Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Krajobrazy antropocenu

Ju┼╝ czas odtr─ůbi─ç spektakularny sukces Homo sapiens. Ludzie zdominowali Ziemi─Ö i p├│ki co trudno znale┼║─ç rywala, kt├│ry m├│g┼éby odebra─ç im status najbardziej inwazyjnego gatunku.

smog3
Publikujemy artyku┼é pochodz─ůcy z┬á28. numeru magazynu ÔÇ×KontaktÔÇŁ pod tytu┼éem ÔÇ×Ma┼ée obczyznyÔÇŁ.
Czy wysoki poziom ozonu albo koncentracji dwutlenku w─Ögla sprawiaj─ů, ┼╝e czujesz si─Ö dobrze? Kiedy ostatni raz robi┼éa┼Ť badania spirometryczne? Czy znasz kogo┼Ť, kto nie cierpi na obturacj─Ö dr├│g oddechowych? Takie pytania nie pojawiaj─ů si─Ö w rozmowach. Jeszcze nie… S┼éownik, za pomoc─ů kt├│rego m├│wimy o otaczaj─ůcym nas ┼Ťrodowisku, w tym tak┼╝e o atmosferze, odzwierciedla nie tylko to, co chcieliby┼Ťmy wydoby─ç, ale tak┼╝e to, co ukrywamy. Rozmowy o pogodzie uwa┼╝ane s─ů za bezpieczny i w gruncie rzeczy przyjemny rytua┼é, podczas kt├│rego tworzymy ma┼ée wsp├│lnoty narzekaj─ůce na ┼╝ywio┼éy natury, na kapry┼Ťn─ů aur─Ö, z┼éo┼Ťliwy wiatr czy deszcz, kt├│ry zawsze pojawia si─Ö nie w por─Ö. Pogoda wydaje si─Ö rodzajem pozaludzkiej si┼éy, kt├│ra krzy┼╝uje nam plany wakacyjne, a nie elementem wsp├│┼ékszta┼étowanego przez nas ┼Ťrodowiska.
Dyskusj─Ö o antropocenie i skali, w jakiej gatunek ludzki odcisn─ů┼é swoje pi─Ötno na Ziemi, warto zacz─ů─ç w┼éa┼Ťnie od powietrza. Nie my┼Ťlimy o oddychaniu, ale musimy oddycha─ç, ┼╝eby my┼Ťle─ç. Ten kluczowy dla naszego przetrwania odruch jest uzale┼╝niony od jako┼Ťci powietrza. Problem w tym, ┼╝e powietrza nie mo┼╝na ekologicznie uprawia─ç i tym samym ÔÇ×karmi─ç si─ÖÔÇŁ si─Ö lepsz─ů atmosfer─ů. Wdychamy to, co wisi wok├│┼é, co zosta┼éo przywiane z innych cz─Ö┼Ťci Europy, ale tak┼╝e globu.
Ziemia jest w tym uj─Öciu jak oran┼╝eria albo wielki system klimatyzacyjny, kt├│rym pr├│buje manipulowa─ç ludzko┼Ť─ç, beztrosko bawi─ůc si─Ö jego ustawieniami, przekr─Öcaj─ůc kurki z dwutlenkiem w─Ögla czy produkuj─ůc ogromne ilo┼Ťci innego rodzaju zanieczyszcze┼ä. Oczywi┼Ťcie, mo┼╝na tak jak artystka Amy Balkin wykupywa─ç uprawnienia do emisji CO2 i nie wykorzystywa─ç ich, tym samym zmniejszaj─ůc zatrucie powietrza przez wielkie korporacje. W ramach projektu ÔÇ×Public SmogÔÇŁ Balkin z du┼╝─ů doz─ů ironii pr├│buje konkurowa─ç z bezosobowym przemys┼éem, odbieraj─ůc mu legitymizacj─Ö na zatruwanie powietrza, a prawo do korzystania ze smogu przekazuj─ůc z powrotem spo┼éecze┼ästwu. Z drugiej strony, jak to trafnie uj─ů┼é Barack Obama: ÔÇ×Nie mo┼╝emy rozwi─ůza─ç problemu globalnego ocieplenia, bo nie wystarczy, ┼╝ebym ja wymieni┼é te cholerne ┼╝ar├│wki we w┼éasnym domu. Tu chodzi o co┼Ť wsp├│lnotowegoÔÇŁ. [ÔÇ×We canÔÇÖt solve global warming because I fucking changed light bulbs in my house. ItÔÇÖs because of something collectiveÔÇŁ]. Odwo┼éanie do planetarnego poczucia odpowiedzialno┼Ťci wydaje si─Ö obecnie jednak idealistyczne i nierealne.
Niewyobra┼╝alna skala zmian
Antropocen to poj─Öcie oznaczaj─ůce epok─Ö wydzielon─ů z holocenu (obecnej epoki geologicznej trwaj─ůcej od ok. 11 700 lat), podczas kt├│rej dzia┼éalno┼Ť─ç cz┼éowieka w intensywny i cz─Östo nieodwracalny spos├│b zacz─Ö┼éa przekszta┼éca─ç Ziemi─Ö. Naukowcy badaj─ůcy zmiany geologiczne, klimatyczne i biologiczne w d┼éugim okresie uznali, ┼╝e aktywno┼Ť─ç gatunku ludzkiego nabra┼éa skali planetarnej. Teza o antropocenie nie jest jeszcze oficjalna, ale geologowie pracuj─ů nad jej weryfikacj─ů. Ludzki wp┼éyw na kszta┼ét ┼Ťwiata wi─ů┼╝e si─Ö z takimi problemami jak: utrata biologicznej r├│┼╝norodno┼Ťci i redukcja tej kulturowej, znaczne zubo┼╝enie zasob├│w naturalnych, zanieczyszczenie powietrza, zakwaszenie ocean├│w.
Kiedy zacz─ů┼é si─Ö antropocen? Jedni twierdz─ů, ┼╝e w momencie rozpocz─Öcia regularnej uprawy ziemi, inni wskazuj─ů na wydobywanie paliw kopalnych i zwi─ůzan─ů z tym rewolucj─Ö przemys┼éow─ů, czy rozpocz─Öcie pr├│b atomowych. Precyzyjne ustalenie ram czasowych nie jest jednak tak wa┼╝ne jak ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e charakterystyczne dla tej nowej epoki jest przy┼Ťpieszenie. Ludzko┼Ť─ç w ci─ůgu kilkuset lat w znacznym stopniu zu┼╝y┼éa zasoby naturalne, kt├│re tworzy┼éy si─Ö przez ich miliony. Ch─Ö─ç spe┼éniania aktualnych potrzeb, realizacja kt├│rej u┼éatwiona jest dzi─Öki globalnej dominacji systemu kapitalistycznego oraz wiara w niesko┼äczon─ů hojno┼Ť─ç planety s─ů jednak silniejsze ni┼╝ l─Ök przed przysz┼éo┼Ťci─ů gatunku na planecie pozbawionej odpowiednich: powietrza, wody, gleby.
Co w takim razie robi─ç?
W antropocenie nie ma ┼éatwych odpowiedzi. Nieistotne czy rozwa┼╝amy kwestie dotycz─ůce wybudowania skwerku w ramach bud┼╝etu partycypacyjnego, czy zmniejszenia zanieczyszczenia smogiem. Poniewa┼╝ wszystko si─Ö ze sob─ů ┼é─ůczy, podwa┼╝ony zostaje podzia┼é na proste i trudne do rozwi─ůzania zagadnienia. Wydaje si─Ö, ┼╝e w my┼Ťleniu o nowej epoce mamy do czynienia wy┼é─ůcznie z ÔÇ×zagmatwanymi problemamiÔÇŁ, jak ujmowali to Horst Rittel i Melvin Webber. Skala antropocenu wymusza branie pod uwag─Ö wielu r├│┼╝nych porz─ůdk├│w jednocze┼Ťnie: lokalnego, globalnego i planetarnego. Ostatecznie zmusza do po┼╝egnania si─Ö z wizj─ů zbalansowanego, harmonijnego ┼Ťwiata. Ziemia, przyroda, klimat, ewolucja nie d─ů┼╝─ů do equilibrium, a cz┼éowiek nie jest nieprzewidywaln─ů si┼é─ů, bez kt├│rej wszystko uk┼éada┼éoby si─Ö dobrze. Nieprzewidywalno┼Ť─ç i r├│┼╝norodno┼Ť─ç to sta┼ée cechy antropocenu.

smog

Public smog to park w atmosferze o zmiennej lokalizacji i skali


Nic ju┼╝ nie jest naturalne
ÔÇ×Dziko┼Ť─çÔÇŁ i ÔÇ×dziewiczo┼Ť─çÔÇŁ s─ů jak gatunki wymar┼ée. Obszary zaj─Öte lub zmienione przez cz┼éowieka zajmuj─ů wi─Ökszo┼Ť─ç planety i trudno ju┼╝ nawet wyznaczy─ç lini─Ö, gdzie tak zwana pierwsza natura (ta nietkni─Öta przez ludzi) spotyka si─Ö z drug─ů (technologia), poniewa┼╝ ludzki wp┼éyw na ┼Ťrodowisko w og├│le uniemo┼╝liwia odr├│┼╝nienie jednego i drugiego. Materia┼éy wyprodukowane przez cz┼éowieka wchodz─ů w ekosystemy tak daleko, ┼╝e staj─ů si─Ö kolejn─ů geologiczn─ů warstw─ů. Typowo ludzkim osadem jest plastik, kt├│ry znajduje si─Ö w niemal ka┼╝dym miejscu na Ziemi, w ┼╝o┼é─ůdkach dzikich zwierz─ůt i na dnie ocean├│w, a jego ilo┼Ť─ç jest wystarczaj─ůca by pokry─ç nim ca┼é─ů planet─Ö. Plastikowe kamienie, czyli zlepie┼äce powsta┼ée z osad├│w mineralnych i ┼Ťmieci, kt├│re ju┼╝ teraz mo┼╝na spotka─ç w r├│┼╝nych ekosystemach, b─Öd─ů mog┼éy przez przysz┼ée pokolenia zosta─ç uznane za cech─Ö charakterystyczn─ů antropocenu.
Natura by┼éa ju┼╝ uznawana za dzie┼éo Boga, p├│┼║niej sta┼éa si─Ö baz─ů dla naukowc├│w, a w ko┼äcu przekszta┼éci┼éa w bank ÔÇô korporacyjny kapita┼é. Produkcja ÔÇ×┼╝yciaÔÇŁ jest coraz szczelniej kontrolowana i komercjalizowana. Patenty genetyczne na r├│┼╝ne odmiany zwierz─ůt, ro┼Ťlin, nasion sprzedawane s─ů tak samo jak inne towary. Sta┼éy si─Ö cz─Ö┼Ťci─ů ludzkiej ÔÇ×w┼éasno┼Ťci intelektualnejÔÇŁ. Projektowane ludzkie zarodki pozbawiane s─ů dziedzicznych przypad┼éo┼Ťci. Zmodyfikowane genetycznie nasiona wsp├│lnie ze sztucznymi nawozami ┼é─ůcz─ů si─Ö z innymi ekosystemami i tworz─ů antropocenowy kompost, na bazie kt├│rego powstaj─ů kolejne odmiany ┼╝ycia. ┼╗yj─ůce w zmodyfikowanych warunkach zwierz─Öta i ro┼Ťliny w przy┼Ťpieszony spos├│b przemieszczaj─ů si─Ö po ┼Ťwiecie, tworz─ů nowe ┼Ťrodowiska, rozwijaj─ů si─Ö i mno┼╝─ů.
Spo┼éecze┼ästwo nie posiada odpowiednich informacji, by zobaczy─ç, jaki potencja┼é, ale te┼╝ jakie zagro┼╝enie tkwi w biologii syntetycznej. Grupa artystyczna Critical Art Ensemble (CAE) stara si─Ö z tym walczy─ç, wysuwaj─ůc postulaty dotycz─ůce uspo┼éecznienia nauki. Arty┼Ťci krytykuj─ů w┼éadze pa┼ästwowe i korporacje za to, ┼╝e ograniczaj─ů dost─Öp do wiedzy o kluczowych kwestiach, takich jak na przyk┼éad proces produkcji zmodyfikowanej genetycznie ┼╝ywno┼Ťci. W akcji ÔÇ×Free Range GrainÔÇŁ przygotowali dla publiczno┼Ťci minilaboratorium, do kt├│rego mo┼╝na by┼éo przynie┼Ť─ç podejrzane produkty i sprawdzi─ç, czy w┼éa┼Ťnie wdro┼╝ona ustawa UE dotycz─ůca kontroli GMO faktycznie dzia┼éa. Okaza┼éo si─Ö, ┼╝e regulacje Unii s─ů iluzoryczne, a w obiegu jest o wiele wi─Öcej zabronionych substancji ni┼╝ wydaje si─Ö opinii publicznej. Jednym ze sposob├│w kontroli tej sytuacji, a tak┼╝e alians├│w pomi─Ödzy pa┼ästwami a biznesem jest wspomniany postulat demokratyzacji nauki.
Zaprojektowana przysz┼éo┼Ť─ç
Ju┼╝ czas odtr─ůbi─ç spektakularny sukces Homo sapiens. Ludzie zdominowali Ziemi─Ö i p├│ki co trudno znale┼║─ç rywala, kt├│ry m├│g┼éby odebra─ç im status najbardziej inwazyjnego gatunku. Ta pewno┼Ť─ç trwa┼éo┼Ťci ludzkich gen├│w przek┼éada si─Ö tak┼╝e na antropocentryczne scenariusze przysz┼éo┼Ťci. W science fiction nie pojawiaj─ů si─Ö raczej historie o ┼Ťwiecie zupe┼énie bez ludzi, ale funkcjonuje wiele historii dotycz─ůcych sytuacji, w kt├│rej zagro┼╝ona zostaje supremacja naszego gatunku. Jednym z najbardziej popularnych wyobra┼╝e┼ä jest ca┼ékowite wyeksploatowanie zasob├│w naturalnych, a najcz─Östszym rozwi─ůzaniem tego problemu ÔÇô kolonizowanie innych planet (ÔÇ×InterstellarÔÇŁ, ÔÇ×AvatarÔÇŁ), inne to na przyk┼éad kolonizacja Ziemi przez sztuczn─ů inteligencj─Ö, kt├│ra wprowadza nowe standardy zarz─ůdzania (ÔÇ×┼üowca Android├│wÔÇŁ) albo stagnacja i ugrz─Ö┼║ni─Öcie w anarchii ┼Ťwiata, w kt├│rym sko┼äczy┼éa si─Ö ropa (ÔÇ×Mad MaxÔÇŁ). No dobrze, a co z przeludnieniem? Ciekaw─ů propozycj─Ö przedstawiaj─ů autorzy brytyjskiego serialu ÔÇ×UtopiaÔÇŁ. Skoro ju┼╝ teraz jest nas zbyt du┼╝o (siedem miliard├│w i liczba ta ca┼éy czas ro┼Ťnie), mo┼╝e warto zredukowa─ç szeregi ludzko┼Ťci, u┼╝ywaj─ůc do tego jakiego┼Ť sprytnego algorytmu, wynikaj─ůcego ze szlachetnych intencji. Do tego potrzebna jest nam pokrzywdzona grupa etniczna i ┼Ťmierciono┼Ťny wirus. Odpowiednia mieszanka podana Ziemianom zabije wszystkich poza tymi, kt├│rzy maj─ů odpowiedni genotyp. Brzmi znajomo?
W scenariuszach science fiction jest jednak coraz mniej miejsca na rozwijanie wyobra┼║ni, bo wiele element├│w przysz┼éo┼Ťci wydaje si─Ö ju┼╝ zaprojektowanych. Wiemy ju┼╝, ┼╝e musimy si─Ö nauczy─ç ┼╝y─ç z plastikowymi ska┼éami. Inna nowo┼Ť─ç to odpady radioaktywne, kt├│re gromadzone s─ů w coraz wi─Ökszej ilo┼Ťci miejsc na Ziemi. Te wsp├│┼éczesne piramidy, grobowce naszej cywilizacji, powinny pozostawa─ç odizolowane od ┼╝ywych organizm├│w przez ok. 10 000 lat. Jak m├│wi─ů specjali┼Ťci od odpad├│w nuklearnych w filmie ÔÇ×Into EternityÔÇŁ, nie ma bezpiecznych metod, kt├│re da┼éyby nam pewno┼Ť─ç, ┼╝e za 1000 lat jaki┼Ť wyj─ůtkowo ciekawski organizm (niekoniecznie cz┼éowiek) nie zdecyduje si─Ö przerwa─ç wszystkich zabezpiecze┼ä wysypiska odpad├│w i wej┼Ť─ç do nuklearnej piramidy, nara┼╝aj─ůc si─Ö na napromieniowanie. Politycy i badacze, jak na razie maj─ů do dyspozycji dwa sposoby radzenia sobie z tym ÔÇ×zagmatwanym problememÔÇŁ. Jeden to zakopywanie odpad├│w w miejscach nieoznaczonych, drugi ÔÇô prace nad odpowiednim znakiem graficznym, kt├│ry odstraszy przysz┼éych ┼Ťmia┼ék├│w.
Odpowied┼║ na pytanie jak─ů identyfikacj─Ö graficzn─ů zaprojektowa─ç dla sk┼éadowisk radioaktywnych interesowa┼éa ameryka┼äski instytut badawczy Sandia National Laboratories. Zaproszono j─Özykoznawc├│w, fizyk├│w, antropolog├│w ┼╝eby przygotowali swoje propozycje znak├│w, kt├│re by┼éyby mo┼╝liwe do zdekodowania przez nast─Öpne 10 000 lat. Badania kosztowa┼éy oko┼éo miliona dolar├│w i niestety nie przynios┼éy satysfakcjonuj─ůcych rozwi─ůza┼ä. Grupa ankietowanych os├│b nie zinterpretowa┼éa jednoznacznie znak├│w charakterystycznych dla miejsc niebezpiecznych, takich jak zagro┼╝enie ┼Ťmierci─ů (czaszka) czy znak promieniowania. W ankiecie pojawia┼éy si─Ö skojarzenia z miejscem kultu albo wentylatorem. Zdecydowano si─Ö uzupe┼éni─ç identyfikacj─Ö sk┼éadowisk o symbole figuratywne, wizerunki przera┼╝onych twarzy, na przyk┼éad tej z obrazu ÔÇ×KrzykÔÇŁ Edvarda Muncha, oraz o tablice informacyjne w kilku j─Özykach. Projektowanie dla przysz┼éo┼Ťci, a wi─Öc tak┼╝e dla byt├│w nie-ludzkich pokaza┼éo, ┼╝e umys┼é cz┼éowieka ograniczony jest perspektyw─ů gatunkow─ů.
Wszyscy jeste┼Ťmy cyborgami
Nie ma ju┼╝ istnienia poza technologi─ů. Nasze ┼╝ycie to wchodzenie w r├│┼╝nego rodzaju relacje z materia┼éami wytworzonymi przez cz┼éowieka oraz poddawanie si─Ö zarz─ůdzaniu przez rzeczy. Bez zbytniej refleksji, ju┼╝ dawno pogodzili┼Ťmy si─Ö z tym, by narz─Ödzia komunikacyjne, transportowe, czy chocia┼╝by sprz─Öty domowego u┼╝ytku, sterowa┼éy naszymi decyzjami. Technologiczne wsparcie otrzymali┼Ťmy w postaci nie tylko gad┼╝et├│w elektronicznych, lecz tak┼╝e ulepszaczy naszych cia┼é (leki, protezy, genetyka). W tej sytuacji trudno podwa┼╝y─ç has┼éo Donny Haraway, ukute jeszcze w latach 80., ┼╝e wszyscy jeste┼Ťmy cyborgami.
Funkcjonujemy w techno-naturo-kulturowych ekosystemach, w kt├│rych jako┼Ť─ç naszej egzystencji uzale┼╝niona jest od bezpiecze┼ästwa energetycznego. Energia jest najwa┼╝niejsz─ů walut─ů. Trzeba j─ů wytwarza─ç i kumulowa─ç, a nast─Öpnie przetwarza─ç na pr─ůd, ciep┼éo, wykorzystywa─ç do pozyskiwania wody. Na idei niewyczerpanego dost─Öpu do energii zbudowane s─ů z kolei wyobra┼╝enia dotycz─ůce potencja┼éu sztucznej inteligencji. W laboratoriach, kampusach uniwersyteckich i r├│┼╝nego rodzaju korporacjach dyskutuje si─Ö o ÔÇ×osobliwo┼ŤciÔÇŁ (ÔÇ×singularityÔÇŁ) ÔÇô cyfrowym umy┼Ťle daleko bardziej sprawnym ni┼╝ ludzki (film ÔÇ×OnaÔÇŁ). Pozostaje tylko czeka─ç, kiedy my sami b─Ödziemy mogli pod┼é─ůcza─ç nasz─ů ┼Ťwiadomo┼Ť─ç do Internetu i uczy─ç si─Ö ┼Ťwiata online (film ÔÇ×TranscendencjaÔÇŁ).
Scenariuszom tym towarzyszy marzenie o uwolnieniu od ogranicze┼ä cia┼éa, jego chor├│b i starzenia si─Ö. Jednocze┼Ťnie ┼╝aden z nich nie bierze pod uwag─Ö mo┼╝liwo┼Ťci braku dost─Öpu do ogromnych ilo┼Ťci energii, kt├│re potrzebne s─ů, by produkowa─ç iluzj─Ö niematerialno┼Ťci. Architektura przysz┼éo┼Ťci (i tera┼║niejszo┼Ťci) to nie tylko nuklearne piramidy, ale tak┼╝e pola czy farmy serwer├│w. Wyobra┼║my sobie, ┼╝e ju┼╝ teraz rywalizuj─ů one z agrokultur─ů. Przechowywanie i przetwarzanie danych, tak jak produkcja ┼╝ywno┼Ťci, potrzebuje stabilnych warunk├│w, najcz─Ö┼Ťciej klimatu ch┼éodnego, ze wzgl─Ödu na cz─Öste przegrzewanie si─Ö serwer├│w. Krajobraz antropocenu to mi─Ödzy innymi farmy danych, przemys┼éowe hale, zazwyczaj umieszczone z daleka od ludzkich skupisk, jak uchwyci┼é to na swoich fotografiach John Gerrard. Czynne 24 godziny na dob─Ö, ka┼╝dego dnia w roku. To tam w┼éa┼Ťnie odbywa si─Ö produkcja cyfrowego po┼╝ywienia wsp├│┼éczesnego cz┼éowieka.
Public smog nie zast─ůpi bezpo┼Ťredniego dzia┼éania

Public smog nie zast─ůpi bezpo┼Ťredniego dzia┼éania


Co ┼é─ůczy ludzi z nie-lud┼║mi?
Czy w antropocenie mo┼╝na utrzymywa─ç podzia┼é na to, co ludzkie i nie-ludzkie? To pytanie by─ç mo┼╝e warto skonkretyzowa─ç. Czy byliby┼Ťmy lud┼║mi bez milion├│w bakterii utrzymuj─ůcych nasze cia┼éa w zdrowiu? ┼Üwiatem rz─ůdzi symbioza, kt├│ra nie zawsze ma charakter harmonijnego uzupe┼éniania si─Ö, ale cz─Östo ÔÇô po prostu wsp├│┼ézamieszkiwania. Antyczni Grecy wierzyli, ┼╝e dusze mog─ů przeskakiwa─ç z jednej rzeczy na drug─ů, z cz┼éowieka na kamie┼ä i odwrotnie. Anim─Ö (czyli dusz─Ö albo ÔÇ×p─Öd ┼╝yciowyÔÇŁ) mo┼╝na by┼éo odnale┼║─ç w ka┼╝dym rodzaju materii. Dopiero nowoczesno┼Ť─ç, rozumiana jako okres rozpoczynaj─ůcy si─Ö w XIX wieku i trwaj─ůcy do pocz─ůtk├│w XX wieku,┬á radykalnie rozdzieli┼éa to, co obiektywne, od subiektywnego, materi─Ö o┼╝ywion─ů od nieo┼╝ywionej, podmiot od przedmiotu. Nie oznacza to, ┼╝e zupe┼énie wyrugowa┼é on swoj─ů radykaln─ů opozycj─Ö czyli animizm. Poza obszarami zdominowanymi przez perspektyw─Ö zachodniocentryczn─ů, wyznawcy koncepcji, ┼╝e ┼╝ycie nie jest cech─ů tylko tego, co organiczne, stanowili i stanowi─ů ca┼ékiem du┼╝y procent ludzko┼Ťci.
Nie tylko animizm dowarto┼Ťciowuje inne byty. Dok┼éadna lektura pism Charlesa Darwina pokazuje, ┼╝e badacz ten zosta┼é zinterpretowany wed┼éug kryteri├│w, kt├│re odpowiada┼éy nowoczesnym podzia┼éom. Autor ÔÇ×O pochodzeniu gatunk├│wÔÇŁ pisze jasno: nie-ludzie tak┼╝e my┼Ťl─ů i pos┼éuguj─ů si─Ö wyobra┼║ni─ů, maj─ů intencje i podejmuj─ů wybory, pos┼éuguj─ů si─Ö j─Özykiem i narz─Ödziami, potrafi─ů si─Ö uczy─ç, a by─ç mo┼╝e posiadaj─ů nawet poczucie humoru (oczywi┼Ťcie nieczytelne dla cz┼éowieka).
Darwin du┼╝─ů wag─Ö przyk┼éada┼é do znaczenia estetyki w ┼╝yciu r├│┼╝nych gatunk├│w. Podkre┼Ťla┼é, ┼╝e zmys┼é smaku jest podobny u ludzi i zwierz─ůt. Trudno uzasadni─ç spektakularno┼Ť─ç pawiego ogona przy za┼éo┼╝eniu, ┼╝e natura minimalistycznie pos┼éuguje si─Ö ┼Ťrodkami estetycznymi. Upierzenie ptak├│w czy r├│┼╝norodny spos├│b ich ┼Ťpiewania pokazuj─ů raczej pewn─ů ekscentryczno┼Ť─ç w urozmaicaniu do┼Ťwiadcze┼ä zmys┼éowych. Pawi ogon ma przede wszystkim robi─ç wra┼╝enie, na pewno nie jest przyk┼éadem ekonomii u┼╝ytych ┼Ťrodk├│w.
Problem w tym, ┼╝e zazwyczaj kategoryzujemy inne formy ┼╝ycia wed┼éug ich s┼éabo┼Ťci, albo wra┼╝liwo┼Ťci na jakie┼Ť bod┼║ce. A je┼╝eli okaza┼éoby si─Ö, ┼╝e jeden z ostatnich bastion├│w ludzkiej ÔÇ×wyj─ůtkowo┼ŤciÔÇŁ czyli ┼Ťwiadomo┼Ť─ç jest dowodem na ni┼╝szo┼Ť─ç, a nie wy┼╝szo┼Ť─ç wobec innych gatunk├│w?
Wszystko jest ludzkie
Czy refleksja zwi─ůzana z problemami antropocenu oznacza krytyk─Ö tego, co ludzkie? Czy oznacza wiar─Ö w to, ┼╝e Ziemia bez cz┼éowieka by┼éaby rajem? A je┼╝eli nie rajem, to czym?
Przyjmijmy, ┼╝e ka┼╝dy gatunek posiada ┼Ťwiadomo┼Ť─ç i kultur─Ö, tym samym tworzy sw├│j w┼éasny ┼Ťwiat. Dla jaguara ┼Ťwiat jest pe┼éen jaguar├│w, dla ┼Ťwistaka ÔÇô innych ┼Ťwistak├│w. Te r├│┼╝ne perspektywy funkcjonuj─ů r├│wnolegle i nie wykluczaj─ů si─Ö nawzajem, poniewa┼╝ bycie i postrzeganie wyznaczane jest przez pragmatyk─Ö do┼Ťwiadcze┼ä cielesnych. To w┼éa┼Ťnie poprzez zmys┼éy jeden gatunek czerpie dane do swoich wyobra┼╝e┼ä na temat innego.
Spr├│bujmy zastosowa─ç t─Ö logik─Ö do ludzi i za┼éo┼╝y─ç, ┼╝e wszystko jest ludzkie. Ka┼╝da ro┼Ťlina i zwierz─Ö, kamie┼ä i wiatr. Szowinizm gatunkowy musi znikn─ů─ç, a ludzko┼Ť─ç staje si─Ö po prostu jednym ze sposob├│w bycia, tworz─ůc ┼Ťwiaty, kt├│re czasem przenikaj─ů si─Ö z innymi, ale nie pozwalaj─ů na ich wch┼éoni─Öcie. Tak jak antropocen, kt├│ry nie jest wcale tragicznym epizodem w historii planety, ale by─ç mo┼╝e tylko jedyn─ů dost─Öpn─ů nam perspektyw─ů.
 
Wszystkie zdj─Öcia s─ů cz─Ö┼Ťci─ů artystycznego projektu Amy Balkin pt. Public Smog, kt├│ry rozpocz─ů┼é si─Ö w 2004. Jednym z jego cel├│w jest stworzenie parku z czystego powietrza i┬áwpisanie Ziemskiej Atmosfery na List─Ö ┼Ťwiatowego dziedzictwa UNESCO.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś