawnienia dyskryminowanych grup spo┼éecznych nie powinny koncentrowa─ç si─Ö na ich szczeg├│lnej sytuacji to┼╝samo┼Ťciowej. Dlaczego? Mi─Ödzy innymi dlatego, ┼╝e postrzeganie opresji wy┼é─ůcznie przez pryzmat rasy, p┼éci czy orientacji ÔÇ×maskuje zgod─Ö na neoliberalny porz─ůdek oparty na nier├│wno┼Ťciach materialnychÔÇŁ.

Autorka przyznaje tym zarzutom nieco racji, zarazem jednak podkre┼Ťla, ┼╝e s─ů tendencyjne. Nie ma w nich miejsca ÔÇô na przyk┼éad ÔÇô na dostrze┼╝enie przymusu interpretacyjnego, kt├│remu podlegaj─ů osoby z grup o ni┼╝szej pozycji. Przejawia si─Ö on w tym, ┼╝e ÔÇ×pan mo┼╝e zachowywa─ç si─Ö, jakby niewolnika nie by┼éo, niewolnik w ka┼╝dej chwili ma by─ç gotowy zareagowa─ç na spojrzenie czy gest panaÔÇŁ. To bite ┼╝ony musz─ů ÔÇ×rozpoznawa─ç samopoczucie swoich oprawc├│w, geje zastanawia─ç si─Ö, jak na przytulenie partnera zareaguj─ů przechodnie, […] pracownice stresowa─ç si─Ö tym, jak wie┼Ť─ç o ci─ů┼╝y przyjmie pracodawca […], a osoba trans martwi─ç si─Ö, jak jej nowe imi─Ö zostanie przyj─Öte przez wsp├│┼épracownik├│wÔÇŁ. Krytyka polityki to┼╝samo┼Ťci nie powinna bagatelizowa─ç wskazanych przez ni─ů problem├│w. Idea┼éy uniwersalizmu oraz wolno┼Ťci s┼éowa nie mog─ů s┼éu┼╝y─ç przys┼éanianiu istniej─ůcych nier├│wno┼Ťci, a tak┼╝e ukrywaniu symbolicznej i strukturalnej przemocy.

Tak jak lewic─Ö krytykuje si─Ö czasami za przesadne podkre┼Ťlanie znaczenia to┼╝samo┼Ťci, tak te┼╝ zarzuca si─Ö jej nierzadko zb─Ödny nacisk na ÔÇ×kwestie obyczajoweÔÇŁ (nazywane te┼╝ ÔÇ×┼Ťwiatopogl─ůdowymiÔÇŁ b─ůd┼║ ÔÇ×kulturowymiÔÇŁ). W istocie jednak ÔÇô twierdzi Stanis┼éaw Krawczyk ÔÇô wiele z okre┼Ťlanych w ten spos├│b spraw ma zupe┼énie podstawowe znaczenie dla ludzi, kt├│rych dotyczy, a i pozosta┼ée trudno przejrzy┼Ťcie oddzieli─ç od zagadnie┼ä spo┼éecznych i gospodarczych.

Problem lewicy le┼╝y gdzie indziej: w tym, ┼╝e nie gromadz─ůc ju┼╝ licznych os├│b z klasy ludowej, nie mo┼╝e jej w pe┼éni przekonuj─ůco reprezentowa─ç. W┼éa┼Ťnie tu mo┼╝e tkwi─ç przyczyna, dla kt├│rej m┼éode formacje lewicowe nie stwarzaj─ů dostatecznego wra┼╝enia autentyczno┼Ťci, gdy m├│wi─ů cho─çby o realiach zatrudnienia w ci─Ö┼╝kiej i ma┼éo cenionej pracy ÔÇô i to mimo takich inicjatyw, jak niedawne zaproszenie do Sejmu by┼éych ajentek ┼╗abki przez pos┼éa Razem Macieja Koniecznego.

Kolejne s┼éowo kluczowe to ÔÇ×radykalizmÔÇŁ. Czym jest, czy faktycznie cechuje polsk─ů lewic─Ö i czy mo┼╝e by─ç skuteczny politycznie ÔÇô to pytania, kt├│re zadaje w naszym numerze ┼üukasz Drozda. Autor odr├│┼╝nia radykalizm od ekstremizmu, podkre┼Ťlaj─ůc, ┼╝e ten pierwszy nie ma w politologii negatywnego zabarwienia. Zaznacza te┼╝, ┼╝e spektrum bardziej i mniej radykalnych postaw mieszcz─ůcych si─Ö w ramach lewicy jest szerokie. Zr├│┼╝nicowanie to mo┼╝e wr─Öcz stanowi─ç o sile partii lewicowych, kt├│re ÔÇô tak jak i pozosta┼ée stronnictwa ÔÇô mierz─ů si─Ö dzi┼Ť z wyzwaniem zdobycia i utrzymania poparcia licznych, niejednorodnych grup wyborczych.

My┼Ťl─ůc krytycznie o pewnych cechach m┼éodej lewicy, trzeba te┼╝ wzi─ů─ç pod uwag─Ö, ┼╝e w Polsce dzia┼éa ona w trudnych warunkach. Niekt├│re z nich opisuje ┼üukasz Drozda, inne analizowa┼é wcze┼Ťniej na naszych ┼éamach Hubert Walczy┼äski. Ponadto formacja ta buduje swoj─ů pozycj─Ö od paru lat, a nie ÔÇô jak stronnictwa postsolidarno┼Ťciowe, kt├│re obecnie dzia┼éaj─ů pod szyldami PO i PiS ÔÇô od trzech dekad. Wady lewicy mog─ů w pewnej mierze ogranicza─ç jej potencja┼é, ale to nie one decyduj─ů o jej dzisiejszym znaczeniu politycznym b─ůd┼║ medialnym. O tych proporcjach warto pami─Öta─ç przy rozwa┼╝aniu, jak daleko mog┼éaby dotrze─ç m┼éoda lewica, gdyby dzia┼éa┼éa w spos├│b wzorcowy ÔÇô cokolwiek mia┼éoby to oznacza─ç.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś