fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Kto pije z klas─ů?

Alkohol idzie w poprzek klas spo┼éecznych. Alkoholizm te┼╝. Tylko co z tego? Spo┼éeczne postrzeganie tego, kto pije, ile pije, a tak┼╝e JAK pije, niczym nie jest uwarunkowane tak silnie, jak tym, w jakiej klasie spo┼éecznej sytuuje si─Ö pij─ůcy.
Kto pije z klas─ů?
ilustr.: Zuzanna Wicha

To rzeczy tak naprawd─Ö proste, wydawa┼éoby si─Ö, ┼╝e oczywiste ÔÇô klasa spo┼éeczna determinuje nie tylko nasz spos├│b sp─Ödzania czasu, miejsce na ÔÇ×drabinieÔÇŁ spo┼éecznej, miejsce pracy i zamieszkania (a wyj─ůtki potwierdzaj─ů regu┼é─Ö). Decyduje tak┼╝e o tym, w jaki spos├│b jeste┼Ťmy postrzegani przez spo┼éecze┼ästwo i przedstawicieli innych klas. Taka sama czynno┼Ť─ç, taki sam spos├│b rozrywki, takie same s┼éowa, identyczne wykroczenie poza regu┼éy wsp├│┼é┼╝ycia spo┼éecznego ÔÇô wszystko to zostaje poddane innemu rodzajowi wiwisekcji, w zale┼╝no┼Ťci od tego, kim jeste┼Ťmy. Nie ma od tego ucieczki, cho─ç m─ůdrzy ludzie b─Öd─ů twierdzili, ┼╝e ÔÇ×oceniaj─ů cz┼éowieka wy┼é─ůcznie po jego czynachÔÇŁ i ┼╝e nie ma znaczenia, kim si─Ö jest.

To najstarsze k┼éamstwo ┼Ťwiata. Stereotypy funkcjonuj─ůce w spo┼éecze┼ästwie, nasza percepcja cudzych zachowa┼ä oraz wymiar sprawiedliwo┼Ťci nie s─ů i nigdy nie b─Öd─ů ┼Ťlepe na klas─Ö spo┼éeczn─ů.

Lepszy i gorszy ┼Ťwiat picia

Je┼Ťli mi nie wierzycie, zr├│bcie na samych sobie prosty test. Jest dziewi─ůta rano. Przedstawicielka zawodu kreatywnego Anna idzie na ┼Ťniadanie do modnej kawiarni w du┼╝ym mie┼Ťcie, niech to nawet nie b─Ödzie Warszawa. Zamawia co┼Ť lekkiego do jedzenia. W promocji do ka┼╝dego ┼Ťniadania jest kieliszek musuj─ůcego wina prosecco za 5 z┼éotych. Wypija go. Ma dzisiaj obowi─ůzki zawodowe, ale przecie┼╝ taki kieliszek to niemal nic.

A teraz skok do pobliskiej Biedronki. Nadal jest dziewi─ůta rano. W kolejce do kasy stoi pan Witek, kt├│ry dzisiaj ma akurat na drug─ů zmian─Ö do odlewni ┼╝eliwa czy sklepu rowerowego. Postanawia wypi─ç przed prac─ů puszk─Ö foxa mocnego. Zanosi j─ů do domu wraz z innymi zakupami i tam spokojnie wypija. Nie stoi pod sklepem.

Teraz czas na wasze odczucia i percepcj─Ö spo┼éeczn─ů tych zachowa┼ä. Bardzo wielu osobom ┼éatwiej b─Ödzie usprawiedliwi─ç poranne picie alkoholu ze strony przedstawicielki ÔÇ×lepszego ┼ŤwiataÔÇŁ. Pojawi─ů si─Ö rozmaite argumenty ÔÇô ┼╝e Anna wypi┼éa w lokalu, a to w┼éa┼Ťciwe miejsce do konsumpcji trunku, ┼╝e kieliszek to malutko, ┼╝e mo┼╝e ma lu┼║niejsz─ů prac─Ö czy swobodniejszy dzie┼ä. Tymczasem fakty s─ů jasne: o godzinie dziewi─ůtej rano, gdy spo┼╝ywanie alkoholu jest spo┼éecznie postrzegane jako zbyt wczesne, dwie osoby ten alkohol spo┼╝y┼éy. Odbi├│r b─Ödzie jednak r├│┼╝ny (w wielu przypadkach skrajnie r├│┼╝ny) ÔÇô prosecco to ma┼éy grzeszek, kt├│ry pasuje do Anny i mo┼╝na jej go wybaczy─ç, pan Witek natomiast absolutnie ÔÇ×nie powinienÔÇŁ pi─ç alkoholu przed prac─ů. Wszyscy znamy anegdoty rodziny i znajomych o tym, jak to pr├│bowali kupi─ç bu┼éeczk─Ö i stali w kolejce do kasy, a przed nimi m─Ö┼╝czyzna we wczesnych godzinach porannych kupowa┼é piwo czy ma┼épk─Ö w├│dki smakowej. Opowiadaj─ůcy zazwyczaj od razu przypisuj─ů mu w my┼Ťlach (i anegdocie) brak pracy lub niedok┼éadne jej wykonywanie, zaniedbywanie rodziny. B─Öd─ů te┼╝ skupia─ç si─Ö na jego cechach fizycznych, doszukuj─ůc si─Ö ÔÇ×objaw├│w piciaÔÇŁ, takich jak czerwona twarz czy trz─Ös─ůce si─Ö d┼éonie.

Wszystko to sprowadza si─Ö do jednego: w percepcji spo┼éecznej Anna jest ÔÇ×normaln─ů cz┼éonkini─ů spo┼éecze┼ästwaÔÇŁ, a Witek jest ÔÇ×┼╝ulemÔÇŁ albo jest na prostej drodze, by si─Ö nim sta─ç. Picie Anny jest zatem przezroczyste, a Witka pi─Ötnowane.

Tylko wiecie co? Fox mocny ma 7,6% alkoholu, a prosecco 12,5%, je┼Ťli ju┼╝ chcemy by─ç dok┼éadni. Jednak w tym przypadku prawie nikt nie chce.

Co ciekawe, w badaniach profesora Janusza Czapi┼äskiego i jego zespo┼éu z 2015 roku, w tabeli pod tytu┼éem ÔÇ×Odsetek os├│b w wybranych grupach zawodowych, przyznaj─ůcych, ┼╝e w minionym roku spo┼╝ywa┼éy za du┼╝o alkoholuÔÇŁ pierwsze miejsce, z odsetkiem 21,5%, zajmuj─ůÔÇŽ ÔÇ×tw├│rcy, arty┼Ťci, literaci, dziennikarzeÔÇŁ. Robotnik jest dopiero na trzecim miejscu, z wynikiem 13,2%. Wysoko plasuj─ů si─Ö tak┼╝e lekarze. A teraz pomy┼Ťlmy o spo┼éecznej percepcji ÔÇô czy zapytani ÔÇ×jaka grupa zawodowa/klasa spo┼éeczna spo┼╝ywa za du┼╝o alkoholu?ÔÇŁ wskazaliby┼Ťcie artyst├│w i dziennikarzy jako pierwszych? A je┼Ťli nawet tak, to jak silnie by┼Ťcie ich za to pi─Ötnowali?

Mi─Ödzy kaw─ů i energetykiem

Tak┼╝e na przyk┼éadzie innego stymulanta wida─ç to, jak dopasowujemy nasz─ů wizj─Ö osoby do przejawianych przez ni─ů zachowa┼ä konsumpcyjnych, i jak silnie jest w nas wdrukowane podsk├│rne przekonanie, ┼╝e ta sama czy podobna czynno┼Ť─ç albo rzecz r├│┼╝ni si─Ö pod wzgl─Ödem etycznym i estetycznym, je┼Ťli tylko inna jest klasa spo┼éeczna osoby przejawiaj─ůcej konkretne zachowanie konsumpcyjne czy spo┼éeczne.

Od wielu lat interesuj─Ö si─Ö spo┼éecznym odbiorem spo┼╝ywania napoj├│w energetycznych, r├│wnie┼╝ dlatego, ┼╝e sama jestem ich fank─ů i ┼╝e sama podlegam tym wszystkim dyscyplinuj─ůcym inwokacjom w rodzaju ÔÇ×umrzesz na raka trzustkiÔÇŁ, ÔÇ×a nie lepiej sobie mocnej herbaty zrobi─ç?ÔÇŁ, ÔÇ×ja to na wzmocnienie pij─Ö yerba mate zbieran─ů o ┼Ťwicie na wschodnich stokach Himalaj├│wÔÇŁ. Po kilku latach obserwacji dosz┼éam do wniosku, ┼╝e spo┼éeczne postrzeganie picia tych napoj├│w nie przebiega tylko po linii zdrowe/niezdrowe, a rzekoma troska o organizm spo┼╝ywaj─ůcego jest tylko jednym z komponent├│w spo┼éecznego stosunku do energetyk├│w. Picie energy drink├│w jest kwesti─ů klasow─ů ÔÇô jak niemal wszystko.

Kawa jest dla wszystkich, kt├│rzy nie chc─ů zasn─ů─ç. Parzucha i sypana dla mniej wysublimowanych, spiesz─ůcych si─Ö, padaj─ůcych ze zm─Öczenia na nocnej zmianie. Specjalne ziarna, smaki, aromaty mo┼╝na za to naby─ç za odpowiedni─ů cen─Ö i skonsumowa─ç w ┼éadnym otoczeniu, gdy chcemy nie tylko si─Ö obudzi─ç, ale tak┼╝e podelektowa─ç smakiem, poczyta─ç, porozmawia─ç, spotka─ç. Wraz z klas─ů spo┼éeczn─ů zmieniaj─ů si─Ö tak┼╝e sposoby parzenia, zakres wiedzy o ich wachlarzu si─Ö poszerza. Kawa jest bardzo egalitarnym napojem, spajaj─ůcym towarzysko wiele biednych i bogatych spo┼éecze┼ästw ÔÇô chocia┼╝ oczywi┼Ťcie cena, za jak─ů mo┼╝emy j─ů naby─ç, i warunki, w jakich pijaj─ů j─ů osoby z r├│┼╝nych klas, bardzo si─Ö r├│┼╝ni─ů.

Napoje energetyczne s┼éu┼╝─ů z grubsza temu samemu celowi ÔÇô z┼éudnie si─Ö wzmocni─ç i nie zasn─ů─ç. Mimo to ich nimb i klasowe konotacje s─ů inne ni┼╝ nawet najta┼äszej kawy plujki. Picie energy drinka w og├│lnym odczuciu ┼Ťwiadczy o tym, ┼╝e za du┼╝o pracujesz, nie radzisz sobie i ÔÇô przede wszystkim ÔÇô ┼╝e o siebie nie dbasz, nie zale┼╝y ci na zdrowiu, mikroelementach i r├│wnym biciu serca. Pomimo rynkowej erupcji fali coraz ┼éadniejszych puszek i powydziwianych smak├│w, nap├│j energetyczny nigdy nie awansuje na salony (co jaki┼Ť czas pojawiaj─ů si─Ö ÔÇ×lepszeÔÇŁ napoje i ┼éadniejszy design, skierowane na przyk┼éad do m┼éodej klasy kreatywnej, ale nadal obowi─ůzuje opinia, ┼╝e ÔÇ×lepiej tego nie pi─çÔÇŁ). Nie ukrywa tego, czym jest ÔÇô tanim, sztucznym wzmacniaczem, pitym przez kurier├│w musz─ůcych stawi─ç si─Ö w punkcie prze┼éadunkowym przed pi─ůt─ů, student├│w, przez wszystkich, kt├│rzy wstaj─ů ju┼╝ zm─Öczeni, a przed nimi jeszcze ca┼éy dzie┼ä, i przez tych, co lubi─ů ryzykowa─ç, wi─Öc mieszaj─ů w├│dk─Ö z redbullem. Energy drink to nap├│j zm─Öczenia, potu, czapki z daszkiem i dres├│w. Nikt nie zaprasza innych do domu ÔÇ×na puszeczk─ÖÔÇŁ. Nikt nie sprowadza dziwnych smak├│w zza granicy. Ka┼╝dy ma za to opini─Ö o tych, kt├│rzy pij─ů zbyt du┼╝o energy drink├│w. Zazwyczaj negatywn─ů.

Mamy zatem dwa stymulanty, kt├│re maj─ů pom├│c osi─ůgn─ů─ç ten sam efekt ÔÇô a jednak s─ů odmiennie postrzegane. W przypadku alkoholu i jego picia stymulant jest w og├│le jeden. Mimo to podej┼Ťcie do jego u┼╝ywania okazuje si─Ö skrajnie zr├│┼╝nicowane. Wida─ç to bardzo silnie w u┼╝ywanych terminach i sposobie m├│wienia o piciu alkoholu. W Polsce na jego spo┼╝ywanie mamy bardzo wiele czasownik├│w i okre┼Ťle┼ä, bo traktujemy je, mimo pozornej spo┼éecznej surowo┼Ťci, wr─Öcz z czu┼éo┼Ťci─ů, a na pewno cz─Ö┼Ťciowym zrozumieniem (ÔÇ×poszed┼é na w├│deczk─ÖÔÇŁ; funkcjonuje nawet rzeczownik ÔÇ×w├│desiaÔÇŁ). Jednak znowu, pomimo szerokiego wachlarza bardziej i mniej sympatycznych okre┼Ťle┼ä, jakim┼Ť cudem cz─Östo dzielimy je w zale┼╝no┼Ťci od klasy spo┼éecznej pij─ůcego. Przedstawiciel klasy ┼Ťredniej ÔÇ×delektuje si─ÖÔÇŁ, ÔÇ×pr├│buje trunk├│wÔÇŁ, ÔÇ×degustujeÔÇŁ, albo, je┼Ťli ju┼╝ rodzaj alkoholu jest ma┼éo wysublimowany, po prostu ÔÇ×pije alkoholÔÇŁ czy ÔÇ×poszed┼é do baruÔÇŁ. Osoba z klasy ludowej jest opisywana zgo┼éa innymi s┼éowami. W spo┼éecznej percepcji ÔÇ×chlaÔÇŁ, ÔÇ×daje w gard┼éo/w szyj─ÖÔÇŁ, ÔÇ×obala flach─ÖÔÇŁ, ÔÇ×urz─ůdza libacjeÔÇŁ (ÔÇ×libacjaÔÇŁ to s┼éowo z tego samego rejestru, co ÔÇ×konkubinaÔÇŁ, przypisane w prasie i uzusie wy┼é─ůcznie do klasy ni┼╝szej), ÔÇ×uderza w gazÔÇŁ, ÔÇ×idzie si─Ö nawali─çÔÇŁ, jest ÔÇ×chloremÔÇŁ. Te okre┼Ťlenia, cho─ç ka┼╝dy je zna i u┼╝ywa, rzadko meandruj─ů pomi─Ödzy klasami.

Pijani kierowcy z wy┼╝szych sfer

Inn─ů, a bardzo istotn─ů, kwesti─ů, jest podej┼Ťcie do ÔÇ×wyskok├│wÔÇŁ po alkoholu. O ile nie jest to przemoc fizyczna (a i wtedy bywa r├│┼╝nie), lecz na przyk┼éad wypadek pojazd├│w mechanicznych b─ůd┼║ potr─ůcenie pieszego przez pijanego kierowc─Ö, w przypadku przedstawicieli klasy ┼Ťredniej, wy┼╝szej czy po prostu os├│b znanych (i dobrze si─Ö kojarz─ůcych publiczno┼Ťci) natychmiast zaczyna si─Ö festiwal usprawiedliwiania. Niby potr─ůci┼é piesz─ů, ale sama si─Ö pcha┼éa na pasy. Niby mia┼é p├│┼étora promila we krwi, ale wraca┼é z premiery teatralnej swojego nowego spektaklu, trzeba mu wybaczy─ç. Komu si─Ö nie zdarzy┼éo, niech pierwszy rzuci kamieniem. I tak dalej. Gdy okazuje si─Ö, ┼╝e retoryka ÔÇ×jemu wolno, bo to onÔÇŁ, nie do ko┼äca dzia┼éa przy publicznej obronie, pojawiaj─ů si─Ö emanacje postawy, kt├│r─ů roboczo mo┼╝na okre┼Ťli─ç jako ÔÇ×mo┼╝e chuj, ale sw├│jÔÇŁ.

Tak by┼éo w przypadku wypadku spowodowanego przez Jerzego Stuhra i do pewnego stopnia tak┼╝e przez Beat─Ö Kozidrak. K┼éadzie si─Ö nacisk na skruch─Ö sprawcy, na to, ┼╝e ÔÇ×zachowa┼é si─Ö z klas─ůÔÇŁ, wylegitymowa┼é si─Ö, nie k┼é├│ci┼é si─Ö z policj─ů (doprawdy wyrzeczenie). Po kilku dniach fani aktora czy followersi osoby publicznej, kt├│ra dopu┼Ťci┼éa si─Ö takiego czynu, zaczynaj─ů napomyka─ç, ┼╝e mo┼╝e do┼Ť─ç ju┼╝ o tym, wystarczaj─ůco zosta┼éa przeczo┼égana, media ┼╝eruj─ů, a tymczasem w PiS-ie dwa lata temuÔÇŽ Debata zatacza ko┼éo i wraca do punktu wyj┼Ťcia, czyli podzia┼éu na dwa obozy polityczne i dwie warstwy spo┼éeczne (te podzia┼éy nie id─ů tylko wzd┼éu┼╝ linii partia rz─ůdz─ůca-opozycja, ale z grubsza), a w niej najwa┼╝niejsze jest, kto jest ÔÇ×naszÔÇŁ i kto ÔÇ×dzia┼éa dla sprawyÔÇŁ. W sytuacji wypadku spowodowanego przez Jerzego Stuhra apologeci ÔÇ×walki z ┼éamaniem KonstytucjiÔÇŁ nie odczekali nawet 24 godzin, zanim zacz─Öli go broni─ç ÔÇô a w obronie tej opierali si─Ö na dokonaniach kulturalnych i politycznym wizerunku aktora. Ci sami ludzie tropi─ů jak diabe┼é dobr─ů dusz─Ö wypadki z udzia┼éem polityk├│w partii rz─ůdz─ůcej, nawet je┼Ťli przyczyn─ů kolizji by┼é nie alkohol, lecz ÔÇ×tylkoÔÇŁ pr─Ödko┼Ť─ç.

Wsiadanie za kierownic─Ö po alkoholu nie jest mo┼╝e spo┼éecznie dopuszczalne, ale bardzo ch─Ötnie wys┼éuchamy wyja┼Ťnie┼ä z ust tych, kt├│rych powa┼╝amy ÔÇô i uwierzymy w nie. A jakie to mog─ů by─ç wyja┼Ťnienia? Stuhr mia┼é we krwi 0,7 promila alkoholu. Nie wiem, czy bawili┼Ťcie si─Ö kiedy┼Ť alkomatem podczas picia alkoholu (bez zamiaru jazdy), ja tak. Ju┼╝ poni┼╝ej 1 promila cz┼éowiek jest mocno podpity, inaczej m├│wi, inaczej reaguje jego cia┼éo. 0,7 promila to wi─Öcej ni┼╝ ÔÇ×jedno piwoÔÇŁ czy ÔÇ×jeden kieliszek winaÔÇŁ, kt├│rymi tak lubi─ů zas┼éania─ç si─Ö celebryci. W przypadku Stuhra portal Medonet, bior─ůc pod uwag─Ö jego wiek, wzrost i typ sylwetki, wyliczy┼é, ┼╝e by┼éy to trzy kieliszki wina.

Komu wolno pi─ç?

Obecnie kszta┼éc─Ö si─Ö w zawodzie pracownika socjalnego, od kilku lat wsp├│┼épracuj─Ö z lokalnym MOPS-em, a od roku odbywam praktyki zawodowe, kt├│re pozwalaj─ů mi nie tylko pomaga─ç potrzebuj─ůcym w kwestiach bytowych, ale tak┼╝e robi─ç to, co robi pracownik socjalny po dyplomie ÔÇô uczestniczy─ç w wywiadach ┼Ťrodowiskowych, je┼║dzi─ç ÔÇ×w rejonÔÇŁ, wype┼énia─ç sterty papier├│w, w tym tak┼╝e tak zwan─ů ÔÇ×alkohol├│wk─ÖÔÇŁ, czyli wywiad diagnostyczny na temat nadu┼╝ywania alkoholu. Widzia┼éam bardzo r├│┼╝ne rzeczy, w r├│┼╝nych domach. Widzia┼éam tak┼╝e stosunek pracownik├│w pomocy spo┼éecznej do picia przez klient├│w tej pomocy ÔÇô a nawet nie tyle picia, co spo┼╝ywania jakiegokolwiek alkoholu w jakiejkolwiek formie. Wydaje mi si─Ö to zawsze naruszeniem prawa do prywatno┼Ťci, z kt├│rym nie mog─Ö si─Ö pogodzi─ç. Je┼Ťli klient nie jest w trakcie leczenia alkoholowego, nie odbywa terapii, nie wiadomo nic o tym, aby alkoholu nadu┼╝ywa┼é, to komentowanie przez asystenta rodziny faktu, ┼╝e wypi┼é puszk─Ö piwa, czy przeszukiwanie kosza na ┼Ťmieci jest przekroczeniem pewnej granicy. Mimo to przyj─Öte jest, ┼╝e praktyka pracy socjalnej polega─ç ma na prewencyjnym ÔÇ×zabranianiuÔÇŁ i zawstydzaniu klienta, ┼╝e kupi┼é i wypi┼é. Dlaczego? Bo jest biedny. Bo jest klientem pomocy spo┼éecznej. Bo niekt├│rym opiekunom wydaje si─Ö, ┼╝e nie ma ┼╝adnego prawa do odrobiny przyjemno┼Ťci ÔÇô a alkohol czy papierosy s─ů przyjemno┼Ťci─ů szybk─ů i dost─Öpn─ů. Bo klasa ┼Ťrednia zawsze lepiej wie, na co ubogi ma wyda─ç swoje pieni─ůdze.

Jednocze┼Ťnie, jak niemal ka┼╝dy, pracownicy opieki spo┼éecznej sami spo┼╝ywaj─ů w czasie wolnym alkohol. Oni mog─ů?

Tych wszystkich uwik┼éa┼ä w pewien wzorzec my┼Ťlenia, w my┼Ťl kt├│rego osoba z klasy ludowej jest ÔÇ×pijakiemÔÇŁ, a osoba z klasy ┼Ťredniej dostanie podobnych etykietek mniej albo ┼╝adnej, jest o wiele wi─Öcej. Wystarczy prze┼Ťledzi─ç to, jak postrzega si─Ö i m├│wi o r├│┼╝nych rodzajach alkoholu oraz opakowaniach, w kt├│rych s─ů sprzedawane. Karafka wina kojarzy si─Ö godnie, bogato, a jednocze┼Ťnie z ÔÇ×umiaremÔÇŁ, cho─çby si─Ö okaza┼éo, ┼╝e jest tych karafek pi─Ö─ç. Znienawidzone przez klas─Ö ┼Ťredni─ů i lewic─Ö parlamentarn─ů ma┼épki po sto czy dwie┼Ťcie gram, kt├│rych pe┼éno na trawnikach ÔÇô to obraz absolutnej, godnej pogardy degrengolady. W og├│le nie patrzymy, ile dana osoba wypi┼éa. Patrzymy, kim jest ta osoba, jak spo┼╝y┼éa alkohol i w jakiej grupie cenowej lub jako┼Ťciowej si─Ö sytuowa┼é. Na tej podstawie opinia publiczna przyznaje lub odbiera pij─ůcym prawo do picia.

***

Tytu┼éem wyja┼Ťnienia: w tek┼Ťcie nie wchodz─Ö w niemal ┼╝adnym stopniu w spo┼éeczne, rodzinne oraz medyczne implikacje i skutki picia alkoholu w nadmiarze czy picia alkoholu w og├│le. Przedstawiam jedynie to, jak spo┼éecznie postrzegamy sam─ů czynno┼Ť─ç. To tak┼╝e jest ogromnie wa┼╝ne.

A je┼Ťli czego┼Ť zakaza─ç, to wszystkim, je┼Ťli ÔÇ×edukowa─çÔÇŁ, to wszystkich.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy ┼Ťrodowisko zaanga┼╝owane w walk─Ö z podzia┼éami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi─Öki Waszemu wsparciu!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś