fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Latynoskie oblicze Franciszka

Wr贸偶ono, 偶e Franciszek bardziej ni偶 poprzednicy mo偶e by膰 wyczulony na doczesne problemy spo艂eczne, kt贸re niezmiennie trapi膮 tak zwany Trzeci 艢wiat 鈥 w przeciwie艅stwie do 艣wiata rozwini臋tego, gdzie dyskusje, w kt贸rych bierze udzia艂 Ko艣ci贸艂, skupiaj膮 si臋 na kwestiach 艣wiatopogl膮dowych

ilustr.: Dominik Kowalczyk

1.

Zaraz po 13 marca 2013 r., gdy Jorge Mario Bergoglio zosta艂 wybrany na nowego papie偶a, powszechnie zastanawiano si臋 nad tym, jakie znaczenie ma jego latynoski rodow贸d.

Wr贸偶ono, 偶e bardziej ni偶 poprzednicy mo偶e by膰 wyczulony na doczesne problemy spo艂eczne, kt贸re niezmiennie trapi膮 tak zwany Trzeci 艢wiat 鈥 w przeciwie艅stwie do 艣wiata rozwini臋tego, gdzie dyskusje, w kt贸rych bierze udzia艂 Ko艣ci贸艂, skupiaj膮 si臋 na kwestiach 艣wiatopogl膮dowych: aborcji, antykoncepcji, eutanazji, in vitro, ma艂偶e艅stwach homoseksualnych. Przewidywano, 偶e papie偶 Franciszek, znany ze skromno艣ci i zaanga偶owania w prac臋 u podstaw, przywr贸ci w tych dyskusjach nale偶ne miejsce kwestiom biedy, wykluczenia i spo艂ecznych nier贸wno艣ci.

Studzono jednak nadmierny entuzjazm. Owszem 鈥 m贸wiono 鈥 nowy papie偶 pochodzi z Ameryki 艁aci艅skiej, ale Argentyna jest najbardziej europejskim krajem w tym regionie. Kulturowo bli偶ej jej do W艂och ni偶 do w艂asnych s膮siad贸w. Owszem, Franciszek jest Latynosem, ale nie by艂 nigdy bezpo艣rednio zwi膮zanym z teologi膮 wyzwolenia 鈥 a to w艂a艣nie z tego nurtu, nastawionego na walk臋 ze spo艂ecznymi niesprawiedliwo艣ciami, Ameryka 艁aci艅ska s艂ynie od p贸艂wiecza.

Podczas pielgrzymki do Brazylii, zrealizowanej z okazji odbywaj膮cych si臋 w tym kraju 艢wiatowych Dni M艂odzie偶y, Franciszek pokaza艂, 偶e jego pontyfikat mo偶e okaza膰 si臋 聽bardziej 鈥瀕atynoski鈥 ni偶 dotychczas s膮dzono.

Samemu da艂 wz贸r, jak nale偶y rozumie膰 jego s艂owa o tym, 偶e 鈥Ko艣ci贸艂 ma wyj艣膰 na ulice鈥. G艂o艣no m贸wi艂 o potrzebie solidarno艣ci spo艂ecznej podczas odwiedzin w jednej z najbiedniejszych dzielnic Rio de Janeiro: faveli Manguinhos. Dwukrotnie odprawi艂 msz臋 dla m艂odych wiernych na pla偶y Copacabana. Wzi膮艂 udzia艂 w inauguracji kliniki dla os贸b z uzale偶nieniem od narkotyk贸w. Zwo艂a艂 spontaniczne spotkanie z m艂odymi Argenty艅czykami, kt贸rzy brali udzia艂 w Dniach M艂odzie偶y. Dodawa艂 te偶 otuchy brazylijskim indignados: 鈥 Jeste艣cie wyczuleni na spo艂eczn膮 niesprawiedliwo艣膰, a nazbyt cz臋sto rozczarowuje Was korupcja dokonywana przez tych, kt贸rzy dbaj膮 o w艂asny interes zamiast o wsp贸lne dobro. Powtarzam Wam 鈥 nigdy nie tra膰cie ducha. Rzeczywisto艣膰 mo偶e si臋 zmieni膰. Ludzie mog膮 j膮 zmieni膰. Nie przyzwyczajajcie si臋 do z艂a, tylko walczcie z nim.

Pora偶aj膮co wypada zestawienie brazylijskiej pielgrzymki Franciszka z t膮, jak膮 w 2007 r. zrealizowa艂 Benedykt XVI 鈥 spotykaj膮c si臋 niemal wy艂膮cznie z miejscowym episkopatem.

Sukcesem zako艅czy艂a si臋 wizerunkowa ofensywa papie偶a, umiej臋tnie wspierana jego aktywno艣ci膮 na Twitterze. Strapienia Watykanu, n臋kanego kolejnymi skandalami obyczajowymi i aferami finansowymi, chwilowo odesz艂y w cie艅 鈥 podobnie jak podejrzenia kierowane pod adresem kardyna艂a Bergoglio na temat jego rzekomo dwuznacznej, a co najmniej zachowawczej postawy w okresie argenty艅skiej dyktatury wojskowej prze艂omu lat 70. i 80. Teraz na ustach wszystkich jest papie偶 Franciszek jako ten, kt贸ry dokonuje we wsp贸艂czesnym Ko艣ciele katolickim realnej odnowy.

Jednocze艣nie, papie偶 da艂 jasny sygna艂, gdzie le偶膮 granice jego 鈥瀝ewolucji鈥. W Rio de Janeiro stanowczo pot臋pi艂 pomys艂 legalizacji narkotyk贸w, uznaj膮c wszystkie narkotyki za takie samo z艂o. Nie od dzi艣 wiadomo te偶, 偶e jest przeciwnikiem przemian obyczajowych. Da艂 temu wyraz jeszcze jako biskup Buenos Aires, wchodz膮c w otwarty konflikt z rz膮dem Kirchner贸w w kwestiach depenalizacji aborcji oraz legalizacji ma艂偶e艅stw homoseksualnych (kt贸re okre艣li艂 mianem 鈥瀝uchu diabelskiego鈥).

 

2.

R贸wnie symboliczne, jak wyb贸r Latynosa na nowego papie偶a, by艂o to, 偶e ze swoj膮 pierwsz膮 zagraniczn膮 wizyt膮 uda艂 si臋 on w艂a艣nie do Brazylii. Ocenia si臋, 偶e oko艂o 40% wszystkich katolik贸w mieszka w Ameryce 艁aci艅skiej, z czego w Brazylii a偶 123 mln. Mimo to, tak偶e tutaj Ko艣ci贸艂 staje przed powa偶nymi wyzwaniami.

Po pierwsze, musi zahamowa膰 odp艂yw wiernych z 艂ona Ko艣cio艂a. Obecnie tylko dwie trzecie Brazylijczyk贸w uwa偶a si臋 za katolik贸w, podczas gdy jeszcze trzydzie艣ci lat temu wska藕nik ten wynosi艂 imponuj膮ce 90%. W mi臋dzyczasie, do ofensywy przesz艂y ko艣cio艂y protestanckie, coraz bardziej rozpowszechnia si臋 te偶 ateizm. Ucieczki wiernych nie jest w stanie zatrzyma膰 rozw贸j nurtu 鈥瀋haryzmatycznego鈥 wewn膮trz Ko艣cio艂a, cho膰 ten jest w Brazylii zjawiskiem wyj膮tkowo istotnym: piosenki ojca Marcelo Rossiego regularnie l膮duj膮 w czo艂贸wce list przeboj贸w, a jego ksi膮偶ki rozchodz膮 si臋 na pniu. Nie jest przypadkiem, 偶e przej艣cie z katolicyzmu na protestantyzm wyst臋puje g艂贸wnie w dolnych warstwach spo艂ecze艅stwa. W powszechnej opinii, brazylijski Ko艣ci贸艂 nie zda艂 testu z pomocy najbiedniejszym obywatelom 鈥 co po cz臋艣ci wi膮za膰 nale偶y z marginalizowaniem teologii wyzwolenia przez dw贸ch poprzednich papie偶y.

Po drugie, Ko艣ci贸艂 ma do odegrania wa偶n膮 rol臋 w zwi膮zku z rozwojem brazylijskiej (a szerzej: latynoskiej) klasy 艣redniej. W ci膮gu ostatniej dekady, klasa 艣rednia w Brazylii powi臋kszy艂a si臋 o 40 mln obywateli i dalej ro艣nie. Podobne zjawisko wyst臋puje w ca艂ej Ameryce 艁aci艅skiej. Oczywi艣cie, wewn膮trz tej klasy wci膮偶 obserwowane s膮 olbrzymie dysproporcje. Istotne jest jednak to, 偶e spo艂ecze艅stwo masowo w艂膮cza si臋 w obr臋b gospodarki rynkowej, wymiany pieni膮dza i funkcjonowania instytucji publicznych. Franciszek wydaje si臋 obawia膰 nadmiernego przesi膮kni臋cia logik膮 kapitalizmu 鈥 czego objawem mia艂oby by膰 upowszechnienie kredyt贸w, nasilenie si臋 rywalizacji i naderwanie dotychczasowych wi臋zi solidarno艣ci. Dlatego podczas wizyty w faveli Manguinhos apelowa艂 o to, aby skromno艣膰 i wstrzemi臋藕liwo艣膰 zast膮pi艂y egoizm i indywidualizm, w jego wyobra偶eniu typowe dla nowoczesnego spo艂ecze艅stwa. Przypomina艂 o potrzebie duchowego, a nie tylko materialnego bogacenia si臋.

Wygl膮da to tak, jakby Watykan pod wodz膮 Franciszka przenosi艂 punkt ci臋偶ko艣ci z zachodnich kwestii obyczajowych na problemy spo艂eczne, kt贸re szczeg贸lnie mocno dotykaj膮 Trzeci 艢wiat. To niew膮tpliwie potrzebne i uzasadnione, trudno jednak unikn膮膰 wra偶enia, 偶e taki ruch ma na celu odwr贸cenie uwagi od kryzysu, w jaki popad艂 Ko艣ci贸艂 na Zachodzie.

 

3.

Pod tym wzgl臋dem, Brazylia i Ko艣ci贸艂 katolicki znajduj膮 si臋 w bardzo podobnej sytuacji.

Rz膮d Dilmy Rousseff r贸wnie偶 zmaga si臋 z kryzysem: gospodarczym spowolnieniem, rozp臋dzon膮 inflacj膮, nasilaj膮cym si臋 niezadowoleniem spo艂ecznym z powodu z艂ego stanu infrastruktury drogowej, s艂u偶by zdrowia, systemu edukacji, a tak偶e uporczywej korupcji na wszystkich szczeblach w艂adzy. I tak偶e w interesie tego rz膮du jest odwr贸cenie spo艂ecznej uwagi. Teoretycznie powinny temu s艂u偶y膰 masowe imprezy: nie tylko Mundial 2014 i letnia Olimpiada 2016, ale r贸wnie偶 艢wiatowe Dni M艂odzie偶y, czy niedawny pi艂karski Puchar Konfederacji. S臋k w tym, 偶e Brazylijczycy oburzaj膮 si臋 mi臋dzy innymi na to, ile pieni臋dzy pa艅stwo przeznacza na wszystkie te wydarzenia. Rozw贸j klasy 艣redniej sprawi艂, 偶e coraz trudniej zadowoli膰 spo艂ecze艅stwo jedynie 鈥瀒grzyskami i chlebem鈥. Obywatele coraz g艂o艣niej domagaj膮 si臋 rozs膮dnego gospodarowania zasobami, poprawy jako艣ci us艂ug publicznych oraz sprawnie dzia艂aj膮cej demokracji.

Wizyta papie偶a mo偶e skomplikowa膰 sytuacj臋, w jakiej znalaz艂 si臋 rz膮d w Brasilii. Wci膮偶 nie jest wykluczone, 偶e b臋dzie musia艂 wzi膮膰 na siebie znaczn膮 cz臋艣膰 koszt贸w zorganizowania spotkania m艂odzie偶y katolickiej z ca艂ego 艣wiata. Gdyby pog艂oski na ten temat mia艂y okaza膰 si臋 prawdziwe, w贸wczas ludzie mog膮 oburzy膰 si臋 na nowo. A przypomnijmy: protesty, kt贸re w czerwcu i lipcu przela艂y si臋 przez ca艂y kraj, gromadzi艂y momentami nawet milion uczestnik贸w. Poparcie, jakim cieszy si臋 prezydent Dilma Rousseff, spad艂o w ci膮gu p贸艂tora miesi膮ca z 74% do 45%, podczas gdy popularno艣膰 rz膮du skurczy艂a si臋 z 55% do ledwie 31%.

Jakby tego by艂o ma艂o, wizyta papie偶a w Rio de Janeiro zwr贸ci艂a uwag臋 na te niedoci膮gni臋cia brazylijskiego pa艅stwa, o kt贸rych rz膮d Dilmy Rousseff wola艂by g艂o艣no nie m贸wi膰, dbaj膮c o mi臋dzynarodowy wizerunek Brazylii jako jednego ze wschodz膮cych mocarstw. Odwiedzaj膮c favel臋 Manguinhos, Franciszek przypomnia艂 艣wiatowej opinii publicznej o od dawna charakterystycznych dla Brazylii i wci膮偶 utrzymuj膮cych si臋 problemach: skrajnej biedzie, olbrzymich nier贸wno艣ciach spo艂ecznych oraz bezprawiu, panuj膮cym w najbiedniejszych dzielnicach wielkich miast. Spo艣r贸d pi臋ciuset faveli w Rio de Janeiro, wzgl臋dny spok贸j panuje tylko w dwudziestu. Tymczasem, w dzielnicach biedoty mieszka wci膮偶 oko艂o 6% spo艂ecze艅stwa, czyli 11 mln Brazylijczyk贸w.

Niewygodna dla rz膮du jest r贸wnie偶 deklaracja papie偶a o tym, 偶e zamierza s艂u偶y膰 przede wszystkim biednym (dzi臋ki czemu zaskarbi艂 ju偶 sobie przydomek 鈥濻lum Pope鈥). Jeszcze przed przyjazdem do Brazylii, Franciszek zrezygnowa艂 z luksusowej rezydencji w Watykanie, wielokrotnie prosi艂 kap艂an贸w o wi臋ksz膮 skromno艣膰, a w jednym z wywiad贸w m贸wi艂 o potrzebie nie tyle 鈥Ko艣cio艂a dla biednych鈥, co 鈥Ko艣cio艂a biednego鈥. W zestawieniu z takim papie偶em wyj膮tkowo blado wypada brazylijska klasa polityczna, od lewa do prawa skompromitowana korupcyjnymi skandalami.

Centralne przes艂anie papie偶a, nawo艂uj膮cego do umiaru i zwr贸cenia uwagi na problemy najbiedniejszych cz艂onk贸w spo艂ecze艅stwa, trafia w samo sedno wra偶liwo艣ci brazylijskich indignados. Jeszcze tydzie艅 temu, rz膮d Dilmy Rousseff mia艂 powody wierzy膰 w to, 偶e zapanowa艂 nad sytuacj膮 w kraju dzi臋ki obietnicy rozpisania referendum konstytucyjnego. Teraz jednak moralne wsparcie Franciszka mo偶e o艣mieli膰 Brazylijczyk贸w do wznowienia protest贸w, a przynajmniej czyni taki scenariusz bardziej prawdopodobnym.

UWAGA! W czasie wakacji internetowa ods艂ona 鈥濳ontaktu鈥 b臋dzie ukazywa膰 si臋 raz na dwa tygodnie 鈥 co drugi poniedzia艂ek. Serdecznie zapraszamy do lektury!

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij