Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Kryzys na granicy nie nauczy┼é nas niczego

Blisko p├│┼é roku od rozpocz─Öcia przez mi┼äski re┼╝im procederu przemytu ludzi mo┼╝na z pewno┼Ťci─ů stwierdzi─ç, ┼╝e polscy rz─ůdz─ůcy nie wyci─ůgn─Öli lekcji z kryzysu, a debata publiczna uleg┼éa jeszcze wi─Ökszej polaryzacji.
Kryzys na granicy nie nauczył nas niczego
ilustr.: Maria Cielecka

ÔÇ×Spi─ÖcieÔÇŁ to┬áprojekt wsp├│┼épracy mi─Ödzyredakcyjnej pi─Öciu ┼Ťrodowisk, kt├│re dzieli bardzo wiele, ale┬á┼é─ůczy gotowo┼Ť─ç do┬ápodj─Öcia niecodziennej rozmowy. Klub Jagiello┼äski, Magazyn Kontakt, Krytyka Polityczna, Kultura Liberalna i┬áNowa Konfederacja co kilka tygodni wybieraj─ů nowy temat do┬ádyskusji, a┬ápi─Ö─ç powsta┼éych w┬ájej ramach tekst├│w publikujemy naraz na┬áwszystkich pi─Öciu portalach.

***

W trzydziestoletniej historii III RP nigdy wcze┼Ťniej nie trzeba by┼éo umacnia─ç napr─Ödce jej zewn─Ötrznej granicy. Do tego ÔÇô przy asy┼Ťcie zagranicznych ┼╝o┼énierzy, Esto┼äczyk├│w i Brytyjczyk├│w. Prawdopodobnie nigdy nie dowiemy si─Ö, czy zagro┼╝enie ÔÇô przedstawiane przez rz─ůd jako ÔÇ×wojna hybrydowaÔÇŁ ÔÇô zosta┼éo w┼éa┼Ťciwie odczytane. Wiemy tyle, ┼╝e ┼üukaszence nie uda┼éo si─Ö zdestabilizowa─ç polskiego pa┼ästwa ani wywo┼éa─ç kryzysu w UE. Jednak wydarzenia na granicy odcisn─Ö┼éy si─Ö na Polsce g┼é─Öbokim pi─Ötnem.

Pora┼╝ka na granicy

Podkre┼Ťlmy, ┼╝e kryzys na granicy by┼é przede wszystkim kryzysem humanitarnym i politycznym, a nie migracyjnym. Liczba os├│b chc─ůcych przedosta─ç si─Ö do Unii Europejskiej przez polsk─ů granic─Ö nie by┼éa nawet zbli┼╝ona do sytuacji w krajach po┼éudnia Europy w 2015 roku. ÔÇ×W 2013 roku Frontex zanotowa┼é na trasie mi─Ödzy Libi─ů a W┼éochami 40 tysi─Öcy nielegalnych przekrocze┼ä. Rok p├│┼║niej by┼éo to ju┼╝ ponad 170 tysi─Öcy, w 2015 roku ÔÇô ponad 181 tysi─ÖcyÔÇŁ. Poza skal─ů zjawiska, kluczowa r├│┼╝nica polega na tym, ┼╝e tym razem wydarzenia na granicy by┼éy konsekwencj─ů politycznego wyboru bia┼éoruskiego dyktatora, ┼üukaszenki.

Polityczna by┼éa r├│wnie┼╝ reakcja PiS-u. Polega┼éa ona na wykorzystaniu dramatu tysi─Öcy ludzi do partyjnej i nacjonalistycznej propagandy w celu poprawienia sonda┼╝y. Rz─ůdz─ůcy domagali si─Ö bezwarunkowego poparcia w┼éasnej polityki, a kwestionowanie wybranej strategii dzia┼éania powodowa┼éo zaliczenie krytyk├│w do obozu ÔÇ×zdrajc├│wÔÇŁ lub w najlepszym razie ÔÇ×po┼╝ytecznych idiot├│wÔÇŁ ┼üukaszenki i Putina.

Tymczasem w┼éadza nie osi─ůgn─Ö┼éa w pe┼éni wyznaczonego przez siebie celu w postaci uszczelnienia granicy. Przez ca┼éy ubieg┼éy rok do Niemiec dotar┼éo ponad 11 tysi─Öcy migrant├│w z kierunku bia┼éoruskiego. W my┼Ťl narracji rz─ůdz─ůcych, szemrz─ůcej o zatrzymaniu niebezpiecze┼ästwa ze strony mi┼äskiego re┼╝imu oraz powstrzymaniu potencjalnego przenikni─Öcia terroryst├│w do Europy ÔÇô bo przecie┼╝ tym straszono ÔÇô fakt wej┼Ťcia tak wielu niemonitorowanych os├│b do UE w w─ůtpliwo┼Ť─ç podaje ca┼ée powodzenie ÔÇ×operacjiÔÇŁ. Co wi─Öcej, PiS odwo┼éywa┼éo si─Ö do militarystycznej retoryki i stwierdzi┼éo, ┼╝e jeste┼Ťmy na wojnie z ┼üukaszenk─ů ÔÇô mimo ┼╝e realne dzia┼éania wdro┼╝ono o dwa miesi─ůce za p├│┼║no.

Od ko┼äc├│wki ubieg┼éorocznego lata tygodniami kreowano atmosfer─Ö zagro┼╝enia a┼╝ do absurdu. Wielkim fina┼éem tego procesu by┼éa bodaj najbardziej groteskowa konferencja prasowa w historii III RP, na kt├│rej dw├│ch ministr├│w, Mariusz Kami┼äski i Mariusz B┼éaszczak, przemawia┼éo na tle zdj─Öcia ciemnosk├│rego m─Ö┼╝czyzny kopuluj─ůcego z krow─ů, kt├│re rzekomo pochodzi┼éo z telefonu jednego z migrant├│w. Przekaz medi├│w Jacka Kurskiego by┼é jasny: ÔÇ×Zgwa┼éci┼é krow─Ö, chcia┼é dosta─ç si─Ö do Polski? Szczeg├│┼éy ws. migrant├│w na granicyÔÇŁ. Jak si─Ö p├│┼║niej okaza┼éo, by┼é to fragment starego nagrania wideo, kt├│re kr─ů┼╝y w internecie, a krowa okaza┼éa si─Ö klacz─ů. W tym samym czasie na granicy rozgrywa┼é si─Ö ludzki dramat.

Pokazuje to wa┼╝n─ů rzecz. Je┼Ťli przyj─ů─ç, ┼╝e na Wschodzie rozumie si─Ö w polityce g┼é├│wnie j─Özyk si┼éy, to Polska nie pokaza┼éa jej ani wzgl─Ödem Bia┼éorusi, ani Rosji. Aparat w┼éadzy wykaza┼é si─Ö za to bezwzgl─Ödno┼Ťci─ů wobec ludzi b─Öd─ůcych w pu┼éapce mi─Ödzy mundurowymi obu kraj├│w. Na uderzenie w sedno problemu ÔÇô a wi─Öc w ┼éukaszenkowski re┼╝im ÔÇô polskie pa┼ästwo okaza┼éo si─Ö za s┼éabe, r├│wnie┼╝ ze wzgl─Ödu na brak skutecznej dyplomacji.

Z┼é─ů s┼éaw─Ö zdoby┼éo okre┼Ťlenie ÔÇ×push-backiÔÇŁ, czyli po prostu wyw├│zki cudzoziemc├│w na granic─Ö, bez przyj─Öcia i rozpatrzenia ich wniosk├│w azylowych. Jest to bezprawna praktyka i pa┼ästwa stosuj─ůce j─ů cz─Östo przegrywa┼éy przed mi─Ödzynarodowymi s─ůdami, ale instytucje europejskie w przesz┼éo┼Ťci wielokrotnie przymyka┼éy oczy na podobne metody. Jednak kiedy temperatury na pograniczu spad┼éy poni┼╝ej zera, trudno si─Ö ┼éudzi─ç, ┼╝e w wielu przypadkach wypychanie migrant├│w (w tym rodzin z dzie─çmi) do lasu nie jest skazywaniem ich na ┼Ťmier─ç.

Paradoksalnie mo┼╝na za┼éo┼╝y─ç, ┼╝e nieszczelno┼Ť─ç polskiej granicy by┼éaby wi─Ökszym problemem, gdyby nie brawura i okrucie┼ästwo ┼üukaszenki. To w┼éa┼Ťnie listopadowa pr├│ba jednoczesnego przekroczenia granicy przez tysi─ůce migrant├│w pod kuratel─ů bia┼éoruskich s┼éu┼╝b zmusi┼éa polskie w┼éadze do zdecydowanego dzia┼éania o charakterze militarnym ÔÇô i przy okazji pomog┼éa zyska─ç solidarno┼Ť─ç ze strony zachodnich partner├│w. Mi┼äski re┼╝im m├│g┼é przecie┼╝ kontynuowa─ç ÔÇ×polityk─ÖÔÇŁ przerzucania migrant├│w ma┼éymi grupami, sukcesywnie ukazuj─ůc nieporadno┼Ť─ç polskiej operacji na granicy. Z tego wszystkiego winno si─Ö wyci─ůgn─ů─ç lekcje w celu lepszej ochrony bezpiecze┼ästwa narodowego. Tyle ┼╝e obecna ekipa rz─ůdz─ůca ch─Ötnie wykorzystuje podobne problemy w retoryce na u┼╝ytek sonda┼╝y, ale na pr├│┼╝no oczekiwa─ç od niej rzetelnej analizy sytuacji.

Druga strona odpowiada (nieskutecznie)

Dramatyczne kadry znad granicy by┼éy impulsem do ostrych reakcji cz─Ö┼Ťci opozycji, opinii publicznej i organizacji pozarz─ůdowych. Szczeg├│lnie nie nale┼╝y si─Ö dziwi─ç aktywistom, kt├│rzy pracowali przy strefie obj─Ötej stanem wyj─ůtkowym, co wi─ů┼╝e si─Ö z ogromnym stresem i presj─ů. Jednak g┼é├│wnym problemem tego przekazu, wbrew zarzutom cz─Ö┼Ťci prawicy, nie jest brak powagi, lecz nieskuteczno┼Ť─ç.

Trudno uzna─ç za zmieniaj─ůcy cokolwiek bia┼éostocki happening, podczas kt├│rego uczestnicy zdj─Öli buty ÔÇô ÔÇ×aby przez chwil─Ö poczu─ç, jak to jestÔÇŁ. Podobnie by┼éo w przypadku powtarzanego do znudzenia przez TVP Info biegu Franka Sterczewskiego, pos┼éa Koalicji Obywatelskiej, kt├│ry pr├│bowa┼é przedrze─ç si─Ö przez kordon funkcjonariuszy i poda─ç uwi─Özionym w Usnarzu G├│rnym przybyszom leki i jedzenie. By┼éo to dzia┼éanie pe┼éne empatii, ale czy bohaterskie? Z pewno┼Ťci─ů lekkomy┼Ťlne. ┼üatwo mo┼╝na sobie wyobrazi─ç sytuacj─Ö, w kt├│rej Sterczewski dosta┼éby si─Ö na stron─Ö bia┼éorusk─ů (a wed┼éug polskich w┼éadz to w┼éa┼Ťnie tam znajdowali si─Ö migranci), co ┼üukaszenka m├│g┼é potraktowa─ç jako naruszenie granicy i pretekst do mi─Ödzynarodowego skandalu. Albo, co gorsza, zako┼äczy┼éoby si─Ö to pojmaniem polskiego pos┼éa przez Bia┼éorusin├│w, kt├│rego immunitet nie chroni za granic─ů.

Powiedzmy jasno, konieczne jest wyci─ůgniecie konsekwencji wobec funkcjonariuszy s┼éu┼╝b, kt├│rzy z┼éamali prawo, stosuj─ůc procedury maj─ůce znamiona tortur i wypychaj─ůc migrant├│w oraz potencjalnych uchod┼║c├│w z terytorium Polski. Jednak sugerowanie, ┼╝e ÔÇ×bia┼éoruscy pogranicznicy okazali si─Ö bardziej humanitarni od polskichÔÇŁ, to nierozs─ůdny argument i dow├│d na g┼é─Öbokie niezrozumienie sytuacji. Jak mo┼╝na m├│wi─ç w ten spos├│b o dzia┼éaniach os├│b, kt├│re organizowa┼éy proces przemytu ludzi, oszukuj─ůc migrant├│w, a p├│┼║niej zmuszaj─ůc ich do pr├│b przekroczenia granicy w ekstremalnych warunkach? Powoduje to jedynie eskalowanie wewn─Ötrznego konfliktu, na czym zale┼╝y rz─ůdz─ůcym. I nie m├│wimy wy┼é─ůcznie o wydarzeniach i wypowiedziach sprzed kilku miesi─Öcy, bo jeszcze pod koniec grudnia europos┼éanka Janina Ochojska skomentowa┼éa rzekome dzia┼éania polskich ┼╝o┼énierzy jako ÔÇ×wzorce z kat├│w niemieckich i sowieckich oboz├│wÔÇŁ.

Mo┼╝na zrozumie─ç, ┼╝e organizacje pozarz─ůdowe realizuj─ů w┼éasn─ů agend─Ö, a nie prowadz─ů kalkulacji politycznych. Jednak od polityk├│w nale┼╝y wymaga─ç nie tylko etyczno┼Ťci, ale r├│wnie┼╝ skuteczno┼Ťci, poniewa┼╝ jedynie symboliczne zwyci─Östwa na niewiele si─Ö zdadz─ů. Tymczasem istotna cz─Ö┼Ť─ç opozycji u┼╝ywa┼éa przejaskrawionego j─Özyka. To prowadzi┼éo wy┼é─ůcznie do dewaluacji s┼é├│w. ┼üamanie prawa na granicy nie mo┼╝e by─ç por├│wnywane z Holokaustem czy sowieckimi gu┼éagami, bo w ten spos├│b ujmuje si─Ö b┼é─Ödnie zar├│wno dzisiejszy dramat migrant├│w, jak i historyczne tragedie ludob├│jstwa. Tego typu por├│wnania nie r├│wnowa┼╝─ů skrajnego przekazu prawicy, a jedynie pog┼é─Öbiaj─ů radykalizacj─Ö debaty publicznej.

Ucieczka od odpowiedzialno┼Ťci

Sytuacja na granicy powinna u┼Ťwiadomi─ç politykom ka┼╝dej strony, a tak┼╝e spo┼éecze┼ästwu, nieuchronno┼Ť─ç proces├│w migracyjnych. Wida─ç to zreszt─ů go┼éym okiem ÔÇô w przeci─ůgu ostatnich lat Polska sta┼éa si─Ö krajem migrant├│w, plasuj─ůc si─Ö na czele wydawanych zezwole┼ä na prac─Ö w skali ┼Ťwiata. Co wi─Öcej, Rzeczpospolita musi pozosta─ç takim pa┼ästwem dla zabezpieczenia dalszego rozwoju. Rz─ůdz─ůcy to wiedz─ů, cho─ç staraj─ů si─Ö to ukry─ç ÔÇô czego dowodem by┼éa sprawa Paw┼éa Chor─ů┼╝ego, wiceministra inwestycji i rozwoju, zdymisjonowanego przez premiera Morawieckiego w 2018 roku za wypowiedzi (mi─Ödzy innymi w ÔÇ×Kulturze LiberalnejÔÇŁ) podkre┼Ťlaj─ůce istotno┼Ť─ç imigracji dla dalszego rozwoju Polski. Chor─ů┼╝y, wed┼éug premiera, ÔÇ×zagalopowa┼é si─ÖÔÇŁ w swoich s┼éowach.

Tymczasem mobilno┼Ť─ç cudzoziemc├│w ro┼Ťnie. Ludzie z kraj├│w globalnego po┼éudnia b─Öd─ů ucieka─ç przed katastrof─ů klimatyczn─ů, bied─ů i wojn─ů. Nie trzeba szuka─ç daleko ÔÇô widmo jeszcze g┼é─Öbszej agresji rosyjskiej na wschodzie mo┼╝e przyczyni─ç si─Ö do masowych ucieczek Ukrai┼äc├│w do naszego kraju. Jak wysokiego muru by┼Ťmy nie postawili, Polska nie b─Ödzie od tych wyzwa┼ä wolna.

W odpowiedzi rz─ůdz─ůcy maj─ů jednak do zaoferowania jedynie retoryk─Ö obl─Ö┼╝onej twierdzy, wspart─ů rasistowskim przekazem, jak przy okazji wspomnianej konferencji ministr├│w. Po stronie opozycji r├│wnie┼╝ brakuje namys┼éu nad ca┼é─ů spraw─ů. G┼é├│wny przekaz sprowadza si─Ö do ciskania grom├│w na obecn─ů w┼éadz─Ö. Z kolei przygotowany przez Mi─Ödzyresortowy Zesp├│┼é do spraw Migracji i opublikowany w ubieg┼éym roku dokument ÔÇ×Polityka migracyjna Polski ÔÇô kierunki dzia┼éa┼ä 2021ÔÇô2022ÔÇŁ utkn─ů┼é w Sejmie, cho─ç jego przyj─Öcie by┼éo planowane na trzeci kwarta┼é 2021 roku.

Sam fakt przygotowania takiego opracowania to pozytywny sygna┼é. Tym bardziej, ┼╝e tekst zwraca uwag─Ö na cz─Ö┼Ť─ç k┼éopot├│w systemu migracyjnego: przewlek┼éo┼Ť─ç procedur czy niedostateczny zakres mechanizm├│w wsparcia dla integracji cudzoziemc├│w. Dwuletni horyzont czasowy strategii jest jednak niezwykle kr├│tki, a dokument okazuje si─Ö pe┼éen niedoci─ůgni─Ö─ç. Na przyk┼éad, pojawia si─Ö w nim propozycja sankcjonowania cudzoziemca za nieprzestrzeganie mgli┼Ťcie okre┼Ťlonego ÔÇ×porz─ůdku spo┼éecznegoÔÇŁ albo ÔÇ×obowi─ůzuj─ůcych zasad i regu┼é spo┼éecznychÔÇŁ.

Jak na ironi─Ö, temat przepad┼é bez wie┼Ťci w┼éa┼Ťnie w momencie kryzysu na granicy. Wtedy w ekspresowym tempie przyj─Öto nowelizacj─Ö ustawy o cudzoziemcach, id─ůcej na przek├│r mi─Ödzynarodowym traktatom, na kt├│re powo┼éywano si─Ö w strategii, sygnowanej zreszt─ů przez MSWiA. Nowelizacja, w sprzeczno┼Ťci mi─Ödzy innymi z konwencj─ů genewsk─ů, pozwala polskim s┼éu┼╝bom na bezkarne wyrzucanie tych os├│b, kt├│re nielegalnie przekraczaj─ů granic─Ö ÔÇô nawet je┼Ťli b─Öd─ů ubiega─ç si─Ö o azyl. Tymczasem ÔÇ×zamro┼╝onyÔÇŁ dokument kre┼Ťl─ůcy polityk─Ö migracyjn─ů powo┼éuje si─Ö na mi─Ödzynarodowe regulacje, kt├│re w 2021 roku naruszono przy okazji nowelizacji ustawy o cudzoziemcach. A wi─Öc i na tym polu mamy do czynienia z ba┼éaganem prawnym i przecz─ůcymi sobie dzia┼éaniami.

Niewydolno┼Ť─ç polityki migracyjnej bierze si─Ö r├│wnie┼╝ z o wiele bardziej prozaicznego powodu: braku pieni─Ödzy. Skutkuje to przewlek┼éo┼Ťci─ů procedur przyznawania pozwole┼ä na prac─Ö czy pobyt, o czym wie ka┼╝dy, kto w swoim kr─Ögu znajomych ma mieszkaj─ůcego w Polsce cudzoziemca. Trudno si─Ö zreszt─ů dziwi─ç, skoro wizj─Ö pracy w tym sektorze aparatu urz─Ödniczego trudno uzna─ç za atrakcyjn─ů ÔÇô kandydatom do urz─Ödu do spraw cudzoziemc├│w czy wojew├│dzkich wydzia┼é├│w spraw cudzoziemc├│w oferuje si─Ö na starcie mniej ni┼╝ 3 tysi─ůce z┼éotych na r─Ök─Ö, a wymagania (chocia┼╝by j─Özykowe) i zakres obowi─ůzk├│w s─ů spore. Ludzie pracuj─ůcy w instytucjach odpowiedzialnych za wydawanie pozwole┼ä, monitoring czy opiek─Ö nad osobami, kt├│re przechodz─ů post─Öpowanie uchod┼║cze, s─ů zreszt─ů wielkim nieobecnym debaty o przysz┼éo┼Ťci polityki migracyjnej. Jest o nich g┼éo┼Ťno tylko wtedy, gdy w o┼Ťrodkach dla cudzoziemc├│w pojawia si─Ö problem, cz─Östo zwi─ůzany z panuj─ůcymi tam warunkami, wynikaj─ůcymi z chronicznego niedofinansowania.

Zbudujemy mur. I co dalej?

W┼éadza ÔÇô jak i opozycja ÔÇô okopa┼éy si─Ö na swoich ideologicznych pozycjach, stoj─ůc przed wyzwaniem, kt├│rego nie spos├│b rozwi─ůza─ç dora┼║nymi ┼Ťrodkami. Niem─ůdre zachowania strony, kt├│ra sprzeciwia si─Ö dzia┼éaniom rz─ůdu, nie powinny przys┼éania─ç tego, ┼╝e to polski rz─ůd z premedytacj─ů zdecydowa┼é si─Ö dzieli─ç spo┼éecze┼ästwo w imi─Ö kr├│tkotrwa┼éych zysk├│w politycznych: na tych, kt├│rzy s─ů patriotami i strzeg─ů granicy, oraz tych, kt├│rzy chc─ů wpu┼Ťci─ç wszystkich, bez ┼╝adnych ogranicze┼ä. To pokazuje ograniczenia rz─ůdz─ůcych, niezdolnych do zaproponowania ┼╝adnego innego rozwi─ůzania opr├│cz si┼éowego zabezpieczenia granicy i budowy muru. Ilustruje to te┼╝ brak zniuansowania debaty, tak charakterystyczny dla wi─Ökszo┼Ťci polskich spor├│w politycznych. PiS najpierw pr─Ö┼╝y┼éo suwerenno┼Ťciowe musku┼éy, w tym odmawia┼éo uwsp├│lnotowienia sprawy na forum UE, co mog┼éoby roz┼éo┼╝y─ç odpowiedzialno┼Ť─ç za rozwi─ůzanie kryzysu na ca┼é─ů Wsp├│lnot─Ö, a Polsce przynie┼Ť─ç polityczne i finansowe zyski. Zamiast tego rz─ůdz─ůcy upajali si─Ö w┼éasnym przekazem, by potem alarmistycznie m├│wi─ç o ÔÇ×drugiej Ja┼écieÔÇŁ, gdy Niemcy i Francuzi zacz─Öli negocjowa─ç z Putinem i ┼üukaszenk─ů ponad naszymi g┼éowami.

Je┼Ťli ┼üukaszenka b─Ödzie chcia┼é kontynuowa─ç proceder na wiosn─Ö, co jest prawdopodobne, potrzebne b─Öd─ů dzia┼éania dyplomatyczne na poziomie europejskim. Jednocze┼Ťnie nale┼╝y zezwoli─ç dziennikarzom na prac─Ö w strefie przygranicznej, a migrantom i cz┼éonkom s┼éu┼╝b zapewni─ç wsparcie psychologiczne. Powinno si─Ö r├│wnie┼╝ zwi─Ökszy─ç bud┼╝ety dla o┼Ťrodk├│w dla migrant├│w i poprawi─ç mo┼╝liwo┼Ť─ç realnej pomocy tym, kt├│rym uda┼éo si─Ö przekroczy─ç granic─Ö, chocia┼╝by przez budow─Ö szpitali polowych czy specjalnych centr├│w przygranicznych, kt├│re rozpatrywa┼éyby wnioski o udzielnie ochrony mi─Ödzynarodowej (tu r├│wnie┼╝ jest mo┼╝liwe wsparcie ze strony UE). Wreszcie, trzeba rozpocz─ů─ç debat─Ö o polityce migracyjnej z prawdziwego zdarzenia ÔÇô na przyk┼éad w formie okr─ůg┼éego sto┼éu, jak proponuje Grupa Granica.

Czy tak si─Ö stanie? Wyra┼╝amy daleko posuni─Öt─ů w─ůtpliwo┼Ť─ç. Dro┼╝yzna na sklepowych p├│┼ékach, podatkowy chaos, szalej─ůce ceny energii i kryzys wewn─ůtrz obozu w┼éadzy to elementy, kt├│re PiS b─Ödzie pr├│bowa┼éo przykry─ç zewn─Ötrznym zagro┼╝eniem. ┼üukaszenka z armi─ů ÔÇ×terroryst├│wÔÇŁ pasuje do tej uk┼éadanki jak ula┼é.

***

Inicjatyw─Ö wspiera Fundusz Obywatelski imienia Henryka Wujca.

fundusz obywatelski

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś