Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Kultura dla wszystkich?

PiS stawia na muzea i sprzeciwia si臋 monopolowi 艣wiatopogl膮dowemu, Koalicja Europejska skupia si臋 na decentralizacji, a Lewica na przejrzysto艣ci. Co jeszcze znalaz艂o si臋 w programach wyborczych w punktach po艣wi臋conych kulturze?
Kultura dla wszystkich?
ilustr.: Urszula Wo藕niak

Cenzura

Wszystkie partie od prawa do lewa opowiadaj膮 si臋 za zachowaniem wolno艣c artystycznej. W swoim programie podkre艣la to r贸wnie偶 Prawo i Sprawiedliwo艣膰, oskar偶ane przez 艣rodowiska tw贸rcze o stosowanie cenzury. Trudno si臋 z nimi nie zgodzi膰, skoro od ministra kultury ci膮gle s艂yszymy o jakiej艣 sztuce, kt贸ra nie zas艂uguje na publiczn膮 dotacj臋. W swoim programie PiS pisze jednak, 偶e poprzednie rz膮dy monopolizowa艂y 艣wiatopogl膮dowo (zgodnie z dominuj膮c膮 ideologi膮 贸wczesnej w艂adzy) 艣wiat polskich instytucji kultury (zw艂aszcza teatru, filmu, sztuk wizualnych).

Piotr Gli艅ski odebra艂 dofinansowanie dw贸m festiwalom, kt贸re pokazywa艂y spektakle Oliviera Frlji膰a, a tak偶e nawo艂ywa艂 do bojkotu Teatru Powszechnego w Warszawie, gdzie chorwacki re偶yser wystawi艂 skandalizuj膮c膮 鈥濳l膮tw臋鈥. Gli艅ski w ci膮gu ostatnich czterech lat wymieni艂 dyrekcje Teatru Starego w Krakowie (doprowadzi艂o to do chwilowej zapa艣ci artystycznej sceny; od poprzedniego sezonu za program odpowiada rada z艂o偶ona z aktor贸w), Muzeum II Wojny 艢wiatowej, Muzeum Narodowego w Warszawie, Narodowego Instytutu Audiowizualnego, Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej, Narodowego Centrum Kultury, Instytutu Adama Mickiewicza, a tak偶e po艣rednio Teatru Polskiego we Wroc艂awiu. Profesor Dariusz Stola, pomimo wygranego w maju konkursu, wci膮偶 nie zosta艂 powo艂any na dyrektora Muzeum Historii 呕yd贸w Polskich POLIN. Kilku zwolnionych dyrektor贸w wygra艂o w ostatnich miesi膮cach procesy w s膮dzie pracy wytoczone Gli艅skiemu.

O problemie upartyjnienia pisze w swoim programie Lewica. Dyrektorami publicznych instytucji za jej rz膮d贸w nie b臋d膮 partyjni nominaci 鈥 鈥瀔onkursy musz膮 by膰 przejrzyste, a wys艂uchania kandydat贸w dost臋pne w internecie dla wszystkich zainteresowanych鈥. W podobnym tonie wypowiadaj膮 si臋 politycy Koalicji Obywatelskiej. Planuj膮 wprowadzi膰 eksperckie zasady konkurs贸w, zar贸wno przy wyborze w艂adz instytucji kulturalnych, jak i przydziale 艣rodk贸w finansowych z bud偶etu centralnego b膮d藕 funduszy pomocowych.

Czytelnictwo na bony

Niemal w ka偶dym programie znalaz艂a si臋 zapowied藕 programu zwi臋kszaj膮cego czytelnictwo. Partia rz膮dz膮ca obiecuje przekazanie sze艣ciuset milion贸w z艂otych na pi臋cioletni Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa na lata 2021鈥2025. Zapowiada r贸wnie偶 zwi臋kszenie nak艂ad贸w na przek艂ady literatury polskiej na j臋zyki obce.

Je艣li rz膮dy obj臋艂aby najwi臋ksza partia opozycyjna, to mogliby艣my si臋 spodziewa膰 nowego zwyczaju w szko艂ach, mianowicie 鈥 g艂o艣nego czytania. Odnowione zosta艂yby zbiory biblioteczne, a biblioteki by艂yby czynne r贸wnie偶 w soboty. Rz膮d Kidawy-B艂o艅skiej wprowadzi艂by coroczny bon na ksi膮偶ki dla dzieci i m艂odzie偶y od 3. do 21. roku 偶ycia i program wsparcia dla ksi臋gar艅 w ma艂ych miejscowo艣ciach. Obowi膮zkowe ma by膰 r贸wnie偶 powo艂ywanie punkt贸w bibliotecznych w galeriach handlowych i nowo powstaj膮cych osiedlach mieszkaniowych. Z kolei Lewica zapowiada wprowadzenie Karty M艂odego Czytelnika, kt贸ra przynios艂aby m艂odzie偶y do 26. roku 偶ycia pi臋膰dziesi臋cioprocentow膮 zni偶k臋 na wszystkie ksi膮偶ki papierowe oraz bezp艂atny dost臋p do ksi膮偶ek w formacie elektronicznym. B臋dzie mo偶na z niej korzysta膰 we wszystkich ksi臋garniach oraz w internecie. Przy okazji Lewica obiecuje rozw贸j sieci bibliotek.

Partie prezentuj膮 r贸偶ne pomys艂y na bony na kultur臋. Jaros艂aw Kaczy艅ski rozda艂by je seniorom, a Grzegorz Schetyna zapowiada, 偶e bilet na spektakl, wystaw臋 czy koncert w filharmonii b臋dzie upowa偶nieniem do darmowej podr贸偶y 艣rodkami komunikacji publicznej dla dzieci i m艂odzie偶y.

Tw贸rcy programu Konfederacji proponuj膮 bon kulturalny na zakup biletu do dowolnej wybranej galerii, muzeum, filharmonii czy teatru. To swoj膮 drog膮 jedyna ich propozycja w zakresie kultury. W ultranarodowym stylu zapewniaj膮, 偶e uwolni膮 kultur臋 narodow膮 i sztuk臋 od ideologizacji narzucanej za publiczne pieni膮dze. Autorzy pisz膮: 鈥濩hcemy, aby to ludzie decydowali, co warto ogl膮da膰, co czyta膰, czego s艂ucha膰鈥.

Ubezpieczenie artyst贸w

PiS zapowiada popraw臋 sytuacji bytowej artysty: 鈥濩hc膮c by膰 prawdziwie wolnym artyst膮, trzeba najpierw m贸c zapewni膰 sobie godne warunki 偶ycia i mie膰 dost臋p do realnie zr贸偶nicowanej oferty instytucji zatrudniaj膮cych ludzi kultury i sztuki鈥. Zapowiedzi膮 jest projekt ustawy o statusie artysty zawodowego, kt贸r膮 resort kultury przedstawi艂 kilka tygodni temu.

O ludziach sztuki nie zapomina Lewica, kt贸ra obiecuje powo艂anie Stowarzysze艅 Ubezpiecze艅 Spo艂ecznych dla Artyst贸w 鈥 jednego dla artyst贸w sztuk wizualnych, drugiego dla pisarzy i kompozytor贸w. Cz艂onkostwo w tych organizacjach b臋dzie dawa艂o konstytucyjne prawa pracownicze oraz mo偶liwo艣膰 skorzystania z ubezpiecze艅 spo艂ecznych. Zrzeszeni otrzymaj膮 u艂atwiony dost臋p do miejsc zwi膮zanych z kultur膮, a tak偶e do ubiegania si臋 o granty i dofinansowania. Pojawi艂y si臋 r贸wnie偶 zapowiedzi wprowadzenia takich mechanizm贸w wsp贸艂pracy artyst贸w z administracj膮 rz膮dow膮 i samorz膮dow膮, dzi臋ki kt贸rym b臋d膮 oni mieli wi臋kszy wp艂yw na estetyk臋 przestrzeni publicznej.

Politycy Koalicji zapowiadaj膮 przywr贸cenie progu 50 procent koszt贸w uzyskania przychod贸w dla tw贸rc贸w, a tak偶e uruchomienie nowych stypendi贸w.

Nowe muzea, zabytki i Centrum Gier Wideo

Rz膮d PiS-u chce nie tylko zwi臋kszy膰 nak艂ady publiczne na opiek臋 nad zabytkami i miejscami pami臋ci, ale te偶 kontynuowa膰 polityk臋 inwestycyjn膮. W艣r贸d propozycji pojawiaj膮 si臋 mi臋dzy innymi Europejskie Centrum Muzyki w 呕elazowej Woli czy Europejskie Centrum Filmowe 鈥濩amerimage鈥 w Toruniu, nowa siedziba Muzeum Techniki, gmach Akademii Muzycznej w Bydgoszczy, a tak偶e Muzeum Wyspia艅skiego i Muzeum Polskiej Sztuki U偶ytkowej jako nowe filie Muzeum Narodowego w Krakowie. Partia Jaros艂awa Kaczy艅skiego zapowiada, 偶e podejmie si臋 zadania wsp贸艂prowadzenia Teatru Wielkiego w 艁odzi, Muzeum Okr臋gowego w Sandomierzu czy Muzeum Podlaskiego w Bia艂ymstoku, a tak偶e stworzenia Interaktywnego Centrum Bajki i Animacji w Bielsku-Bia艂ej. Ma r贸wnie偶 powsta膰 Centrum Gier Wideo.

Skromniej o nowych instytucjach pisze Lewica, kt贸ra chce powo艂a膰 Muzeum Historii Polek i Polak贸w. B臋dzie w nim mo偶na dog艂臋bnie pozna膰 histori臋 Polski widzianej 鈥瀘d do艂u鈥: dzieje pa艅szczyzny i ch艂opskiego oporu, dawne warunki 偶ycia na wsi i w mieszkaniach robotnik贸w, r贸偶norodno艣膰 polskiej kultury ludowej czy rozw贸j polskiej kultury popularnej.

Muze贸w nie planuje budowa膰 Koalicja Obywatelska. Ale za to chce dotowa膰 sektor prywatny, kt贸ry odpowiada za dzia艂alno艣膰 kulturaln膮, i przekaza膰 wi臋cej pieni臋dzy samorz膮dom.

Na ko艅cu trzeba pochwali膰 PiS za zapowied藕 przywracania wiejskich dom贸w kultury, 艣wietlic i bibliotek. Prawica chce te偶 przy艂膮czy膰 do sieci 艣wiat艂owodowej wszystkie gminne o艣rodki kultury, a potem wyposa偶y膰 je w sprz臋t komputerowy, tablety, roboty, maty edukacyjne i drukarki. 鈥濿 ten spos贸b w Gminnych O艣rodkach Kultury uruchomimy sie膰 centr贸w edukacji cyfrowej 鈥 stan膮 si臋 one prawdziwym rozsadnikiem cyfrowej rewolucji w Polsce, b臋d膮 艣wiadczy艂y us艂ugi cyfrowe, umo偶liwi膮 kontakt z dobrami kultury i zwi臋ksz膮 cyfrowe kompetencje w lokalnych spo艂eczno艣ciach鈥.

Podobn膮 zapowied藕 ma w swoim programie Polskie Stronnictwo Ludowe. Z kronikarskiego obowi膮zku dodam, 偶e to jedyny punkt w programie tej partii m贸wi膮cy o kulturze. Ani PiS, ani PSL nie pisz膮 jednak o szczeg贸艂ach, mo偶na wi臋c s膮dzi膰, 偶e to zadanie spad艂oby w ostateczno艣ci na samorz膮dy. Szkoda, bo w wielu ma艂ych miejscowo艣ciach jedynym miejscem publicznym jest ko艣ci贸艂, a jeszcze pod koniec lat聽80. mo偶na by艂o wybiera膰 spo艣r贸d biblioteki, 艣wietlicy i szko艂y.

Jakiej kultury nam brakuje?

Diagnoza przedstawiona w programach politycznych jest s艂uszna: polska polityka instytucjonalna jest ska偶ona partyjno艣ci膮, arty艣ci s膮 wykluczeni poza nawias ubezpiecze艅 spo艂ecznych, a dost臋p do kultury jest utrudniony ze wzgl臋du na wysokie ceny ksi膮偶ek i bilet贸w. Jednak 偶adna z partii nie potraktowa艂a kultury systemowo.

Nigdzie nie znalaz艂em diagnozy problem贸w zwi膮zanych z niskim czytelnictwem czy jako艣ci膮 wizualnej przestrzeni publicznej. Nie ma ani s艂owa o tym, dlaczego politycy tak ch臋tnie po 1989 roku 鈥瀙rzejmowali鈥 instytucje kultury. Nikt nie zauwa偶a po艂膮czenia mi臋dzy szcz膮tkowymi lekcjami plastyki a nisk膮 frekwencj膮 w galeriach sztuki. Nikt nie mierzy si臋 z tym, na ile wy艂o偶one kilka lat temu w Pakcie dla Kultury postulaty Obywateli Kultury, s膮 dzi艣 nadal aktualne. Wreszcie 偶adne z ugrupowa艅 politycznych nie zastanawia si臋 nad tym, jak spos贸b dost臋pu do Netflixa i medi贸w spo艂eczno艣ciowych zmienia polski krajobraz kulturalny.

Brakuje te偶 odwa偶nego programu zbudowanego wok贸艂 instytucji kulturalnych, na przyk艂ad poprzez stworzenie sieci nowoczesnych bibliotek w ka偶dej miejscowo艣ci czy 艣wietlic, w kt贸rych mog艂yby si臋 znajdowa膰 pracownie technologiczne i studia filmowe. Nigdzie nie ma zapowiedzi ujednolicenia cen ksi膮偶ek czy chocia偶by obni偶enia ich VAT-u. Brakuje postulatu powrotu edukacji artystycznej do szk贸艂 czy wzmocnienia szk贸艂聽artystycznych.

Liberalni i lewicowi tw贸rcy widz膮 w rz膮dach Prawa i Sprawiedliwo艣ci zagro偶enie dla swobody tw贸rczej. Piotr Gli艅ski udowodni艂, 偶e woli promowa膰 konserwatywnych artyst贸w, a pieni膮dze publiczne traktuje jak partyjn膮 kas臋. To prawda, 偶e z konkurs贸w stypendialnych MKiDN korzystaj膮 tw贸rcy o r贸偶norodnych pogl膮dach i wra偶liwo艣ciach, ale z konkursu czasopism zosta艂a na przyk艂ad wykre艣lona Krytyka Polityczna. Mamy wi臋c do czynienia z oligarchizacj膮 (uznaniowo艣ci膮) instytucji kultury, a nie budow膮 sprawnego pa艅stwa prawa, co jeszcze kilka lat temu zapowiada艂o Prawo i Sprawiedliwo艣膰.

Na 艣wiecie Polsk臋 promuj膮 tacy tw贸rcy i tw贸rczynie jak Olga Tokarczuk, Agnieszka Holland, Wilhelm Sasnal, Krzysztof Warlikowski, Krystian Lupa czy Wioletta Grzegorzewska. By艂oby dobrze, gdyby ka偶da w艂adza, niezale偶nie od barw partyjnych, ich wspiera艂a.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie - w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej Polityka prywatno艣ci zamknij