fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Lekcje z w臋gierskiego zjednoczenia

Debata na temat wsp贸lnej listy opozycji w Polsce trwa w najlepsze. Podobny projekt zrealizowano w ubieg艂ym roku na W臋grzech i poni贸s艂 on sromotn膮 kl臋sk臋. Przy wszelkich r贸偶nicach pomi臋dzy scenami politycznymi w obu krajach warto sprawdzi膰, co posz艂o nie tak, i wyci膮gn膮膰 wnioski.
Lekcje z w臋gierskiego zjednoczenia
ilustr.: Weronika Skierka

Fidesz rz膮dz膮cy W臋grami od 2010 roku wprowadzi艂 now膮 konstytucj臋 i system wyborczy, kt贸ry zosta艂 stworzony specjalnie pod t臋 parti臋. Pos艂owie do jednoizbowego parlamentu s膮 obecnie wybierani w podw贸jnym g艂osowaniu 鈥 106 miejsc obsadzanych jest w okr臋gach jednomandatowych (w jednej turze 鈥 osoba, kt贸ra uzyska najwi臋cej g艂os贸w zdobywa miejsce w parlamencie niezale偶nie od tego, czy uzyska艂a wi臋kszo艣膰 g艂os贸w, nie ma 鈥瀌ogrywki鈥 jak na przyk艂ad w polskich wyborach prezydenckich), za艣 o kolejne 93 mandaty, rozdzielane metod膮 proporcjonaln膮, rywalizuj膮 kandydaci z list og贸lnokrajowych ka偶dej z partii. Mandat jest wi臋c mo偶liwy do uzyskania przy minimalnej przewadze nad drugim kandydatem w kolejno艣ci 鈥 polityk Fideszu mo偶e uzyska膰 mandat w okr臋gu jednomandatowym przy poparciu rz臋du 20% nawet wtedy, gdy 80% wyborc贸w zag艂osuje na kandydat贸w innych partii, ale 偶aden z nich nie uzyska samodzielnie lepszego wyniku. Jednocze艣nie 鈥瀞tracone鈥 g艂osy w okr臋gach jednomandatowych s膮 鈥 przynajmniej cz臋艣ciowo 鈥 rekompensowane na li艣cie krajowej 鈥 co oznacza, 偶e partie s膮 zmuszone do wystawienia kandydat贸w we wszystkich okr臋gach, aby mie膰 szans臋 na uzyskanie mandat贸w z listy krajowej.

Wyja艣nijmy dok艂adniej ten mechanizm, kt贸ry jest kluczowy dla zrozumienia, jak dzielone s膮 mandaty i czemu wymuszaj膮 na partiach takie a nie inne decyzje. Pierwsza cz臋艣膰 systemu jest stosunkowo prosta 鈥 komitety wystawiaj膮 kandydat贸w w danym okr臋gu, ten kt贸ry uzyska najlepszy wynik wygrywa i uzyskuje miejsce w parlamencie. Dodatkowo, ka偶dy komitet przygotowuje r贸wnie偶 list臋 krajow膮, na kt贸rej mog膮 (cho膰 nie musz膮) znajdowa膰 si臋 r贸wnie偶 kandydaci startuj膮cy w okr臋gach. Ka偶dy wyborca dysponuje dwoma g艂osami 鈥 na kandydata w okr臋gu i na list臋 krajow膮. W tym miejscu pojawia si臋 ma艂y zwrot akcji 鈥 g艂osy oddane na list臋 krajow膮 nie oznaczaj膮 wcale ostatecznego wyniku danego komitetu. G艂osy, kt贸re oddano na kandydat贸w w okr臋gach jednomandatowych, doliczane s膮 do list krajowych 鈥 s膮 to g艂osy 鈥瀠tracone鈥 (oddane na kandydat贸w, kt贸rzy nie uzyskali miejsca w parlamencie) i 鈥瀗adliczbowe鈥 (g艂osy oddane na zwyci臋skiego kandydata, kt贸re nie s膮 konieczne aby wszed艂 do parlamentu). Je艣li zwyci臋zca w okr臋gu zdoby艂 100 g艂os贸w, a kolejny kandydat 90, to do zwyci臋stwa potrzebne jest mu 91 g艂os贸w i pozosta艂e 9 jest przepisane na list臋 krajow膮.

W rezultacie nie jest mo偶liwa realizacja polskiego odpowiednika paktu senackiego, czyli wystawienie tylko jednego kandydata opozycji w danym okr臋gu bez utworzenia wsp贸lnego komitetu wyborczego. Niewystawianie kandydata przez dan膮 parti臋 automatycznie obni偶a jej szanse na wprowadzenie parlamentarzyst贸w z listy krajowej. Podsumowuj膮c, aby partie opozycyjne mog艂y rywalizowa膰 z Fideszem 鈥瀓eden na jeden鈥 w okr臋gach jednomandatowych, zmuszone s膮 do zawi膮zania wsp贸lnego komitetu i utworzenia jednej, wsp贸lnej listy krajowej.

Na W臋grzech g艂贸wn膮 przeszkod膮 dla powstania takiej szerokiej koalicji by艂 podzia艂 poparcia pomi臋dzy prawicowy Jobbik, kt贸ry samodzielnie stanowi艂 najwi臋ksz膮 parti臋 opozycyjn膮, a partie liberalne i lewicowe 鈥 ich zsumowane poparcie by艂o zbli偶one do tego uzyskiwanego przez Jobbik. Obydwa obozy budowa艂y sw贸j przekaz nie tylko w opozycji do Fideszu, ale r贸wnie偶 i do siebie nawzajem.

Do zjednoczenia opozycji jednak dosz艂o, a g艂贸wnym bod藕cem do wystawienia wsp贸lnej listy by艂y wybory w 2018 roku, w kt贸rych Fidesz trzeci raz z rz臋du uzyska艂 wi臋kszo艣膰 konstytucyjn膮. Nast膮pi艂y po nich masowe demonstracje skierowane de facto przeciwko nieudolno艣ci polityk贸w opozycji, kt贸rzy nie potrafili skutecznie wykorzysta膰 udzielonego jej poparcia. Opozycja zdoby艂a wtedy w sumie 47% g艂os贸w (Fidesz-KDNP 鈥 jedynie 2 punkty procentowe wi臋cej), kt贸re jednak prze艂o偶y艂y si臋 jedynie na 33% mandat贸w. Jeszcze w tym samym roku dosz艂o do przetasowa艅 w zarz膮dach partii, wypchni臋cia najbardziej skrajnych dzia艂aczy z Jobbiku oraz pierwszych wsp贸lnych wyst膮pie艅 przedstawicieli opozycji. Ukoronowaniem tych dzia艂a艅 mia艂o by膰 powo艂anie wsp贸lnej listy w 2022 roku, ta jednak ponios艂a sromotn膮 kl臋sk臋 鈥 partia Viktora Orb谩na uzyska艂a o dwa mandaty wi臋cej ni偶 w poprzednich wyborach.

Z przebiegu tej kampanii mo偶na wyci膮gn膮膰 kilka wniosk贸w, kt贸re mog膮 by膰 przestrog膮 dla opozycji w Polsce:

I. Wyborcy oczekuj膮 realnej debaty

Pierwszym aktem zjednoczenia by艂y prawybory, w kt贸rych wy艂oniono kandydat贸w na pos艂贸w w okr臋gach jednomandatowych oraz wsp贸lnego kandydata na premiera. W ich trakcie partie dogadywa艂y si臋 mi臋dzy sob膮, wycofywa艂y swoich kandydat贸w w poszczeg贸lnych okr臋gach i przekazywa艂y poparcie. W efekcie 鈥 pomimo demokratycznego antura偶u 鈥 wybory odby艂y si臋 w znacznej mierze w gabinetach, a nie przy urnach. Po pierwsze, dochodzi艂o do 鈥瀐andlowania鈥 poparciem, a wi臋c sytuacji, w kt贸rej partia A wycofywa艂a swojego kandydata na korzy艣膰 partii B, za艣 ta odwdzi臋cza艂a si臋 tym samym w innym okr臋gu. Pr贸bowano przedstawi膰 to jako drog臋 do zapewnienia zwyci臋stwa w prawyborach kandydatowi o najwi臋kszych szansach w starciu z Fideszem 鈥 dzia艂acze wiedz膮 przecie偶 lepiej od wyborc贸w, na kogo ci ostatni chc膮 g艂osowa膰.

Najbardziej jaskrawym przypadkiem tego zjawiska by艂a druga tura wybor贸w kandydata na premiera, kiedy to wywodz膮cy si臋 z lewicowo-zielonej partii Dialog mer Budapesztu (zajmuj膮cy drugie miejsce) postanowi艂 wycofa膰 si臋 na rzecz niezale偶nego kandydata o pogl膮dach konserwatywnych. Wyborcy g艂osuj膮cy na program ekologiczno-progresywny mogli poczu膰, 偶e nie traktuje si臋 ich do ko艅ca powa偶nie, a ich decyzje wyborcze nie maj膮 w ostatecznym rozrachunku wi臋kszego znaczenia.

II. To samo, tylko w innym kolorze

Wspomniany wy偶ej niezale偶ny kandydat na premiera P茅ter M谩rki-Zay mia艂 by膰 pomostem, przez kt贸ry na stron臋 opozycji mieli przej艣膰 wyborcy Fideszu. Jego pomys艂em by艂o generalnie zaproponowanie tych samych konserwatywnych idei, kt贸re promuje Fidesz, ale w po艂膮czeniu z przywr贸ceniem praworz膮dno艣ci, walk膮 z korupcj膮 i nepotyzmem. Dla przyk艂adu M谩rki-Zay oskar偶a艂 rz膮d Orb谩na chocia偶by o鈥 nieskuteczn膮 obron臋 przed nielegalnymi migrantami. Jednak, jak wida膰 po wyniku wybor贸w, na W臋grzech nie tylko nie dosz艂o do przep艂yw贸w wyborc贸w na korzy艣膰 opozycji (po co wybiera膰 to samo, skoro orygina艂 si臋 sprawdzi艂?), ale konserwatywny przekaz kandydata na premiera zniech臋ci艂 do g艂osowania wyborc贸w o bardziej liberalnych pogl膮dach.

Karykatura pochodzi z portalu 鈥濺ipost鈥. Tekst: Trwa show Gyurcs谩nyego! Lewicowy teatrzyk kukie艂kowy. Gyurcs谩ny: Jak 艂adnie recytuje swoje kwestie! M谩rki-Zay: Wi臋cej migrant贸w! Wy偶sze op艂aty! Podnoszenie podatk贸w! Podwy偶szenie cen paliw!

III. Nie da si臋 schowa膰 starych twarzy

Wystawienie nieobecnego wcze艣niej w polityce parlamentarnej M谩rki-Zaya nie pozwoli艂o na uzyskanie 鈥瀍fektu 艣wie偶o艣ci鈥, na kt贸ry liczyli przedstawiciele opozycji. Propaganda Fideszu postara艂a si臋, by na ka偶dym kroku pokaza膰 鈥瀗owego鈥 kandydata jako marionetk臋 niepopularnych polityk贸w, zw艂aszcza by艂ego premiera Ferenca Gyurcs谩nyego. Ten za艣 ma gigantyczny elektorat negatywny, r贸wnie偶 po stronie opozycji. Cz臋艣膰 partii przez lata budowa艂a przekaz o r贸wnej odleg艂o艣ci zar贸wno od polityki Orb谩na, jak i Gyurcs谩nyego, wi臋c znalezienie si臋 na jednej li艣cie z tym ostatnim mog艂o zadzia艂a膰 demotywuj膮co na ich elektorat. Wszelkie b艂臋dy polityk贸w z jednej partii media prorz膮dowe pokazywa艂y jako wsp贸lne przewinienia ca艂ej opozycji 鈥 skoro nie przeszkadza wam startowanie z kim艣 takim z jednej listy, to znaczy, 偶e popieracie go w stu procentach, prawda? W臋gierska sfera informacyjna jest zdominowana przez media prorz膮dowe, kt贸re kontroluj膮 przekaz p艂yn膮cy od szczebla lokalnego po krajowy w prasie, telewizji i radiu 鈥 opozycja jest widoczna w wi臋kszym stopniu tylko w internecie, ale r贸wnie偶 i tam dosz艂o w 2020 roku do 鈥瀢rogiego przej臋cia鈥 jednego z najpopularniejszych portali 鈥 Indexu. W takich warunkach propagandy艣ci mog膮 z 艂atwo艣ci膮 鈥瀞klei膰鈥 ka偶dego polityka z dawnymi, skompromitowanymi postaciami opozycji, nie jest to wi臋c wina samego M谩rki-Zaya.

IV. Utrata 鈥瀞krzyde艂鈥 i wzmocnienie skrajnej prawicy

Zagonienie wszystkich pod sztandar anty-Fideszu bez przedstawienia wsp贸lnego programu pozytywnego nie stanowi艂o a偶 takiego problemu dla centrowych wyborc贸w opozycji, natomiast doprowadzi艂o do za艂amania si臋 lewego i prawego skrzyd艂a. Wyborcy lewicowi z braku alternatywy zostali w domu, za艣 popierane przez nich wcze艣niej partie straci艂y ich zaufanie 鈥 o ile w 2018 roku ich 艂膮czne poparcie dochodzi艂o do 20%, tak w ostatnich sonda偶ach uzyskuj膮 jedynie 5%.

Wyborcy o mocno prawicowych pogl膮dach umocnili z kolei skrajn膮 parti臋 Nasza Ojczyzna, kt贸ra przed zjednoczeniem opozycji uzyskiwa艂a w sonda偶ach oko艂o 2% poparcia, za艣 w wyborach w 2022 roku zdoby艂a 6% i jako jedyna partia spoza duopolu Fidesz-wsp贸lna lista wprowadzi艂a swoich przedstawicieli do parlamentu.

V. Wsp贸lny program?

Wszystkie powy偶sze mankamenty wi膮偶膮 si臋 z brakiem jasnego, wsp贸lnego programu. Przepychanki personalne przy wyborze kandydat贸w przys艂oni艂y dyskusj臋 nad wizj膮 kraju po wyborach, za艣 pr贸by tonowania postulat贸w lewicowych i prawicowych zrazi艂y wyborc贸w o bardziej zdecydowanych pogl膮dach. Po艂膮czenie progresywnej i konserwatywnej agendy w ostatecznym wydaniu przerodzi艂a si臋 w ma艂o strawn膮 mama艂yg臋 bez konkret贸w. Na 13 postulat贸w wsp贸lnej listy 4 dotyczy艂y sposobu kandydowania i podzia艂u miejsc na listach, za艣 kolejne 4 proponowanych zmian w ordynacji wyborczej. Pozosta艂e punkty zawieraj膮 g艂贸wnie og贸lniki 鈥 celem wsp贸lnej listy by艂a wi臋c walka z korupcj膮, d膮偶enie do wyr贸wnania p艂ac kobiet i m臋偶czyzn, dostosowanie do zmian klimatycznych w sprawiedliwy spos贸b, r贸wnomierny rozw贸j region贸w. Podobny zestaw m贸g艂by znale藕膰 si臋 w programie dowolnej partii wi臋kszo艣ci kraj贸w, nie tylko w Europie. Nie dowiedzieli艣my si臋 jednak, co konkretnie punkty te mia艂y oznacza膰 i jakimi 艣rodkami mia艂y zosta膰 osi膮gni臋te.

***

Ostatecznie w臋gierska jedna lista nie tylko nie da艂a opozycji zwyci臋stwa, ale wr臋cz doprowadzi艂a do jej os艂abienia 鈥 sumaryczne poparcie wszystkich partii wchodz膮cych w jej sk艂ad w 2018 roku wynios艂o 47%, za艣 w 2022 roku ju偶 tylko 34%. Kl臋ska jest na tyle du偶a, 偶e trudno obwinia膰 za ni膮 tylko opisan膮 wy偶ej i promuj膮c膮 Fidesz ordynacj臋 wyborcz膮. Nieudolna kampania i brak jasnego programu doprowadzi艂 do sytuacji, w kt贸rej wyborcy woleli zosta膰 w domu, ni偶 udzieli膰 poparcia tak szerokiej koalicji. Sama idea wsp贸lnego wyst膮pienia ca艂ej opozycji posiada艂a szerokie poparcie spo艂eczne 鈥 to jej wykonanie zrazi艂o wyborc贸w.

Polskie partie, je偶eli my艣l膮 o wsp贸lnym starcie, powinny wzi膮膰 powy偶sze zagro偶enia pod uwag臋 i przygotowa膰 si臋 na 鈥瀝ozbrojenie鈥 tych min 鈥 bez problemu mo偶na wyobrazi膰 sobie ich lokalne wersje w najbli偶szej kampanii wyborczej. Wyci膮gni臋cie wniosk贸w i przygotowanie plan贸w to ju偶 zadanie dla polityk贸w.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij