fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Kogo obchodzi dydaktyka

Dopiero po sko艅czeniu studi贸w dostrzeg艂am, 偶e na uniwersytecie prawie nikt na serio nie zastanawia艂 si臋 nad sposobem prowadzenia zaj臋膰.
Kogo obchodzi dydaktyka
ilustr.: Marta Pa艂ka

Cho膰 mia艂 tylko wyk艂ada膰 grupce losowych pierwszak贸w podstawy poprawno艣ci j臋zykowo-stylistycznej, ogromnie cieszy艂 si臋 na to i bardzo si臋 tym przejmowa艂. Materia艂 przygotowywa艂 w tygodniu przed rozpocz臋ciem semestru jesiennego, snuj膮c plany dydaktyczne i wyobra偶aj膮c sobie przebieg nadchodz膮cych zaj臋膰; czu艂 istot臋 gramatyki i pewnie m贸g艂by pokaza膰, jak sk艂adnia przenika j臋zyk, porz膮dkuj膮c mow臋 ludzk膮 i pomagaj膮c wyra偶a膰 jej my艣li. Proste wprawki stylistyczne, kt贸re opracowa艂 dla swoich s艂uchaczy, mia艂y ich wyczuli膰 na urod臋 prozy i Stoner ju偶 czeka艂, kiedy objawi im to, co sam dostrzega.

Lecz ju偶 na pierwszych 膰wiczeniach, kiedy sprawdziwszy list臋 obecno艣ci i om贸wiwszy og贸lny zarys przedmiotu, przeszed艂 do tematu, odkry艂, 偶e nie umie wykrzesa膰 z siebie zachwytu, kiedy stoi przed widowni膮.

John Williams, 鈥濻toner鈥, t艂um. Maciej Stroi艅ski

呕e co艣 jest nie tak z zaj臋ciami na uniwersytecie, zorientowa艂am si臋 stosunkowo p贸藕no. Podczas studi贸w docenia艂o si臋 tych prowadz膮cych, kt贸rzy umieli zada膰 inspiruj膮ce pytania, wyk艂adowczynie odkrywczo prezentuj膮ce omawiany temat, zaj臋cia, podczas kt贸rych czyta艂o si臋 ciekawe teksty. To z pewno艣ci膮 wa偶ne kryteria oceny. Ju偶 po sko艅czeniu studi贸w dostrzeg艂am jednak, 偶e na uniwersytecie prawie nikt na serio nie zastanawia艂 si臋 nad sposobem prowadzenia zaj臋膰. Forma 膰wicze艅, wyk艂ad贸w czy konwersatori贸w wynika艂a chyba z tego, jak sami prowadz膮cy pami臋tali czasy swoich studi贸w, jak intuicyjnie rozumieli proces nauczania lub jak wygodniej by艂o im przeprowadzi膰 studentki przez zagadnienia z semestralnego sylabusa. Dopiero praca w szkole u艣wiadomi艂a mi, 偶e na polskim uniwersytecie ma艂o kto powa偶nie my艣li o dydaktyce.

Nie dziwi to, gdy we藕mie si臋 pod uwag臋 miejsce, jakie dydaktyka zajmuje w uczelnianych hierarchiach priorytet贸w i presti偶u. Warto艣膰 pracy naukowej warunkowana jest przede wszystkim punktami za publikacje, czyli dzia艂alno艣膰 badawcz膮. Pracownicy zatrudnieni na stanowiskach badawczo-dydaktycznych rozliczani s膮 g艂贸wnie z dorobku naukowego. Teoretycznie istnieje stanowisko wy艂膮cznie dydaktyczne, jednak traktowane jest jako opcja awaryjna 鈥 umo偶liwiaj膮ca zostanie na uczelni, gdy przestaje si臋 by膰 konkurencyjnym na polu punktowanej dzia艂alno艣ci badawczej.

Za rozwi膮zaniami systemowymi idzie powszechne przekonanie: dydaktyka stanowi konieczny, ale cz臋sto uci膮偶liwy, dodatek do faktycznej pracy naukowej. Zwi膮zany z prac膮 badawcz膮 presti偶, kt贸rego brakuje nauczaniu, wynika r贸wnie偶 ze sposob贸w ewaluacji prowadzonych na uczelni zaj臋膰. Podczas gdy do oceny publikacji stworzono skomplikowane systemy krajowych i mi臋dzynarodowych wska藕nik贸w, dydaktyka oceniana jest przy pomocy ankiet przeprowadzanych w艣r贸d student贸w i studentek. Na co maj膮 wp艂yw wyniki tych ankiet? Mog膮 pom贸c w decyzji o tym, kto poprowadzi dane zaj臋cia w kolejnych semestrach (ale c贸偶 z tego, skoro dla wielu os贸b jest to raczej przykry obowi膮zek). Na ich podstawie przyznaje si臋 tak偶e na niekt贸rych wydzia艂ach nagrody dla najlepszych dydaktyk贸w. W skrajnych przypadkach negatywny wynik oceny mo偶e poskutkowa膰 zwolnieniem z pracy. Trudno jednak nie odnie艣膰 wra偶enia, 偶e przy tym, jak膮 wag臋 ma ocena pracy badawczej, nagroda w konkursie wydzia艂owym dla dydaktyczek jest nagrod膮 pocieszenia.

Podobna dysproporcja widoczna jest w tym, jak sami pracownicy traktuj膮 osi膮gni臋cia w obu obszarach. Wyobra藕my sobie dwoje pracownik贸w badawczo-dydaktycznych zajmuj膮cych si臋 podobnymi zagadnieniami. Gdy pierwsza osoba dowie si臋 o znacz膮cej publikacji drugiej, zapewne si臋 z ni膮 zapozna. Jednak gdy druga us艂yszy od student贸w o 艣wietnie prowadzonych zaj臋ciach pierwszej, czy przyjdzie na nie, 偶eby zobaczy膰, jakie metody wykorzystuje kole偶anka? Nawet je艣li sporadycznie si臋 to zdarza, taka hospitacja jest wymagana wy艂膮cznie w przypadku doktorant贸w zaczynaj膮cych prowadzenie zaj臋膰. Tak oczywiste w szko艂ach narz臋dzie, jak kole偶e艅ska obserwacja, na uniwersytecie jest w艂a艣ciwie niespotykane.

Pozostaj膮c poza uczelni膮, mog臋 naiwnie zastanawia膰 si臋: dlaczego w艂a艣ciwie to, jak uczy si臋 osoby studenckie, pozostaje na polskich uniwersytetach drugorz臋dne? Jak to si臋 dzieje, 偶e w instytucjach, do kt贸rych g艂贸wnych zada艅 nale偶y szerzenie wiedzy, ma艂o kto zwraca uwag臋 na spos贸b uczenia? Dlaczego, chocia偶 prowadzi si臋 ewaluacj臋 zaj臋膰, tak niewiele od jej wynik贸w de facto zale偶y?

Jedn膮 z mo偶liwych odpowiedzi mo偶e by膰 stosunek do dydaktyki rozumianej tym razem jako dziedzina naukowa zajmuj膮ca si臋 procesem nauczania. Na metody przekazywania wiedzy mo偶na przecie偶 patrze膰, sic!, z naukowego punktu widzenia. Bada膰 ich skuteczno艣膰, analizowa膰 zastosowanie w r贸偶nych grupach, dostosowywa膰 do wymaga艅 dziedzin i predyspozycji os贸b ucz膮cych si臋. Co wi臋cej, oczywi艣cie si臋 to robi. Na wydzia艂ach pedagogicznych i ewentualnie na specjalizacjach nauczycielskich. Niesamowitym paradoksem jest to, 偶e w艂a艣ciwie nie przek艂ada si臋 to na spos贸b kszta艂cenia na uniwersytecie. To oczywi艣cie przypadek, ale symboliczny 鈥 Wydzia艂 Pedagogiczny Uniwersytetu Warszawskiego znajduje si臋 poza kampusem humanistycznym i poza kampusem nauk 艣cis艂ych, w budynku, kt贸rego nie dzieli z 偶adnym innym wydzia艂em. Og贸lnie przep艂yw wiedzy mi臋dzy wydzia艂ami pedagogicznymi a reszt膮 uczelni jest znikomy.

Na specjalizacjach nauczycielskich studenci i studentki poznaj膮 cz臋sto r贸偶ne metody prowadzenia zaj臋膰 i lekcji. Nie jest rzadko艣ci膮, 偶e o skuteczno艣ci metod aktywizuj膮cych s艂ysz膮 podczas tradycyjnego wyk艂adu, w ramach kt贸rego ich jedyn膮 rol膮 jest notowanie. Paradoks? Najprawdopodobniej jeden z wielu ujawniaj膮cych u艂omno艣ci przeteoretyzowanego podej艣cia w polskiej akademii.

O zbyt teoretycznym podej艣ciu do wiedzy na polskich uczelniach w ostatnich latach m贸wiono wielokrotnie. Przy okazji debat nad Ustaw膮 2.0, czyli tak zwan膮 Ustaw膮 Gowina, wielokrotnie podnoszono zagadnienie unowocze艣niania nauki. Rozumiano przez to mi臋dzy innymi wprowadzenie bli偶szych zawodowej praktyce zaj臋膰. Kontrowersje wywo艂ywa艂 postulat wi膮zania uniwersytet贸w z rynkiem. Przy tych, niew膮tpliwie niebagatelnych, kwestiach temat nauczania zn贸w pozosta艂 w cieniu (oczywi艣cie pojawia艂y si臋 odosobnione g艂osy, w艣r贸d nich wa偶ny jest tekst dr hab. Anety Pieni膮dz z Obywateli Nauki).

Nie wsz臋dzie jednak dydaktyka jest bagatelizowana. Szko艂a pozostaje miejscem, w kt贸rym to, czego si臋 uczy, jest prawie r贸wnowa偶ne z tym, w jaki spos贸b si臋 to robi. Oczywi艣cie ocena efekt贸w mo偶e by膰 bardzo r贸偶na. Jednak sam fakt tego, 偶e media niespecjalistyczne co chwila poruszaj膮 temat tak zwanego pruskiego sposobu uczenia w polskiej szkole (podawczego przekazywania wiedzy, tradycyjnego systemu oceniania, budowania hierarchii mi臋dzy nauczycielk膮 a uczniem), dobrze pokazuje oczekiwania, jakie jako spo艂ecze艅stwo mamy wzgl臋dem szk贸艂. Zak艂adamy, 偶e nauczyciele szkolni b臋d膮 korzysta膰 z wynik贸w bada艅 psychologicznych, pedagogicznych, socjologicznych. 呕e w szkolnej praktyce uwzgl臋dni膮 psychiczn膮 kondycj臋 wsp贸艂czesnych nastolatk贸w. 呕e wezm膮 pod uwag臋 to, co badania m贸wi膮 o skuteczno艣ci r贸偶nych sposob贸w przekazywania wiedzy. 呕e zastosuj膮 metody bli偶sze do艣wiadczeniu os贸b ucz膮cych si臋. Podobnych oczekiwa艅 nie stawiamy przed nauczycielami akademickimi.

W dyskusjach zar贸wno o szkole, jak i o uniwersytecie rzadko wskazuje si臋 na podobie艅stwo mi臋dzy nauczycielami 鈥 tymi ze szk贸艂 i tymi z uniwersytet贸w. I zn贸w jednym z powod贸w mo偶e by膰 to, jak r贸偶nie w tych miejscach traktowana jest dydaktyka. Pracownicy akademiccy mog膮 mie膰 opory w zestawianiu ich z nauczycielami szkolnymi 鈥 przecie偶 praca na uczelni kojarzy膰 powinna si臋 przede wszystkim z aktywno艣ci膮 badawcz膮. W efekcie na oba etapy edukacji patrzy si臋 rozdzielnie, nie widz膮c ci膮g艂o艣ci mi臋dzy o艣wiat膮 szkoln膮 a kszta艂ceniem na uczelniach wy偶szych. Nie powinno wi臋c dziwi膰 to, 偶e kompetencje zdobywane w szkole (jak pami臋ciowa znajomo艣膰 lektur) staj膮 si臋 bezu偶yteczne podczas studi贸w, a umiej臋tno艣ci, kt贸rych od student贸w oczekuj膮 dydaktyczki uniwersyteckie (jak korzystanie z tekst贸w naukowych), nie s膮 rozwijane w szkole.

Z perspektywy utyskiwania na dewaluacj臋 statusu zawodu nauczyciela wa偶ne jest te偶 to, jak spos贸b traktowania dydaktyki wp艂ywa na pozycj臋 nauczycielek. Trudno traktowa膰 je jako ekspertki, je艣li sama dydaktyka nie jest traktowana powa偶nie 鈥 jako dziedzina naukowa, kt贸rej wyniki nale偶a艂oby wdro偶y膰 na uczelniach. To znamienne, jak rewolucyjny wydawa艂by si臋 pomys艂, 偶eby to pracownicy szk贸艂 dzielili si臋 swoim do艣wiadczeniem w nauczaniu z wyk艂adowczyniami i 膰wiczeniowcami z akademii.

Dydaktyk臋 warto potraktowa膰 serio zar贸wno ze wzgl臋du na uniwersytet, jak i szko艂臋. Po pierwsze, w trosce o jako艣膰 oferowanych na uczelni zaj臋膰. Zaniedbanie tego obszaru prowadzi do spadku warto艣ci studiowania na polskich uczelniach i kryzysu uniwersytetu. Innowacyjno艣膰 prowadzonych przez pracownik贸w bada艅 mo偶e okaza膰 si臋 niewystarczaj膮ca dla potencjalnych studentek, je艣li wraz z ni膮 nie zadba si臋 o jako艣膰 oferowanych zaj臋膰. W czasach, gdy tak ceni si臋 kompetencje mi臋kkie i praktyczne wykorzystywanie wiedzy, brak refleksji nad dydaktyk膮 na uniwersytecie wydaje si臋 nie tylko zaniechaniem, ale po prostu brakiem profesjonalizmu.

Bez spojrzenia na obszar dydaktyczny jako na wiedz臋 eksperck膮 trudno walczy膰 o wzrost presti偶u zawodu nauczyciela. Dowarto艣ciowanie dydaktyki mog艂oby zmieni膰 spos贸b postrzegania tej grupy zawodowej. W szczeg贸lno艣ci w kr臋gach uniwersyteckich, kt贸re, przynajmniej potencjalnie, powinny by膰 偶ywo zainteresowane realizacj膮 postulat贸w stawianych przez nauczycieli. Dostrze偶enie, 偶e dydaktyka jest czym艣 istotnym, nie tylko w szkole, mog艂oby prowadzi膰 do 艣ci艣lejszego sojuszu szko艂y i akademii 鈥 bo czy obu 艣rodowiskom i w艂a艣ciwie nam wszystkim, ucz膮cym si臋 i uczonym, nie powinno zale偶e膰 na tym, 偶eby nauczanie by艂o sensowne i skuteczne?

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij