Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Kogo dzi┼Ť obchodzi ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ?

Spi─Öciowcy, tak szczerze, powiedzcie: czy was Solidarno┼Ť─ç porusza? Czy wywo┼éuje w was emocje? Czy jeste┼Ťcie ciekawi jej historii i historii ludzi, kt├│rzy j─ů tworzyli? Czy Solidarno┼Ťciowcy to wasi idole? Serio pytam.
Kogo dzi┼Ť obchodzi ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ?

ÔÇ×Spi─ÖcieÔÇŁ to projekt wsp├│┼épracy mi─Ödzyredakcyjnej pi─Öciu ┼Ťrodowisk, kt├│re dzieli bardzo wiele, ale ┼é─ůczy gotowo┼Ť─ç do podj─Öcia niecodziennej rozmowy. Klub Jagiello┼äski, Magazyn Kontakt, Krytyka Polityczna, Kultura Liberalna i Nowa Konfederacja co kilka tygodni wybieraj─ů nowy temat do dyskusji, a pi─Ö─ç powsta┼éych w jej ramach tekst├│w publikujemy naraz na wszystkich pi─Öciu portalach.

***

Po co nam historia

Po co si─Ö w og├│le zajmowa─ç histori─ů? By┼éo, min─Ö┼éo. Niech historycy grzebi─ů w dokumentach i odtwarzaj─ů, co, kiedy i jak si─Ö dzia┼éo. Historia uczy jednak, ┼╝e historycy pisz─ů j─ů tak─ů, jak─ů chce us┼éysze─ç w┼éadza. Je┼Ťli panowa┼é kr├│l, to dzieje pe┼éne by┼éy jego bohaterskich dokona┼ä; jak u w┼éadzy s─ů biali, to historia pomija kolorowych, a jak rz─ůdz─ů faceci, to jako┼Ť tak si─Ö dzieje, ┼╝e z pisanej przez nich historii wypadaj─ů kobiety.

Mo┼╝na wi─Öc grzeba─ç w historii w poszukiwaniu opowie┼Ťci nieopowiedzianej. Albo w poszukiwaniu przestr├│g czy analogii do sytuacji dzisiejszej (ostatnio po to w┼éa┼Ťnie przypominali┼Ťmy sobie histori─Ö wielkich epidemii), albo w nadziei na inspiracj─Ö.

Tylko czy historia ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ mo┼╝e by─ç dzi┼Ť, dla pokole┼ä urodzonych ju┼╝ po s┼éynnym sierpniu, jak─ůkolwiek inspiracj─ů czy przestrog─ů? Szczerze w─ůtpi─Ö. A mimo to sama napisa┼éam dziesi─Ö─ç lat temu ksi─ů┼╝k─Ö o jednej z sygnatariuszek porozumie┼ä sierpniowych, sama w tej historii grzeba┼éam. Dzi┼Ť co tydzie┼ä niemal komentuj─Ö w mediach wydarzenia polityczne, w kt├│rych wci─ů┼╝ g┼é├│wne role odgrywaj─ů panowie z ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ, jak nie z tej Wielkiej, to tej Walcz─ůcej. O ile to pierwsze ÔÇô przygl─ůdanie si─Ö strajkowi w gda┼äskiej stoczni ÔÇô to wci─ů┼╝ ┼║r├│d┼éo ciekawych odkry─ç, o tyle kwestia, ÔÇ×co dzi┼Ť zosta┼éo z Solidarno┼ŤciÔÇŁ, totalnie mnie do niej zniech─Öca.

Stoczniowcy niczym hiszpańscy oburzeni

W 2010 roku szpera┼éam w archiwach, pracuj─ůc nad ksi─ů┼╝k─ů ÔÇ×Du┼╝a Solidarno┼Ť─ç, ma┼éa solidarno┼Ť─ç. Biografia Henryki KrzywonosÔÇŁ. By┼éo to rok przed Occupy Wall Street i rok, zanim Oburzeni wyszli na ulice Hiszpanii. Zaanga┼╝owanych w protesty roku 2011 spotyka┼éam p├│┼║niej i du┼╝o rozmawiali┼Ťmy o politycznej stronie ich wyst─ůpie┼ä. Ale z czasem te┼╝ sporo o tym, jak to na tych placach by┼éo. Jak si─Ö ludzie organizowali, jak tworzy si─Ö ruch spo┼éeczny. Jeden przetrwa┼é d┼éu┼╝ej, drugi kr├│cej, ale codzienne zaanga┼╝owanie i organizacja to by┼éo zawsze co┼Ť, co mnie fascynowa┼éo. Ja odwdzi─Öcza┼éam si─Ö opowie┼Ťciami o wsp├│┼éczesnej Polsce, ale te┼╝ w┼éa┼Ťnie o historii, w tym o strajku w Stoczni.

O tym, ┼╝e robotnicy zatrzymali tak wielki zak┼éad, ┼╝e do┼é─ůczyli do nich kolejni, ┼╝e ludzie zje┼╝d┼╝ali z r├│┼╝nych zak┼éad├│w i przywozili swoje postulaty, ┼╝e osoby, kt├│re dojecha┼éy, zaproszono do prezydium Mi─Ödzyzak┼éadowego Komitetu Strajkowego, i tak znale┼║li si─Ö tam in┼╝ynier, doker, ┼Ťlusarz czy motornicza Krzywonos. Potem ka┼╝de z cz┼éonk├│w i cz┼éonki┼ä prezydium bra┼éo udzia┼é w negocjacjach z w┼éadz─ů, pilnowa┼éo dogadania kt├│rego┼Ť z postulat├│w strajkowych. Jak┼╝e radykalnie otwarta by┼éa ta struktura! To moich znajomych z Hiszpanii zawsze zachwyca┼éo. Albo to, ┼╝e negocjacje prowadzili przedstawiciele strajkuj─ůcych, w┼éa┼Ťnie MKS, ale radiow─Öze┼é nadawa┼é je na zewn─ůtrz budynku. Robotnicy siedzieli na kraw─Ö┼╝niku i s┼éuchali. C├│┼╝ za radykalna transparencja! Podczas protest├│w Occupy Wall Street, kiedy nie mo┼╝na by┼éo u┼╝ywa─ç sprz─Ötu nag┼éo┼Ťnieniowego, ludzie tworzyli ÔÇ×┼╝ywy mikrofonÔÇŁ. Przemawiaj─ůcy m├│wi┼é kr├│tkimi zdaniami, powtarzali to za nim ci, co stali najbli┼╝ej, potem ci, co stali daleko, i tak ka┼╝dy protestuj─ůcy m├│g┼é us┼éysze─ç Naomi Klein. To s─ů troch─Ö ciekawostki, ale nie do ko┼äca. Takie zdarzenia, innowacje ruch├│w spo┼éecznych, tworzy┼éy i tworz─ů wsp├│lnoty na tych protestach. Bo to o wsp├│lnot─Ö pracownicz─ů przecie┼╝ w sierpniu 1980 roku chodzi┼éo.

W historii sierpniowego strajku na Wybrze┼╝u mie┼Ťci si─Ö r├│wnie┼╝ i to, ┼╝e w stoczni powsta┼é biuletyn informacyjny, wewn─Ötrzne strajkowe medium, kt├│re pozwala┼éo przekazywa─ç informacje, kiedy oficjalne media milcza┼éy lub bezwstydnie k┼éama┼éy. ┼╗e dla strajkuj─ůcych wyst─Öp przygotowali aktorzy miejscowego teatru. ┼╗e odby┼éa si─Ö msza, bo potrzebny by┼é spos├│b na zatrzymanie na terenie zak┼éadu strajkuj─ůcych w niedziel─Ö. No i ┼╝e ksi─ůdz Jankowski nie zgodzi┼é si─Ö mszy odprawi─ç, odes┼éa┼é stoczniowc├│w do biskupa, potrzebne by┼éy negocjacje w sprawie mszy z sekretarzem KW PZPR w Gda┼äsku. I kto na te negocjacje pojecha┼é? Anna Walentynowicz. Do zapomnianej roli kobiet zaraz wr├│c─Ö.

Codzienno┼Ť─ç sierpniowych dw├│ch tygodni strajku to ca┼éa masa historii, kt├│re znikn─Ö┼éy za Wa┼é─Ös─ů z wielkim d┼éugopisem i portretem papie┼╝a na bramie stoczni. A te strz─Öpy codzienno┼Ťci strajkowej to dla mnie jeden z najciekawszych element├│w wielkiej solidarno┼Ťciowej historii.

Jasne, ┼╝e opowie┼Ť─ç o strajku jest politycznie bardziej skomplikowana ni┼╝ to, ┼╝e dzia┼éa┼é radiow─Öze┼é. To te┼╝ historia wyci─ůgania lekcji z przesz┼éo┼Ťci ÔÇô w ko┼äcu przyw├│dcy strajku za wszelk─ů cen─Ö chcieli zatrzyma─ç stoczniowc├│w na terenie zak┼éadu, ┼╝eby nie powt├│rzy┼éa si─Ö tragedia roku 1970, Budapeszt ani powstanie warszawskie. To te┼╝ lekcja, kt├│ra podpowiada┼éa, ┼╝e na czele strajku powinien stan─ů─ç robotnik, kt├│rego inni znaj─ů i kt├│remu zaufaj─ů.

Kobiety Solidarno┼Ťci

Historia opowiadania o strajku te┼╝ wiele m├│wi o tym, jak si─Ö pisze histori─Ö. Dlatego w┼éa┼Ťnie ruch feministyczny tak walczy┼é i walczy o to, ┼╝eby przypomnie─ç rol─Ö kobiet w tym strajku. ┼╗eby przywr├│ci─ç pami─Ö─ç o Annie Walentynowicz, bo to mi─Ödzy innymi o przywr├│cenie jej do pracy si─Ö wtedy rozchodzi┼éo. ┼╗eby pokaza─ç te┼╝ histori─Ö takich postaci jak Henryka Krzywonos czy Alina Pie┼äkowska: kobiet, kt├│re sprzeciwi┼éy si─Ö zako┼äczeniu strajku w momencie, kiedy Stocznia wywalczy┼éa ju┼╝ swoje, i kt├│re naciska┼éy, ┼╝eby strajk kontynuowa─ç i wesprze─ç tym samym zak┼éady mniejsze ÔÇô te, kt├│re w imi─Ö solidarno┼Ťci zd─ů┼╝y┼éy do protestu do┼é─ůczy─ç.

Praca ┼Ťrodowisk feministycznych przynios┼éa efekty. O herstorii (z ang. herstory jako odpowied┼║ na history), a wi─Öc przypominaniu o roli kobiet w historii, m├│wimy dzi┼Ť coraz wi─Öcej. I nawet ci, kt├│rzy feminizm od czci i wiary ods─ůdzaj─ů, nie zauwa┼╝aj─ů, ┼╝e wszystkie te ksi─ů┼╝ki o ┼╝o┼énierkach wykl─Ötych,┬á dziewczynach z powstania czy dziewczynach z Wo┼éynia nie powsta┼éyby, gdyby siostry feministki nie wykona┼éy gigantycznej roboty na rzecz pisania historii z kobiecej perspektywy.

Co z tego zosta┼éo?

Z histori─ů Solidarno┼Ťci jest jak z wypowiedziami Lecha Wa┼é─Ösy. Og├│lnie pomieszanie z popl─ůtaniem, ale czasem trafia si─Ö pere┼éka. Przytocz─Ö d┼éu┼╝sz─ů wypowied┼║ by┼éego prezydenta:

ÔÇ×Kiedy trzydzie┼Ťci lat temu spotkali┼Ťmy si─Ö, nasza rozmowa by┼éa m─Öska. Ja si─Ö z panem nie zgadza┼éem i m├│wi┼éem ÔÇô my odchodzimy od komunizmu i od socjalizmu, jako zwi─ůzkowcy, jako ruch spo┼éeczny, a pan idzie w przeciwn─ů stron─Ö, pan chce wprowadza─ç socjalizm, i uwa┼╝a┼éem, ┼╝e ja mam racj─Ö. Zwyci─Ö┼╝yli┼Ťmy my tu i mamy kapitalizm. Trzeciej drogi nie by┼éo i nie ma do dzi┼Ť. Nie mieli┼Ťmy wyboru, ale kiedy ju┼╝ mamy ten kapitalizm, to ja zauwa┼╝am, ┼╝e on nie jest taki smaczny, ┼╝e w┼éa┼Ťciwie, gdyby by┼éa trzecia droga, to ja nie powinienem wybiera─ç kapitalizmu, tylko nie by┼éo i nie ma, i ┼╝e pan, upieraj─ůc si─Ö przy swoich pomys┼éach ÔÇô to wtedy pan nie mia┼é racji, ale dzi┼Ť to pan ma racj─ÖÔÇŁ ÔÇô m├│wi┼é Lech Wa┼é─Ösa w 2011 roku podczas uroczysto┼Ťci wr─Öczenia nagrody swojego imienia by┼éemu prezydentowi Brazylii Luizowi In├ício Luli da Silvie.

Historia Solidarno┼Ťci zderzy┼éa si─Ö z histori─ů transformacji. Ta druga rozjecha┼éa pierwsz─ů na miazg─Ö.

To, co zosta┼éo z gigantycznego ruchu robotniczego, to smutna opowie┼Ť─ç, nawet je┼Ťli z dziesi─Öciu milion├│w wi─Ökszo┼Ť─ç do zwi─ůzku tylko si─Ö zapisa┼éa i nie anga┼╝owa┼éa si─Ö specjalnie. ┬áPo latach panowie si─Ö pok┼é├│cili, poszli ka┼╝dy w swoja stron─Ö, a g┼é├│wnie w dwie, jeden drugiemu zabra┼é logo ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ z jedynki ÔÇ×Gazety WyborczejÔÇŁ, inny za┼éo┼╝y┼é fundacj─Ö z Solidarno┼Ťci─ů w nazwie, kt├│ra mia┼éa s┼éu┼╝y─ç do prania pieni─Ödzy na jego polityczne projekty, a zwi─ůzek zawodowy o nazwie zrodzonej w czasie strajku po latach bardziej interesowa┼é si─Ö zagl─ůdaniem kobietom do majtek, czyli walk─ů z aborcj─ů, ni┼╝ walk─ů o pracownik├│w.

Spi─Öciowcy, tak szczerze, powiedzcie: czy was ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ porusza? Czy wywo┼éuje w was emocje? Czy jeste┼Ťcie ciekawi jej historii i historii ludzi, kt├│rzy j─ů tworzyli? Czy solidarno┼Ťciowcy to wasi idole? Serio pytam.

Urodzi┼éam si─Ö w roku 1982. Kiedy by┼éo ju┼╝ pozamiatane. Histori─Ö ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ znam z opowie┼Ťci. Dziesi─Ö─ç lat temu, kiedy zbli┼╝a┼éa si─Ö trzydziesta rocznica wybuchu strajku w Stoczni, wymy┼Ťlili┼Ťmy w Krytyce Politycznej, ┼╝eby uczci─ç j─ů ksi─ů┼╝k─ů o Henryce Krzywonos, opowie┼Ťci─ů o kobiecie, o robotnicy. Bo historii robotniczej, spo┼éecznej i historii kobiet wtedy nam brakowa┼éo. Po dziesi─Öciu latach troszk─Ö si─Ö zmieni┼éo w tej ostatniej kwestii. Kobietom po┼Ťwi─Öcona jest gablota w Europejskim Centrum Solidarno┼Ťci, ale nadal wi─Öcej miejsca po┼Ťwi─Öcono tam papie┼╝owi. Z ca┼éym szacunkiem, ale to kobiety strajkowa┼éy, papie┼╝a tam nie by┼éo, a ksi─ůdz nawet mszy bez zgody w┼éadz PZPR odprawi─ç nie chcia┼é. Bogoojczy┼║niana historia przykry┼éa opowie┼Ť─ç o strajku robotniczym.

Historia Solidarno┼Ťci ma swoje ciekawe w─ůtki, ale chyba przez to, co z ni─ů zrobiono, coraz mniej mi si─Ö chce w nich grzeba─ç.

***

Inicjatywa wspierana jest przez Fundusz Obywatelski imienia Henryka Wujca zarz─ůdzany przez Fundacj─Ö dla Polski.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś