Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Latynoskie oblicze Franciszka

Wr├│┼╝ono, ┼╝e Franciszek bardziej ni┼╝ poprzednicy mo┼╝e by─ç wyczulony na doczesne problemy spo┼éeczne, kt├│re niezmiennie trapi─ů tak zwany Trzeci ┼Üwiat ÔÇô w przeciwie┼ästwie do ┼Ťwiata rozwini─Ötego, gdzie dyskusje, w kt├│rych bierze udzia┼é Ko┼Ťci├│┼é, skupiaj─ů si─Ö na kwestiach ┼Ťwiatopogl─ůdowych

ilustr.: Dominik Kowalczyk

 

1.

Zaraz po 13 marca 2013 r., gdy Jorge Mario Bergoglio zosta┼é wybrany na nowego papie┼╝a, powszechnie zastanawiano si─Ö nad tym, jakie znaczenie ma jego latynoski rodow├│d.

Wr├│┼╝ono, ┼╝e bardziej ni┼╝ poprzednicy mo┼╝e by─ç wyczulony na doczesne problemy spo┼éeczne, kt├│re niezmiennie trapi─ů tak zwany Trzeci ┼Üwiat ÔÇô w przeciwie┼ästwie do ┼Ťwiata rozwini─Ötego, gdzie dyskusje, w kt├│rych bierze udzia┼é Ko┼Ťci├│┼é, skupiaj─ů si─Ö na kwestiach ┼Ťwiatopogl─ůdowych: aborcji, antykoncepcji, eutanazji, in vitro, ma┼é┼╝e┼ästwach homoseksualnych. Przewidywano, ┼╝e papie┼╝ Franciszek, znany ze skromno┼Ťci i zaanga┼╝owania w prac─Ö u podstaw, przywr├│ci w tych dyskusjach nale┼╝ne miejsce kwestiom biedy, wykluczenia i spo┼éecznych nier├│wno┼Ťci.

Studzono jednak nadmierny entuzjazm. Owszem ÔÇô m├│wiono ÔÇô nowy papie┼╝ pochodzi z Ameryki ┼üaci┼äskiej, ale Argentyna jest najbardziej europejskim krajem w tym regionie. Kulturowo bli┼╝ej jej do W┼éoch ni┼╝ do w┼éasnych s─ůsiad├│w. Owszem, Franciszek jest Latynosem, ale nie by┼é nigdy bezpo┼Ťrednio zwi─ůzanym z teologi─ů wyzwolenia ÔÇô a to w┼éa┼Ťnie z tego nurtu, nastawionego na walk─Ö ze spo┼éecznymi niesprawiedliwo┼Ťciami, Ameryka ┼üaci┼äska s┼éynie od p├│┼éwiecza.

Podczas pielgrzymki do Brazylii, zrealizowanej z okazji odbywaj─ůcych si─Ö w tym kraju ┼Üwiatowych Dni M┼éodzie┼╝y, Franciszek pokaza┼é, ┼╝e jego pontyfikat mo┼╝e okaza─ç si─Ö ┬ábardziej ÔÇ×latynoskiÔÇŁ ni┼╝ dotychczas s─ůdzono.

Samemu da┼é wz├│r, jak nale┼╝y rozumie─ç jego s┼éowa o tym, ┼╝e ÔÇ×Ko┼Ťci├│┼é ma wyj┼Ť─ç na uliceÔÇŁ. G┼éo┼Ťno m├│wi┼é o potrzebie solidarno┼Ťci spo┼éecznej podczas odwiedzin w jednej z najbiedniejszych dzielnic Rio de Janeiro: faveli Manguinhos. Dwukrotnie odprawi┼é msz─Ö dla m┼éodych wiernych na pla┼╝y Copacabana. Wzi─ů┼é udzia┼é w inauguracji kliniki dla os├│b z uzale┼╝nieniem od narkotyk├│w. Zwo┼éa┼é spontaniczne spotkanie z m┼éodymi Argenty┼äczykami, kt├│rzy brali udzia┼é w Dniach M┼éodzie┼╝y. Dodawa┼é te┼╝ otuchy brazylijskim indignados: ÔÇô Jeste┼Ťcie wyczuleni na spo┼éeczn─ů niesprawiedliwo┼Ť─ç, a nazbyt cz─Östo rozczarowuje Was korupcja dokonywana przez tych, kt├│rzy dbaj─ů o w┼éasny interes zamiast o wsp├│lne dobro. Powtarzam Wam ÔÇô nigdy nie tra─çcie ducha. Rzeczywisto┼Ť─ç mo┼╝e si─Ö zmieni─ç. Ludzie mog─ů j─ů zmieni─ç. Nie przyzwyczajajcie si─Ö do z┼éa, tylko walczcie z nim.

Pora┼╝aj─ůco wypada zestawienie brazylijskiej pielgrzymki Franciszka z t─ů, jak─ů w 2007 r. zrealizowa┼é Benedykt XVI ÔÇô spotykaj─ůc si─Ö niemal wy┼é─ůcznie z miejscowym episkopatem.

Sukcesem zako┼äczy┼éa si─Ö wizerunkowa ofensywa papie┼╝a, umiej─Ötnie wspierana jego aktywno┼Ťci─ů na Twitterze. Strapienia Watykanu, n─Ökanego kolejnymi skandalami obyczajowymi i aferami finansowymi, chwilowo odesz┼éy w cie┼ä ÔÇô podobnie jak podejrzenia kierowane pod adresem kardyna┼éa Bergoglio na temat jego rzekomo dwuznacznej, a co najmniej zachowawczej postawy w okresie argenty┼äskiej dyktatury wojskowej prze┼éomu lat 70. i 80. Teraz na ustach wszystkich jest papie┼╝ Franciszek jako ten, kt├│ry dokonuje we wsp├│┼éczesnym Ko┼Ťciele katolickim realnej odnowy.

Jednocze┼Ťnie, papie┼╝ da┼é jasny sygna┼é, gdzie le┼╝─ů granice jego ÔÇ×rewolucjiÔÇŁ. W Rio de Janeiro stanowczo pot─Öpi┼é pomys┼é legalizacji narkotyk├│w, uznaj─ůc wszystkie narkotyki za takie samo z┼éo. Nie od dzi┼Ť wiadomo te┼╝, ┼╝e jest przeciwnikiem przemian obyczajowych. Da┼é temu wyraz jeszcze jako biskup Buenos Aires, wchodz─ůc w otwarty konflikt z rz─ůdem Kirchner├│w w kwestiach depenalizacji aborcji oraz legalizacji ma┼é┼╝e┼ästw homoseksualnych (kt├│re okre┼Ťli┼é mianem ÔÇ×ruchu diabelskiegoÔÇŁ).

 

2.

R├│wnie symboliczne, jak wyb├│r Latynosa na nowego papie┼╝a, by┼éo to, ┼╝e ze swoj─ů pierwsz─ů zagraniczn─ů wizyt─ů uda┼é si─Ö on w┼éa┼Ťnie do Brazylii. Ocenia si─Ö, ┼╝e oko┼éo 40% wszystkich katolik├│w mieszka w Ameryce ┼üaci┼äskiej, z czego w Brazylii a┼╝ 123 mln. Mimo to, tak┼╝e tutaj Ko┼Ťci├│┼é staje przed powa┼╝nymi wyzwaniami.

Po pierwsze, musi zahamowa─ç odp┼éyw wiernych z ┼éona Ko┼Ťcio┼éa. Obecnie tylko dwie trzecie Brazylijczyk├│w uwa┼╝a si─Ö za katolik├│w, podczas gdy jeszcze trzydzie┼Ťci lat temu wska┼║nik ten wynosi┼é imponuj─ůce 90%. W mi─Ödzyczasie, do ofensywy przesz┼éy ko┼Ťcio┼éy protestanckie, coraz bardziej rozpowszechnia si─Ö te┼╝ ateizm. Ucieczki wiernych nie jest w stanie zatrzyma─ç rozw├│j nurtu ÔÇ×charyzmatycznegoÔÇŁ wewn─ůtrz Ko┼Ťcio┼éa, cho─ç ten jest w Brazylii zjawiskiem wyj─ůtkowo istotnym: piosenki ojca Marcelo Rossiego regularnie l─ůduj─ů w czo┼é├│wce list przeboj├│w, a jego ksi─ů┼╝ki rozchodz─ů si─Ö na pniu. Nie jest przypadkiem, ┼╝e przej┼Ťcie z katolicyzmu na protestantyzm wyst─Öpuje g┼é├│wnie w dolnych warstwach spo┼éecze┼ästwa. W powszechnej opinii, brazylijski Ko┼Ťci├│┼é nie zda┼é testu z pomocy najbiedniejszym obywatelom ÔÇô co po cz─Ö┼Ťci wi─ůza─ç nale┼╝y z marginalizowaniem teologii wyzwolenia przez dw├│ch poprzednich papie┼╝y.

Po drugie, Ko┼Ťci├│┼é ma do odegrania wa┼╝n─ů rol─Ö w zwi─ůzku z rozwojem brazylijskiej (a szerzej: latynoskiej) klasy ┼Ťredniej. W ci─ůgu ostatniej dekady, klasa ┼Ťrednia w Brazylii powi─Ökszy┼éa si─Ö o 40 mln obywateli i dalej ro┼Ťnie. Podobne zjawisko wyst─Öpuje w ca┼éej Ameryce ┼üaci┼äskiej. Oczywi┼Ťcie, wewn─ůtrz tej klasy wci─ů┼╝ obserwowane s─ů olbrzymie dysproporcje. Istotne jest jednak to, ┼╝e spo┼éecze┼ästwo masowo w┼é─ůcza si─Ö w obr─Öb gospodarki rynkowej, wymiany pieni─ůdza i funkcjonowania instytucji publicznych. Franciszek wydaje si─Ö obawia─ç nadmiernego przesi─ůkni─Öcia logik─ů kapitalizmu ÔÇô czego objawem mia┼éoby by─ç upowszechnienie kredyt├│w, nasilenie si─Ö rywalizacji i naderwanie dotychczasowych wi─Özi solidarno┼Ťci. Dlatego podczas wizyty w faveli Manguinhos apelowa┼é o to, aby skromno┼Ť─ç i wstrzemi─Ö┼║liwo┼Ť─ç zast─ůpi┼éy egoizm i indywidualizm, w jego wyobra┼╝eniu typowe dla nowoczesnego spo┼éecze┼ästwa. Przypomina┼é o potrzebie duchowego, a nie tylko materialnego bogacenia si─Ö.

Wygl─ůda to tak, jakby Watykan pod wodz─ů Franciszka przenosi┼é punkt ci─Ö┼╝ko┼Ťci z zachodnich kwestii obyczajowych na problemy spo┼éeczne, kt├│re szczeg├│lnie mocno dotykaj─ů Trzeci ┼Üwiat. To niew─ůtpliwie potrzebne i uzasadnione, trudno jednak unikn─ů─ç wra┼╝enia, ┼╝e taki ruch ma na celu odwr├│cenie uwagi od kryzysu, w jaki popad┼é Ko┼Ťci├│┼é na Zachodzie.

 

3.

Pod tym wzgl─Ödem, Brazylia i Ko┼Ťci├│┼é katolicki znajduj─ů si─Ö w bardzo podobnej sytuacji.

Rz─ůd Dilmy Rousseff r├│wnie┼╝ zmaga si─Ö z kryzysem: gospodarczym spowolnieniem, rozp─Ödzon─ů inflacj─ů, nasilaj─ůcym si─Ö niezadowoleniem spo┼éecznym z powodu z┼éego stanu infrastruktury drogowej, s┼éu┼╝by zdrowia, systemu edukacji, a tak┼╝e uporczywej korupcji na wszystkich szczeblach w┼éadzy. I tak┼╝e w interesie tego rz─ůdu jest odwr├│cenie spo┼éecznej uwagi. Teoretycznie powinny temu s┼éu┼╝y─ç masowe imprezy: nie tylko Mundial 2014 i letnia Olimpiada 2016, ale r├│wnie┼╝ ┼Üwiatowe Dni M┼éodzie┼╝y, czy niedawny pi┼ékarski Puchar Konfederacji. S─Ök w tym, ┼╝e Brazylijczycy oburzaj─ů si─Ö mi─Ödzy innymi na to, ile pieni─Ödzy pa┼ästwo przeznacza na wszystkie te wydarzenia. Rozw├│j klasy ┼Ťredniej sprawi┼é, ┼╝e coraz trudniej zadowoli─ç spo┼éecze┼ästwo jedynie ÔÇ×igrzyskami i chlebemÔÇŁ. Obywatele coraz g┼éo┼Ťniej domagaj─ů si─Ö rozs─ůdnego gospodarowania zasobami, poprawy jako┼Ťci us┼éug publicznych oraz sprawnie dzia┼éaj─ůcej demokracji.

Wizyta papie┼╝a mo┼╝e skomplikowa─ç sytuacj─Ö, w jakiej znalaz┼é si─Ö rz─ůd w Brasilii. Wci─ů┼╝ nie jest wykluczone, ┼╝e b─Ödzie musia┼é wzi─ů─ç na siebie znaczn─ů cz─Ö┼Ť─ç koszt├│w zorganizowania spotkania m┼éodzie┼╝y katolickiej z ca┼éego ┼Ťwiata. Gdyby pog┼éoski na ten temat mia┼éy okaza─ç si─Ö prawdziwe, w├│wczas ludzie mog─ů oburzy─ç si─Ö na nowo. A przypomnijmy: protesty, kt├│re w czerwcu i lipcu przela┼éy si─Ö przez ca┼éy kraj, gromadzi┼éy momentami nawet milion uczestnik├│w. Poparcie, jakim cieszy si─Ö prezydent Dilma Rousseff, spad┼éo w ci─ůgu p├│┼étora miesi─ůca z 74% do 45%, podczas gdy popularno┼Ť─ç rz─ůdu skurczy┼éa si─Ö z 55% do ledwie 31%.

Jakby tego by┼éo ma┼éo, wizyta papie┼╝a w Rio de Janeiro zwr├│ci┼éa uwag─Ö na te niedoci─ůgni─Öcia brazylijskiego pa┼ästwa, o kt├│rych rz─ůd Dilmy Rousseff wola┼éby g┼éo┼Ťno nie m├│wi─ç, dbaj─ůc o mi─Ödzynarodowy wizerunek Brazylii jako jednego ze wschodz─ůcych mocarstw. Odwiedzaj─ůc favel─Ö Manguinhos, Franciszek przypomnia┼é ┼Ťwiatowej opinii publicznej o od dawna charakterystycznych dla Brazylii i wci─ů┼╝ utrzymuj─ůcych si─Ö problemach: skrajnej biedzie, olbrzymich nier├│wno┼Ťciach spo┼éecznych oraz bezprawiu, panuj─ůcym w najbiedniejszych dzielnicach wielkich miast. Spo┼Ťr├│d pi─Öciuset faveli w Rio de Janeiro, wzgl─Ödny spok├│j panuje tylko w dwudziestu. Tymczasem, w dzielnicach biedoty mieszka wci─ů┼╝ oko┼éo 6% spo┼éecze┼ästwa, czyli 11 mln Brazylijczyk├│w.

Niewygodna dla rz─ůdu jest r├│wnie┼╝ deklaracja papie┼╝a o tym, ┼╝e zamierza s┼éu┼╝y─ç przede wszystkim biednym (dzi─Öki czemu zaskarbi┼é ju┼╝ sobie przydomek ÔÇ×Slum PopeÔÇŁ). Jeszcze przed przyjazdem do Brazylii, Franciszek zrezygnowa┼é z luksusowej rezydencji w Watykanie, wielokrotnie prosi┼é kap┼éan├│w o wi─Öksz─ů skromno┼Ť─ç, a w jednym z wywiad├│w m├│wi┼é o potrzebie nie tyle ÔÇ×Ko┼Ťcio┼éa dla biednychÔÇŁ, co ÔÇ×Ko┼Ťcio┼éa biednegoÔÇŁ. W zestawieniu z takim papie┼╝em wyj─ůtkowo blado wypada brazylijska klasa polityczna, od lewa do prawa skompromitowana korupcyjnymi skandalami.

Centralne przes┼éanie papie┼╝a, nawo┼éuj─ůcego do umiaru i zwr├│cenia uwagi na problemy najbiedniejszych cz┼éonk├│w spo┼éecze┼ästwa, trafia w samo sedno wra┼╝liwo┼Ťci brazylijskich indignados. Jeszcze tydzie┼ä temu, rz─ůd Dilmy Rousseff mia┼é powody wierzy─ç w to, ┼╝e zapanowa┼é nad sytuacj─ů w kraju dzi─Öki obietnicy rozpisania referendum konstytucyjnego. Teraz jednak moralne wsparcie Franciszka mo┼╝e o┼Ťmieli─ç Brazylijczyk├│w do wznowienia protest├│w, a przynajmniej czyni taki scenariusz bardziej prawdopodobnym.

UWAGA! W czasie wakacji internetowa ods┼éona ÔÇ×KontaktuÔÇŁ b─Ödzie ukazywa─ç si─Ö raz na dwa tygodnie ÔÇô co drugi poniedzia┼éek. Serdecznie zapraszamy do lektury!

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś