Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Kolej na poci─ůgi

W Polsce jest proporcjonalnie wi─Öcej aut ni┼╝ w krajach Europy Zachodniej. Du┼╝ego nasycenia samochodami nie nale┼╝y jednak uznawa─ç za przejaw bogactwa, ale za oznak─Ö z┼éej kondycji transportu publicznego.

ilustr.: Maciej Januszewski

ilustr.: Maciej Januszewski


Tekst┬ápochodzi z┬á37. numeru┬ápapierowego magazynu ÔÇ×KontaktÔÇŁ pod tytu┼éem ÔÇ×Ekolodzy b─Öd─ů zbawieniÔÇŁ.
ZAMÓW NUMER
W Niemczech w okresie Wielkiego Postu coraz wi─Öcej wiernych decyduje si─Ö na post od samochodu. Akcja ÔÇ×AutofastenÔÇŁ ÔÇô organizowana wsp├│lnie przez diecezje rzymskokatolickie oraz wsp├│lnoty ewangelickie ÔÇô wspierana jest przez regionalne zarz─ůdy transportu publicznego. Jednostki te licz─ů, ┼╝e dla cz─Ö┼Ťci wiernych post od samochodu b─Ödzie okresem pr├│bnym, kt├│ry przekona ich do trwa┼éej zmiany ┼Ťrodka transportu: przesiadki do poci─ůg├│w, autobus├│w czy tramwaj├│w.
Zorganizowanie podobnej akcji w Polsce by┼éoby niemo┼╝liwe. W naszym kraju znaczna cz─Ö┼Ť─ç wiernych chc─ůcych powstrzyma─ç si─Ö od korzystania z samochodu musia┼éaby na ca┼éy czas Wielkiego Postu zrezygnowa─ç z przychodzenia do pracy, z doje┼╝d┼╝ania na studia czy z robienia zakup├│w. Wszystko to z prostej przyczyny, ┼╝e na wielu obszarach Polski transport publiczny nie zaspokaja nawet podstawowych potrzeb mieszka┼äc├│w w zakresie mobilno┼Ťci.
Wymuszona motoryzacja
Poza miastami jedynym ┼Ťrodkiem transportu zapewniaj─ůcym mo┼╝liwo┼Ť─ç dojazdu do pracy jest dzi┼Ť w┼éa┼Ťciwie tylko samoch├│d. Rosn─ůc─ů powszechno┼Ť─ç motoryzacji indywidualnej wida─ç w opracowaniach G┼é├│wnego Urz─Ödu Statystycznego na temat ÔÇ×usamochodowieniaÔÇŁ, czyli liczby samochod├│w osobowych na tysi─ůc mieszka┼äc├│w. W┼Ťr├│d obszar├│w, w kt├│rych wska┼║nik ten w 2016 roku osi─ůgn─ů┼é najwi─Öksze warto┼Ťci, s─ů powiaty: sierpecki (782 samochody na tysi─ůc mieszka┼äc├│w), bieszczadzki (731 samochod├│w na tysi─ůc mieszka┼äc├│w) czy k┼éobucki (682 samochody na tysi─ůc mieszka┼äc├│w) ÔÇô przy ┼Ťredniej dla ca┼éej Polski wynosz─ůcej 571 samochod├│w na tysi─ůc mieszka┼äc├│w. ÔÇ×UsamochodowienieÔÇŁ na obszarach peryferyjnych jest ju┼╝ wyra┼║nie wi─Öksze ni┼╝ w stolicach wojew├│dztw.
W ci─ůgu dekady ÔÇ×usamochodowienieÔÇŁ Polski znacz─ůco wzros┼éo ÔÇô w 2006 roku wska┼║nik ten wynosi┼é 351 samochod├│w na tysi─ůc mieszka┼äc├│w. Poziom ÔÇ×usamochodowieniaÔÇŁ w Polsce jest ju┼╝ wy┼╝szy ni┼╝ w krajach Europy Zachodniej. W Niemczech jest to 555, w Belgii ÔÇô 503, w Holandii ÔÇô 481, w Szwecji ÔÇô 477, w Irlandii ÔÇô 439 samochod├│w na tysi─ůc mieszka┼äc├│w. Du┼╝ego nasycenia samochodami osobowymi nie nale┼╝y wi─Öc uznawa─ç za symbol bogactwa i wysokiego poziomu rozwoju spo┼éeczno-gospodarczego, lecz przede wszystkim za wska┼║nik z┼éej kondycji transportu publicznego.
Du┼╝e ÔÇ×usamochodowienieÔÇŁ ┼Ťwiadczy o zjawisku wymuszonej motoryzacji ÔÇô z jednej strony spowodowanej s┼éab─ů lokaln─ů dost─Öpno┼Ťci─ů miejsc pracy i us┼éug publicznych, a z drugiej strony, brakiem po┼é─ůcze┼ä w ramach transportu publicznego do miejscowo┼Ťci, w kt├│rych mo┼╝na za┼éatwi─ç codzienne sprawy i znale┼║─ç prac─Ö.
Szanse os├│b niezmotoryzowanych na rynku pracy zosta┼éy dobitnie zobrazowane w publikacji ÔÇ×Publiczny transport zbiorowy poza miejskimi obszarami funkcjonalnymiÔÇŁ, opracowanej w 2016 roku przez zesp├│┼é kierowany przez Micha┼éa Wola┼äskiego. Przedstawiciele Powiatowego Urz─Ödu Pracy w Nowym S─ůczu zwr├│cili uwag─Ö badaczy na to, ┼╝e w ich mie┼Ťcie ÔÇ×najwi─Öcej ofert pojawia si─Ö w gastronomii i handlu, gdzie prac─Ö ko┼äczy si─Ö o 21.00ÔÇô22.00. Pracownicy nie maj─ů p├│┼║niej mo┼╝liwo┼Ťci powrotu do miejscowo┼Ťci na terenie powiatu. […] Urz─Ödnicy zauwa┼╝aj─ů tak┼╝e problemy w weekendy, gdy nasilenie pracy w gastronomii jest wi─Öksze, a kursowanie autobus├│w znacznie ograniczone lub zupe┼énie zawieszone. Urz─ůd pracy, gdy kieruje bezrobotnych do oferuj─ůcych prac─Ö przedsi─Öbiorc├│w, cz─Östo otrzymuje odpowied┼║ ┬źbrak dojazdu┬╗ÔÇŁ. Jedna z ankietowanych os├│b powiedzia┼éa autorom publikacji, ┼╝e od pracownicy ┼╝aga┼äskiego urz─Ödu pracy us┼éysza┼éa, ┼╝e w zwi─ůzku ze s┼éab─ů komunikacj─ů ÔÇ×dop├│ki nie zrobi sobie prawa jazdy i nie kupi samochodu, to nie ma sensu pokazywa─ç jej ofert pracyÔÇŁ.
Po wej┼Ťciu w ┼╝ycie programu 500+ w kwietniu 2016 roku mia┼é miejsce boom na u┼╝ywane samochody. W pierwszej po┼éowie 2016 roku sprowadzono do Polski 453 tysi─ůce u┼╝ywanych samochod├│w ÔÇô o 16 procent wi─Öcej ni┼╝ w pierwszej po┼éowie poprzedniego roku. Handluj─ůca samochodami u┼╝ywanymi firma AAA Auto w maju i czerwcu 2016 roku przeprowadzi┼éa badania w┼Ťr├│d swoich klient├│w, pytaj─ůc ich, z czego chc─ů sfinansowa─ç kupno auta. Spo┼Ťr├│d dw├│ch tysi─Öcy ankietowanych a┼╝ 78 procent odpowiedzia┼éo, ┼╝e za samoch├│d przynajmniej w cz─Ö┼Ťci zap┼éaci pieni─Ödzmi otrzymanymi w ramach programu 500+. Przewijaj─ůce si─Ö przez media informacje o boomie na u┼╝ywane samochody wywo┼éywa┼éy w ┼Ťrodowiskach wielkomiejskich u┼Ťmiech politowania, jakoby beneficjenci programu 500+ wydawali pieni─ůdze na niepotrzebne luksusy. Tymczasem ponad 60 procent samochod├│w u┼╝ywanych, jakie zosta┼éy kupione w pierwszej po┼éowie 2016 roku, to by┼éy pojazdy ponad dziesi─Öcioletnie ÔÇô szczeg├│ln─ů popularno┼Ťci─ů cieszy┼éy si─Ö ople corsa i fordy fiesta, czyli samochody ma┼ée i tanie w eksploatacji, wystarczaj─ůce do codziennej obs┼éugi gospodarstwa domowego: dojazd├│w do pracy, wo┼╝enia zakup├│w, os├│b starszych do przychodni czy podwo┼╝enia dzieci i m┼éodzie┼╝y na zaj─Öcia.
Skutki boomu na samochody widoczne s─ů nie tylko na prowincji, ale r├│wnie┼╝ w najwi─Ökszych polskich aglomeracjach, dok─ůd za dobrze p┼éatn─ů i atrakcyjn─ů prac─ů oraz studiami ┼Ťci─ůgaj─ů ludzie z rejon├│w upadaj─ůcego transportu publicznego. Ch─Ö─ç zachowania kontakt├│w z rodzin─ů zmusza ich do regularnego korzystania z samochodu. Problemy z miejscami do parkowania na warszawskich czy krakowskich osiedlach s─ů wi─Öc w du┼╝ej mierze skutkiem upadku transportu lokalnego na ÔÇ×pierwszej miliÔÇŁ, czyli przede wszystkim na obszarach wiejskich. Problemy z korkami, przestrzeni─ů miejsk─ů zalewan─ů przez parkuj─ůce samochody czy pogarszaj─ůc─ů si─Ö jako┼Ťci─ů powietrza nasilaj─ů si─Ö r├│wnie┼╝ w miastach ┼Ťrednich i ma┼éych, do kt├│rych z okolicy coraz trudniej dotrze─ç inaczej ni┼╝ samochodem.
Ślepa droga
W Polsce cz─Östo przyjmuje si─Ö, ┼╝e to w┼éa┼Ťnie wci─ů┼╝ rosn─ůca popularno┼Ť─ç samochodu jest przyczyn─ů spadku znaczenia kolei: odp┼éywu pasa┼╝er├│w, likwidacji po┼é─ůcze┼ä i demontowania linii kolejowych. A mo┼╝e jednak jest zupe┼énie odwrotnie? W obliczu zwijania si─Ö kolei i ca┼éego transportu publicznego poza metropoliami spo┼éecze┼ästwo zosta┼éo zmuszone do indywidualnego zaspokajania swoich potrzeb transportowych, czyli do kupna samochodu, a nast─Öpnie kolejnych. Coraz cz─Ö┼Ťciej na obszarach wiejskich w jednym gospodarstwie domowym jest bowiem kilka pojazd├│w ÔÇô bo jak m─ů┼╝ ma pojecha─ç po zakupy, gdy ┼╝ona pojecha┼éa samochodem do pracy? Albo w jaki spos├│b matka ma dotrze─ç na zebranie szkolne, gdy starsza c├│rka na tydzie┼ä zabra┼éa auto do miasta wojew├│dzkiego, gdzie studiuje?
Jednym z podstawowych atut├│w samochodu jest ogromna swoboda korzystania z niego ÔÇô autem mo┼╝na pojecha─ç, dok─ůd i kiedy si─Ö chce. To jedna z podstawowych rzeczy, kt├│ra musi by─ç brana pod uwag─Ö przez osoby odpowiedzialne za organizacj─Ö transportu publicznego. Kolej nie b─Ödzie w stanie wygra─ç z samochodem, oferuj─ůc na danej linii trzy po┼é─ůczenia na dob─Ö. Je┼Ťli z Braniewa do Olsztyna poci─ůgi odje┼╝d┼╝aj─ů o godzinie 5.21, 14.11 i 18.02, je┼Ťli z Lipna do Torunia poci─ůgi odje┼╝d┼╝aj─ů o godzinie 4.15 i 17.50, to jest to oferta, kt├│ra u kogo┼Ť przyzwyczajonego do elastyczno┼Ťci poruszania si─Ö samochodem wzbudzi jedynie ┼Ťmiech. W niemieckich badaniach nad mobilno┼Ťci─ů linie kolejowe, na kt├│rych kursuj─ů dwaÔÇôtrzy po┼é─ůczenia na dob─Ö, nazwano ÔÇ×kolej─ů-alibiÔÇŁ ÔÇô to kolej, kt├│ra faktycznie istnieje, ale nie zaspokaja podstawowych potrzeb lokalnych spo┼éeczno┼Ťci. W Polsce na wielu liniach kolejowych kursuje do czterech par po┼é─ůcze┼ä na dob─Ö. Tak jest mi─Ödzy innymi na trasach Chojnice ÔÇô Szczecinek, Jaros┼éaw ÔÇô Horyniec-Zdr├│j, Szczytno ÔÇô E┼ék, ale tak┼╝e na ci─ůgach wybiegaj─ůcych z miast wojew├│dzkich takich jak Bia┼éystok ÔÇô Bielsk Podlaski ÔÇô Czeremcha czy Rzesz├│w ÔÇô Jas┼éo.
Nawet wci─ů┼╝ istniej─ůca cz─Ö┼Ť─ç polskiej sieci kolejowej w praktyce nie zaspokaja wi─Öc potrzeb spo┼éecze┼ästwa w zakresie mobilno┼Ťci. Pog┼é─Öbia to problemy wynikaj─ůce ze zdemontowania w ci─ůgu ostatnich trzydziestu lat jednej czwartej sieci kolejowej w Polsce. W 1990 roku liczy┼éa ona 26,2 tysi─ůca kilometr├│w, a obecnie ma 18,4 tysi─ůca kilometr├│w. Ponadto dwa tysi─ůce kilometr├│w linii, kt├│re oficjalnie s─ů czynne, w praktyce jest nieprzejezdnych z uwagi na drzewa rosn─ůce na torze, skradzione szyny czy zaasfaltowane przejazdy. Polska jest europejskim liderem w demontowaniu infrastruktury kolejowej.
Miliony w podr├│┼╝y
Kluczow─ů kwesti─ů dla wzrostu znaczenia kolei jest zwi─Ökszanie liczby po┼é─ůcze┼ä. Niestety na polskiej kolei wci─ů┼╝ nie uda┼éo si─Ö wprowadzi─ç rozwi─ůzania w postaci cyklicznego uk┼éadu kursowania poci─ůg├│w. Jak wygl─ůda cykliczny rozk┼éad jazdy, mo┼╝na przekona─ç si─Ö tu┼╝ za granicami Polski. Z Czeskiego Cieszyna do stacji Fr├Żdek-M├şstek poci─ůgi przez ca┼éy dzie┼ä od 4.00 do 23.00 odje┼╝d┼╝aj─ů co godzin─Ö: 40 minut po pe┼énej godzinie. Z niemieckiego Forst nad Nys─ů ┼üu┼╝yck─ů do Cottbus poci─ůgi r├│wnie┼╝ odje┼╝d┼╝aj─ů raz na godzin─Ö, zawsze 33 minuty po pe┼énej godzinie. W Europie standardem na regionalnych liniach kolejowych jest kursowanie poci─ůgu co godzin─Ö, ewentualnie co dwie godziny na liniach biegn─ůcych przez tereny o niskiej g─Östo┼Ťci zaludnienia lub co p├│┼é godziny ÔÇô na liniach o wi─Ökszych potokach pasa┼╝er├│w.
Cykliczny rozk┼éad jazdy poci─ůg├│w zapewnia przede wszystkim to, ┼╝e poci─ůg├│w jest po prostu du┼╝o, a jest to g┼é├│wny warunek atrakcyjno┼Ťci oferty kolei. Brak luk mi─Ödzy kolejnymi po┼é─ůczeniami pozwala zaspokaja─ç potrzeby r├│┼╝nych grup spo┼éecznych ÔÇô doje┼╝d┼╝aj─ůcych co rano do pracy, emeryt├│w jad─ůcych na popo┼éudniow─ů wizyt─Ö u lekarza czy m┼éodych ludzi chc─ůcych wr├│ci─ç do domu po wieczornym spotkaniu ze znajomymi. Dopiero wprowadzenie cyklicznego rozk┼éadu jazdy pozwoli kolei stan─ů─ç w szranki z samochodem, z kt├│rego mo┼╝na skorzysta─ç w dowolnej chwili.
W Niemczech opieranie kolei regionalnej na kursowaniu wed┼éug cyklicznego rozk┼éadu jazdy na dobre rozpocz─Ö┼éo si─Ö w latach 90. XX wieku. By┼é to czas, w kt├│rym sie─ç autostrad w zachodniej cz─Ö┼Ťci kraju by┼éa ju┼╝ imponuj─ůca, za┼Ť na wschodzie przyst─Öpowano do jej rozbudowy, otwieraj─ůc jednocze┼Ťnie przed mieszka┼äcami by┼éej NRD mo┼╝liwo┼Ť─ç kupna u┼╝ywanych samochod├│w z zachodnich land├│w. Na wielu liniach cykliczny rozk┼éad jazdy poci─ůg├│w wprowadzany by┼é wraz z zast─ůpieniem ci─Ö┼╝kich poci─ůg├│w, z┼éo┼╝onych z lokomotywy i dw├│chÔÇôtrzech wagon├│w, przez lekkie i znacznie ta┼äsze w eksploatacji autobusy szynowe. Oszcz─Ödno┼Ťci zwi─ůzane z wprowadzaniem mniejszego taboru przeznaczano wi─Öc na zwi─Ökszanie liczby po┼é─ůcze┼ä. To kolejna rzecz, kt├│rej u nas zabrak┼éo: na wielu polskich liniach regionalnych po przej─Öciu ich obs┼éugi przez lekkie autobusy szynowe liczba po┼é─ůcze┼ä jest mniejsza ni┼╝ w czasach ci─Ö┼╝kich sk┼éad├│w, puszczaj─ůcych z dymem hektolitry ropy.
W Niemczech inwestowanie oszcz─Ödno┼Ťci uzyskanych ze zmiany obs┼éugi taborowej w zwi─Ökszanie liczby po┼é─ůcze┼ä zaprocentowa┼éo przyci─ůgni─Öciem nowych pasa┼╝er├│w. W 1991 roku w zjednoczonych ju┼╝ Niemczech kolej─ů zrealizowano 1,4 miliarda podr├│┼╝y. Obecnie niemieck─ů kolej─ů odbywaj─ů si─Ö ponad dwa miliardy podr├│┼╝y rocznie. W Polsce od 1991 roku do 2017 roku roczna liczba podr├│┼╝y odbywanych kolej─ů spad┼éa z 652 do 304 milion├│w.
Dziurawy rozkład jazdy
Zwi─Ökszanie liczby po┼é─ůcze┼ä wcale nie musi wi─ůza─ç si─Ö ze zwi─Ökszaniem liczby wykorzystywanych sk┼éad├│w. Na liniach z du┼╝─ů cz─Östotliwo┼Ťci po prostu poci─ůgi du┼╝o je┼╝d┼╝─ů, a ma┼éo stoj─ů na stacjach ko┼äcowych. Na polskich liniach regionalnych spod znaku ÔÇ×kolei-alibiÔÇŁ jest odwrotnie ÔÇô poci─ůgi du┼╝o stoj─ů, a ma┼éo je┼╝d┼╝─ů. Zwi─Ökszanie liczby po┼é─ůcze┼ä nie tylko wi─Öc przyci─ůga pasa┼╝er├│w oraz zwi─Öksza przychody z bilet├│w, ale tak┼╝e poprawia ekonomi─Ö funkcjonowania ca┼éej kolei.
Gdy je┼║dzi du┼╝o poci─ůg├│w, sta┼ée koszty funkcjonowania kolei rozk┼éadaj─ů si─Ö na wi─Öksz─ů liczb─Ö poci─ůg├│w i w efekcie na wi─Öksz─ů liczb─Ö pasa┼╝er├│w. Pokrycie koszt├│w funkcjonowania linii kolejowej przez pasa┼╝er├│w zaledwie cztery razy przeje┼╝d┼╝aj─ůcego ni─ů poci─ůgu jest natomiast nierealne. Warto o tym pami─Öta─ç, gdy pr─Ödzej czy p├│┼║niej pojawi si─Ö kolejny ÔÇ×reformatorÔÇŁ kolei, kt├│ry dla poprawy kondycji ekonomicznej sp├│┼éki zaproponuje likwidacj─Ö ÔÇ×nierentownychÔÇŁ po┼é─ůcze┼ä.
Du┼╝a cz─Östotliwo┼Ť─ç kursowania po┼é─ůcze┼ä kolejowych mo┼╝e by─ç tak┼╝e narz─Ödziem niwelowania problemu mniejszych pr─Ödko┼Ťci poci─ůg├│w, wynikaj─ůcych z niedostatecznego stanu tor├│w. Gdy poci─ůgi je┼╝d┼╝─ů z du┼╝─ů regularno┼Ťci─ů, do og├│lnego czasu podr├│┼╝y ÔÇô mierzonego od wyj┼Ťcia ze szko┼éy lub pracy do wej┼Ťcia do domu ÔÇô wlicza si─Ö mniej minut oczekiwania na po┼é─ůczenie. W efekcie w tym sumarycznym rozliczeniu ÔÇô decyduj─ůcym o wyborze ┼Ťrodka transportu ÔÇô od przyd┼éugiego czasu jazdy poci─ůgiem pasa┼╝erowie odlicz─ů sobie kr├│tszy czas czekania na najbli┼╝szy poci─ůg po zako┼äczeniu zaj─Ö─ç.
Zwi─Ökszanie liczby po┼é─ůcze┼ä jest najwa┼╝niejszym lekarstwem na problemy kolei. Nowoczesne, komfortowe, klimatyzowane, wyposa┼╝one w wi-fi sk┼éady nie przyci─ůgn─ů pasa┼╝er├│w, je┼Ťli dan─ů lini─ů b─Öd─ů kursowa─ç trzy razy na dob─Ö. Zmodernizowana linia kolejowa, zapewniaj─ůca dobr─ů pr─Ödko┼Ť─ç, nie przyci─ůgnie pasa┼╝er├│w, je┼Ťli poci─ůg przemknie ni─ů ledwie kilka razy dziennie. Lekarstwa w postaci zwi─Ökszania liczby po┼é─ůcze┼ä nie da si─Ö pomin─ů─ç.
 
***
Polecamy tak┼╝e:

Trammer: Kolej na peryferie

Pendolino nie zmieni polskiej kolei

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś