Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Kr贸tka historia pewnego grobu

Wed艂ug przeprowadzonych w 2014 roku bada艅 statystycznych ponad po艂owa doros艂ych Rumun贸w uwa偶a艂a Nicolae Ceau葯escu za dobrego przyw贸dc臋. Jak to mo偶liwe, 偶e tak szybko zapomnieli oni o horrorze, jakim by艂o 偶ycie pod w艂adz膮 dyktatora?

okladkadladsh-01
Polityka Nicolae Ceau葯escu spowodowa艂a w latach 80. ca艂kowit膮 zapa艣膰 gospodarki narodowej. Rumu艅ski dyktator nie liczy艂 si臋 ze spo艂ecznymi kosztami swojej rozrzutnej polityki. W kraju panowa艂a atmosfera despotyzmu, a ka偶dy postrzegany by艂 jako potencjalny donosiciel. W latach 80., z racji ogranicze艅 w dostawach energii, zim膮 temperatura w mieszkaniach zwyk艂ych ludzi nie przekracza艂a 12 stopni Celsjusza, a po godzinie 18. wy艂膮czano pr膮d i ca艂e miasta pogr膮偶a艂y si臋 w ciemno艣ci. Gospodarka niedoboru kontrastowa艂a z megaloma艅skimi zap臋dami dyktatora, kt贸ry w okresie najwi臋kszego kryzysu zdecydowa艂 o budowie niezwykle kosztownego Domu Ludu. Niezadowolenie budzi艂o tak偶e zachowanie jego ma艂偶onki, kt贸ra nie oszcz臋dza艂a na w艂asnych luksusach oraz ro艣ci艂a sobie prawo do wsp贸艂rz膮dzenia z m臋偶em. Nic zatem dziwnego, 偶e frustracja w spo艂ecze艅stwie narasta艂a.
Odwil偶 przysz艂a zim膮
Jesie艅 narod贸w, jak nazywa si臋 proces demokratyzacji bloku komunistycznego, cho膰 z op贸藕nieniem, dotar艂a tak偶e do Rumunii. Gdy 9 listopada 1989 roku upada艂 mur berli艅ski, nic nie wskazywa艂o na rych艂y koniec dyktatury Ceau葯escu. Jeszcze w grudniu uda艂 si臋 on z wizyt膮 do Moskwy, a nast臋pnie do Iranu, lekcewa偶膮c protesty w Timi葯oarze spowodowane ograniczeniem dzia艂alno艣ci pastora L谩szl贸 T艖k茅sa przez Securitate. Poparcie dla demonstrant贸w w艣r贸d Rumun贸w ros艂o, dlatego po powrocie z Iranu 21 grudnia podczas specjalnie zwo艂anego wiecu dyktator pr贸bowa艂 pot臋pi膰 bunt 鈥瀋huligan贸w z Timi葯oary鈥. To w贸wczas wybuch艂a rumu艅ska rewolucja.
Nicolae i Elen臋 Ceau葯escu aresztowano podczas pr贸by ucieczki. Uformowana w niezwyk艂ym po艣piechu Rada Frontu Ocalenia Narodowego, na kt贸rej czele stan膮艂 Ion Iliescu, dawny dzia艂acz komunistyczny i p贸藕niejszy prezydent, podj臋艂a decyzj臋 o przeprowadzeniu procesu s膮dowego. W zaledwie jeden wiecz贸r zwo艂ano Nadzwyczajny Trybuna艂 Wojskowy, kt贸rego zadaniem by艂o os膮dzi膰 dyktatora i jego ma艂偶onk臋. Wiele wskazuje na to, 偶e wyrok zapad艂 jeszcze zanim uformowa艂 si臋 s臋dziowski sk艂ad. Nicolae i Elena Ceau葯escu zostali oskar偶eni o ludob贸jstwo 60 tysi臋cy os贸b, burzenie podstaw pa艅stwa, grabie偶 mienia, niszczenie publicznych d贸br materialnych, zapa艣膰 gospodarcz膮, pr贸b臋 ucieczki i defraudacj臋 miliarda dolar贸w.
Po zaledwie kilkudziesi臋ciu minutach procesu trybuna艂 wyda艂 jednomy艣lny wyrok 鈥 kara 艣mierci i konfiskata mienia. Egzekucj臋 przeprowadzono niemal natychmiast, Elena mia艂a powiedzie膰: 鈥濩hc臋 umrze膰 razem z m臋偶em, nie chc臋 偶adnego aktu 艂aski!鈥. Mia艂a te偶 krzycze膰 do m臋偶a: 鈥濸opatrz na nich, to nasze dzieci, to my艣my ich wychowali. Oni nas morduj膮? W naszej Rumunii?鈥. Egzekucja odby艂a si臋 w T芒rgovi葯te 25 grudnia 1989 roku oko艂o godziny 15, a cia艂a z艂o偶ono w oddzielnych grobach na peryferyjnym bukareszte艅skim cmentarzu Ghencea. Nagrobki oznaczono tylko drewnianymi krzy偶ami. W Rumunii nasta艂y rz膮dy postkomunisty Iona Iliescu, a obywatele do艣膰 szybko zorientowali si臋, 偶e prowadzona przez niego polityka jest daleka od ich oczekiwa艅.
Trudna wolno艣膰
Gdy atmosfera rewolucyjna nieco przycich艂a, przyszed艂 czas na refleksj臋 i rozliczenia. Du偶a cz臋艣膰 spo艂ecze艅stwa rumu艅skiego krytycznie odnosi艂a si臋 do po艣piechu i prowizoryczno艣ci procesu Nicolae i Eleny Ceau葯escu. Dla wielu by艂 to te偶 znak, 偶e zabijaj膮c dyktatora, pogrzebali szans臋 na odci臋cie si臋 od pi臋膰dziesi臋ciu lat polityki przemocy, a akt funduj膮cy now膮 Rumuni臋 odleg艂y by艂 od warto艣ci demokratycznych. Spos贸b zarz膮dzania pa艅stwem przez rz膮d postkomunistyczny doprowadzi艂 do silnych rozwarstwie艅 spo艂ecznych, a polityka obfitowa艂a w bezprawie, korupcj臋 i g艂o艣ne afery. Wiatrem w 偶agle mia艂o by膰 przyst膮pienie do NATO, kt贸re nast膮pi艂o w 2004 roku i trzy lata p贸藕niej do艂膮czenie do Unii Europejskiej. Pech chcia艂, 偶e Rumuni trafili akurat na pocz膮tek kryzysu ekonomicznego, kt贸ry mocno zachwia艂 ich, i tak do艣膰 s艂ab膮, gospodark膮. Do dzi艣 Rumunia jest jednym z najbiedniejszych kraj贸w wsp贸lnoty. Na pytanie o najwi臋ksze 偶yciowe marzenie, najcz臋艣ciej padaj膮c膮 w艣r贸d jej obywateli odpowiedzi膮 jest wyjazd z kraju. Nierozwi膮zane problemy gospodarcze, polityczne i spo艂eczne, jak na przyk艂ad kwestia braku integracji mniejszo艣ci romskiej z reszt膮 spo艂ecze艅stwa, przek艂adaj膮 si臋 na do艣膰 specyficzn膮 nostalgi臋. Im wi臋cej czasu mija od rewolucji 1989 roku, tym 艂askawszym okiem Rumuni patrz膮 na epok臋 Nicolae Ceau葯escu, u偶ywaj膮c argumentu, 偶e za jego rz膮d贸w ka偶dy mia艂 mieszkanie, prac臋 i zapewniony wakacyjny wyjazd.
Szlafrok dyktatora
Dobitnym przyk艂adem tej t臋sknoty by艂o otwarcie dla zwie- dzaj膮cych w marcu 2016 roku Willi Prim膬verii (Palatul Prim膬verii). Znajduje si臋 ona w presti偶owej dzielnicy na p贸艂nocy Bukaresztu, nieopodal parku Her膬str膬u, s膮siaduje z polem golfowym i ekskluzywnym centrum medycyny estetycznej. To w艂a艣nie tam zamieszkiwa艂 dyktator z ma艂偶onk膮 i tr贸jk膮 dzieci. Ide膮 przy艣wiecaj膮c膮 otwarciu muzeum by艂o przypomnienie o historii komunizmu z lat 1965鈥1989, a tak偶e ukazanie 鈥瀝ozbie偶no艣ci mi臋dzy teori膮 a komunistyczn膮 codzienno艣ci膮, mi臋dzy propagand膮 i prawd膮鈥. W rzeczywisto艣ci jednak wyd藕wi臋k wystawy jest zupe艂nie odwrotny od zamierze艅.
Za do艣膰 s艂on膮 op艂at膮 mo偶na podziwia膰 przepych, w jakim 偶y艂 dyktator, a tak偶e jego kiepski gust. Perskie dywany, fontanny, barwne mozaiki i meble wykonane z najdro偶szych materia艂贸w wype艂niaj膮 wn臋trze wi臋kszo艣ci pokoi znajduj膮cych si臋 w willi. Podziw wzbudzaj膮 tak偶e liczne podarki, kt贸re Nicolae Ceau葯escu otrzyma艂 od g艂贸w innych pa艅stw. Przechadzaj膮c si臋 korytarzami, mo偶na zwiedzi膰 sal臋 kinow膮, osobiste apartamenty ka偶dego z cz艂onk贸w rodziny oraz zdobiony mozaikami basen wraz z cz臋艣ci膮 SPA, kt贸r膮 wyposa偶ono w saun臋 i hydromasa偶e. W muzeum podkre艣la si臋 kosmiczne ceny, jakie zap艂acono za poszczeg贸lne elementy zdobnicze, przy okazji dodaj膮c, 偶e wi臋kszo艣膰 z nich to przyk艂ad wspania艂ego rumu艅skiego r臋kodzielnictwa. Zwiedzaj膮c idealnie utrzyman膮 will臋 mo偶na odnie艣膰 wra偶enie, 偶e jej mieszka艅cy dopiero co j膮 opu艣cili – w garderobie nadal znajduj膮 si臋 wyprasowane koszule, na ma艂偶e艅skim 艂贸偶ku le偶膮 pi偶amy, a w 艂azience wisz膮 szlafroki.
Wed艂ug muzealnej narracji to w艂a艣nie chi艅skie wazy, kandelabry czy najdro偶sze futra s膮 najlepszym 艣wiadectwem 偶ycia codziennego ostatnich dw贸ch dekad komunizmu w Rumunii. Na wystawie nie pokazano standardu 偶ycia zwyk艂ych mieszka艅c贸w kraju, a podczas oprowadzania nie wspomniano o dyktatorskim charakterze polityki prowadzonej przez Nicolae Ceau葯escu, ani o jego losach w czasie rewolucji. Historia Rumunii w okresie rz膮d贸w dyktatora by艂a przywo艂ana jedynie na niewielkiej wystawie zdj臋膰 ustawionej w dawnym basenie. Zaprezentowano w niej g艂贸wnie fotografie Nicolae i Eleny Ceau葯escu z zachodnimi politykami oraz zdj臋cia przedstawiaj膮ce rewolucj臋 i zdawkowe informacje o represjach z grudnia 1989 roku. Z pewno艣ci膮 jest to sygna艂, 偶e tw贸rcy muzeum czuli potrzeb臋 poruszenia tematu komunizmu. Jednak umieszczenie ekspozycji w zdobionej mozaikami p艂ywalni sprawia, 偶e jej wyd藕wi臋k pozostaje kuriozalny.
W przeciwie艅stwie do ideowych za艂o偶e艅 tw贸rc贸w wystawy, Willa Prim膬verii 艣wietnie wpisuje si臋 w nostalgiczny dyskurs o 鈥瀙rawdziwym鈥 Ceau葯escu, kt贸ry polega na coraz 艣mielszym relatywizowaniu jego osoby. Nakre艣lona przez muzeum sylwetka dyktatora to posta膰 z 鈥瀕udzk膮 twarz膮鈥. Lubi艂 ogl膮da膰 wieczorem filmy, interesowa艂 si臋 przyrod膮, kocha艂 ptaki, a w szczeg贸lno艣ci pawie (kt贸re mo偶na podziwia膰 w pa艂acowym ogrodzie). Cz臋sto podkre艣lano podczas oprowadzania jego ci臋偶k膮 prac臋 i po艣wi臋cenie, jakie wk艂ada艂 w rz膮dzenie Rumuni膮. Nie powinien za艣 dziwi膰 luksus, zreszt膮 w z艂ym gu艣cie, widoczny w willi, poniewa偶 zdaniem wielu bukareszte艅czyk贸w: 鈥瀓ak na par臋 prezydenck膮, i tak 偶yli skromnie鈥.
Warto doda膰, 偶e muzeum jest przystosowane do zwiedzania przez zagranicznych turyst贸w, mi臋dzy innymi dzi臋ki cogodzinnemu oprowadzaniu w j臋zyku angielskim. Wydaje si臋, 偶e w艂adze Bukaresztu pr贸buj膮 uczyni膰 z dyktatora jedn膮 z atrakcji miasta. O tym 艣wiadczy艂by r贸wnie偶 fakt, 偶e rezydencj臋 w艂膮czono do trasy popularnego autobusu turystycznego.
Kr贸tka historia jednego grobu
艢wietnym przyk艂adem pokazuj膮cym, jak relatywizuje si臋 posta膰 dyktatora, s膮 r贸wnie偶 losy grobu, w kt贸rym zosta艂 pochowany. Pocz膮tkowo by艂a to skromna mogi艂a. W 1996 roku sta艂y na niej ju偶 trzy krzy偶e 鈥 kamienny, 偶elazny i marmurowy. Ostatni ufundowali swemu by艂emu zwierzchnikowi postkomu- ni艣ci. W 2005 roku c贸rka dyktatora, Zoia Ceau葯escu, wytoczy艂a proces Ministerstwu Obrony Narodowej, t艂umacz膮c, 偶e nie jest pewna, kto w艂a艣ciwie pochowany jest na cmentarzu Ghencea. W膮tpliwo艣ci podsyca艂o nagranie z procesu, na kt贸rym nie wida膰 samej egzekucji. Gdy dwa lata p贸藕niej zmar艂a, spraw臋 kontynuowa艂 jej brat, ostatni 偶yj膮cy potomek Nicolae i Eleny, Valentin Ceau葯escu. W 2010 roku dokonano ekshumacji cia艂 i pobrano DNA. Badania potwierdzi艂y to偶samo艣膰 pochowanych, a wkr贸tce odby艂 si臋 ich kolejny pogrzeb.
Zgodnie z decyzj膮 rodziny, cia艂a dyktatora i jego ma艂偶onki spoczywaj膮 dzi艣 we wsp贸lnym grobie pod w艂asnym imieniem i nazwiskiem. P艂yta nie wyr贸偶nia si臋 znacznie na tle cmentarza 鈥 jest elegancka, wykonana z czerwono-br膮zowego marmuru. W odr贸偶nieniu od pierwotnego pomnika, na nowej p艂ycie nie ma symbolu krzy偶a. Napis widniej膮cy na grobie wykonany zosta艂 ze z艂otego metalu, informuje, 偶e spoczywa tu 鈥濸rezydent Socjalistycznej Republiki Rumunii鈥. Cho膰 Nicolae rzeczywi艣cie posiada艂 taki tytu艂, w odr贸偶nieniu od innych g艂贸w pa艅stw z bloku wschodniego (urz膮d prezydenta istnia艂 jedynie w Czecho- s艂owacji), to wydaje si臋, 偶e podkre艣lenie tego w postaci podpisu jest sygna艂em legitymizuj膮cym jego rz膮dy 鈥 by艂 przyw贸dc膮 jak ka偶dy inny prezydent.
Na wsp贸lnym grobie Nicolae i Eleny Ceau葯escu zawsze le偶膮 艣wie偶e kwiaty, cz臋sto s膮 to bia艂o-czerwone go藕dziki, czyli 鈥瀙achn膮cy symbol komunizmu鈥. Wiele os贸b, zwi膮zanych niegdy艣 z dyktatorem, przychodzi tu w rocznic臋 jego 艣mierci 鈥 25 grudnia, b膮d藕 w rocznic臋 urodzin 鈥 26 stycznia. 艢piewaj膮 w贸wczas komunistyczne piosenki i wspominaj膮 z nostalgi膮 minion膮 epok臋. Gr贸b na cmentarzu Ghencea sta艂 si臋 nie tylko miejscem pami臋ci, ale wr臋cz miejscem kultu Nicolae Ceau葯escu. Losy poch贸wku pokazuj膮, jak z biegiem czasu nienawi艣膰 do dyktatora s艂ab艂a i przechodzi艂a najpierw w tolerancj臋 (pojawienie si臋 prawdziwego imienia i nazwiska na nagrobku), a偶 do czci (ozdobna czerwono-br膮zowa p艂yta ze z艂otymi literami).
Geniusz czy zbrodniarz?
Z pewno艣ci膮 nie wszyscy Rumunii odnosz膮 si臋 do Nicolae Ceau葯escu w ten sam spos贸b. Wielu z nich omija cmentarz Ghencea, a ich remedium na poradzenie sobie ze spu艣cizn膮 komunizmu to po prostu na zapomnienie i przemilczenie. Miniony re偶im to dla nich 鈥瀋zarna dziura鈥 w historii 鈥 wol膮 o niej nie my艣le膰, tylko 偶y膰 dniem dzisiejszym. Warto te偶 podkre艣li膰, 偶e o ile lata 80. rzeczywi艣cie by艂y okresem bardzo trudnym z racji problem贸w gospodarczych, to zachowanie Nicolae Ceau葯escu w 1968 roku, kiedy odci膮艂 si臋 od ZSRR i pot臋pi艂 st艂umienie Praskiej Wiosny przez wojska Uk艂adu Warszawskiego, przynios艂o mu ogromn膮 popularno艣膰 w艣r贸d rodak贸w. Do tego wydarzenia nawi膮zuj膮 cz臋sto m艂odzi ludzie, kt贸rzy urodzili si臋 po roku 1989. Nie posiadaj膮c traumatycznych wspomnie艅, widz膮 w dyktatorze uosobienie rz膮d贸w silnej r臋ki i wszechstronnego prowadzenia polityki zagranicznej, kt贸rej bardzo brakuje wsp贸艂czesnej Rumunii. W internecie mo偶na si臋 natkn膮膰 na zdj臋cia z portali spo艂eczno艣ciowych, na kt贸rych nastolatkowie pozuj膮, salutuj膮c na tle grobu dyktatora na cmentarzu Ghencea. Bior膮c pod uwag臋 nieustaj膮ce problemy ekonomiczne, nic dziwnego, 偶e Rumuni coraz cz臋艣ciej w pozytywny spos贸b odnosz膮 si臋 do dyktatora i z nostalgi膮 wspominaj膮 czasy jego rz膮d贸w.
***
Tekst pochodzi z przewodnika 鈥濨ukareszt. Miasto pami臋ci鈥. Promocja ksi膮偶ki odb臋dzie si臋 24 marca o godzinie 18:00 w warszawskim Domu Spotka艅 z Histori膮 (ul. Karowa 20). Serdecznie zapraszamy!
zaproszenie

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij