Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Ko艣ci贸艂 m贸j widz臋 zielony

Czy 鈥瀔o艣cielna ekologia鈥 to domena lewicy, czy prawicy? Ko艣ci贸艂 wskazuje odpowiedzialno艣膰 za Ziemi臋 jako istotne zagadnienie dla ka偶dego chrze艣cijanina i obowi膮zek p艂yn膮cy z wiary. Warto o tym przypomina膰 tym, kt贸rzy jakiekolwiek napomkni臋cie o kwestiach ekologicznych traktuj膮 jako wyraz niepo偶膮danego 鈥瀕ewactwa鈥.

Ilustr.: Olga Mici艅ska


W styczniu bie偶膮cego roku nast膮pi艂o wydarzenie bez precedensu w polskim Ko艣ciele: Ko艣ci贸艂 katolicki oraz Ko艣cio艂y zrzeszone w Polskiej Radzie Ekumenicznej wyda艂y wsp贸lny Apel o Ochron臋 Stworzenia. Jest to dopiero drugie wsp贸lne wyst膮pienie polskich Ko艣cio艂贸w w konkretnej sprawie.
 
Apel ten porusza wiele kwestii, wobec czego warto zapozna膰 si臋 z orygina艂em. Odwo艂uje si臋 do biblijnych 藕r贸de艂 i podkre艣la wag臋 dzia艂a艅 proekologicznych, nie tylko ze strony dzia艂aczy zaanga偶owanych w ochron臋 艣rodowiska, ale wszystkich ludzi oraz w艂adz. Podnosi problem odpad贸w, ochrony las贸w oraz zagro偶onych gatunk贸w, stosowania technologii ekologicznych i ochrony zasob贸w morskich. Nawo艂uje do unikania nadmiernej konsumpcji i do 鈥瀖膮drej ascezy鈥.
Mo偶na 偶a艂owa膰, 偶e autorzy apelu nie odnie艣li si臋 do jeszcze kilku spraw. Pierwsz膮 z nich s膮 zmiany klimatu 鈥 problem przez wielu s艂abo poznany, a przez rozmaitej ma艣ci szarlatan贸w wr臋cz negowany. Druga to ochrona dzikiej przyrody. W apelu nie poruszono te偶 problemu stosunku do innych, ni偶 cz艂owiek, stworze艅. Cho膰 nie nale偶y uto偶samia膰 dzia艂alno艣ci ruch贸w prozwierz臋cych i proekologicznych, w wielu kwestiach panuje mi臋dzy nimi zgoda. Wielu ludzi 鈥 r贸wnie偶 chrze艣cijan 鈥 nie jest 艣wiadomych cho膰by tego, jak wiele aspekt贸w zwi膮zanych z ochron膮 艣rodowiska 艂膮czy si臋 z wegetarianizmem, s膮dz膮c, 偶e najwa偶niejszym powodem niezjadania zwierz膮t jest sentyment i niech臋膰 do ich zabijania. Nie nale偶y lekcewa偶y膰 tej motywacji, ugruntowanej niekiedy r贸wnie偶 biblijnie (w Raju wszyscy byli wegetarianami!), warto jednak zauwa偶y膰, 偶e niespo偶ywanie mi臋sa pomaga znacz膮co zmniejszy膰 ilo艣膰 wody potrzebnej do produkcji 偶ywno艣ci. Wy偶ywienie ro艣lino偶ercy wymaga znacznie mniejszego area艂u zaj臋tego pod upraw臋, ni偶 wy偶ywienie mi臋so偶ercy. Wegetarianizm przeciwdzia艂a te偶 kl臋sce g艂odu na 艣wiecie 鈥 podkre艣la艂 to ONZ, apeluj膮c o zachowywanie diety wega艅skiej. Ponadto wielkie fermy produkuj膮ce mi臋so stanowi膮 zagro偶enie dla 艣rodowiska, a zwierz臋ta s膮 na nich przetrzymywane w bardzo z艂ych, pe艂nych cierpienia warunkach. Tych aspekt贸w nie s膮 raczej 艣wiadomi w wi臋kszo艣ci publicy艣ci katoliccy (z wyj膮tkiem katolik贸w-ekolog贸w), dla kt贸rych wegetarianizm cz臋sto jest przyk艂adem dziwacznej skrajno艣ci, w jak膮 popadaj膮 ekolodzy. Mo偶na wi臋c 偶a艂owa膰, 偶e Ko艣cio艂y chrze艣cija艅skie w Polsce nie zasygnalizowa艂y cho膰by problemu dobrego stosunku do zwierz膮t.
 
Apel Ko艣cio艂贸w nie doczeka艂 si臋 zbyt licznych komentarzy w mediach. Najszerzej potraktowano go 鈥 co zrozumia艂e 鈥 na portalu internetowym chrze艣cija艅skich ekolog贸w 鈥炁歸i臋to Stworzenia鈥, prowadzonym przez Ruch Ekologiczny 艣w. Franciszka z Asy偶u. Wyra偶aj膮c rado艣膰 z jego ukazania si臋 i eksponuj膮c jego przes艂anie, zauwa偶ono r贸wnie偶 (podniesione wy偶ej przez autork臋) braki. Ostr膮 reakcj臋 apel wywo艂a艂 u Darka Gzyry, dzia艂acza stowarzyszenia 鈥濫mpatia鈥, na portalu 鈥濳rytyki Politycznej鈥. Publicysta skupi艂 si臋 na przemilczeniu problemu zwierz臋cego, pozytywny wymiar apelu podsumowuj膮c stwierdzeniem, 偶e 鈥瀌uchowni nieco odrobili zaleg艂o艣ci鈥. Takie stwierdzenie jest raczej niesprawiedliwe. W Ko艣ciele katolickim nie brakuje wypowiedzi dw贸ch ostatnich papie偶y na tematy ekologiczne (a Pawe艂 VI porusza艂 ten temat ju偶 w roku 1972). Episkopat polski wypowiada艂 si臋 o ochronie 艣rodowiska w maju roku 1989 鈥 cho膰, ze zrozumia艂ych wzgl臋d贸w, Polacy zaj臋ci byli wtedy innymi sprawami i apel przeszed艂 bez wi臋kszego echa.
Uzasadnia膰 opini臋 Gzyry mo偶e do pewnego stopnia brak kolejnych, oficjalnych wypowiedzi biskup贸w polskich w kwestii ekologii, zdarzaj膮ca si臋 (cho膰, miejmy nadziej臋, coraz rzadziej) niech臋膰 do ekolog贸w w kr臋gach identyfikuj膮cych si臋 z gorliwym katolicyzmem, oraz lekcewa偶enie tematu w艣r贸d duchowie艅stwa i w obr臋bie ruch贸w katolickich, nie m贸wi膮c ju偶 o 鈥瀦wyk艂ych鈥 wiernych. Niewielu z nas mia艂o okazj臋 s艂ysze膰 w swoim parafialnym ko艣ciele na kazaniu wezwanie do troski o 艣rodowisko 鈥 autorce artyku艂u si臋 to jak dot膮d (w 偶adnym z odwiedzanych ko艣cio艂贸w) nie przytrafi艂o.
 
Nauczanie papie偶y: Jana Paw艂a II i Benedykta XVI w sprawie ochrony stworzenia warte jest upowszechniania. Jan Pawe艂 II wspomina艂 o ekologii cho膰by w encyklikach: 鈥濻ollicitudo rei socialis鈥, 鈥濫vangelium vitae鈥 i 鈥濩entesimus annus鈥, a tak偶e poruszy艂 ten temat w Or臋dziu na 艢wiatowy Dzie艅 Pokoju w roku 1990. Benedykt XVI w trakcie swego pontyfikatu wypowiada艂 si臋 cz臋sto na ten temat, mi臋dzy innymi w encyklice: 鈥濪eus Caritas est鈥, czy po艣wi臋caj膮c ekologii ca艂e or臋dzie na 艢wiatowy Dzie艅 Pokoju w roku 2010.
Warte podkre艣lenia jest to, 偶e w papieskim nauczaniu ekologia jest problemem dotycz膮cym wszystkich ludzi, a dla chrze艣cijanina troska o 艣rodowisko wyp艂ywa bezpo艣rednio z wiary w Boga Stw贸rc臋. Dbanie o 艣rodowisko 艂膮czy si臋 z trosk膮 o pok贸j i sprawiedliwo艣膰 spo艂eczn膮 鈥 i nie jest to stwierdzenie lewaka-alterglobalisty, lecz zauwa偶enie przez obu papie偶y powi膮za艅 mi臋dzy nier贸wno艣ciami spo艂ecznymi a niszczeniem 艣rodowiska. Przyrod臋 za艣 niszcz膮 przede wszystkim postawy ludzkie, w tym materializm i konsumpcjonizm, niekoniecznie zaawansowana technologia sama w sobie.
 

Ilustr.: Olga Mici艅ska


Jednocze艣nie Benedykt XVI w swoim nauczaniu akcentuje stanowisko, i偶 dzia艂anie na rzecz ochrony stworzenia nie powinno 艂膮czy膰 si臋 dla chrze艣cijanina z przyjmowaniem postawy biocentrycznej, czyli akcentuj膮cej r贸wno艣膰 poszczeg贸lnych gatunk贸w na Ziemi. Dla papie偶a 鈥 mimo wielokrotnych, pozytywnych wypowiedzi o ekologii i ekologach 鈥 wa偶ne jest zwr贸cenie uwagi na r贸偶nic臋 mi臋dzy wywodz膮cym si臋 z Biblii antropocentryzmem, a tendencjami biocentrycznymi w my艣li ekologicznej. Co ta ostro偶no艣膰 mo偶e oznacza膰? Mo偶na na to patrze膰 wielorako.
Antropocentryzm biblijny, wyra偶aj膮cy si臋 w s艂ynnym 鈥瀋zy艅cie sobie Ziemi臋 poddan膮鈥 by艂 cz臋sto krytykowany przez my艣licieli ekologicznych jako przyczyna degradacji 艣rodowiska. Wielu chrze艣cijan z tym stanowiskiem polemizowa艂o. Jednak z punktu widzenia dzia艂aczy ekologicznych, r贸wnie偶 nastawionych bardziej radykalnie, r贸偶nica mi臋dzy antropocentryzmem ekologii chrze艣cija艅skiej a 鈥 jakkolwiek rozumianym 鈥 biocentryzmem niekt贸rych innych nurt贸w ekologii, najprawdopodobniej b臋dzie trzeciorz臋dna, o ile zar贸wno chrze艣cija艅sk膮, jak niechrze艣cija艅sk膮 my艣l ekologiczn膮 potraktuje si臋 jako motywacj臋 do czynnego zaanga偶owania w ochron臋 艣rodowiska lub przynajmniej do dba艂o艣ci o 艣rodowisko na co dzie艅. O ile Ko艣ci贸艂 katolicki, a niekiedy ca艂e chrze艣cija艅stwo, w艣r贸d wielu dzia艂aczy ekologicznych wywo艂uje negatywne emocje, zwi膮zane zar贸wno z kszta艂tem instytucji, postawami wiernych, jak i z Bibli膮, chrze艣cija艅sk膮 filozofi膮 czy teologi膮, o tyle niech臋膰 ta raczej nie przenosi si臋 na ekolog贸w-chrze艣cijan. Cho膰 stanowisko Ko艣cio艂a w sprawie ochrony stworzenia bywa poddawane przez ekolog贸w krytyce ze wzgl臋du na brak ustosunkowania si臋 do pewnych spraw czy np. 艂膮cz膮c膮 si臋 z nim kwesti臋 dopuszczalno艣ci 艣rodk贸w antykoncepcyjnych i aborcji, przewa偶a jednak zadowolenie z kolejnych wypowiedzi papie偶y i biskup贸w na temat ochrony 艣rodowiska. Wypowiedzi te s膮 bowiem odczytywane jako istnienie silnego 鈥 cho膰 pow艣ci膮gliwego 鈥 sprzymierze艅ca w walce o zdrowsz膮 Ziemi臋. Z pewno艣ci膮 wi臋c ta r贸偶nica inspiracji duchowych i filozoficznych nie uniemo偶liwia wsp贸艂dzia艂ania.
 
Ko艣ci贸艂, ostrzegaj膮c przed biocentryzmem, zwraca uwag臋 na 艂膮czenie si臋 z nim tendencji panteistycznych. Od strony teologicznej (cho膰 autorka zahacza o ten aspekt z du偶膮 trem膮) nie wydaje si臋, aby przeciwwag膮 dla panteizmu musia艂 by膰 silnie podkre艣lany antropocentryzm. Je艣li wielkich Izraela i Ko艣cio艂a sta膰 by艂o na wyznania, 偶e s膮 prochem i py艂em u st贸p Pana, a 艣wi臋ty Franciszek nazywa艂 inne Bo偶e stworzenia bra膰mi i siostrami, mo偶na spojrze膰 na 鈥瀝贸wno艣ciowe鈥 podej艣cie do cz艂owieka i innych Bo偶ych stworze艅 jako na pewien rodzaj teocentryzmu 鈥 uni偶enia wszystkich stworze艅 przed obliczem Boga.
Osobn膮 kwesti膮 jest 艂膮czenie wspomnianego ekologicznego panteizmu z pojemn膮 etykietk膮 New Age. Wydaje si臋 jednak, 偶e to raczej grupom i osobom silnie identyfikuj膮cym si臋 z New Age zale偶y na po艂膮czeniu my艣li ekologicznej z ezoteryk膮 鈥濫ry Wodnika鈥, nie jest za艣 to zwykle celem zaanga偶owanych ekolog贸w. Trudno bra膰 na powa偶nie 艂膮czenie z New Age np. Greenpeace-u, a sami dzia艂acze tej organizacji mog膮 by膰 rozbawieni takimi skojarzeniami. Nie neguj膮c szczero艣ci poszukiwa艅 duchowych i t臋sknoty do harmonii ze stworzeniem u New Age-owc贸w, mo偶na stwierdzi膰, 偶e my艣l ekologiczna bez New Age r贸wnie偶 sobie nie藕le radzi. Przy tym poj臋cie New Age, wraz z oddalaniem si臋 prze艂omu wiek贸w, straci艂o mocno na no艣no艣ci, problemy ekologiczne za艣, niestety, tylko przybra艂y na sile.
 
Inn膮, otwart膮 kwesti膮 jest to, czy w najbli偶szych latach Ko艣ci贸艂 ustosunkuje si臋 w odmienny ni偶 dot膮d spos贸b do problemu wzrastaj膮cej liczby ludno艣ci na 艣wiecie i czy zmieni to jego nauczanie odnosz膮ce si臋 do antykoncepcji. Cho膰 znacznie wi臋kszy problem od eksplozji demograficznej w krajach ubogich stanowi nadkonsumpcja w krajach bogatej P贸艂nocy, nie spos贸b ignorowa膰 faktu, 偶e stosunkowo niski udzia艂 ludno艣ci z kraj贸w Po艂udnia w zu偶yciu zasob贸w naturalnych wynika z bardzo skromnych warunk贸w bytowania i braku zaspokojenia podstawowych potrzeb. Humanitaryzm nie pozwala na zadowolenie z faktu, 偶e obecnie wzrastaj膮ca liczba ludno艣ci w krajach ubogich jest hamowana przez epidemi臋 AIDS czy kl臋ski g艂odu w niekt贸rych rejonach.
Odr臋bnym zagadnieniem jest zaanga偶owanie chrze艣cijan (a w臋ziej 鈥 katolik贸w) w dzia艂alno艣膰 ekologiczn膮. Na 艣wiecie mamy tego liczne przyk艂ady. Wiele zgromadze艅 zakonnych podj臋艂o dzia艂alno艣膰 na rzecz 艣rodowiska, powsta艂y te偶 organizacje ekologiczne zrzeszaj膮ce katolik贸w 艣wieckich, nie wspominaj膮c ju偶 o wierz膮cych zaanga偶owanych w ruchy niemaj膮ce charakteru religijnego.
 
Katolicy z ca艂ego 艣wiata maj膮 nawet (obok kanonizowanych patron贸w ekologii, takich jak 艣w. Franciszek i 艣w. Kateri Tekakwitha) swoj膮 niekanonizowan膮 m臋czennic臋 za spraw臋 ekologii i ubogich jednocze艣nie. Siostra zakonna Dorothy Stang zosta艂a zamordowana w roku 2005 w Brazylii za bezkompromisowe zaanga偶owanie na rzecz amazo艅skiej d偶ungli i mieszka艅c贸w tamtych okolic.
W Polsce zakony nie podejmuj膮 鈥 z wyj膮tkiem franciszkan贸w konwentualnych 鈥 dzia艂alno艣ci na rzecz 艣rodowiska, cho膰 w艣r贸d tych, kt贸re maj膮 charakter mi臋dzynarodowy, wiele posiada struktury dzia艂aj膮ce na rzecz ekologii, pokoju i sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej na 艣wiecie. Zaanga偶owanie proekologiczne w Polsce zamierza podj膮膰 powstaj膮ce aktualnie zgromadzenie 偶e艅skie Si贸str Maryi Misjonarek Pokoju. Cho膰 nie prowadz膮 jeszcze takiej dzia艂alno艣ci, jedna z si贸str wsp贸艂pracuje ze 艣wieck膮 organizacj膮 ekologiczn膮. Spo艣r贸d ko艣cielnych organizacji zrzeszonych w Og贸lnopolskiej Radzie Ruch贸w Katolickich profil ekologiczny ma jedynie wspomniany Ruch Ekologiczny 艣w. Franciszka z Asy偶u, dzia艂aj膮cy od ponad trzydziestu lat.
 
Je艣li chodzi o dba艂o艣膰 o 艣rodowisko w 偶yciu codziennym, pozostawia ona w Polsce wiele do 偶yczenia. Mo偶na jednak mie膰 nadziej臋, 偶e wielu gorliwym katolikom 艣wieckim i zakonom nie jest ona obca ze wzgl臋du na wi膮偶膮cy si臋 z ni膮 wymiar ub贸stwa i ograniczenia konsumpcji 鈥 owej 鈥瀖膮drej ascezy鈥, do kt贸rej nawo艂uje wspomniany na wst臋pie apel. Z konkretnych pro艣rodowiskowych zachowa艅 polskich zakonnik贸w mo偶na wymieni膰 termomodernizacj臋 klasztoru benedyktyn贸w w Ty艅cu czy pozyskiwanie energii z wiatrak贸w w klasztorze karmelit贸w w Zawoi.
I 鈥 na koniec 鈥 czy 鈥瀔o艣cielna ekologia鈥 to domena lewicy, czy prawicy? Cho膰 autorka identyfikuje si臋 osobi艣cie zar贸wno z ruchami ekologicznymi, jak z lewic膮, Ko艣ci贸艂 w swojej m膮dro艣ci wskazuje odpowiedzialno艣膰 za Ziemi臋 jako istotne zagadnienie dla ka偶dego chrze艣cijanina i obowi膮zek p艂yn膮cy z wiary. Warto o tym przypomina膰 tym, kt贸rzy jakiekolwiek napomkni臋cie o kwestiach ekologicznych traktuj膮 jako wyraz niepo偶膮danego 鈥瀕ewactwa鈥.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij