magazyn lewicy katolickiej

Kto jest skorumpowany?

Korupcja cz臋sto bywa wykorzystywana jako uniwersalne uzasadnienie ub贸stwa na Globalnym Po艂udniu. Obrazy skorumpowanych dyktator贸w czy urz臋dnik贸w na trwa艂e zago艣ci艂y w wyobra藕ni publicznej. Ale czy na pewno kraje ubogie maj膮 na tym polu wi臋ksze problemy ni偶 te bogate?
Kto jest skorumpowany?
ilustr.: Maciej Bykowski

Tekst pierwotnie ukaza艂 si臋 w Al Jazeera. T艂umaczenie: Hubert Walczy艅ski. Lead i 艣r贸dtytu艂y od redakcji.

***

Ka偶dego roku organizacja Transparency International publikuje Indeks Percepcji Korupcji (CPI). Towarzyszy mu mapa 艣wiata, na kt贸rej najmniej skorumpowane pa艅stwa zaznaczone s膮 weso艂膮 偶贸艂ci膮, a najbardziej skorumpowane 鈥 pi臋tnuj膮c膮 czerwieni膮. CPI definiuje korupcj臋 jako 鈥瀗adu偶ywanie publicznej w艂adzy w imi臋 prywatnych interes贸w鈥. Opiera si臋 przy tym na danych z dwunastu r贸偶nych instytucji, takich jak Bank 艢wiatowy, Freedom House czy 艢wiatowe Forum Ekonomiczne.

Kiedy po raz pierwszy zobaczy艂em t臋 map臋, uderzy艂o mnie, 偶e znaczna wi臋kszo艣膰 kraj贸w 偶贸艂tych to bogate kraje zachodnie, podobne do Stan贸w Zjednoczonych czy Wielkiej Brytanii, podczas gdy niemal ca艂e Globalne Po艂udnie jest czerwone, a pa艅stwa takie jak Sudan Po艂udniowy, Afganistan czy Somalia oznaczone s膮 kolorem ciemnobordowym. Ten geograficzny podzia艂 odpowiada popularnej narracji, zgodnie z kt贸r膮 korupcja jest przekle艅stwem kraj贸w rozwijaj膮cych si臋, ze wszystkimi obrazami afryka艅skich dyktator贸w czy indyjskiego 艂ap贸wkarstwa od razu przychodz膮cych nam do g艂owy. Jednak czy to prawda?

Organizacje mi臋dzynarodowe zajmuj膮ce si臋 biedniejszymi krajami cz臋sto twierdz膮,聽偶e ub贸stwo na Globalnym Po艂udniu jest w znacznym stopniu wynikiem korupcji lokalnych urz臋dnik贸w. W 2003 roku doprowadzi艂o to do ratyfikowania konwencji ONZ przeciwko korupcji. Dokument g艂osi, 偶e cho膰 korupcja istnieje we wszystkich pa艅stwach, to 鈥瀞traszne zjawisko鈥 jest 鈥瀗ajbardziej destrukcyjne鈥 na Globalnym Po艂udniu, gdzie stanowi 鈥瀔luczowy element gospodarczego zap贸藕nienia i podstawow膮 przeszkod臋聽w walce z ub贸stwem鈥. Z t膮 teori膮 jest tylko jeden problem: jest nieprawdziwa.

Skorumpowane imperium

Wed艂ug Banku 艢wiatowego korupcja 鈥 rozumiana jako 艂ap贸wki i defraudacje urz臋dnik贸w pa艅stwowych 鈥 kosztuje kraje rozwijaj膮ce si臋 od dwudziestu do czterdziestu miliard贸w dolar贸w rocznie. To mn贸stwo pieni臋dzy. A tylko kropla, zaledwie trzy procent, w morzu wszystkich wyciek贸w z tych pa艅stw. Dla por贸wnania 鈥 mi臋dzynarodowe korporacje okradaj膮 kraje Globalnego Po艂udnia na dziewi臋膰set miliard贸w rocznie za pomoc膮 nielegalnego unikania opodatkowania i innych praktyk tego rodzaju.

Na taki odp艂yw maj膮tku pozwala szemrany system finansowy z艂o偶ony z raj贸w podatkowych, firm s艂up贸w, anonimowych kont i nieistniej膮cych fundacji, w sercu kt贸rego znajduje si臋 londy艅skie City. Ponad trzydzie艣ci procent globalnych inwestycji zagranicznych przechodzi przez raje podatkowe, w kt贸rych dzi艣 ukrywa si臋 jedn膮 sz贸st膮 ca艂ego prywatnego maj膮tku na 艣wiecie. To tu le偶y fundamentalne 藕r贸d艂o ub贸stwa kraj贸w rozwijaj膮cych si臋 wymykaj膮ce si臋 najpopularniejszym definicjom korupcji. Nie ma o nim wzmianki w konwencji ONZ i rzadko, je艣li w og贸le, pojawia si臋 w raportach mi臋dzynarodowych organizacji. Jak to mo偶liwe, 偶e Wielka Brytania ma tak dobr膮 pozycj臋 w rankingu CPI, podczas gdy City stanowi centrum globalnej sieci raj贸w podatkowych?

Pytanie stanie si臋 jeszcze ciekawsze, gdy we藕miemy pod uwag臋聽fakt, 偶e w londy艅skim City nie do ko艅ca obowi膮zuj膮 zasady demokracji; dystrykt nie podlega te偶 nadzorowi parlamentarnemu. W wyniku tego specjalnego statusu zachowa艂o si臋 tam wiele plutokratycznych tradycji. We藕my na przyk艂ad wybory: ponad 70 procent oddawanych g艂os贸w nie pochodzi od mieszka艅c贸w, a od korporacji 鈥 g艂贸wnie bank贸w i instytucji finansowych. Im wi臋ksza jest firma, tym wi臋cej g艂os贸w posiada (najwi臋ksze maj膮 ich po 79).

W gruncie rzeczy taki rodzaj korupcji ma sens w kraju, w kt贸rym rodzina kr贸lewska posiada sto dwadzie艣cia tysi臋cy hektar贸w ziemi i ka偶dego roku wyci膮ga z bud偶etu publicznego oko艂o czterdziestu milion贸w funt贸w. W kraju, w kt贸rym jedna z dw贸ch izb parlamentu nie jest wybierana w wyborach powszechnych, ale pochodzi z nominacji 鈥 92 miejsca s膮 dziedziczone przez arystokratyczne rody, 26 przypada przyw贸dcom najwi臋kszej sekty religijnej, a dziesi膮tki s膮 wystawione na sprzeda偶 dla multimilioner贸w.

Korupcja w Stanach Zjednoczonych jest tylko troch臋 mniej bezczelna. Cho膰 miejsca w Kongresie nie s膮聽jeszcze bezpo艣rednio na sprzeda偶, to orzeczenie s膮du Citizens United vs FEC pozwala korporacjom wydawa膰 nieograniczone kwoty na kampanie polityczne, aby upewni膰 si臋, 偶e wybrani zostan膮 ci, kt贸rzy powinni. Wszystko to 鈥 w orzeczeniu s膮du 鈥 zosta艂o uzasadnione orwellowskim szyldem 鈥瀢olno艣ci s艂owa鈥.

Sk膮d si臋 bierze ub贸stwo?

Konwencja ONZ s艂usznie wskazuje, 偶e ub贸stwo kraj贸w rozwijaj膮cych si臋 jest spowodowane korupcj膮. Ale korupcja, o kt贸r膮 powinni艣my si臋 najbardziej martwi膰, ma swoje korzenie w pa艅stwach oznaczonych w CPI na 偶贸艂to, a nie na czerwono.

Nie chodzi tu wy艂膮cznie o raje podatkowe. Wiemy, 偶e globalny kryzys finansowy 2008 roku zosta艂 wywo艂any przez systemowe mechanizmy korupcji urz臋dnik贸w publicznych w USA, 艣ci艣le powi膮zanych interesami z firmami z Wall Street. Kryzys nie tylko wypompowa艂 biliony dolar贸w z kasy publicznej do prywatnych kieszeni w ramach akcji ratunkowych, lecz tak偶e zniszczy艂 ogromn膮 cz臋艣膰 艣wiatowej gospodarki i mia艂 destrukcyjny wp艂yw na kraje rozwijaj膮ce si臋, w kt贸rych za艂amanie popytu eksportowego spowodowa艂o ogromne fale bezrobocia.

Podobnie wygl膮da historia afery LIBOR w Wielkiej Brytanii, kiedy to najwi臋ksze banki londy艅skie dogada艂y si臋, 偶e b臋d膮 fa艂szowa膰 stopy procentowe. Pozwoli艂o im to oszuka膰 ludzi 鈥 r贸wnie偶 za granic膮 鈥 na oko艂o sto miliard贸w dolar贸w. Wszystkie te skandale doskonale wpisuj膮 si臋 w definicj臋聽鈥瀗adu偶ycia w艂adzy publicznej dla prywatnych korzy艣ci鈥, a globalny zasi臋g tego rodzaju korupcji sprawia, 偶e 艂ap贸wki i kradzie偶e w ubo偶szych krajach wydaj膮 si臋 艣mieszne.

Ale to tylko wierzcho艂ek g贸ry lodowej. Je艣li naprawd臋 chcemy zrozumie膰, w jaki spos贸b korupcja przyczynia si臋 do ub贸stwa kraj贸w rozwijaj膮cych si臋, musimy wzi膮膰 pod lup臋 mi臋dzynarodowe instytucje, kt贸re kontroluj膮 globaln膮聽gospodark臋, takie jak Mi臋dzynarodowy Fundusz Walutowy, Bank 艢wiatowy czy 艢wiatowa Organizacja Handlu.

W latach 80. i 90. instytucje te narzuca艂y Globalnemu Po艂udniu polityk臋 gospodarcz膮 opart膮 na tak zwanym konsensusie waszyngto艅skim. W wyniku ich dzia艂alno艣ci wska藕niki odzwierciedlaj膮ce wzrost dochod贸w na mieszka艅ca spad艂y o niemal pi臋膰dziesi膮t procent. Ekonomista Robert Pollin oszacowa艂, 偶e w tym okresie kraje rozwijaj膮ce si臋 traci艂y oko艂o 480 miliard贸w dolar贸w rocznie potencjalnego PKB. Trudno przeceni膰 spo艂eczne i humanitarne konsekwencje, kt贸re liczby te reprezentuj膮. W tym samym czasie zachodnie korporacje kwit艂y 鈥 uzyska艂y dost臋p do nowych rynk贸w, taniej si艂y roboczej, surowc贸w i nowe trasy przep艂ywu kapita艂u.

Mi臋dzynarodowe instytucje cz臋sto przebieraj膮 si臋 w demokratyczny kostium 鈥 twierdz膮, 偶e s膮 publicznie zarz膮dzane. Ale tak naprawd臋 s膮 g艂臋boko antydemokratyczne, wi臋c uchodzi im na sucho narzucanie biedniejszym pa艅stwom rozwi膮za艅 politycznych, kt贸re bezpo艣rednio naruszaj膮 interes publiczny. Prawo g艂osu w MFW i Banku 艢wiatowym jest podzielone tak, 偶e kraje rozwijaj膮ce si臋聽鈥 w kt贸rych mieszka znaczna wi臋kszo艣膰 ludno艣ci 艣wiata 鈥 posiadaj膮 mniej ni偶 po艂ow臋 wszystkich g艂os贸w. Jednocze艣nie Stany Zjednoczone maj膮 samodzielne prawo weta. Przewodnicz膮cy tych instytucji nie s膮聽wybierani, a mianowani przez USA i pa艅stwa Unii Europejskiej, nie brakuje w艣r贸d nich by艂ych ministr贸w obrony czy prezes贸w z Wall Street.

Joseph Stiglitz, by艂y g艂贸wny ekonomista Banku 艢wiatowego, wielokrotnie publicznie pot臋pia艂 te instytucje jako jedne z najmniej przejrzystych, z jakimi kiedykolwiek si臋 zetkn膮艂. Twierdzi艂, i偶 charakteryzuje je szokuj膮cy brak odpowiedzialno艣ci, jako 偶e ciesz膮 si臋聽鈥瀒mmunitetem pa艅stwa鈥 鈥 zasad膮 prawa mi臋dzynarodowego, kt贸ra chroni je przed pozwami publicznym niezale偶nie od tego, jak wielkie szkody wyrz膮dza narzucana przez nie polityka.

Kto jest winny?

Gdyby tak funkcjonowa艂y instytucje jakiegokolwiek kraju na Globalnym Po艂udniu, Zach贸d krzycza艂by o korupcji. Ale poniewa偶 dzia艂a tak centrum dowodzenia globalnej gospodarki, przy okazji utrwalaj膮c swoj膮 polityk膮 struktury globalnego ub贸stwa, spraw臋 uznajemy za normaln膮. A organizacje takie jak Transparency International odwracaj膮 nasz膮 uwag臋 od 藕r贸de艂 problemu.

Nawet je艣li skupimy si臋 na lokalnych wymiarach korupcji w krajach rozwijaj膮cych si臋, musimy pami臋ta膰, 偶e nie istnieje ona w geopolitycznej pr贸偶ni. Wielu najs艂ynniejszych dyktator贸w w historii 鈥 takich jak Augusto Pinochet, Mobutu Sese Seko czy Hosni Mubarak 鈥 mog艂o rz膮dzi膰 dzi臋ki sta艂emu strumieniowi wsparcia z Zachodu. Wiele spo艣r贸d najbardziej skorumpowanych re偶im贸w na 艣wiecie zosta艂o ustanowionych przez Stany Zjednoczone 鈥 w艣r贸d nich Afganistan, Sudan Po艂udniowy czy Somalia, trzy najciemniejsze pa艅stwa na mapie CPI. To rodzi ciekawe pytanie: kto jest bardziej skorumpowany, lokalny dyktator czy mocarstwo, kt贸re go zainstalowa艂o?

Niestety konwencja ONZ w wygodny dla bogatych pa艅stw spos贸b nie zajmuje si臋聽takimi pytaniami, a mapa CPI prowadzi nas do b艂臋dnego przekonania, 偶e korupcj臋 ka偶dego kraju mo偶na zamkn膮膰 w jego granicach. Korupcja jest g艂贸wnym 藕r贸d艂em ub贸stwa, nie ma co do tego w膮tpliwo艣ci. Ale je偶eli chcemy zaj膮膰 si臋聽problemem na powa偶nie, mapa CPI niespecjalnie nam pomo偶e. Najwa偶niejsz膮 przyczyn膮 biedy kraj贸w rozwijaj膮cych si臋 nie s膮聽lokalne 艂ap贸wki ani kradzie偶e, a korupcja ca艂ego globalnego systemu gospodarczego 鈥 z艂o偶ona z sieci raj贸w podatkowych i sektor贸w bankowych Nowego Jorku i Londynu.

Czas najwy偶szy odwr贸ci膰 mit korupcji i zacz膮膰聽domaga膰 si臋 przejrzysto艣ci tam, gdzie najbardziej jej brakuje.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij