Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Ko┼Ťci├│┼é, anarchizm, dialog ÔÇô cz─Ö┼Ť─ç druga

Czy anarchi┼Ťci mog─ů realizowa─ç wskazania Katolickiej Nauki Spo┼éecznej? I czego Ko┼Ťci├│┼é m├│g┼éby si─Ö od nich nauczy─ç?
Ko┼Ťci├│┼é, anarchizm, dialog ÔÇô cz─Ö┼Ť─ç druga
ilustr.: Andrzej D─Öbowski

Wiemy o tym, ┼╝e historia jest relatywna. Pr├│by przyk┼éadania dzisiejszych standard├│w moralnych do wydarze┼ä z przesz┼éo┼Ťci s─ů ahistoryczne i nie uwzgl─Ödniaj─ů kontekstu dziejowego. Wierzymy te┼╝ jednak, jako chrze┼Ťcijanie, ┼╝e nie wszystko w historii jest relatywne. Je┼╝eli wi─Öc napotykamy w dziejach ludzkie zachowania dla nas nie do przyj─Öcia ÔÇô nieakceptowalne czy wr─Öcz niewyobra┼╝alne ÔÇô pytamy, jakie uniwersalne ludzkie potrzeby i warto┼Ťci oraz obrona jakiego dobra sta┼éy za danym zachowaniem. Dobra te cz─Östo s─ů w konflikcie, jednak w historii mo┼╝emy przecie┼╝ znale┼║─ç wiele przyk┼éad├│w skutecznego dzia┼éania w imi─Ö wspomnianych uniwersalnych warto┼Ťci. R├│wnie┼╝ tych, kt├│re s─ů akcentowane przez r├│┼╝ne nurty anarchizmu.

Spo┼éecze┼ästwo staro┼╝ytnego Izraela na pewnym etapie swojej historii od┼╝egnywa┼éo si─Ö od instytucji kr├│la. Izraelem rz─ůdzili s─Ödziowie. Kr├│l uzurpowa┼éby sobie w┼éadz─Ö, nale┼╝─ůc─ů jedynie do Boga. Pierwsza Ksi─Öga Samuela ukazuje konflikt proroka Samuela z ludem, kt├│ry ÔÇô wzorem s─ůsiednich pa┼ästw ÔÇô domaga si─Ö ustanowienia kr├│la izraelskiego. Samuel powtarza ludowi g┼éos Boga, kt├│ry przestrzega lud przed uciskiem ze strony kr├│la i stwierdza, ┼╝e wyb├│r kr├│la nie jest odrzuceniem proroka, lecz Boga. Mo┼╝na to uzna─ç za koresponduj─ůce z anarchistycznymi ideami: zbyt szerokie uprawnienia okazuj─ů si─Ö immanentnie powi─ůzane z ich nadu┼╝ywaniem, co stwierdza sam B├│g w s┼éowach skierowanych do proroka. Ta sytuacja koresponduje z przes┼éaniem anarchizmu chrze┼Ťcija┼äskiego ÔÇô na przyk┼éad w wydaniu Dorothy Day czy Lwa To┼éstoja. Odmienne podej┼Ťcie ma anarchizm ateistyczny, widz─ůcy w religii ┼║r├│d┼éo zniewolenia i narz─Ödzie w┼éadzy nad umys┼éami.

W poszukiwaniu r├│wno┼Ťci i braterstwa

W osobie Jezusa wida─ç sta┼ée ÔÇ×anarchistyczneÔÇŁ napi─Öcie mi─Ödzy instytucj─ů, liter─ů prawa a duchem danego przepisu, dobrem konkretnego cz┼éowieka, kt├│re ma on chroni─ç. Uczniowie nie przestrzegaj─ů szabatu, zrywaj─ůc k┼éosy? Widocznie s─ů g┼éodni! ÔÇ×Jak┼╝e┼╝ Ty, b─Öd─ůc ┼╗ydem, prosisz mnie, Samarytank─Ö, abym Ci si─Ö da┼éa napi─ç?ÔÇŁ.

Chrystus nie przychodzi jako zwierzchnik, cho─ç uczy jak ÔÇ×ten, kt├│ry ma w┼éadz─ÖÔÇŁ. Przychodzi jako ten, kt├│ry s┼éu┼╝y. Przestrzega swoich uczni├│w przed pokus─ů w┼éadzy: ÔÇ×Ot├│┼╝ wy nie pozwalajcie nazywa─ç si─Ö Rabbi, albowiem jeden jest wasz Nauczyciel, a wy wszyscy bra─çmi jeste┼Ťcie. Nikogo te┼╝ na ziemi nie nazywajcie waszym ojcem; jeden bowiem jest Ojciec wasz, Ten w niebie. Nie chciejcie r├│wnie┼╝, ┼╝eby was nazywano mistrzami, bo jeden jest tylko wasz Mistrz, ChrystusÔÇŁ. Pierwsi chrze┼Ťcijanie to ludzie ubodzy, niewolnicy, ch┼éopi, kobiety. Wraz z rozszerzaniem si─Ö chrze┼Ťcija┼ästwa zacznie si─Ö jednak tak┼╝e i g┼é─Öbsze rozwarstwienie mi─Ödzy bra─çmi i siostrami ÔÇô chrze┼Ťcijanami.

Na┼Ťladowanie Chrystusa w nast─Öpnych wiekach jest ci─ůg┼éym oddalaniem si─Ö i powracaniem do Boskich wymaga┼ä. W reakcji na instrumentalizacj─Ö religii po uczynieniu jej religi─ů pa┼ästwow─ů maksymali┼Ťci uciekaj─ů na pustyni─Ö lub tworz─ů pierwsze klasztory, w kt├│rych praktykuj─ů r├│wno┼Ť─ç i wsp├│lnot─Ö d├│br. ┼Üredniowieczne ┼Ťwi─Öte ksi─Ö┼╝niczki nie zawsze rezygnuj─ů z w┼éadzy, wst─Öpuj─ůc do klasztor├│w, ale traktuj─ů biedak├│w i chorych jak samego Chrystusa, spe┼éniaj─ůc przy nich najbardziej pogardzane pos┼éugi. Nieod┼é─ůcznym elementem ┼╝ywej relacji z Bogiem jest przekonanie o r├│wno┼Ťci ludzi i pragnienie dzielenia si─Ö posiadanymi dobrami ÔÇô i to si─Ö nie zmienia w historii Ko┼Ťcio┼éa. Jak Antonina Krzyszto┼ä ┼Ťpiewa┼éa:

Gdzie si─Ö podzia┼ée┼Ť, ┼Ťwi─Öty Franciszku,
Kamracie wilka, jask├│┼éki [ÔÇŽ]
Id─Ö na drog─Ö i wypatruj─Ö podartej Twojej kapoty
Mija mnie dumna twarz biskupa
I spada pieni─ůdz z┼éoty

Płaszczyzna współdziałania

Jacques Maritain, autor ÔÇ×Humanizmu integralnegoÔÇŁ, postulowa┼é, by chrze┼Ťcijanie-humani┼Ťci integralni tworzyli struktury stricte ÔÇ×chrze┼Ťcija┼äskieÔÇŁ tylko tam, gdzie jest to niezb─Ödne ÔÇô na przyk┼éad w celu wsp├│lnej modlitwy. Dzia┼éanie o charakterze edukacyjnym, kulturalnym, charytatywnym czy politycznym zdaniem Maritaina mo┼╝e, a nawet powinno odbywa─ç si─Ö w strukturach ┼Ťwieckich, we wsp├│┼épracy z lud┼║mi dobrej woli, niekoniecznie chrze┼Ťcijanami i niekoniecznie pod szumnie brzmi─ůcymi szyldami chrze┼Ťcija┼äskimi. Dzia┼éanie no name jest chrze┼Ťcija┼äskie o tyle, o ile uczestnicz─ů w nim chrze┼Ťcijanie kieruj─ůcy si─Ö wiar─ů. Tworz─ůc bowiem specjalnie wyodr─Öbnion─ů ÔÇ×kultur─Ö chrze┼Ťcija┼äsk─ůÔÇŁ, ÔÇ×szko┼é─Ö chrze┼Ťcija┼äsk─ůÔÇŁ czy ÔÇ×polityk─Ö chrze┼Ťcija┼äsk─ůÔÇŁ, tworzymy ekskluzywne getto i sprawiamy, ┼╝e ca┼éa reszta kultury, szk├│┼é czy polityki przestaje niejako by─ç chrze┼Ťcija┼äska z ducha.

Nie jest to oczywi┼Ťcie dogmat, lecz og├│lne wskazanie, od kt├│rego mog─ů i powinny by─ç wyj─ůtki. Dla chrze┼Ťcijanina mo┼╝e by─ç wa┼╝ne zrzeszenie si─Ö w celu wsp├│lnego dzia┼éania z lud┼║mi o podobnych przekonaniach, nie tylko czysto politycznych. Ze wsp├│lnej modlitwy tak┼╝e wynika naturalnie wsp├│lne dzia┼éanie. Z drugiej strony, jest rzecz─ů jasn─ů, ┼╝e chrze┼Ťcijanin-humanista integralny nie mo┼╝e bra─ç udzia┼éu w dzia┼éaniach z ducha ca┼ékowicie z chrze┼Ťcija┼ästwem sprzecznych. Jakie dzia┼éania anarchistyczne mo┼╝na uzna─ç za ca┼ékowicie sprzeczne z chrze┼Ťcija┼ästwem czy ÔÇô w w─Ö┼╝szym zakresie ÔÇô z katolicyzmem? Odpowiedzi mog─ů by─ç r├│┼╝ne, jednak wskazuj─ůc arbitralnie takie sfery, wkroczy┼éabym w zagadnienie: ÔÇ×czego anarchi┼Ťci mog─ů nauczy─ç si─Ö od Ko┼Ťcio┼éaÔÇŁ, kt├│rego to tematu obieca┼éam nie porusza─ç.
Oddolne wysi┼éki anarchist├│w budowania wzgl─Ödnie niezale┼╝nych od pa┼ästwa struktur spo┼éecznych o charakterze poziomym, zaanga┼╝owanie w obron─Ö praw cz┼éowieka, popraw─Ö losu uchod┼║c├│w, przestrzeganie praw pracowniczych zar├│wno w krajach bogatych, jak i rozwijaj─ůcych si─Ö, kwestie ekologiczne ÔÇô wszystko to wydaje si─Ö przejawem niezwykle trafnego wyczulenia na potrzeby wsp├│┼éczesnego ┼Ťwiata. Na te same problemy zwraca uwag─Ö papie┼╝ Franciszek. Z pewno┼Ťci─ů jest tu pole do wsp├│┼épracy, na r├│wni i w duchu solidarno┼Ťci mi─Ödzyludzkiej. Mo┼╝na oczywi┼Ťcie opracowywa─ç strategie, czy to wsp├│┼édzia┼éanie op┼éaca si─Ö ruchom anarchistycznym b─ůd┼║ Ko┼Ťcio┼éowi, jednak niew─ůtpliwie przede wszystkim op┼éaca si─Ö ludziom w potrzebie i przyrodzie.

Mog─Ö wypowiedzie─ç si─Ö dok┼éadniej o dzia┼éalno┼Ťci ekologicznej jako najbli┼╝szej mi osobi┼Ťcie i praktykowanej na co dzie┼ä. Anarchizm dzia┼éaczy ÔÇô w trzech r├│┼╝nych organizacjach ekologicznych, kt├│re znam ÔÇô nie stanowi┼é nigdy przeszkody do wsp├│┼édzia┼éania z nimi w zakresie dzia┼éa┼ä tylko ekologicznych, co nie oznacza, ┼╝e instytucje ko┼Ťcielne by┼éy przez nich darzone cho─çby minimaln─ů ┼╝yczliwo┼Ťci─ů i ┼╝e wsp├│┼épraca ta nosi┼éa znamiona komfortu dla wszystkich. Trudno oczywi┼Ťcie wyobra┼╝a─ç sobie rozwa┼╝anie encykliki ÔÇ×Laudato siÔÇÖÔÇŁ w towarzystwie anarchist├│w, ale to zadanie nale┼╝y przecie┼╝ przede wszystkim do katolik├│w.

Anarchista-katolik w rodzinie

Uwsp├│lnienie idei odbywa si─Ö tak┼╝e bez zniech─Öcaj─ůcych szyld├│w politycznych i religijnych. Obecnie szturmem zdobywa serca rodzic├│w r├│┼╝nych wyzna┼ä lub bezwyznaniowych o rozmaitych pogl─ůdach politycznych tak zwane ÔÇ×rodzicielstwo blisko┼ŤciÔÇŁ (attachment parenting). Jest to (w du┼╝ym skr├│cie i og├│lnikowo) wychowanie bez kar i nagr├│d, oparte na blisko┼Ťci i elastyczno┼Ťci rodzic├│w, dbaj─ůcych, jako doro┼Ťli, o potrzeby i granice wszystkich cz┼éonk├│w rodziny. Nie jest ono wynalazkiem ostatnich czas├│w ÔÇô praktykowane by┼éo przez wiele lud├│w pierwotnych, ma charakter intuicyjny, cho─ç mocno podparty wsp├│┼éczesnymi badaniami nad rozwojem m├│zgu u dzieci. Bliskie ideom anarchistycznym, jest jednak drogie r├│wnie┼╝ wielu rodzicom katolickim, kt├│rzy okre┼Ťlaj─ů jako ÔÇ×idealnego rodzica blisko┼ŤciÔÇŁ zar├│wno Boga, jak iÔÇŽ papie┼╝a Franciszka.

Gdy spojrzymy na to od nieco bardziej teologicznej strony, mo┼╝emy dostrzec, ┼╝e ┼Ťwi─Öta relacja z Bogiem, kt├│rej przyk┼éadem jest Maryja, ma charakter trojaki. Jest to zar├│wno relacja dziecka do opiekuna i rodzica ÔÇô Boga Ojca, relacja oblubienicy do partnera ÔÇô Boga, Ducha ┼Üwi─Ötego, jak i relacja matki do bezbronnego dziecka ÔÇô Boga, Jezusa. Jest to zatem relacja w pewien spos├│b r├│wno┼Ťciowa z woli Boga, kt├│ry samoogranicza si─Ö, by da─ç wolno┼Ť─ç cz┼éowiekowi. Podobnie rodzic samoogranicza swoj─ů przewag─Ö, ┼╝eby da─ç wolno┼Ť─ç dziecku. Czy z ma┼éych ludzi wychowanych w nurcie rodzicielstwa blisko┼Ťci wyrosn─ů duzi ludzie o wi─Ökszej wolno┼Ťci wewn─Ötrznej? Czy wyrosn─ů z nich anarchi┼Ťci, katolicy, katoliccy anarchi┼Ťci? Nie wiadomo. Pewne jest, ┼╝e b─Öd─ů musieli stawi─ç czo┼éa wielu problemom politycznym, kt├│re dopiero si─Ö rodz─ů.

* * *

Dzi─Ökuj─Ö za inspiracj─Ö Adelinie Adamkiewicz, Robertowi Jurszo, Marcinowi Kropotowowi, ks. Andrzejowi Panasiukowi, o. Janowi Jackowi Stefanowowi, Jaros┼éawowTomasiewiczowi oraz ┼╝yj─ůcym i nie┼╝yj─ůcym autorom licznych publikacji. Przede wszystkim za┼Ť dzi─Ökuj─Ö Panu Bogu za Jego g┼éos w sumieniu, Jego Ko┼Ťci├│┼é i Jego Opatrzno┼Ť─ç.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś