Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

┼Üwi─Öta ro┼Ťlina

Koka jest po┼╝ywieniem, kt├│re daje energi─Ö, zabija g┼é├│d i choroby. Podobno ma zbawienne dzia┼éanie przy b├│lach brzucha i ┼éagodzi objawy choroby wysoko┼Ťciowej. Li┼Ťcie ÔÇ×┼Ťwi─Ötej ro┼ŤlinyÔÇŁ sta┼éy si─Ö gro┼║ne dopiero za spraw─ů alchemik├│w pochodz─ůcych z kraj├│w zachodnich. Dzi─Öki procesom chemicznym uda┼éo im si─Ö z li┼Ťci koki stworzy─ç kokain─Ö, kt├│ra niesie ze sob─ů przemyt, narkowojny, uzale┼╝nienie i ogromnie pieni─ůdze.

Ilustr.: Malwina Mosiejczuk

Ilustr.: Malwina Mosiejczuk


Od 40 lat trwa wojna z substancjami odurzaj─ůcymi w Ameryce ┼üaci┼äskiej. Krucjat─Ö antynarkotykow─ů rozpocz─ů┼é prezydent USA Richard Nixon. Waszyngton konsekwentnie walczy o to, aby ograniczy─ç uprawy koki w pa┼ästwach andyjskich. W ko┼äcu z koki produkuje si─Ö kokain─Ö, a kokaina wzbogaca kartele, uzale┼╝nia i odbiera ┼╝ycie. S─Ök jednak w tym, ┼╝e dla wielu z miejscowej ludno┼Ťci koka to nie narkotyk, lecz po┼╝ywienie, ┼╝ycie i g┼é─Öboko zakorzeniona tradycja.
Peru, Kolumbia i Boliwia s─ů najwi─Ökszymi producentami koki, nazywanej przez miejscowych ÔÇ×ro┼Ťlin─ů bog├│wÔÇŁ. Uprawiana jest przez rdzennych mieszka┼äc├│w od prawie 8 tysi─Öcy lat. W latach 80. to w┼éa┼Ťnie do tych kraj├│w Stany Zjednoczone skierowa┼éy pieni─ůdze, tajnych agent├│w i sprz─Öt wojskowy, aby rozprawi─ç si─Ö z uprawami. Ameryka┼äskie interwencje doprowadzi┼éy do likwidacji kilku tysi─Öcy hektar├│w, jednak nie spowodowa┼éy one zmniejszenia spo┼╝ycia bia┼éego proszku, ma┼éo tego ÔÇô┬ákonsumpcja narkotyku w krajach zachodnich ci─ůgle wzrasta. W imi─Ö walki z narkohandlem miejscowe policje i ameryka┼äscy agenci DEA (ameryka┼äska agenda do zwalczania narkotyk├│w) palili i zatruwali r├│wnie┼╝ inne uprawy. Pl─ůdrowano domy, prze┼Ťladowano plantator├│w, dochodzi┼éo r├│wnie┼╝ do skrytob├│jstw i tortur. Zapomniano tak┼╝e o tym, ┼╝e dla miejscowych koka nie jest narkotykiem, lecz ÔÇ×┼Ťwi─Öt─ů ro┼Ťlin─ůÔÇŁ. W Andach jest ona wszechobecna i uwa┼╝ana za ┼Ťwi─Öty owoc Matki Ziemi. Ogarni─Öta zosta┼éa nawet swoistym kultem, stanowi bardzo wa┼╝ny element kultury i religii andyjskiej. Koka jest po┼╝ywieniem, kt├│re daje energi─Ö, zabija g┼é├│d i choroby. Jej li┼Ťcie ┼╝uj─ů kierowcy, by nie zasn─ů─ç za kierownic─ů, a tak┼╝e doro┼Ťli, dzieci, ksi─Ö┼╝a, tury┼Ťci, praktycznie wszyscy. Produkuje si─Ö z niej s┼éodycze, leki, kosmetyki, parzy si─Ö z niej herbat─Ö. Nienarkotyczny ekstrakt z koki by┼é sk┼éadnikiem napoju Coca-Cola. Podobno ma tak┼╝e zbawienne dzia┼éanie przy b├│lach brzucha i ┼éagodzi objawy choroby wysoko┼Ťciowej. Li┼Ťcie ÔÇ×┼Ťwi─Ötej ro┼ŤlinyÔÇŁ sta┼éy si─Ö gro┼║ne dopiero za spraw─ů alchemik├│w pochodz─ůcych z kraj├│w zachodnich. Dzi─Öki procesom chemicznym uda┼éo im si─Ö z li┼Ťci koki stworzy─ç kokain─Ö, kt├│ra niesie ze sob─ů przemyt, narkowojny, uzale┼╝nienie i ogromnie pieni─ůdze. Aby stworzy─ç narkotyk, najpierw trzeba uzyska─ç past─Ö kokainow─ů. Do malutkiego baseniku wrzuca si─Ö li┼Ťcie, kt├│re zalewa si─Ö roztworem benzyny i wody. Nast─Öpnie dodaje si─Ö jeszcze wapno i amoniak. Tak powstaje narkotykowe mazid┼éo, z kt├│rego uzyskuje si─Ö bia┼éy proszek, przemycany nast─Öpnie z my┼Ťl─ů o konsumentach w Europie i Stanach Zjednoczonych. Jednym z strategicznych miejsc przemytu, w kt├│rym spotykaj─ů si─Ö handlarze narkotyk├│w, jest region Tres Fronteras (na tym obszarze znajduj─ů si─Ö granice trzech pa┼ästw: Peru, Brazylii i Kolumbii). Miejsce to jest kluczowym punktem tranzytowym dla wszelakich towar├│w nielegalnych. Przemyt odbywa si─Ö drog─ů l─ůdow─ů, morsk─ů i powietrzn─ů. Malutkie awionetki startuj─ů i l─ůduj─ů na ma┼éych lotniskach ukrytych w d┼╝unglach. Potem z towarem zmierzaj─ů w kierunku s─ůsiednich pa┼ästw, a stamt─ůd ju┼╝ po┼Ťrednicy dostarczaj─ů go do kraj├│w zachodnich.
Na forum mi─Ödzynarodowym od kilku lat to Boliwia najaktywniej promuje li┼Ťcie koki. Boliwia jest trzecim najwi─Ökszym producentem tej ro┼Ťliny po Peru i Kolumbii. Odk─ůd Evo Morales, pierwszy india┼äski prezydent tego kraju, stan─ů┼é na czele rz─ůdu, kilkakrotnie lobbowa┼é w ONZ za uchyleniem zakazu ┼╝ucia li┼Ťci koki. Apelowa┼é o legalizacj─Ö, uzasadniaj─ůc, ┼╝e koka jest cz─Ö┼Ťci─ů dziedzictwa kulturowego kraju. Morales sam kiedy┼Ť zajmowa┼é si─Ö upraw─ů koki. Doszed┼é do w┼éadzy na fali protest├│w przeciwko neoliberalnej polityce oraz stawa┼é w obronie upraw koki. Dzi─Öki temu zyska┼é poparcie tak zwanych cocaleros, czyli handlarzy i hodowc├│w koki, kt├│rzy stanowi─ů do┼Ť─ç pot─Ö┼╝n─ů si┼é─Ö polityczn─ů w tym po┼éudniowoameryka┼äskim pa┼ästwie. ÔÇ×Causachun koki! ┬íWa├▒uchunyanquis!ÔÇŁ (w j─Özyku aymara: ÔÇ×Niech ┼╝yje koka! ┼Ümier─ç Yankesom!ÔÇŁ) ÔÇô to by┼éy pierwsze s┼éowa india┼äskiego prezydenta, gdy zwyci─Ö┼╝y┼é w wyborach prezydenckich w 2005 roku.
Boom kokainowy w Boliwii mia┼é miejsce na prze┼éomie lat 70. i 80., czyli w okresie, kiedy Boliwia wdra┼╝a┼éa neoliberalne reformy w duchu Konsensu Waszyngto┼äskiego. Sprywatyzowano i zamkni─Öto wiele kopal┼ä i hut, co sko┼äczy┼éo si─Ö katastrof─ů gospodarcz─ů. Wielu g├│rnik├│w i robotnik├│w wyl─ůdowa┼éo na bruku. Zdesperowani g├│rnicy, aby nie g┼éodowa─ç, przeprowadzili si─Ö do regionu Chapare i zaj─Öli si─Ö upraw─ů i sprzeda┼╝─ů li┼Ťci. Do dzi┼Ť Chapare uchodzi za najwi─Öksze zag┼é─Öbie narkotykowe w kraju. W odpowiedzi na ten stan rzeczy USA wys┼éa┼éo agent├│w i ┼Ťmig┼éowce, aby zlikwidowa─ç uprawy, a tak┼╝e cocaleros. Wszystko to odbywa┼éo si─Ö przy ┼éamaniu praw cz┼éowieka i niszczeniu innych upraw. Odk─ůd prezydentem zosta┼é Evo Morales, wiele si─Ö jednak zmieni┼éo. W 2009 roku india┼äski przyw├│dca wyrzuci┼é przedstawicieli ameryka┼äskiej Drug Enforcement Administration. Uchwalono konstytucj─Ö, kt├│ra traktuje kok─Ö jako cz─Ö┼Ť─ç dziedzictwa kulturowego, naturalnych zasob├│w bior├│┼╝norodno┼Ťci Boliwii oraz czynnik sp├│jno┼Ťci spo┼éecznej, a sama ro┼Ťlina nie jest uznawana za narkotyk. Konsumpcja jest nie tylko dozwolona, ale tak┼╝e wspierana przez pa┼ästwo. Morales w Wiedniu demonstracyjnie ┼╝u┼é li┼Ťcie koki, wyg┼éosi┼é nami─Ötn─ů obron─Ö ich upraw i domaga┼é si─Ö od ONZ, aby ta zmieni┼éa swoj─ů polityk─Ö wobec uprawiania tej ro┼Ťliny. Boliwijski przyw├│dca argumentowa┼é, ┼╝e z koki wytwarza si─Ö kosmetyki, szampony, marmolady, lekarstwa, s┼éodycze oraz wiele innych po┼╝ytecznych rzeczy. Zakaz upraw substancji nazwa┼é natomiast ÔÇ×historycznym nieporozumieniemÔÇŁ. W 2012 roku rz─ůd La Paz wyst─ůpi┼é nawet z wiede┼äskiej konwencji ONZ z 1961 roku o zwalczaniu nielegalnego obrotu ┼Ťrodkami odurzaj─ůcymi i substancjami psychotropowymi, uznaj─ůcej li┼Ťcie koki za nielegalny narkotyk. Jednak w 2013 roku Boliwia ponownie przyst─ůpi┼éa do konwencji z 1961 roku, po tym jak specjalny zapis Komisji ds. Narkotyk├│w ONZ pozwoli┼é na jej terenie legalnie ┼╝u─ç li┼Ťcie koki i u┼╝ywa─ç ich do cel├│w leczniczych i kulturowych.
Na dzie┼ä dzisiejszy miejscowe w┼éadze same pilnuj─ů i kontroluj─ů, aby li┼Ťcie koki by┼éy produkowane zgodnie z prawem (chodzi o to, aby li┼Ťcie by┼éy stosowane do produkcji mi─Ödzy innymi lek├│w, kosmetyk├│w czy herbaty, a nie narkotyk├│w), stosuje si─Ö nowoczesn─ů technologi─Ö s┼éu┼╝─ůc─ů do monitorowania tysi─Öcy legalnych plantacji. Pochodz─ůce z nich li┼Ťcie koki maj─ů by─ç u┼╝ywane do ÔÇ×tradycyjnychÔÇŁ cel├│w, a nie do produkcji pasty kokainowej. Mimo krytyki ze strony Stan├│w Zjednoczonych, eksperyment doprowadzi┼é do znacznego spadku liczby upraw ÔÇ×┼Ťwi─Ötej ro┼ŤlinyÔÇŁ. Nawet Biuro ONZ ds. narkotyk├│w pochwali┼éo Boliwi─Ö za jej polityk─Ö wobec koki, podkre┼Ťlaj─ůc, ┼╝e osi─ůga ona na tym polu sukcesy bez gwa┼étownej militaryzacji region├│w.
Pewien gest wobec upraw koki uczyni┼é┬áostatnio tak┼╝e┬á rz─ůd kolumbijski. Kolumbia, kt├│ra tkwi w ponad pi─Ö─çdziesi─Öcioletniej wojnie domowej nap─Ödzanej przez kokain─Ö, by┼éa jednym z najbardziej wyrazistych przyk┼éad├│w na to, jak narkotyki i narkowojna mog─ů destabilizowa─ç pa┼ästwo. Na przestrzeni ostatnich 35 lat to w┼éa┼Ťnie ten kraj by┼é g┼é├│wnym producentem koki. Dzi─Öki bia┼éemu proszkowi kartele narkotykowe, zw┼éaszcza kartel z Medell├şn Pablo Escobara, zarabia┼éy krocie na kokainie i by┼éy do┼Ť─ç silne, by prowadzi─ç wojn─Ö z kolumbijskim rz─ůdem, sia┼éy terror i przemoc na ulicach. W latach 90. uda┼éo si─Ö zlikwidowa─ç gangi, z ulic znik┼é narkoterroryzm. Nie oznacza to jednak, ┼╝e narkotyki wyparowa┼éy z Kolumbii. Narkobiznesem nadal zajmuj─ů si─Ö partyzantki, paramilitares, wojskowi czy mniejsze gangi znane jako bacrimes. Szacuje si─Ö, ┼╝e roczne zarobki z handlu narkotykiem wynosz─ů oko┼éo 10 miliard├│w dolar├│w.
W ci─ůgu ostatnich 20 lat rz─ůd kolumbijski w celu niszczenia upraw ÔÇ×┼Ťwi─Ötej ro┼ŤlinyÔÇŁ stosowa┼é ┼Ťrodki chemiczne (zawieraj─ůcy glifosat), kt├│re z helikopter├│w by┼éy spryskiwane na hodowle ro┼Ťlin. Jednak od tego roku takie opryski s─ů ju┼╝ zakazane. Mia┼éy one wywo┼éywa─ç negatywne skutki dla ┼Ťrodowiska, uszkadza┼éy tak┼╝e inne uprawy oraz powodowa┼éy problemy zdrowotne mieszka┼äc├│w z okolic upraw. Podobno chemikalia powodowa┼éy r├│┼╝ne choroby sk├│ry i problemy wzrokowe. Tak przynajmniej twierdz─ů lekarze i ekolodzy z wielu kraj├│w latynoameryka┼äskich, kt├│rzy od wielu lat wzywali rz─ůd do zaprzestania u┼╝ywania gilofastu w walce z li┼Ť─çmi. Warto wspomnie─ç o tym, ┼╝e wstrzymania opryskiwania upraw ponad rok temu domaga┼é si─Ö FARC w trakcie pokojowych rozm├│w, kt├│re prowadzone s─ů od 2012 roku z rz─ůdem Juana Santosa. Niewykluczone, ┼╝e ostatnia decyzja Bogoty jest pewnym gestem wobec pokojowych negocjacji.
Teraz rz─ůd Kolumbii szuka nowych metod walki z handlem narkotykami, bez powodowania szk├│d dla upraw rolnik├│w. Jedn─ů z alternatyw mog─ů by─ç be┼╝owe ─çmy Eloria noyesi cz─Östo przez miejscowych zwane el gringo, wyst─Öpuj─ůce g┼é├│wnie w pa┼ästwach andyjskich. Rz─ůd kolumbijski ju┼╝ w 2005 roku rozwa┼╝a┼é u┼╝ycie tych ma┼éych owad├│w do zniszczenia upraw koki zamiast herbicyd├│w. Plan zak┼éada┼é, aby tysi─ůce be┼╝owych ciem zapakowa─ç w pude┼éka, a nast─Öpnie wypu┼Ťci─ç w obszarach produkcji kokainy, eliminuj─ůc w ten spos├│b nielegalne uprawy. Jednak i to rozwi─ůzanie nie jest pozbawione potencjalnych wad. Wypuszczenie tysi─Öcy owad├│w na okre┼Ťlonych obszarach mo┼╝e zachwia─ç lokalnymi ekosystemami.
Niemniej ostatnia decyzja administracji Santosa jest godna uwagi i stanowi znacz─ůcy gestem, kt├│ry mo┼╝e przy┼Ťpieszy─ç pokojowe negocjacje. Stopniowe odej┼Ťcie od militarnego podej┼Ťcia do walki z kok─ů w Kolumbii oraz przyk┼éad Boliwii pokazuj─ů, ┼╝e mo┼╝na przyj─ů─ç inn─ů polityk─Ö w celu ograniczenia handlu narkotykami, aby nie terroryzowa─ç obywateli i jednocze┼Ťnie osi─ůgn─ů─ç pozytywne efekty.

***

Jak wskazuj─ů raporty Biura Narod├│w Zjednoczonych ds. Narkotyk├│w i Przest─Öpczo┼Ťci (UNODC), od 2011 roku najwi─Ökszym producentem koki jest Peru. Od 2000 roku produkcja kokainy w Peru wzros┼éa a┼╝ o 40 procent, a uprawy li┼Ťci koki zajmuj─ů obecnie oko┼éo 60 tysi─Öcy hektar├│w ziemi (dla por├│wnania ÔÇô w Kolumbii to 48 tysi─Öcy hektar├│w). G┼é├│wnym narkotykowym zag┼é─Öbiem jest region VRAEM (Valle de los R├şos Apur├şmac, Ene y Manrato), kt├│ry kontrolowany jest cz─Ö┼Ťciowo przez maoistowsk─ů partyzantk─Ö ┼Üwietlisty Szlak (Sendero Luminoso). Peruwia┼äska guerilla, kt├│ra zosta┼éa praktycznie rozbita w latach 90. (obecnie liczy oko┼éo 400 cz┼éonk├│w), sama zajmuje si─Ö produkcj─ů kokainy i ochrania za op┼éat─ů rolnik├│w, kt├│rzy uprawiaj─ů i sprzedaj─ů kok─Ö handlarzom. W Peru zazwyczaj nie produkuje si─Ö samego narkotyku, a dostarcza tylko li┼Ťcie koki b─ůd┼║ past─Ö kokainow─ů do pa┼ästw s─ůsiednich. Kok─Ö w Peru mo┼╝na uprawia─ç legalnie. Przest─Öpstwo zostaje pope┼énione wtedy, gdy li┼Ťcie przetwarzane s─ů na kokainow─ů past─Ö. Pod naciskiem Waszyngtonu rz─ůd coraz cz─Ö┼Ťciej nakazuje jednak niszczenie upraw koki. Opr├│cz tego w┼éadze zach─Öcaj─ů rolnik├│w do tego, aby ci uprawiali kakao, kaw─Ö i owoce. Produkty te s─ů jednak znacznie mniej dochodowe. Skupem li┼Ťci koki zajmuje si─Ö tak┼╝e pa┼ästwowa firma ENACO. Rz─ůd zach─Öca, aby w┼éa┼Ťnie tej firmie, zamiast producentom narkotyk├│w, sprzedawa─ç swoje zbiory. Jednak ENACO nie tylko o wiele mniej p┼éaci ni┼╝ narkohandlarze, ale wybiera tylko dobrej jako┼Ťci li┼Ťcie, tak wi─Öc rolnicy wol─ů sprzedawa─ç je Los Narcos. Wi─Ökszo┼Ť─ç wyhodowanych li┼Ťci koki s┼éu┼╝y zatem do produkcji kokainy, a tylko niewielka cz─Ö┼Ť─ç jest u┼╝ywana w spos├│b legalny.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś