Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Lekcja historii w kinie, czyli Bitwa Warszawska 1920 i R贸偶a

Na "Bitw臋 Warszawsk膮" drzwiami i oknami wali膰 b臋d膮 szkolne wycieczki gimnazjalist贸w i licealist贸w, natomiast "R贸偶臋" w godzinach lekcyjnych najprawdopodobniej obejrz膮 tylko ci uczniowie, kt贸rzy w tym celu wybior膮 si臋 na wagary.


R贸偶臋聽Wojtka Smarzowskiego i聽Bitw臋 Warszawsk膮 1920聽Jerzego Hoffmana mo偶na i trzeba por贸wnywa膰, cho膰 dla re偶ysera seniora b臋dzie to por贸wnanie bolesne. Oba filmy to fikcyjne fabu艂y osnute wok贸艂 wydarze艅 historycznych. Co wi臋cej, wydarze艅 wcale nie tak bardzo odleg艂ych od siebie w czasie, bo histori臋 Tadeusza i R贸偶y od historii Janka i Oli dzieli zaledwie 25 lat. Jednak to聽na聽Bitw臋 Warszawsk膮聽drzwiami i oknami wali膰 b臋d膮 szkolne wycieczki gimnazjalist贸w i licealist贸w, natomiast聽R贸偶臋聽w godzinach lekcyjnych najprawdopodobniej obejrz膮 tylko ci uczniowie, kt贸rzy w tym celu wybior膮 si臋 na wagary.
Film Hoffmana, tak jak film Smarzowskiego, jest histori膮 o mi艂o艣ci. Na tym jednak podobie艅stwa si臋 ko艅cz膮, bo spos贸b, w jakie obie te historie zosta艂y opowiedziane, jest diametralnie r贸偶ny.
W聽Bitwie鈥聽g艂贸wnymi bohaterami (o ile takie sformu艂owanie w og贸le przystaje do tego filmu) s膮 Janek i Ola. On, poeta i kawalerzysta, prosto ze 艣lubnego kobierca zaci膮gni臋ty na front. Ona, aktorka rewiowa w przedwojennym warszawskim kabarecie, a potem heroiczna obro艅czyni stolicy przed bolszewickim najazdem. Zawaha艂em si臋 nazwa膰 ich g艂贸wnymi bohaterami, gdy偶 鈥 jak celnie napisa艂 w swojej recenzji Tadeusz Sobolewski 鈥 鈥瀘boje s膮 nieruchomymi figurami, wi膮zk膮 typowych cech, statystami wydarze艅, nie za艣 ich motorem鈥. W dodatku Borys Szyc mniej wi臋cej w po艂owie filmu traci g艂os (nie dos艂ownie, po prostu wtapia si臋 w t艂um i nagle przestajemy 艣ledzi膰 jego los), a kamera pokazuje go dopiero w ostatniej scenie, jak le偶y ranny na sali szpitalnej. Natasza Urba艅ska, cho膰 du偶o ta艅czy i 艣piewa, jest niestety zupe艂nie bez wyrazu od samego pocz膮tku do samego ko艅ca.
Bohater贸w Hoffmana wojna rozdzieli艂a, a pok贸j po zwyci臋skiej bitwie ponownie, cudem (sic!) po艂膮czy艂. Bohater贸w Smarzowskiego natomiast po艂膮czy艂a wojna, a rozdzieli艂y 鈥瀌zia艂ania pokojowe鈥 (pr贸by stabilizacji), czyli zasiedlanie Ziem Odzyskanych. Ich historia dzieje si臋 na powojennych Mazurach. On, by艂y AK-owiec, w臋druj膮c przez lasy, trafia do gospodarstwa R贸偶y 鈥 偶ony zabitego oficera Wehrmachtu, kt贸rego 艣mierci by艂 艣wiadkiem. Przyszed艂, by spe艂ni膰 ostatni膮 wol臋 konaj膮cego i odda膰 wdowie zdj臋cie m臋偶a oraz jego obr膮czk臋. Ona, autochtonka z Mazur, bole艣nie do艣wiadczona przez sowieckich 偶o艂nierzy, przez co wykl臋ta i nazywana przez s膮siad贸w 鈥瀝usk膮 dziwk膮鈥. Przekonuj膮co opowiedzie膰 o mi艂o艣ci, rodz膮cej si臋 mi臋dzy lud藕mi z tak odleg艂ych 艣wiat贸w, to zadanie godne najwy偶szego talentu. Smarzowski wychodzi z tej pr贸by obronn膮 r臋k膮.
W filmie Hoffmana gra ca艂a plejada polskich gwiazd. Jest Szyc, Olbrychski, Ferency, Linda, Szapo艂owska, 呕ebrowski, Globisz鈥 Problem w tym, 偶e wielu z nich pojawia si臋 na ekranie w skrajnie epizodycznych rolach. Marian Dzi臋dziel, obecny zar贸wno w聽Bitwie鈥聽jak i w聽R贸偶y, u Hoffmana wciela si臋 w rol臋 genera艂a Tadeusza Rozwadowskiego mniej wi臋cej na dziesi臋膰 sekund, by wypowiedzie膰 zdanie: 鈥濸anie Naczelniku, obawiam si臋, 偶e to ryzykowny plan鈥. Efekt jest taki, 偶e zaskoczeni dobrze rozpoznawaln膮 twarz膮 w zupe艂nie niespodziewanym momencie, zamiast wci膮ga膰 si臋 w fabu艂臋, odrywamy si臋, jak gdyby艣my zobaczyli znajom膮 osob臋. Wprawdzie w聽R贸偶y聽re偶yser tak偶e nie przydzieli艂 Dzi臋dzielowi zbyt d艂ugich kwestii, ma on jednak znacznie wi臋cej okazji, by wykaza膰 si臋 swoim aktorstwem, co ten potrafi przekonuj膮co zrobi膰 r贸wnie偶 bez s艂贸w. Bohaterowie Smarzowskiego to postaci z krwi i ko艣ci, a Marcin Doroci艅ski i Agata Kulesza sprawiaj膮, 偶e widz szybko uto偶samia si臋 z granymi przez nich postaciami. By odda膰 sprawiedliwo艣膰 filmowi Hoffmana, na pochwa艂臋 zas艂uguje Adam Ferency, graj膮cy odra偶aj膮cego czekist臋 Bykowskiego, kt贸ry jednak do艣膰 szybko ginie, grzebi膮c ostatecznie wszelkie nadzieje na wci膮gaj膮c膮 fabu艂臋 (fakt, 偶e 偶a艂ujemy 艣mierci postaci jednoznacznie negatywnej, raczej nie przemawia na korzy艣膰 filmu鈥).
Argumentem przeciwko organizowaniu wycieczek szkolnych na film Smarzowskiego b臋dzie z pewno艣ci膮 to, i偶 obfituje on w du偶膮 ilo艣膰 brutalnych scen. Nie da si臋 ukry膰, 偶e聽R贸偶a聽kole okrucie艅stwem i naturalizmem, bywa przera偶aj膮ca. Ale brutalnych i krwawych scen nie brakuje tak偶e w聽Bitwie Warszawskiej, by przywo艂a膰 cho膰by odcinanie r臋ki brzeszczotem w polowym lazarecie, czy bliski plan z obgryzanym przez szczury cia艂em martwego 偶o艂nierza w okopie. Tyle tylko, 偶e Hoffman wszystko to pokazuje w efekciarskim 3D, nie stroni膮c od niezno艣nie patetycznego zwolnionego tempa (艣mier膰 ksi臋dza Skorupki). Brutalno艣膰 ob艂askawiona takimi estetycznymi 艣rodkami jest jeszcze bardziej niebezpieczna, bo oszukana, umalowana, oswojona. Nie jest natomiast聽R贸偶a聽filmem brutalniejszym od Czarnego Czwartku聽Krauzego, na kt贸ry wali艂y t艂umy gimnazjalist贸w i licealist贸w.
I wreszcie fabu艂a. Dop贸ki Hoffman jako scenarzysta wspiera艂 si臋 powie艣ciami Sienkiewicza czy Kraszewskiego, jego filmy by艂y jako tako wci膮gaj膮ce. Gdy jednak za scenariusz odpowiedzialny jest sam od pocz膮tku do ko艅ca 鈥 niestety widzowi grozi 艣mier膰 z nud贸w. Tymczasem scenarzysta Smarzowskiego, Micha艂 Szczerbic, zbudowa艂 histori臋, kt贸ra wci膮ga ju偶 od pierwszych minut i trzyma w nieprzerwanym napi臋ciu do samych napis贸w ko艅cowych. Szczerbic potrafi te偶 doskonale wyczu膰 moment, w kt贸rym nale偶y na chwil臋 przesta膰 atakowa膰 wszechobecnym z艂em i naturalistyczn膮 brutalno艣ci膮, by nie znieczuli膰 na nie widza.
Nie b臋d臋 zdradza艂 ju偶 wi臋cej szczeg贸艂贸w聽R贸偶y. Cho膰 ogl膮danie tego filmu nie nale偶y do przyjemnych, porusza jednak dog艂臋bnie, sk艂ania do refleksji i na d艂ugo pozostaje w g艂owie. Czy偶 nie takie w艂a艣nie powinny by膰 lekcje historii?

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij