fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Kryzys na granicy nie nauczy艂 nas niczego

Blisko p贸艂 roku od rozpocz臋cia przez mi艅ski re偶im procederu przemytu ludzi mo偶na z pewno艣ci膮 stwierdzi膰, 偶e polscy rz膮dz膮cy nie wyci膮gn臋li lekcji z kryzysu, a debata publiczna uleg艂a jeszcze wi臋kszej polaryzacji.
Kryzys na granicy nie nauczy艂 nas niczego
ilustr.: Maria Cielecka

鈥濻pi臋cie鈥 to聽projekt wsp贸艂pracy mi臋dzyredakcyjnej pi臋ciu 艣rodowisk, kt贸re dzieli bardzo wiele, ale聽艂膮czy gotowo艣膰 do聽podj臋cia niecodziennej rozmowy. Klub Jagiello艅ski, Magazyn Kontakt, Krytyka Polityczna, Kultura Liberalna i聽Nowa Konfederacja co kilka tygodni wybieraj膮 nowy temat do聽dyskusji, a聽pi臋膰 powsta艂ych w聽jej ramach tekst贸w publikujemy naraz na聽wszystkich pi臋ciu portalach.

***

W trzydziestoletniej historii III RP nigdy wcze艣niej nie trzeba by艂o umacnia膰 napr臋dce jej zewn臋trznej granicy. Do tego 鈥 przy asy艣cie zagranicznych 偶o艂nierzy, Esto艅czyk贸w i Brytyjczyk贸w. Prawdopodobnie nigdy nie dowiemy si臋, czy zagro偶enie 鈥 przedstawiane przez rz膮d jako 鈥瀢ojna hybrydowa鈥 鈥 zosta艂o w艂a艣ciwie odczytane. Wiemy tyle, 偶e 艁ukaszence nie uda艂o si臋 zdestabilizowa膰 polskiego pa艅stwa ani wywo艂a膰 kryzysu w UE. Jednak wydarzenia na granicy odcisn臋艂y si臋 na Polsce g艂臋bokim pi臋tnem.

Pora偶ka na granicy

Podkre艣lmy, 偶e kryzys na granicy by艂 przede wszystkim kryzysem humanitarnym i politycznym, a nie migracyjnym. Liczba os贸b chc膮cych przedosta膰 si臋 do Unii Europejskiej przez polsk膮 granic臋 nie by艂a nawet zbli偶ona do sytuacji w krajach po艂udnia Europy w 2015 roku. 鈥濿 2013 roku Frontex zanotowa艂 na trasie mi臋dzy Libi膮 a W艂ochami 40 tysi臋cy nielegalnych przekrocze艅. Rok p贸藕niej by艂o to ju偶 ponad 170 tysi臋cy, w 2015 roku 鈥 ponad 181 tysi臋cy鈥. Poza skal膮 zjawiska, kluczowa r贸偶nica polega na tym, 偶e tym razem wydarzenia na granicy by艂y konsekwencj膮 politycznego wyboru bia艂oruskiego dyktatora, 艁ukaszenki.

Polityczna by艂a r贸wnie偶 reakcja PiS-u. Polega艂a ona na wykorzystaniu dramatu tysi臋cy ludzi do partyjnej i nacjonalistycznej propagandy w celu poprawienia sonda偶y. Rz膮dz膮cy domagali si臋 bezwarunkowego poparcia w艂asnej polityki, a kwestionowanie wybranej strategii dzia艂ania powodowa艂o zaliczenie krytyk贸w do obozu 鈥瀦drajc贸w鈥 lub w najlepszym razie 鈥瀙o偶ytecznych idiot贸w鈥 艁ukaszenki i Putina.

Tymczasem w艂adza nie osi膮gn臋艂a w pe艂ni wyznaczonego przez siebie celu w postaci uszczelnienia granicy. Przez ca艂y ubieg艂y rok do Niemiec dotar艂o ponad 11 tysi臋cy migrant贸w z kierunku bia艂oruskiego. W my艣l narracji rz膮dz膮cych, szemrz膮cej o zatrzymaniu niebezpiecze艅stwa ze strony mi艅skiego re偶imu oraz powstrzymaniu potencjalnego przenikni臋cia terroryst贸w do Europy 鈥 bo przecie偶 tym straszono 鈥 fakt wej艣cia tak wielu niemonitorowanych os贸b do UE w w膮tpliwo艣膰 podaje ca艂e powodzenie 鈥瀘peracji鈥. Co wi臋cej, PiS odwo艂ywa艂o si臋 do militarystycznej retoryki i stwierdzi艂o, 偶e jeste艣my na wojnie z 艁ukaszenk膮 鈥 mimo 偶e realne dzia艂ania wdro偶ono o dwa miesi膮ce za p贸藕no.

Od ko艅c贸wki ubieg艂orocznego lata tygodniami kreowano atmosfer臋 zagro偶enia a偶 do absurdu. Wielkim fina艂em tego procesu by艂a bodaj najbardziej groteskowa konferencja prasowa w historii III RP, na kt贸rej dw贸ch ministr贸w, Mariusz Kami艅ski i Mariusz B艂aszczak, przemawia艂o na tle zdj臋cia ciemnosk贸rego m臋偶czyzny kopuluj膮cego z krow膮, kt贸re rzekomo pochodzi艂o z telefonu jednego z migrant贸w. Przekaz medi贸w Jacka Kurskiego by艂 jasny: 鈥瀂gwa艂ci艂 krow臋, chcia艂 dosta膰 si臋 do Polski? Szczeg贸艂y ws. migrant贸w na granicy鈥. Jak si臋 p贸藕niej okaza艂o, by艂 to fragment starego nagrania wideo, kt贸re kr膮偶y w internecie, a krowa okaza艂a si臋 klacz膮. W tym samym czasie na granicy rozgrywa艂 si臋 ludzki dramat.

Pokazuje to wa偶n膮 rzecz. Je艣li przyj膮膰, 偶e na Wschodzie rozumie si臋 w polityce g艂贸wnie j臋zyk si艂y, to Polska nie pokaza艂a jej ani wzgl臋dem Bia艂orusi, ani Rosji. Aparat w艂adzy wykaza艂 si臋 za to bezwzgl臋dno艣ci膮 wobec ludzi b臋d膮cych w pu艂apce mi臋dzy mundurowymi obu kraj贸w. Na uderzenie w sedno problemu 鈥 a wi臋c w 艂ukaszenkowski re偶im 鈥 polskie pa艅stwo okaza艂o si臋 za s艂abe, r贸wnie偶 ze wzgl臋du na brak skutecznej dyplomacji.

Z艂膮 s艂aw臋 zdoby艂o okre艣lenie 鈥瀙ush-backi鈥, czyli po prostu wyw贸zki cudzoziemc贸w na granic臋, bez przyj臋cia i rozpatrzenia ich wniosk贸w azylowych. Jest to bezprawna praktyka i pa艅stwa stosuj膮ce j膮 cz臋sto przegrywa艂y przed mi臋dzynarodowymi s膮dami, ale instytucje europejskie w przesz艂o艣ci wielokrotnie przymyka艂y oczy na podobne metody. Jednak kiedy temperatury na pograniczu spad艂y poni偶ej zera, trudno si臋 艂udzi膰, 偶e w wielu przypadkach wypychanie migrant贸w (w tym rodzin z dzie膰mi) do lasu nie jest skazywaniem ich na 艣mier膰.

Paradoksalnie mo偶na za艂o偶y膰, 偶e nieszczelno艣膰 polskiej granicy by艂aby wi臋kszym problemem, gdyby nie brawura i okrucie艅stwo 艁ukaszenki. To w艂a艣nie listopadowa pr贸ba jednoczesnego przekroczenia granicy przez tysi膮ce migrant贸w pod kuratel膮 bia艂oruskich s艂u偶b zmusi艂a polskie w艂adze do zdecydowanego dzia艂ania o charakterze militarnym 鈥 i przy okazji pomog艂a zyska膰 solidarno艣膰 ze strony zachodnich partner贸w. Mi艅ski re偶im m贸g艂 przecie偶 kontynuowa膰 鈥瀙olityk臋鈥 przerzucania migrant贸w ma艂ymi grupami, sukcesywnie ukazuj膮c nieporadno艣膰 polskiej operacji na granicy. Z tego wszystkiego winno si臋 wyci膮gn膮膰 lekcje w celu lepszej ochrony bezpiecze艅stwa narodowego. Tyle 偶e obecna ekipa rz膮dz膮ca ch臋tnie wykorzystuje podobne problemy w retoryce na u偶ytek sonda偶y, ale na pr贸偶no oczekiwa膰 od niej rzetelnej analizy sytuacji.

Druga strona odpowiada (nieskutecznie)

Dramatyczne kadry znad granicy by艂y impulsem do ostrych reakcji cz臋艣ci opozycji, opinii publicznej i organizacji pozarz膮dowych. Szczeg贸lnie nie nale偶y si臋 dziwi膰 aktywistom, kt贸rzy pracowali przy strefie obj臋tej stanem wyj膮tkowym, co wi膮偶e si臋 z ogromnym stresem i presj膮. Jednak g艂贸wnym problemem tego przekazu, wbrew zarzutom cz臋艣ci prawicy, nie jest brak powagi, lecz nieskuteczno艣膰.

Trudno uzna膰 za zmieniaj膮cy cokolwiek bia艂ostocki happening, podczas kt贸rego uczestnicy zdj臋li buty 鈥 鈥瀉by przez chwil臋 poczu膰, jak to jest鈥. Podobnie by艂o w przypadku powtarzanego do znudzenia przez TVP Info biegu Franka Sterczewskiego, pos艂a Koalicji Obywatelskiej, kt贸ry pr贸bowa艂 przedrze膰 si臋 przez kordon funkcjonariuszy i poda膰 uwi臋zionym w Usnarzu G贸rnym przybyszom leki i jedzenie. By艂o to dzia艂anie pe艂ne empatii, ale czy bohaterskie? Z pewno艣ci膮 lekkomy艣lne. 艁atwo mo偶na sobie wyobrazi膰 sytuacj臋, w kt贸rej Sterczewski dosta艂by si臋 na stron臋 bia艂orusk膮 (a wed艂ug polskich w艂adz to w艂a艣nie tam znajdowali si臋 migranci), co 艁ukaszenka m贸g艂 potraktowa膰 jako naruszenie granicy i pretekst do mi臋dzynarodowego skandalu. Albo, co gorsza, zako艅czy艂oby si臋 to pojmaniem polskiego pos艂a przez Bia艂orusin贸w, kt贸rego immunitet nie chroni za granic膮.

Powiedzmy jasno, konieczne jest wyci膮gniecie konsekwencji wobec funkcjonariuszy s艂u偶b, kt贸rzy z艂amali prawo, stosuj膮c procedury maj膮ce znamiona tortur i wypychaj膮c migrant贸w oraz potencjalnych uchod藕c贸w z terytorium Polski. Jednak sugerowanie, 偶e 鈥瀊ia艂oruscy pogranicznicy okazali si臋 bardziej humanitarni od polskich鈥, to nierozs膮dny argument i dow贸d na g艂臋bokie niezrozumienie sytuacji. Jak mo偶na m贸wi膰 w ten spos贸b o dzia艂aniach os贸b, kt贸re organizowa艂y proces przemytu ludzi, oszukuj膮c migrant贸w, a p贸藕niej zmuszaj膮c ich do pr贸b przekroczenia granicy w ekstremalnych warunkach? Powoduje to jedynie eskalowanie wewn臋trznego konfliktu, na czym zale偶y rz膮dz膮cym. I nie m贸wimy wy艂膮cznie o wydarzeniach i wypowiedziach sprzed kilku miesi臋cy, bo jeszcze pod koniec grudnia europos艂anka Janina Ochojska skomentowa艂a rzekome dzia艂ania polskich 偶o艂nierzy jako 鈥瀢zorce z kat贸w niemieckich i sowieckich oboz贸w鈥.

Mo偶na zrozumie膰, 偶e organizacje pozarz膮dowe realizuj膮 w艂asn膮 agend臋, a nie prowadz膮 kalkulacji politycznych. Jednak od polityk贸w nale偶y wymaga膰 nie tylko etyczno艣ci, ale r贸wnie偶 skuteczno艣ci, poniewa偶 jedynie symboliczne zwyci臋stwa na niewiele si臋 zdadz膮. Tymczasem istotna cz臋艣膰 opozycji u偶ywa艂a przejaskrawionego j臋zyka. To prowadzi艂o wy艂膮cznie do dewaluacji s艂贸w. 艁amanie prawa na granicy nie mo偶e by膰 por贸wnywane z Holokaustem czy sowieckimi gu艂agami, bo w ten spos贸b ujmuje si臋 b艂臋dnie zar贸wno dzisiejszy dramat migrant贸w, jak i historyczne tragedie ludob贸jstwa. Tego typu por贸wnania nie r贸wnowa偶膮 skrajnego przekazu prawicy, a jedynie pog艂臋biaj膮 radykalizacj臋 debaty publicznej.

Ucieczka od odpowiedzialno艣ci

Sytuacja na granicy powinna u艣wiadomi膰 politykom ka偶dej strony, a tak偶e spo艂ecze艅stwu, nieuchronno艣膰 proces贸w migracyjnych. Wida膰 to zreszt膮 go艂ym okiem 鈥 w przeci膮gu ostatnich lat Polska sta艂a si臋 krajem migrant贸w, plasuj膮c si臋 na czele wydawanych zezwole艅 na prac臋 w skali 艣wiata. Co wi臋cej, Rzeczpospolita musi pozosta膰 takim pa艅stwem dla zabezpieczenia dalszego rozwoju. Rz膮dz膮cy to wiedz膮, cho膰 staraj膮 si臋 to ukry膰 鈥 czego dowodem by艂a sprawa Paw艂a Chor膮偶ego, wiceministra inwestycji i rozwoju, zdymisjonowanego przez premiera Morawieckiego w 2018 roku za wypowiedzi (mi臋dzy innymi w 鈥濳ulturze Liberalnej鈥) podkre艣laj膮ce istotno艣膰 imigracji dla dalszego rozwoju Polski. Chor膮偶y, wed艂ug premiera, 鈥zagalopowa艂 si臋鈥 w swoich s艂owach.

Tymczasem mobilno艣膰 cudzoziemc贸w ro艣nie. Ludzie z kraj贸w globalnego po艂udnia b臋d膮 ucieka膰 przed katastrof膮 klimatyczn膮, bied膮 i wojn膮. Nie trzeba szuka膰 daleko 鈥 widmo jeszcze g艂臋bszej agresji rosyjskiej na wschodzie mo偶e przyczyni膰 si臋 do masowych ucieczek Ukrai艅c贸w do naszego kraju. Jak wysokiego muru by艣my nie postawili, Polska nie b臋dzie od tych wyzwa艅 wolna.

W odpowiedzi rz膮dz膮cy maj膮 jednak do zaoferowania jedynie retoryk臋 obl臋偶onej twierdzy, wspart膮 rasistowskim przekazem, jak przy okazji wspomnianej konferencji ministr贸w. Po stronie opozycji r贸wnie偶 brakuje namys艂u nad ca艂膮 spraw膮. G艂贸wny przekaz sprowadza si臋 do ciskania grom贸w na obecn膮 w艂adz臋. Z kolei przygotowany przez Mi臋dzyresortowy Zesp贸艂 do spraw Migracji i opublikowany w ubieg艂ym roku dokument 鈥濸olityka migracyjna Polski 鈥 kierunki dzia艂a艅 2021鈥2022鈥 utkn膮艂 w Sejmie, cho膰 jego przyj臋cie by艂o planowane na trzeci kwarta艂 2021 roku.

Sam fakt przygotowania takiego opracowania to pozytywny sygna艂. Tym bardziej, 偶e tekst zwraca uwag臋 na cz臋艣膰 k艂opot贸w systemu migracyjnego: przewlek艂o艣膰 procedur czy niedostateczny zakres mechanizm贸w wsparcia dla integracji cudzoziemc贸w. Dwuletni horyzont czasowy strategii jest jednak niezwykle kr贸tki, a dokument okazuje si臋 pe艂en niedoci膮gni臋膰. Na przyk艂ad, pojawia si臋 w nim propozycja sankcjonowania cudzoziemca za nieprzestrzeganie mgli艣cie okre艣lonego 鈥瀙orz膮dku spo艂ecznego鈥 albo 鈥瀘bowi膮zuj膮cych zasad i regu艂 spo艂ecznych鈥.

Jak na ironi臋, temat przepad艂 bez wie艣ci w艂a艣nie w momencie kryzysu na granicy. Wtedy w ekspresowym tempie przyj臋to nowelizacj臋 ustawy o cudzoziemcach, id膮cej na przek贸r mi臋dzynarodowym traktatom, na kt贸re powo艂ywano si臋 w strategii, sygnowanej zreszt膮 przez MSWiA. Nowelizacja, w sprzeczno艣ci mi臋dzy innymi z konwencj膮 genewsk膮, pozwala polskim s艂u偶bom na bezkarne wyrzucanie tych os贸b, kt贸re nielegalnie przekraczaj膮 granic臋 鈥 nawet je艣li b臋d膮 ubiega膰 si臋 o azyl. Tymczasem 鈥瀦amro偶ony鈥 dokument kre艣l膮cy polityk臋 migracyjn膮 powo艂uje si臋 na mi臋dzynarodowe regulacje, kt贸re w 2021 roku naruszono przy okazji nowelizacji ustawy o cudzoziemcach. A wi臋c i na tym polu mamy do czynienia z ba艂aganem prawnym i przecz膮cymi sobie dzia艂aniami.

Niewydolno艣膰 polityki migracyjnej bierze si臋 r贸wnie偶 z o wiele bardziej prozaicznego powodu: braku pieni臋dzy. Skutkuje to przewlek艂o艣ci膮 procedur przyznawania pozwole艅 na prac臋 czy pobyt, o czym wie ka偶dy, kto w swoim kr臋gu znajomych ma mieszkaj膮cego w Polsce cudzoziemca. Trudno si臋 zreszt膮 dziwi膰, skoro wizj臋 pracy w tym sektorze aparatu urz臋dniczego trudno uzna膰 za atrakcyjn膮 鈥 kandydatom do urz臋du do spraw cudzoziemc贸w czy wojew贸dzkich wydzia艂贸w spraw cudzoziemc贸w oferuje si臋 na starcie mniej ni偶 3 tysi膮ce z艂otych na r臋k臋, a wymagania (chocia偶by j臋zykowe) i zakres obowi膮zk贸w s膮 spore. Ludzie pracuj膮cy w instytucjach odpowiedzialnych za wydawanie pozwole艅, monitoring czy opiek臋 nad osobami, kt贸re przechodz膮 post臋powanie uchod藕cze, s膮 zreszt膮 wielkim nieobecnym debaty o przysz艂o艣ci polityki migracyjnej. Jest o nich g艂o艣no tylko wtedy, gdy w o艣rodkach dla cudzoziemc贸w pojawia si臋 problem, cz臋sto zwi膮zany z panuj膮cymi tam warunkami, wynikaj膮cymi z chronicznego niedofinansowania.

Zbudujemy mur. I co dalej?

W艂adza 鈥 jak i opozycja 鈥 okopa艂y si臋 na swoich ideologicznych pozycjach, stoj膮c przed wyzwaniem, kt贸rego nie spos贸b rozwi膮za膰 dora藕nymi 艣rodkami. Niem膮dre zachowania strony, kt贸ra sprzeciwia si臋 dzia艂aniom rz膮du, nie powinny przys艂ania膰 tego, 偶e to polski rz膮d z premedytacj膮 zdecydowa艂 si臋 dzieli膰 spo艂ecze艅stwo w imi臋 kr贸tkotrwa艂ych zysk贸w politycznych: na tych, kt贸rzy s膮 patriotami i strzeg膮 granicy, oraz tych, kt贸rzy chc膮 wpu艣ci膰 wszystkich, bez 偶adnych ogranicze艅. To pokazuje ograniczenia rz膮dz膮cych, niezdolnych do zaproponowania 偶adnego innego rozwi膮zania opr贸cz si艂owego zabezpieczenia granicy i budowy muru. Ilustruje to te偶 brak zniuansowania debaty, tak charakterystyczny dla wi臋kszo艣ci polskich spor贸w politycznych. PiS najpierw pr臋偶y艂o suwerenno艣ciowe musku艂y, w tym odmawia艂o uwsp贸lnotowienia sprawy na forum UE, co mog艂oby roz艂o偶y膰 odpowiedzialno艣膰 za rozwi膮zanie kryzysu na ca艂膮 Wsp贸lnot臋, a Polsce przynie艣膰 polityczne i finansowe zyski. Zamiast tego rz膮dz膮cy upajali si臋 w艂asnym przekazem, by potem alarmistycznie m贸wi膰 o 鈥瀌rugiej Ja艂cie鈥, gdy Niemcy i Francuzi zacz臋li negocjowa膰 z Putinem i 艁ukaszenk膮 ponad naszymi g艂owami.

Je艣li 艁ukaszenka b臋dzie chcia艂 kontynuowa膰 proceder na wiosn臋, co jest prawdopodobne, potrzebne b臋d膮 dzia艂ania dyplomatyczne na poziomie europejskim. Jednocze艣nie nale偶y zezwoli膰 dziennikarzom na prac臋 w strefie przygranicznej, a migrantom i cz艂onkom s艂u偶b zapewni膰 wsparcie psychologiczne. Powinno si臋 r贸wnie偶 zwi臋kszy膰 bud偶ety dla o艣rodk贸w dla migrant贸w i poprawi膰 mo偶liwo艣膰 realnej pomocy tym, kt贸rym uda艂o si臋 przekroczy膰 granic臋, chocia偶by przez budow臋 szpitali polowych czy specjalnych centr贸w przygranicznych, kt贸re rozpatrywa艂yby wnioski o udzielnie ochrony mi臋dzynarodowej (tu r贸wnie偶 jest mo偶liwe wsparcie ze strony UE). Wreszcie, trzeba rozpocz膮膰 debat臋 o polityce migracyjnej z prawdziwego zdarzenia 鈥 na przyk艂ad w formie okr膮g艂ego sto艂u, jak proponuje Grupa Granica.

Czy tak si臋 stanie? Wyra偶amy daleko posuni臋t膮 w膮tpliwo艣膰. Dro偶yzna na sklepowych p贸艂kach, podatkowy chaos, szalej膮ce ceny energii i kryzys wewn膮trz obozu w艂adzy to elementy, kt贸re PiS b臋dzie pr贸bowa艂o przykry膰 zewn臋trznym zagro偶eniem. 艁ukaszenka z armi膮 鈥瀟erroryst贸w鈥 pasuje do tej uk艂adanki jak ula艂.

***

Inicjatyw臋 wspiera Fundusz Obywatelski imienia Henryka Wujca.

fundusz obywatelski

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij