Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Ksi臋偶a, Ko艣ci贸艂, przemoc, seks i LGBTQ+

Przez d艂ugi czas rola ksi臋dza by艂a jedn膮 z niewielu r贸l, w kt贸rych homoseksualni m臋偶czy藕ni mogli zyska膰 spo艂eczne uznanie i schronienie przed przemoc膮. Emancypacja os贸b LGBTQ+ poszerza zakres ich 偶yciowych mo偶liwo艣ci, przyczynia si臋 wi臋c do spadku liczby powo艂a艅.
Ksi臋偶a, Ko艣ci贸艂, przemoc, seks i LGBTQ+
ilustr.: Zofia Kilja艅ska

Katechizm Ko艣cio艂a Katolickiego naucza, 偶e orientacja homoseksualna nie jest grzeszna i聽偶e osoby LGBTQ+ nale偶y traktowa膰 ze wsp贸艂czuciem i聽szacunkiem. Zarazem jedyny dozwolony przez t臋 religi臋 seks mo偶e mie膰 miejsce pomi臋dzy dwoma ma艂偶onkami p艂ci przeciwnej. Papie偶 Benedykt XVI, w贸wczas jako przyw贸dca Ko艣cio艂a katolickiego, stwierdzi艂, 偶e 鈥瀘chrona鈥 ludzko艣ci przed homoseksualno艣ci膮 jest tak samo wa偶na, jak uratowanie 艣wiata przed zmianami klimatu, a聽wszystkie relacje poza tradycyjnymi relacjami heteroseksualnymi s膮 鈥瀦niszczeniem dzie艂a Bo偶ego鈥. Podobne jest stanowisko Ko艣cio艂a w聽przypadku seksu pozama艂偶e艅skiego, rozwod贸w czy stosowania antykoncepcji, jednak sprawy te, przynajmniej w聽Polsce, nie budz膮 tak wielkich kontrowersji.

Niekt贸re wersety Biblii s膮 cz臋sto interpretowane jako zakazuj膮ce zwi膮zk贸w homoseksualnych. Wielu uwa偶a te fragmenty za jawne pot臋pienie czyn贸w 鈥瀞odomicznych鈥 mi臋dzy m臋偶czyznami i聽uzasadnienie przemocy.聽Candace Chellew-Hodge s膮dzi natomiast, 偶e kilka werset贸w cytowanych zwykle w聽celu pot臋pienia os贸b LGBTQ+ odnosi si臋 zamiast tego do przypadk贸w 艂膮czenia seksu z聽przemoc膮 czy nadu偶yciami w艂adzy. Twierdzi, 偶e Biblia nie pot臋pia 鈥瀖i艂osnych, zaanga偶owanych, homoseksualnych zwi膮zk贸w鈥, i聽zauwa偶a, 偶e Jezus milcza艂 w聽sprawie zwi膮zk贸w nieheteronormatywnych.

Prze艣ladowani za homoseksualno艣膰

Osoby transp艂ciowe, geje, lesbijki oraz osoby biseksualne 鈥 w聽przeciwie艅stwie do os贸b heteroseksualnych 鈥撀spotykaj膮 si臋 z聽przemoc膮聽motywowan膮 nienawistnymi postawami wobec swojej seksualno艣ci lub to偶samo艣ci p艂ciowej. Przemoc ta mo偶e by膰 egzekwowana zbiorowo (przez pa艅stwo), np. na drodze przepis贸w prawnych przewiduj膮cych kar臋 cielesn膮 za czyny homoseksualne, ale te偶 indywidualnie 鈥 przez dzia艂ania ludzi si臋gaj膮cych po zastraszanie czy mobbing. Dzia艂ania te mog膮 by膰 motywowane homofobi膮 i聽najcz臋艣ciej stanowi膮 wynik kulturowych, religijnych lub politycznych uprzedze艅. Trwa艂o艣膰 homofobicznych zachowa艅 wynika z聽ich g艂臋bokiego osadzenia w聽tradycji,聽cz臋sto wi膮偶膮 si臋 bowiem z聽systemami ideologicznymi, kt贸re kojarz膮 m臋sk膮 homoseksualno艣膰 z聽byciem s艂abym, chorym, kobiecym lub niemoralnym.

W聽perspektywie historycznej legitymizowanie przez pa艅stwo prze艣ladowania homoseksualist贸w ogranicza艂o si臋 g艂贸wnie do homoseksualno艣ci m臋skiej, nazywanej 鈥瀞odomi膮鈥. W聽okresie p贸藕nego 艣redniowiecza i聽wczesnej nowo偶ytno艣ci kar膮 za sodomi臋 w聽艣wiecie zachodnim by艂a zwykle 艣mier膰. W聽okresie nowo偶ytnym (od XIX wieku do po艂owy XX) 鈥 z聽regu艂y grzywna lub wi臋zienie.

Przest臋pstwa z聽nienawi艣ci wobec os贸b LGBTQ+ z聽u偶yciem przemocy fizycznej wydaj膮 si臋 szczeg贸lnie brutalne, nawet w聽por贸wnaniu z聽innymi przest臋pstwami z聽nienawi艣ci. Jak pisze Donald Altschiller w聽pracy 鈥濰ate Crimes鈥, 鈥瀒ntensywna w艣ciek艂o艣膰 wyst臋puje w聽prawie wszystkich sprawach o聽zab贸jstwa z聽udzia艂em ofiar 鈥 homoseksualnych m臋偶czyzn鈥. Rzadko zdarza si臋, aby ofiara zosta艂a po prostu zastrzelona; jest bardziej prawdopodobne, 偶e zostanie d藕gni臋ta wiele razy, okaleczona lub/i uduszona. 鈥瀃Pope艂nione przez sprawc贸w czyny] cz臋sto wi膮za艂y si臋 z聽torturami, skaleczeniami, okaleczaniem [鈥, pokazuj膮c absolutn膮 wol臋 wymazania cz艂owieka z聽powodu jego [seksualnych] preferencji鈥 鈥 wskazuj膮 na to badania w聽katolickich krajach Europy Zachodniej.

Ogromna wi臋kszo艣膰 homofobicznych napad贸w kryminalnych jest pope艂niana przez m臋skich agresor贸w na m臋skich ofiarach i聽wi膮偶e si臋 z聽agresywnym heteroseksualnym szowinizmem. Teoretycy tacy jak Calvin Thomas i聽Judith Butler zasugerowali, 偶e homofobia mo偶e by膰 zakorzeniona w聽strachu jednostki przed zidentyfikowaniem jej jako osoby homoseksualnej. Homofobia u聽m臋偶czyzn jest skorelowana z聽niepewno艣ci膮 co do ich w艂asnej m臋sko艣ci. R贸偶ne teorie psychoanalityczne wyja艣niaj膮 homofobi臋 jako reakcj臋 na w艂asne impulsy wzgl臋dem os贸b tej samej p艂ci (czy to nieuchronne, czy te偶 tylko hipotetyczne). Zwi膮zane z聽tymi impulsami poczucie zagro偶enia powoduje represje, zaprzeczenie lub inne reakcje obronne.

Czy ksi臋偶a to geje?

Jak g艂osz膮 szacunkowe dane zawarte w聽ksi膮偶ce 鈥濻odoma. Hipokryzja i聽w艂adza w聽Watykanie鈥, nawet osiemdziesi膮t procent ksi臋偶y pracuj膮cych w聽Stolicy Apostolskiej mog膮 stanowi膰 geje, cho膰 niekoniecznie aktywni seksualnie. Autor ksi膮偶ki, Fr茅d茅ric Martel, kt贸ry sp臋dzi艂 cztery lata na badaniach, to by艂y doradca francuskiego rz膮du. Przeprowadzi艂 1500 wywiad贸w, w聽tym z聽41 kardyna艂ami, 52 biskupami i聽pra艂atami, 45 ambasadorami papieskimi lub urz臋dnikami dyplomatycznymi, 11 stra偶nikami szwajcarskimi oraz ponad 200 ksi臋偶mi i聽seminarzystami.

Martel podaje, 偶e 鈥濻tan duchowny d艂ugo stanowi艂 idealne schronienie dla m艂odych homoseksualist贸w. Homoseksualno艣膰 jest jednym z聽kluczy do ich powo艂ania. Im duchowny jest bardziej progejowski, tym mniejsze prawdopodobie艅stwo, 偶e jest gejem; im wi臋kszym jest homofobem, tym bardziej prawdopodobne, 偶e jest homoseksualist膮. Za wi臋kszo艣ci膮 spraw zwi膮zanych z聽molestowaniem seksualnym kryj膮 si臋 ksi臋偶a i聽biskupi, kt贸rzy z聽obawy, 偶e w聽przypadku skandalu zostanie ujawniona ich homoseksualno艣膰, chronili sprawc贸w tych przest臋pstw. Kultura tajemnicy, dzi臋ki kt贸rej milczy si臋 o聽wszechobecno艣ci homoseksualno艣ci w聽Ko艣ciele, pozwala艂a te偶 ukrywa膰 wykorzystywanie seksualne i聽u艂atwia艂a drapie偶nikom seksualnym ich dzia艂ania鈥.

Jednocze艣nie w聽ubieg艂ym roku聽papie偶 Franciszek聽wyra藕nie wypowiedzia艂 si臋 przeciw wst臋powaniu os贸b homoseksualnych w聽stan kap艂a艅ski: 鈥濳westia homoseksualizmu jest bardzo powa偶n膮 kwesti膮, kt贸r膮 nale偶y odpowiednio rozpozna膰 w艣r贸d kandydat贸w od samego pocz膮tku. W聽naszych spo艂ecze艅stwach wydaje si臋 nawet, 偶e homoseksualizm jest modny, i聽ta mentalno艣膰 w聽pewien spos贸b wp艂ywa r贸wnie偶 na 偶ycie Ko艣cio艂a鈥. Zakaz 艣wi臋ce艅 kap艂a艅skich dla m臋偶czyzn o聽orientacji homoseksualnej zosta艂 wprowadzony przez Ko艣ci贸艂 katolicki w聽2005 roku.

Powo艂ania kap艂a艅skie i聽prawa cz艂owieka

Z聽powodu wprowadzenia i聽obowi膮zywania celibatu Ko艣ci贸艂 katolicki sta艂 si臋 przestrzeni膮, w聽kt贸rej w聽roli kap艂ana odnajdywali si臋 m臋偶czy藕ni niech臋tni wobec wymogu heteroseksualnego ma艂偶e艅stwa, posiadania potomstwa i聽tradycyjnej rodziny. R贸wnie偶 geje w聽instytucji, jak膮 jest Ko艣ci贸艂, mogli budowa膰 kariery o聽wiele 艂atwiej ni偶 w聽jakiejkolwiek innej organizacji. Czy zatem dzia艂ania na rzecz praw cz艂owieka, s艂u偶膮ce tak偶e ochronie godno艣ci os贸b LGBTQ+, stanowi膮 zagro偶enie dla zast臋powalno艣ci pokole艅 w聽Ko艣ciele? Czy fakt, 偶e gej nie musi ju偶 zostawa膰 duchownym, by odnale藕膰 satysfakcj臋 z聽przyj臋tych przez siebie r贸l spo艂ecznych, przyczynia si臋 do spadku liczby powo艂a艅 kap艂a艅skich?

W聽ameryka艅skim Ko艣ciele katolickim聽ca艂kowita liczba ksi臋偶y mi臋dzy 1981 a聽2018 rokiem zmniejszy艂a si臋 o聽36% (z 58 534 do聽37聽302). Spad艂a te偶 liczba parafii bez sta艂ego proboszcza: w 1960 roku by艂o ich oko艂o 3 procent, a latem 2003 roku 鈥 ju偶 16 procent. R贸wnocze艣nie w Stanach Zjednoczonych osoby homoseksualne mog膮 dzi艣 zawrze膰 zwi膮zek ma艂偶e艅ski w ca艂ym kraju. 26 czerwca 2015 roku S膮d Najwy偶szy orzek艂, 偶e ma艂偶e艅stwa os贸b tej samej p艂ci s膮 prawem zagwarantowanym przez Konstytucj臋. W ten spos贸b usankcjonowa艂 ma艂偶e艅stwa os贸b tej samej p艂ci w trzynastu stanach, kt贸re do tej pory ich nie zalegalizowa艂y.

Nie inaczej prezentuje si臋 sytuacja w聽Europie Zachodniej.聽W聽Niemczech聽w聽2013 roku oko艂o 10 procent duchownych katolickich, czyli 1300 os贸b, stanowili imigranci; wielu z聽nich pochodzi z聽Indii. W聽czerwcu 2017 roku nowe prawo da艂o osobom nieheteronormatywnym pe艂ne prawa ma艂偶e艅skie, w聽tym mo偶liwo艣膰 adopcji dzieci (wcze艣niej osoby te mog艂y zawiera膰 zwi膮zki partnerskie i聽adoptowa膰 dziecko partnera).聽W聽Irlandii聽od 2002 do 2012 roku liczba ksi臋偶y diecezjalnych spad艂a o聽13 procent; podobnie sta艂o si臋 w聽zgromadzeniach zakonnych. Wielu z聽pozosta艂ych kap艂an贸w zbli偶a si臋 do emerytury. W聽2010 roku w聽Irlandii 鈥 kraju, w聽kt贸rym dominuje wyznanie katolickie 鈥 wbrew opinii Ko艣cio艂a usankcjonowano zwi膮zki partnerskie, a聽od roku 2015 obowi膮zuje r贸wno艣膰 ma艂偶e艅ska.

W聽Hiszpanii聽odnotowano przypadek ksi臋dza odpowiedzialnego za 22 parafie. W聽2007 roku co najmniej 10 615 z聽23 286 tamtejszych parafii nie mia艂o kap艂ana na sta艂e. Tymczasem prawa os贸b homo- i聽heteroseksualnych zr贸wnano w聽2005 roku mimo protest贸w Ko艣cio艂a katolickiego, a聽regulacja zwi膮zk贸w partnerskich rozpocz臋艂a si臋 ju偶 w聽roku 1998, w聽Katalonii.聽We Francji聽ju偶 przed dekad膮 mieszka艂o ponad 1300 zagranicznych ksi臋偶y katolickich, to jest oko艂o 10 procent og贸艂u; ponad 650 pochodzi艂o z聽Afryki, zazwyczaj z聽kraj贸w takich jak Togo, Madagaskar i聽Burkina Faso. Zarazem聽艂膮czna liczba ksi臋偶y聽w聽latach 1995鈥2017 spad艂a z聽28 694 do 14聽786. R贸wno艣膰 ma艂偶e艅ska obowi膮zuje od 2013 roku, prawo dopuszcza te偶 adopcj臋 dzieci; 艣rodowiska przeciwne tym rozwi膮zaniom g艂o艣no i聽t艂umnie je oprotestowa艂y. Wcze艣niej, w聽roku 1999, wprowadzono ustaw臋 o聽zwi膮zkach partnerskich.

Uznanie praw os贸b LGBTQ+ nie prowadzi do wzrostu odsetka os贸b homoseksualnych w聽spo艂ecze艅stwie. Pod tym wzgl臋dem kraje, w聽kt贸rych wprowadzono r贸wno艣膰 ma艂偶e艅sk膮 i聽prawo do adopcji dzieci, nie r贸偶ni膮 si臋 od pa艅stw, w聽kt贸rych akty homoseksualne s膮 karane. Istnieje natomiast relacja pomi臋dzy uznaniem praw os贸b nieheteronormatywnych a聽liczb膮 powo艂a艅 kap艂a艅skich. W聽krajach zachodnich, w聽kt贸rych katolicyzm stanowi jedn膮 z聽dominuj膮cych religii, uznanie praw os贸b tej samej p艂ci i聽poprzedzaj膮cy je proces stopniowej emancypacji s膮 skorelowane czasowo ze spadkiem liczby duchownych.

Oczywi艣cie na spadek liczby nowych kap艂an贸w wp艂yw mog膮 mie膰 tak偶e inne czynniki (na przyk艂ad ujawnienie skali przemocy seksualnej w聽Ko艣ciele rzymskokatolickim). Emancypacja os贸b LGBTQ+ przypuszczalnie jest cz臋艣ci膮 istoty tego zjawiska, lecz nie jedyn膮 jego determinant膮. Niemniej postulaty r贸wno艣ci ma艂偶e艅skiej mog膮 by膰 przez niekt贸rych postrzegane jako zagro偶enie dla opartego na celibacie modelu rekrutacji ksi臋偶y w聽Ko艣ciele katolickim. Bowiem im bardziej geje s膮 akceptowani w聽spo艂ecze艅stwie, tym mniej z聽nich decyduje si臋 na 艣cie偶k臋 duszpastersk膮 鈥 i聽艂膮czna liczba powo艂a艅 maleje.

Korzysta艂em mi臋dzy innymi z聽nast臋puj膮cych 藕r贸de艂:

D.聽Altschiller, 鈥濰ate Crimes: A聽Reference Handbook鈥, ABC-CLIO, 2005, s. 26鈥28.

C.聽Stewart, 鈥濼he Greenwood Encyclopedia of LGBT Issues Worldwide鈥 (t. 1), Greenwood Press, Santa Barbara, California, 2009, s. 4, 7, 85鈥86.

D.J. West, 鈥濰omosexuality Re-Examined鈥, University of Minnesota Press, Minneapolis 1977.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij