Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Lekcja Absolutu

Lekcje religii, etyki czy filozofii, mog┼éyby mie─ç decyduj─ůce znaczenie dla wype┼éniania przez szko┼é─Ö jej wychowawczej roli. Rozstrzygni─Öcie najwa┼╝niejszych w─ůtpliwo┼Ťci dotycz─ůcych miejsca tych zaj─Ö─ç w systemie edukacyjnym le┼╝y w ┼╝ywotnym interesie nie tylko Ko┼Ťcio┼éa, ale ca┼éego spo┼éecze┼ästwa.

Ilustr.: Hanka Mazurkiewicz


Tekst pochodzi z numeru ÔÇ×Kaganiec o┼ŤwiatyÔÇŁ (ÔÇ×KontaktÔÇŁ 20/2012).
Lekcje religii, etyki czy filozofii, mog┼éyby mie─ç decyduj─ůce znaczenie dla wype┼éniania przez szko┼é─Ö jej wychowawczej roli. Rozstrzygni─Öcie najwa┼╝niejszych w─ůtpliwo┼Ťci dotycz─ůcych miejsca tych zaj─Ö─ç w systemie edukacyjnym le┼╝y w ┼╝ywotnym interesie nie tylko Ko┼Ťcio┼éa, ale ca┼éego spo┼éecze┼ästwa.
 
ÔÇ×Potrzebujesz doskona┼éego trenera!ÔÇŁ ÔÇô wo┼éa entuzjastycznie podr─Öcznik do religii dla klasy IV. Po chwili dodaje: ÔÇ×Jest nim Jezus ChrystusÔÇŁ. Co jednak zrobi─ç, ┼╝eby asystenci ÔÇ×g┼é├│wnego szkoleniowcaÔÇŁ ÔÇô ksi─Ö┼╝a i katecheci ÔÇô umieli przekazywa─ç uczniom wiedz─Ö i formowa─ç ich, nie popadaj─ůc w przesadne komplikacje, zarazem unikaj─ůc topornej prostoty? Czy w publicznej szkole nie powinny przypadkiem odbywa─ç si─Ö treningi w zakresie innych dyscyplin, przede wszystkim filozofii? Czy lepszym, wreszcie, boiskiem treningowym dla Ko┼Ťcio┼éa nie by┼éaby sala parafialna? Udzielaj─ůc odpowiedzi na powy┼╝sze pytania, w szczeg├│lno┼Ťci na to ostatnie, deklarujemy, po kt├│rej stronie sporu o szkoln─ů katechez─Ö stajemy. Sporu wci─ů┼╝ aktualnego.
 
Jest on ┼╝ywy mi─Ödzy innymi dlatego, ┼╝e na pocz─ůtku lat dziewi─Ö─çdziesi─ůtych, gdy religia wraca┼éa do szk├│┼é, nie dosz┼éo do wypracowania cho─çby namiastki spo┼éecznego konsensu w tej sprawie. Wbrew oporowi wielu ┼Ťrodowisk, tak┼╝e ko┼Ťcielnych, lekcje religii wprowadzono, odwo┼éuj─ůc si─Ö raczej do dziejowej sprawiedliwo┼Ťci ni┼╝ do rzeczywistych potrzeb i korzy┼Ťci. Oczywi┼Ťcie, zbytnim uproszczeniem by┼éaby opinia, ┼╝e nie istnia┼éy przes┼éanki przemawiaj─ůce za takim rozwi─ůzaniem. Warto jednak zauwa┼╝y─ç, ┼╝e argumenty sprzed dwudziestu lat nale┼╝y powtarza─ç ostro┼╝nie. Cz─Ö┼Ť─ç z nich straci┼éa bowiem na aktualno┼Ťci, cz─Ö┼Ť─ç zyska┼éa now─ů ┼Ťwie┼╝o┼Ť─ç, pojawi┼éy si─Ö tak┼╝e nowe okoliczno┼Ťci, dotycz─ůce zar├│wno Ko┼Ťcio┼éa, szko┼éy, jak i m┼éodzie┼╝y.
Jak twierdzi ksi─ůdz profesor Piotr Tomasik, koordynator Biura Programowania Katechezy przy Komisji Episkopatu Polski, czas zweryfikowa┼é zar├│wno obawy, jak i nadzieje zwi─ůzane z wprowadzeniem religii do szk├│┼é. Nie spe┼éni┼éo si─Ö cho─çby marzenie, ┼╝e uczestnictwo w zaj─Öciach prze┼éo┼╝y si─Ö na poziom praktyk religijnych w┼Ťr├│d m┼éodzie┼╝y. ÔÇô Lekcja religii w szkole nie jest w ┼Ťcis┼éym sensie katechez─ů, gdy┼╝ ta obejmuje r├│wnie┼╝ duszpasterstwo w parafii ÔÇô m├│wi ks. Tomasik. ÔÇô Przed katechez─ů Ko┼Ťci├│┼é stawia trzy zadania: wychowanie, nauczanie i wtajemniczenie chrze┼Ťcija┼äskie. W szkole z pewno┼Ťci─ů mo┼╝liwe jest nauczanie. Z wychowaniem mo┼╝emy mie─ç pewien problem, natomiast wtajemniczenie dokonuje si─Ö marginalnie.
 
Na obcym gruncie
ÔÇô By┼éam przera┼╝ona tym, ┼╝e mam uczy─ç w szkole ÔÇô wspomina Maria Pie┼äkowska, katechetka w zespole szk├│┼é ÔÇ×BednarskaÔÇŁ. ÔÇô Gdy zwierzy┼éam si─Ö z tego ksi─Ödzu prymasowi Glempowi, odpowiedzia┼é: ÔÇ×Zobaczysz, jest w tym pewna m─ůdro┼Ť─çÔÇŁ. I mia┼é racj─Ö.
Racja prymasa Glempa dotyczy przede wszystkim wielkich miast, w kt├│rych dzieci sp─Ödzaj─ů w szkole du┼╝o wi─Öcej czasu ni┼╝ ich r├│wie┼Ťnicy na wsi. D┼éu┼╝ej poza domem przebywaj─ů r├│wnie┼╝ ich rodzice. Istnieje obawa, ┼╝e w takich warunkach katecheza parafialna obj─Ö┼éaby bardzo nielicznych. Z podobnymi opiniami nie zgadza si─Ö profesor J├│zef Baniak, socjolog religii z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. ÔÇô We wszystkich badaniach m┼éodzie┼╝ deklaruje, ┼╝e odrzucaj─ůc katechez─Ö w szko┼éach, nie odrzuca katechezy w og├│le!
 
To prawda. Nie mamy jednak ┼╝adnej gwarancji, ┼╝e dobre ch─Öci uczni├│w prze┼éo┼╝y┼éyby si─Ö na ich rzeczywiste uczestnictwo w parafialnej katechezie. Jak zauwa┼╝a ks. Tomasik, m┼éodzi ludzie nie pami─Ötaj─ů przecie┼╝ tego, jak ona wygl─ůda┼éa. Mog┼éoby si─Ö okaza─ç, ┼╝e wcale nie by┼éa tak wspania┼éa, jak si─Ö to przedstawia w pisanych ex post panegirykach. Zreszt─ů, nawet je┼Ťli za┼éo┼╝y─ç, ┼╝e z katechezy parafialnej korzysta┼éoby wielu uczni├│w, to z pewno┼Ťci─ů istnieje grupa, do kt├│rej Ko┼Ťci├│┼é dociera ze swoim przes┼éaniem wy┼é─ůcznie dzi─Öki obecno┼Ťci w szkole. I ta zaleta nie jest jednak bezsprzeczna. Podejmuj─ůc prac─Ö w szkole, ksi─Ö┼╝a i katecheci wkraczaj─ů bowiem na ÔÇ×obcy terenÔÇŁ. – Chrze┼Ťcijanin nie mo┼╝e powiedzie─ç, ┼╝e wchodzi na obcy grunt ÔÇô przekonuje jednak Jaros┼éaw Jarszak, nauczyciel religii, etyki i filozofii w liceum im. Frycza-Modrzewskiego w Warszawie. – Ko┼Ťci├│┼é wyszed┼é wreszcie do ┼Ťwieckiego ┼Ťwiata. Szko┼éa jest urz─Ödem i katecheci stykaj─ů si─Ö z formalizacj─ů, z tradycj─ů szkolnictwa, z innymi nauczycielami i przedmiotami. I bardzo dobrze!
Ojciec Wojciech J─Ödrzejewski, autor ksi─ů┼╝ki o wiele m├│wi─ůcym tytule ÔÇ×Katecheta w ringuÔÇŁ, zauwa┼╝a jednak s┼éusznie, ┼╝e ÔÇ×m┼éodzi przychodz─ů do szko┼éy za┼éamani, nie lubi─ů jej, czuj─ů si─Ö tu ┼║le i raczej s─ů nastawieni niech─Ötnie do wszystkiego, co ma ich na tym terenie spotka─çÔÇŁ. Jak poradzi─ç sobie z t─ů trudno┼Ťci─ů? Mo┼╝e si─Ö to uda─ç tylko przy za┼éo┼╝eniu, ┼╝e katecheza pe┼éni szczeg├│ln─ů rol─Ö wychowawcz─ů. Czy jednak rzeczywi┼Ťcie tak si─Ö dzieje? ÔÇô Dzi─Öki obecno┼Ťci religii w szko┼éach proces wychowania ma szans─Ö by─ç integralny ÔÇô przekonuje ks. Tomasik, a Jarszak stawia spraw─Ö jeszcze bardziej stanowczo: ÔÇô Nic nie zast─ůpi religii w szkole. W trakcie tych lekcji ludzie si─Ö poznaj─ů i naprawd─Ö spotykaj─ů, co niemo┼╝liwe jest na innych lekcjach, na kt├│rych dba si─Ö g┼é├│wnie o realizacj─Ö programu.
 
Nikt nie przeczy temu, ┼╝e lekcja religii mo┼╝e, a pewnie nawet powinna posiada─ç istotny wymiar wychowawczy. To jednak nie rozstrzyga dylematu dotycz─ůcego jej ulokowania. Szko┼éa i Ko┼Ťci├│┼é mog┼éyby przecie┼╝ wsp├│┼épracowa─ç w dziele kszta┼étowania m┼éodzie┼╝y: szko┼éa dzi─Öki rzetelnej wiedzy, tak┼╝e religioznawczej, Ko┼Ťci├│┼é za┼Ť ÔÇô przez zapewnienie praktyki duchowej tym uczniom, kt├│rzy odczuwaliby jej potrzeb─Ö. ÔÇô M┼éodzi ludzie s─ů zagubieni i cz─Östo czuj─ů, ┼╝e B├│g jest jedyn─ů instancj─ů zdoln─ů im pom├│c ÔÇô zauwa┼╝a Baniak. ÔÇô S─ůdz─Ö jednak, ┼╝e ÔÇ×si┼éowaÔÇŁ forma katechezy szkolnej nie pomaga im w rozwoju religijnym i moralnym. A┼╝ 67 procent m┼éodzie┼╝y uwa┼╝a katechez─Ö w szkole za przejaw dominacji Ko┼Ťcio┼éa nad pa┼ästwem, kt├│re jest na kolanach.
 
Katechizuj─ůc rodzic├│w
W programie nauczania religii, przyj─Ötym kilka lat temu przez Konferencj─Ö Episkopatu Polski, wprost stwierdza si─Ö, ┼╝e ÔÇ×pierwszoplanowym miejscem katechizacji jest parafiaÔÇŁ. Problem pojawia si─Ö w├│wczas, gdy w parafii, a jest to cz─Öste zjawisko, brakuje odpowiedniej oferty. ÔÇô Nie ma innej drogi dobrego ukszta┼étowania wiary i ┼╝ycia religijnego, ni┼╝ poprzez rodzin─Ö ÔÇô przekonuje Pie┼äkowska. ÔÇô Mo┼╝e si─Ö wprawdzie zdarzy─ç, ┼╝e w rodzinie zupe┼énie niezainteresowanej muzyk─ů dziecko nagle zafascynuje si─Ö gr─ů na skrzypcach i zostanie wirtuozem, ale to s─ů niezwykle rzadkie przypadki. To samo tyczy si─Ö religii.
Nie spos├│b unikn─ů─ç cokolwiek ┼╝yczeniowego wniosku, ┼╝e katechizacja dzieci powinna zaczyna─ç si─Ö od katechizacji ich rodzic├│w. Wydaje si─Ö, ┼╝e ostatnim momentem, w kt├│rym jest ona mo┼╝liwa, by┼éby czas przygotowania m┼éodych ludzi do Pierwszej Komunii. Warto namawia─ç ksi─Ö┼╝y i katechet├│w, by obok formacji dzieci prowadzili osobne spotkania dla ich opiekun├│w. W realiach szko┼éy, na kt├│r─ů niejednokrotnie rodzic zrzuca odpowiedzialno┼Ť─ç za wychowanie, tak┼╝e religijne, swojego potomstwa, jest to zdecydowanie trudniejsze ni┼╝ w parafii, w kt├│rej rodzice sami zapisuj─ů dziecko na katechez─Ö. ÔÇô Dla dziecka decyduj─ůce jest to, czy jego rodzice powa┼╝nie traktuj─ů sprawy wiary ÔÇô przekonuje jednak ks. Tomasik. ÔÇô Je┼Ťli prawdziwie rozumiej─ů oni, po co dziecko chodzi na religi─Ö, to b─Öd─ů te┼╝ rozumieli sens katechezy rodzinnej.
 
Niepokoj─ůcy jest jednak fakt, ┼╝e w Komisji Wychowania Katolickiego KEP, kt├│ra zajmuje si─Ö kwestiami zwi─ůzanymi z katechez─ů, w┼Ťr├│d konsultor├│w brakuje jednego cho─çby przedstawiciela laikatu, a wi─Öc tak┼╝e ÔÇô rodzica. Trudno zak┼éada─ç, ┼╝e rodzice ÔÇ×prawdziwie rozumiej─ůÔÇŁ, po co ich dzieci chodz─ů na religi─Ö. Co wi─Öcej, Ko┼Ťci├│┼é powoli zaczyna si─Ö z takim stanem rzeczy godzi─ç. Wskazuje na to wspomniany ju┼╝ program nauczania religii: ÔÇ×Obserwowane os┼éabienie katechezy w rodzinie sk┼éania do jak najszybszego podejmowania nauczania religii w przedszkoluÔÇŁ. Czy jest to najlepsze lekarstwo na niedostatki rodzinnej katechizacji? Mo┼╝na mie─ç co do tego uzasadnione w─ůtpliwo┼Ťci.
Wyprowadzenie religii ze szk├│┼é jest dzi┼Ť ma┼éo prawdopodobne. Wymaga┼éoby ono renegocjacji konkordatu, a do tego potrzebna jest wola polityczna, kt├│rej chwilowo brak. R├│wnie┼╝ Ko┼Ťci├│┼é, do┼Ť─ç bezkrytyczny w ocenianiu prowadzonych przez siebie dzia┼éa┼ä, nie przejawia najmniejszej ch─Öci zmienienia zastanej sytuacji. Mo┼╝na wi─Öc ┼Ťmia┼éo zaryzykowa─ç stwierdzenie, ┼╝e nauczanie religii w szko┼éach, przyj─Öte ju┼╝ zreszt─ů przez wi─Ökszo┼Ť─ç spo┼éecze┼ästwa za norm─Ö, mimo wszystkich powa┼╝nych zastrze┼╝e┼ä z nim zwi─ůzanych, b─Ödzie prowadzone jeszcze przez d┼éu┼╝szy czas. Stawia nas to przed konieczno┼Ťci─ů podj─Öcia bardziej wnikliwej refleksji nad dwiema kwestiami: po pierwsze, jak uczy─ç religii w szkole, by przynosi┼éa jak najwi─Öcej po┼╝ytku? Po drugie, czego szko┼éa powinna uczy─ç opr├│cz religii?
 
Sk─ůd mog─Ö to wiedzie─ç?
W niedawnym numerze kwartalnika my┼Ťli spo┼éeczno-pedagogicznej ÔÇ×Tera┼║niejszo┼Ť─ç ÔÇô Cz┼éowiek ÔÇô EdukacjaÔÇŁ ukaza┼é si─Ö tekst pracownik├│w Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Gda┼äskiego, Ma┼égorzaty Cackowskiej i Piotra Sta┼äczyka, zatytu┼éowany ÔÇ×Katecheza szkolna ÔÇô mi─Ödzy demokracj─ů a teologi─ů zst─Öpuj─ůc─ůÔÇŁ. Autorzy wykazuj─ů, ┼╝e obecny kszta┼ét katechezy nieuchronnie prowadzi do zamienienia wszelkiego dialogu w monolog depozytariusza prawdy objawionej, w kt├│rym uczniowie mog─ů uczestniczy─ç jedynie o tyle, o ile z ich ust padaj─ů odpowiedzi oczekiwane przez nauczyciela. Najbardziej niepokoj─ůce jest to, ┼╝e autorzy artyku┼éu formu┼éuj─ů swoje wnioski w oparciu o przegl─ůd tre┼Ťci zawartych w obowi─ůzuj─ůcych podr─Öcznikach katechetyki. Wydaje si─Ö zatem, ┼╝e ÔÇô jak przekonuje Baniak ÔÇô nale┼╝y wypracowa─ç nowe kryteria naboru i kszta┼écenia kadr katechetycznych.
O. J─Ödrzejewski zwraca uwag─Ö, ┼╝e ÔÇ×sze┼Ť─ç lat studi├│w teologii i filozofii nie u┼éatwia formu┼éowania my┼Ťli zrozumia┼éego dla m┼éodzie┼╝yÔÇŁ. Znany cytat z katechizmu dla dzieci, w kt├│rym B├│g zosta┼é zdefiniowany jako ÔÇ×byt, kt├│rego esencja jest r├│wna egzystencjiÔÇŁ, stanowi tylko szczytowy wyraz szerszego trendu. Je┼Ťli lekcje religii maj─ů tak┼╝e wychowywa─ç, to nie mog─ů zatrzymywa─ç si─Ö na formu┼éowaniu, zw┼éaszcza niezrozumia┼éych, odpowiedzi. Jak stwierdzaj─ů Cackowska i Sta┼äczyk, ÔÇ×je┼╝eli my┼Ťl katechetyczna b─Ödzie wolna od dylemat├│w i w─ůtpliwo┼Ťci, pozostanie w obszarze wiedzy, a nie refleksji aksjologicznejÔÇŁ. ÔÇô Uczniowie pytaj─ů mnie czasem: ÔÇ×Dlaczego B├│gÔÇŽÔÇŁ ÔÇô i tu nast─Öpuje dalszy ci─ůg pytania. Wtedy przerywam im i m├│wi─Ö, ┼╝e nie wiem. A sk─ůd mog─Ö to wiedzie─ç? ÔÇô opowiada Pie┼äkowska. Wsp├│lne poszukiwanie odpowiedzi ma, jak przekonuj─ů katecheci, wi─Öksz─ů warto┼Ť─ç ni┼╝ przekazywanie wiedzy.
 
Przekaz wiedzy religijnej musi mimo to pozosta─ç istotnym elementem katechezy. Wyj─ůtkowe zainteresowanie teologi─ů, jakie wykazuj─ů cho─çby uczestnicy licealnej Olimpiady Teologii Katolickiej, kt├│rych liczba rokrocznie oscyluje w okolicach 17 tysi─Öcy, wydaje si─Ö jednak raczej wyj─ůtkiem ni┼╝ regu┼é─ů. Katecheci cz─Östo spotykaj─ů si─Ö z sytuacj─ů, w kt├│rej wielu uczni├│w wie bardzo niewiele na temat wiary, cho─ç wydaje im si─Ö, ┼╝e jest inaczej. Skutkuje to praktyczn─ů nierealizowalno┼Ťci─ů szkolnych program├│w. Warto zapyta─ç, jak wygl─ůda┼éa wcze┼Ťniejsza katechizacja szkolna, parafialna i rodzinna tych uczni├│w. ÔÇô Wsz─Ödzie tam, gdzie wiedza religijna nie ma si─Ö do czego przyklei─ç, cho─çby do rozm├│w na temat wiary i praktyki religijnej w domu lub do znajomo┼Ťci Biblii, ca┼éa para idzie w gwizdek ÔÇô kwituje Pie┼äkowska.
 
Daleko od ┼╝ycia
Warto zauwa┼╝y─ç, ┼╝e na terenie szko┼éy nie ma te┼╝ narz─Ödzi do rozwijania osobistej wiary uczni├│w. Mo┼╝na oczywi┼Ťcie przeprowadzi─ç rekolekcje wyjazdowe, je┼╝eli ktokolwiek b─Ödzie nimi zainteresowany. ┼╗eby jednak odpowiedzialnie formowa─ç wiar─Ö, nie mo┼╝na odrywa─ç jej od innych dziedzin ludzkiego ┼╝ycia. Dlatego tak istotne wydaje si─Ö nie tylko wsp├│lne, krytyczne poszukiwanie, ale tak┼╝e skorelowanie nauczania religii z programem innych przedmiot├│w, takich jak historia, biologia i j─Özyk polski. Omawiaj─ůc histori─Ö Ko┼Ťcio┼éa i ruch├│w religijnych, teori─Ö ewolucji czy egzegez─Ö biblijn─ů, si┼é─ů rzeczy zawadzamy o zagadnienia zwi─ůzane z religi─ů. ÔÇô Lekcja religii jest podstaw─ů dialogu interdyscyplinarnego ÔÇô wyja┼Ťnia ks. Tomasik. ÔÇô Wiara i wiedza nie s─ů sobie przeciwstawne. Dobrze, by zrozumieli to zar├│wno ludzie wierz─ůcy, jak i niewierz─ůcy.

Innym aspektem tego samego zagadnienia jest powi─ůzanie katechezy z antropologi─ů. Racj─Ö maj─ů wszyscy ci, kt├│rzy przekonuj─ů, ┼╝e prawd─Ö o Bogu trzeba przekazywa─ç poprzez prawd─Ö o cz┼éowieku. Warto wobec tego rozwa┼╝y─ç coraz popularniejszy postulat, by do szk├│┼é wprowadzi─ç obowi─ůzkowe nauczanie filozofii. Wydaje si─Ö on szczeg├│lnie istotny wobec funkcjonuj─ůcego w spo┼éecznej ┼Ťwiadomo┼Ťci, dychotomicznego podzia┼éu na ÔÇ×religi─ÖÔÇŁ i ÔÇ×etyk─ÖÔÇŁ. ÔÇô Ani etyka nie jest jak─ů┼Ť antyreligi─ů, ani religia nie sprzeciwia si─Ö etyce. Mo┼╝na bez konfliktu wewn─Ötrznego uczestniczy─ç w obydwu lekcjach ÔÇô przekonuje Magdalena Gawin, nauczycielka etyki i filozofii w warszawskich liceach oraz Sto┼éecznym Centrum Edukacji Kulturalnej. Wprowadzenie takiego podzia┼éu sprawia, ┼╝e etyka bywa traktowana jak ÔÇ×┼Ťwiecka wersja katechezyÔÇŁ. Tak jakby prowadz─ůcy zaj─Öcia z filozofii moralno┼Ťci mia┼é by─ç zawsze cz┼éowiekiem niewierz─ůcym, skupiaj─ůcym wok├│┼é siebie grup─Ö uczni├│w-ateist├│w lub co najmniej innowierc├│w. O tym, ┼╝e takie rozwi─ůzanie nie ma racji bytu (a tak┼╝e o kondycji katechezy), ┼Ťwiadcz─ů motywy, ze wzgl─Ödu na kt├│re lekcje etyki wybieraj─ů uczniowie wierz─ůcy: by pozna─ç propozycje, nie za┼Ť ÔÇ×gotowe rozwi─ůzaniaÔÇŁ, albo dlatego, ┼╝e na religii dowiedzieli si─Ö ju┼╝ wszystkiego, czego mogli si─Ö dowiedzie─ç.

 
Mimo wielokrotnie przywo┼éywanych argument├│w na rzecz wprowadzenia filozofii do szk├│┼é, istnieje wci─ů┼╝ powa┼╝ny op├│r przeciwko takiemu rozwi─ůzaniu. Wynika on po cz─Ö┼Ťci z kwestii finansowanych i organizacyjnych, takich jak konieczno┼Ť─ç sformowania i op┼éacenia kadr, po cz─Ö┼Ťci za┼Ť z przekonania o bezu┼╝yteczno┼Ťci przedmiotu. ÔÇô Filozofia w szkole jest nieoczywista, bo nie jest znana, a do tego cz─Östo postrzega si─Ö j─ů jako oderwan─ů od ┼╝ycia ÔÇô stwierdza Maciej Kraszewski, nauczyciel etyki w liceum im. Witkacego w Warszawie. Wyj─ůtkowo znamiennie brzmi przywo┼éywana przez niego opowie┼Ť─ç o uczennicy, kt├│ra uczestniczy┼éa w Olimpiadzie Filozoficznej bez wiedzy i zgody rodzic├│w: – Dopiero, gdy dosta┼éa si─Ö do fina┼éu, powiedzia┼éa im, ┼╝e bierze w niej udzia┼é, bo to ju┼╝ gwarantuje indeks na studia, a wi─Öc mo┼╝e si─Ö przyda─ç.
Wbrew pozorom, filozofia jest jednak potrzebna. ÔÇô To dziedzina wiedzy ucz─ůca krytycznego i samodzielnego my┼Ťlenia, a wi─Öc kompetencji bardzo istotnych dla rozwoju indywidualnego cz┼éowieka ÔÇô przekonuje Gawin. We Francji bez podstawowej znajomo┼Ťci filozofii niemo┼╝liwe jest zdanie matury. W Polsce tak daleko nikt nie posuwa si─Ö nawet w marzeniach.
 
Za zrezygnowaniem z lekcji etyki i zast─ůpieniem ich obowi─ůzkowymi lekcjami filozofii (przy pozostawieniu fakultatywnych lekcji religii) przemawiaj─ů r├│wnie┼╝ dwa inne argumenty. Pierwszy z nich zwi─ůzany jest z niema┼éym potencja┼éem interdyscyplinarnym filozofii. Drugi ÔÇô z faktem, ┼╝e etyka jest dziedzin─ů filozofii, a uczenie jej jako wyizolowanej dyscypliny przypomina uczenie zoologii w oderwaniu od biologii. ÔÇô Etyka bez podstawy filozoficznej jest suchym i p┼éytkim rozwa┼╝aniem bie┼╝─ůcych kwestii ÔÇô twierdzi Kraszewski. Zastanawiaj─ůc si─Ö za┼Ť nad interdyscyplinarnym potencja┼éem przedmiotu, warto zapyta─ç, czy mo┼╝na rozumie─ç histori─Ö bez znajomo┼Ťci podstaw filozofii? Czy mo┼╝na napisa─ç dobry esej, b─Öd─ůc pozbawionym umiej─Ötno┼Ťci logicznego, precyzyjnego uzasadniania twierdze┼ä? Czy mo┼╝na by─ç bieg┼éym matematykiem bez znajomo┼Ťci podstaw logiki formalnej i metodologii nauk? ÔÇô Nasza rzeczywisto┼Ť─ç uleg┼éa takiej fragmentaryzacji i specjalizacji, ┼╝e szerokie horyzonty i umiej─Ötno┼Ť─ç dostrzegania relacji mi─Ödzy, dajmy na to, etyk─ů indywidualn─ů i globalizacj─ů, powinna by─ç bardzo ceniona ÔÇô dodaje Gawin.
 
Okr─ůg┼éy st├│┼é
Wprowadzenie obowi─ůzkowych zaj─Ö─ç z filozofii, na kt├│rych m┼éodzi ludzie uczyliby si─Ö rozumienia poj─Ö─ç i poznawali odmienne tradycje intelektualne, mog┼éoby pom├│c w katechezie, niezale┼╝nie od tego, czy by┼éaby ona prowadzona w szkole, czy w parafii. By─ç mo┼╝e wsparcie, jakiego podobnemu projektowi mogliby udzieli─ç biskupi, wp┼éyn─Ö┼éoby nie tylko na podniesienie poziomu kszta┼écenia w polskich szko┼éach, ale tak┼╝e na obraz samego Ko┼Ťcio┼éa, bardziej otwartego na dialog z przedstawicielami innych ┼Ťwiatopogl─ůd├│w. Wydaje si─Ö, ┼╝e w tej kwestii mo┼╝liwe by┼éoby porozumienie ponad podzia┼éami ÔÇô z korzy┼Ťci─ů dla wszystkich.
Niewielkie s─ů jednak szanse na szybkie zmiany ÔÇô zar├│wno w kwestii katechezy, jak r├│wnie┼╝ wprowadzenia filozofii do szk├│┼é. W przypadku katechezy wskazany by┼éby powa┼╝ny namys┼é nie tylko w obr─Öbie samego Ko┼Ťcio┼éa. Sytuacja, w kt├│rej tak istotna sprawa postrzegana jest jako bezdyskusyjna, zdecydowanie utrudnia jak─ůkolwiek rzeteln─ů refleksj─Ö. Najwy┼╝szy ju┼╝ chyba czas, by przeprowadzi─ç ca┼éo┼Ťciow─ů i uczciw─ů ewaluacj─Ö nauki religii na podstawie dwudziestu lat, kt├│re min─Ö┼éy od przywr├│cenia katechezy do szk├│┼é. Ewaluacj─Ö, do kt├│rej zaproszeni zostaliby na r├│wnych prawach biskupi, katecheci, naukowcy, politycy i rodzice. Ewaluacj─Ö, podczas kt├│rej przy jednym stole wymieni─ů argumenty ks. prof. Tomasik i prof. Baniak, przedstawiciele rz─ůdu i Episkopatu, duchowni i ┼Ťwieccy. Zbyt wiele istnieje w─ůtpliwo┼Ťci wok├│┼é nauczania religii, zar├│wno jego ulokowania, jak i sposobu prowadzenia, by pozostawia─ç ich rozstrzyganie w─ůskiemu gronu katechetyk├│w i biskup├│w.
 
W kwestii filozofii nie pozostaje p├│ki co nic innego, jak tylko mozolna i cierpliwa praca nad zmienianiem spo┼éecznej ┼Ťwiadomo┼Ťci, cho─ç nie wydaje si─Ö, ┼╝eby sprawa ta mog┼éa kiedykolwiek rozpali─ç zbiorowe emocje. Nie ulega jednak w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e w obu kwestiach niema┼éo do powiedzenia m├│g┼éby mie─ç polski Episkopat. Pytanie tylko, czy zechce z tej okazji skorzysta─ç.
 
Przeczytaj inne teksty Autora.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś