Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Konstytucyjny patriotyzm lepszy od crowdsourcingu

Tekst Piotra Trudnowskiego przeczyta┼éem z du┼╝ym zaciekawieniem, bo jestem fanem political i legal fiction. Ta fikcja nie ma jednak ┼╝adnego zwi─ůzku z dzisiejsz─ů polsk─ů rzeczywisto┼Ťci─ů. Zamiast tworzy─ç now─ů konstytucj─Ö, warto zadba─ç o pe┼éniejsz─ů egzekucj─Ö tej, kt├│r─ů mamy dzi┼Ť.

kontakt
Zaczn─Ö od pewnego obrazka. Mia┼éem w ostatnim p├│┼éroczu okazj─Ö towarzyszy─ç prof. Adamowi Strzemboszowi w jego tourn├ęe po Polsce promuj─ůc wywiad-rzek─Ö ÔÇ×Mi─Ödzy prawem i sprawiedliwo┼Ťci─ůÔÇŁ. W czasie naszego ostatniego spotkania w Kielcach wywi─ůza┼é si─Ö gor─ůcy sp├│r mi─Ödzy wi─Öksz─ů cz─Ö┼Ťci─ů audytorium z jednej, a profesorem z drugiej strony. Sp├│r dotyczy┼é potencjalnej odpowiedzialno┼Ťci konstytucyjnej, a nawet karnej, kt├│r─ů za ┼éamanie konstytucji mieliby po utracie w┼éadzy ponie┼Ť─ç rz─ůdz─ůcych dzi┼Ť Polsk─ů politycy. O ile publiczno┼Ť─ç, w┼Ťr├│d kt├│rej nie brakowa┼éo licznych zas┼éu┼╝onych prawnik├│w, domaga┼éa si─Ö surowej kary, o tyle profesor by┼é sceptyczny. Argumentowa┼é, ┼╝e mimo ewidentnych delikt├│w, pok├│j spo┼éeczny jest r├│wnie┼╝ warto┼Ťci─ů konstytucyjn─ů i ┼╝e nie mo┼╝na przechodzi─ç do porz─ůdku dziennego nad faktem, ┼╝e dzia┼éania obecnej w┼éadzy popiera ponad jedna trzecia spo┼éecze┼ästwa.
W tym punkcie w pe┼éni si─Ö z profesorem zgadzam. Cho─ç od grudnia 2015 roku zaliczy┼éem pewnie kilkana┼Ťcie manifestacji ulicznych w prote┼Ťcie przeciwko dzia┼éaniom obecnej w┼éadzy, to wiem ┼╝e ÔÇ×antypisowskaÔÇŁ opozycja nie dostrzega g┼é─Öbi problemu, jakim jest delegitymizacja III RP na rozmaitych p┼éaszczyznach. Zdaj─Ö sobie spraw─Ö, ┼╝e restauracja status quo ante by┼éaby g┼é─Öboko niezadowalaj─ůca. Pomys┼é ÔÇ×Norymbergi dla PiS-uÔÇŁ wydaje mi si─Ö tyle┼╝ kusz─ůcy, co trudny do realizacji pod wzgl─Ödem prawnym i potencjalnie kosztowny spo┼éecznie. Dziwi mnie zreszt─ů zw┼éaszcza w ustach os├│b s┼éawi─ůcych Okr─ůg┼éy St├│┼é jako idealny model przej─Öcia w┼éadzy.
Niemniej jednak trudno mi przyj─ů─ç argumentacj─Ö Trudnowskiego, ┼╝e chwila bezpardonowego z┼éamania dotychczasowego ┼éadu konstytucyjnego jest idealnym momentem do tego, ┼╝eby go przekszta┼éca─ç.
***
Zanim jednak o tym, musz─ů pa┼Ť─ç inne s┼éowa: to jest naprawd─Ö dobra konstytucja. Z ┼éadn─ů, inkluzywn─ů preambu┼é─ů, dobrze zarysowanymi przepisami og├│lnymi, szerokim nawet jak na standardy europejskie katalogiem praw i wolno┼Ťci obywatelskich oraz wreszcie niez┼éym kszta┼étem przepis├│w ustrojowych. Problem z ni─ů by┼é i jest taki, ┼╝e nie by┼éa i nie jest traktowana do ko┼äca powa┼╝nie: ani przez rz─ůdz─ůcych, ani przez spo┼éecze┼ästwo.
┼╗eby by┼éa jasno┼Ť─ç, w tej materii w pe┼éni zgadzam si─Ö z tez─ů prof. Rafa┼éa Matyi postawion─ů w ÔÇ×Wyj┼Ťciu awaryjnymÔÇŁ: rz─ůdy PiS-u s─ů multiplikacj─ů patologii wyst─Öpuj─ůcych ju┼╝ wcze┼Ťniej. Nikt wcze┼Ťniej nie odwa┼╝y┼é si─Ö na tak otwarte ┼éamanie podstaw porz─ůdku konstytucyjnego, ze szczeg├│lnym uwzgl─Ödnieniem tr├│jpodzia┼éu w┼éadzy (niezaprzysi─Öganie s─Ödzi├│w, brak publikacji wyrok├│w, skracanie kadencji prezesa S─ůdu Najwy┼╝szego, polityczne wyznaczanie cz┼éonk├│w Krajowej Rady S─ůdownictwa itd.), ale ju┼╝ wcze┼Ťniej by┼é problem z jego przestrzeganiem. Do┼Ť─ç spojrze─ç, jak wiele wa┼╝nych ustaw by┼éo kwestionowanych w ca┼éo┼Ťci lub w cz─Ö┼Ťci przez Trybuna┼é Konstytucyjny. Bankowy tytu┼é egzekucyjny, ograniczenia zrzeszania si─Ö w zwi─ůzkach zawodowych os├│b na ÔÇ×┼Ťmieci├│wkachÔÇŁ, brak koszyka ┼Ťwiadcze┼ä gwarantowanych w ustawie o Narodowym Funduszu Zdrowia, mo┼╝liwo┼Ť─ç wzruszania decyzji administracyjnych sprzed kilkudziesi─Öciu lat (to wa┼╝ne zw┼éaszcza w kwestii reprywatyzacji) ÔÇô to tylko niekt├│re przyk┼éady prawnych bubli w konkretny spos├│b uderzaj─ůcych w grupy s┼éabsze, kt├│re po latach funkcjonowania eliminowa┼é z obiegu TK.
Problem by┼é jednak szerszy i nie ogranicza┼é si─Ö tylko i wy┼é─ůcznie do sfery prawa, ale dotyka┼é ca┼éej politycznej praktyki. Mamy bowiem:
ÔÇô ÔÇ×pa┼ästwo sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznejÔÇŁ(art. 2), kt├│re wci─ů┼╝ ma jeden z najmniej sprawiedliwych i najbardziej obci─ů┼╝aj─ůcych osoby ubo┼╝sze system├│w podatkowych,
ÔÇô ÔÇ×pa┼ästwo chroni─ůce ┼╝ycie prywatneÔÇŁ (art. 47), kt├│re inwigiluje obywateli na rzadko spotykan─ů skal─Ö w┼éa┼Ťciwie bez kontroli,
ÔÇô pa┼ästwo wspomagaj─ůce ÔÇ×rodziny znajduj─ůce si─Ö w trudnej sytuacji materialnejÔÇŁ (art. 71) z powszechnym do niedawna ub├│stwem w┼Ťr├│d dzieci,
ÔÇô Rzeczpospolit─ů, pod kt├│rej ÔÇ×ochron─ů znajduje si─Ö pracaÔÇŁ (art. 24), z rekordow─ů na skal─Ö europejsk─ů liczb─ů um├│w ┼Ťmieciowych,
ÔÇô kraj gwarantuj─ůcy ÔÇ×ka┼╝demu prawo do ochrony zdrowiaÔÇŁ (art.68), kt├│ry przeznacza na ten cel jedn─ů z najni┼╝szych kwot w OECD.
To tylko nieliczne przyk┼éady. Go┼éym okiem wida─ç, ┼╝e polska rzeczywisto┼Ť─ç nie zdawa┼éa egzaminu z prawa konstytucyjnego.
***
Paradoksalnie twierdz─Ö jednak, ┼╝e nasza konstytucja z 1997 roku ma szans─Ö sta─ç si─Ö tw├│rcz─ů inspiracj─ů i punktem odniesienia w przemianie tej rzeczywisto┼Ťci. Zauwa┼╝my, jak bardzo ÔÇ×polifonicznyÔÇŁ jest to tekst, z jak licznych ┼║r├│de┼é ideowych czerpie. Dostrzec w niej mo┼╝na nuty personalizmu chrze┼Ťcija┼äskiego, demokratycznego liberalizmu, konserwatyzmu czy socjaldemokracji. Piotr Trudnowski stwierdzi┼é, ┼╝e ÔÇ×konstytucja straci┼éa ÔÇô je┼╝eli kiedykolwiek j─ů mia┼éa ÔÇô powszechn─ů legitymizacj─Ö jako nienaruszalny zbi├│r najwy┼╝szych norm polskiego ustrojuÔÇŁ. Absolutnie nie mo┼╝na si─Ö z t─ů tez─ů zgodzi─ç. C├│┼╝ bowiem sta┼éo si─Ö przez ostatnie lata? Ustawa zasadnicza zosta┼éa brutalnie pogwa┼écona przez rz─ůdz─ůcych. Czy to jest pow├│d, dla kt├│rego ┼Ťwiadomi obywatele powinni przysta─ç na konieczno┼Ť─ç jej zmiany? Wr─Öcz przeciwnie! W polskiej tradycji kr├│lowi nieprzestrzegaj─ůcemu przywilej├│w (czy p├│┼║niej umowy) wypowiadano pos┼éusze┼ästwo. Albo przynajmniej dawano do zrozumienia, ┼╝e uczyni si─Ö to w przypadku braku zmiany jego zachowania. Nie widz─Ö powodu, aby od tej tradycji odst─Öpowa─ç.
Nie wida─ç te┼╝, aby specjaln─ů ch─Ö─ç w tym kierunku przejawiali Polacy. W sonda┼╝u IBRiS dla ÔÇ×RzeczpospolitejÔÇŁ jedynie co trzeci ankietowany uzna┼é inicjatyw─Ö prezydenck─ů za dobry pomys┼é. Obywatele nie pal─ů si─Ö wi─Öc do decydowania o kszta┼écie, by─ç mo┼╝e ca┼ékiem nowej, ustawy zasadniczej. Uwa┼╝ny czytelnik mo┼╝e mi zarzuci─ç, ┼╝e by─ç mo┼╝e po prostu nie podoba im si─Ö spos├│b, w jaki referendum jest pomy┼Ťlane i krytykuj─ů ide─Ö plebiscytu, a nie zmiany jako takiej. W─ůtpi─Ö.
Sp├│jrzmy na przyk┼éad islandzki tak wychwalany przez redaktora Trudnowskiego. Czy rzeczywi┼Ťcie 49-procentowa frekwencja w referendum b─Öd─ůcym zwie┼äczeniem procedury oddolnej to wielki sukces, o kt├│rym ÔÇ×mogliby┼Ťmy pomarzy─çÔÇŁ? Jest to przecie┼╝ wynik w okolicach frekwencji wyborczej w powszechnych g┼éosowaniach w Polsce. A przypomnijmy, osi─ůgni─Öto go w sytuacji, w kt├│rej pa┼ästwo islandzkie przesz┼éo moment egzystencjalnego kryzysu, zwi─ůzanego r├│wnie┼╝ z za┼éamaniem gospodarczym. Z niczym podobnym w Polsce nie mamy obecnie do czynienia.
***
Poza wszystkim mam wra┼╝enie, ┼╝e redaktor z Klubu Jagiello┼äskiego ┬áulega pokusie, kt├│rej niejednokrotnie ulegali ju┼╝ polscy prawnicy, politycy i my┼Ťliciele. Je┼Ťli przyjrzymy si─Ö historii prawa polskiego, to ze zdumieniem skonstatujemy, ┼╝e je┼Ťli chodzi o liczb─Ö akt├│w konstytucyjnych od XVIII wieku, nasz kraj znajduje si─Ö w ┼Ťcis┼éej ┼Ťwiatowej czo┼é├│wce. Akty takie uchwalano lub nadawano w latach: 1791, 1807, 1815, 1918, 1919, 1921, 1926, 1935, 1947, 1952, 1992 i 1997. Jak wida─ç, obecna ustawa zasadnicza jest najd┼éu┼╝ej obowi─ůzuj─ůc─ů nowo┼╝ytn─ů konstytucj─ů niepodleg┼éej Polski. Obros┼éa ju┼╝ orzecznictwem s─ůdowym, pewn─ů prawnicz─ů tradycj─ů. Jak ju┼╝ jednak wskazywa┼éem, zabrak┼éo jej g┼é─Öbszego spo┼éecznego i politycznego zakorzenienia. I nad nim w┼éa┼Ťnie powinni┼Ťmy pracowa─ç.
S─ůdz─Ö, ┼╝e ostatnie lata s─ů paradoksalnie wa┼╝nym krokiem w tym kierunku. Po raz pierwszy ludzie masowo wyszli na ulice, z konstytucj─ů w r─Öku broni─ůc podstaw ustrojowego ┼éadu przez ni─ů ustanowionego. Ma┼éo tego, do praw konstytucyjnych w czasie swoich protest├│w zacz─Öli odwo┼éywa─ç si─Ö lekarze, nauczyciele czy niedawno osoby z niepe┼énosprawno┼Ťciami. Konstytucj─Ö cz─Ö┼Ťciej ni┼╝ do tej pory cytuj─ů w swych wyrokach s─ůdy powszechne. To bardzo pozytywne symptomy.
Jest te┼╝ oczywi┼Ťcie wiele niebezpiecze┼ästw. Najwi─Öksze z nich jest takie, ┼╝e ustawa zasadnicza zostanie uznana za totem jednej ze stron politycznego sporu. Tymczasem jest ona wymaganiem wobec ka┼╝dej w┼éadzy i ┼╝adna dotychczasowa temu wymaganiu nie umia┼éa sprosta─ç. Zamiast wi─Öc marzy─ç, z jednej strony, o konstytucyjnym crowdsourcingu i ustanawianiu kolejnej ustawy zasadniczej, a z drugiej o trybuna┼éach stanu i s─ůdach karnych dla obecnej w┼éadzy, skupmy si─Ö na tym, co wychodzi┼éo nam wszystkim najs┼éabiej. Na budowaniu codziennego konstytucyjnego patriotyzmu.
 
Artyku┼é powsta┼é w┬áramach projektu┬áÔÇ×Spi─ÖcieÔÇŁ .┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á┬á
Inicjatywa wspierana jest przez Fundusz Obywatelski zarz─ůdzany przez Fundacj─Ö dla Polski.

fundusz

Referendum konstytucyjne 2.0

Pomys┼é ┼Ťwietny, ale na realizacj─Ö stanowczo za wcze┼Ťnie

Referendum konstytucyjne nie ma sensu

Jaros┼éaw Kaczy┼äski stworzy┼é uk┼éad. Nowa konstytucja tego nie naprawi

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś