Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Kilka s艂贸w o milczeniu

Milczy Chrystus, milczy te偶 B贸g, gdy s艂yszy wo艂anie z krzy偶a: 鈥濨o偶e m贸j, Bo偶e m贸j, czemu艣 mnie opu艣ci艂?鈥

ilustr.: Tomasz Obi艅ski


Jest w tym co艣 zastanawiaj膮cego: cz艂owiek XXI wieku bierze do r臋ki anonimowy druk sprzed prawie dwustu pi臋膰dziesi臋ciu lat, otwiera go i s艂yszy mow臋.
Oddzielony od kakofonii miasta, stawiam przed sob膮 鈥瀂egarek czyscowy鈥, tom z 1774 roku, 鈥瀘d jednej pobo偶no艣ci膮 znacznej Pani z艂o偶ony鈥. 鈥瀂egarek鈥, czyli klepsydra, cichy zwiastun up艂ywaj膮cego czasu. Nie wiem nic o autorce, skrytej za nabo偶nym zapewnieniem: 鈥瀌la wszystkich na 艣mier膰 pami臋tnych鈥; wiem jedynie, 偶e przed laty podziela艂a powszedni cz艂owieczy los i 偶e pozostawi艂a po sobie dewocyjn膮 ksi臋g臋, dzi臋ki kt贸rej 偶ywi mog膮 zanosi膰 modlitwy w imieniu wielkiego milczenia umar艂ych. Przerzucaj膮c setki stron 鈥瀉ffekt贸w鈥 i 鈥瀢zdycha艅鈥, natrafiam w ko艅cu na Nauk臋 o przygotowaniu si臋 do 艣wi膮tobliwej 艣mierci, dodany do kodeksu traktat Kaspra Dru偶bickiego, i czytam:
[Oddaj臋] Dobra, i maj臋tno艣ci moje: dostatki, i zbiory moje, cia艂o, 偶ywot, i zdrowie moje, serce, rozum, wol膮, pami臋膰, dusz臋 moj臋, wszytkie sprawy, sporz膮dzenia, i postanowienia moje […].
S艂owa te jawi膮 si臋 jako na艣ladowanie ostatecznego ogo艂ocenia Chrystusa w chwili, gdy zawo艂a艂 On: 鈥濷jcze, w r臋ce Twoje oddaj臋 moj膮 dusz臋鈥 (艁k 23, 46). By艂 to 鈥瀌ono艣ny g艂os鈥 (Mk 15, 37), po kt贸rym Zbawiciel 鈥瀞kona艂鈥 (Mk 15, 37). Na chwil臋 w rzeczywisto艣膰 Bo偶o-ludzk膮 wp艂yn臋艂o milczenie. W tej perspektywie umieranie staje si臋 ogo艂oceniem, a ogo艂ocenie 鈥 wej艣ciem w wielk膮 cisz臋, kt贸ra nie jest jedynie nieobecno艣ci膮 g艂osu, ale wyrazem oderwania si臋 od wszystkiego, a co za tym idzie 鈥 paradoksalnym potwierdzeniem swego istnienia, autonomi膮 wobec 艣wiata poddanego znikomo艣ci i up艂ywowi czasu. Zupe艂nie tak, jak naucza艂 艣w. Ignacy Antioche艅ski: 鈥瀕epiej jest milcze膰 i by膰, ni偶 m贸wi膰 i nie by膰鈥 (Ef XV, 1). Dla Ojc贸w Pustyni nakaz milczenia stawa艂 si臋 sposobem przej艣cia od 艣wiata do przybytku serca; odnalezieniem w sobie tej cz膮stki, kt贸ra nie przemija wraz z 鈥瀙ostaci膮 obecnego 艣wiata鈥 (1Kor 7, 31). Przypomina to zreszt膮 pewn膮 faryzejsk膮 intuicj臋, wedle kt贸rej istnieje w cz艂owieku ko艣膰, kt贸ra nigdy nie ulegnie zniszczeniu, i z kt贸rej B贸g stworzy nowe cia艂o w dniu zmartwychwstania.
Staropolskie pisma ascetyczne obfitowa艂y we fragmenty, w kt贸rych przyj臋cie sytuacji osoby dogorywaj膮cej stawa艂o si臋 lekiem na wszelkie doczesne cierpienia. Dru偶bicki radzi wi臋c:
Bierz na si臋 cz臋sto posta膰 umieraj膮cego cz艂owieka […], 艣mierci si臋 przypatruj, onej na si臋 przymierzaj, i jakoby kosztuj. Osobliwie tak umieraj膮cego cz艂owieka na sobie obraz wyra偶aj, jako sobie umrze膰 偶yczysz […]. Na ka偶dy Miesi膮c obierzesz sobie dzie艅 jeden wolny […]. W te godziny obrane, odprawiwszy wszystkich od siebie, tak si臋 przed Bogiem swoim u艂o偶ysz, jakoby艣 ju偶 by艂a bliska ostatniej godziny i w艂a艣nie 艣mierci czeka艂a.
Jest wi臋c milczenie umar艂ych oraz milczenie w obliczu 艣mierci. 鈥濼en dzie艅 zaciemni oczy jak okna domu鈥 鈥 pisa艂 艣w. Efrem Syryjczyk. 鈥 鈥濼en dzie艅 zatrzyma kroki i zma偶e ich 艣lady. Ju偶 ich cz艂owiek nigdzie nie skieruje鈥. W innej pie艣ni poeta obwieszcza, 偶e 鈥瀌zie艅 [艣mierci] zamilkn膮膰 ka偶e ustom鈥, ale i 鈥瀦amknie uszy鈥, aby ucichli tak偶e wszyscy wok贸艂. Wreszcie wznosi si臋 lament: 鈥濲ak gorzki jest, bracia, kielich 艣mierci! Upaja nawet wstrzemi臋藕liwych鈥. Dlaczego wci膮偶 konieczne jest to oddzielenie? Ewangelia milczy, stawiaj膮c jedynie przed oczy wydarzenia Wielkiego Tygodnia, a jak mawia艂 o. Sergiusz Bu艂gakow, 鈥瀗ale偶y pilnie ws艂ucha膰 si臋 w to milczenie鈥. Pewnym echem tej duchowo艣ci by艂aby nast臋puj膮ca medytacja Nauki o przygotowaniu si臋 do 艣wi膮tobliwej 艣mierci, maj膮ca u艂atwi膰 chrze艣cijaninowi przekroczy膰 pr贸g ziemskiego 偶ycia:
[…] jako cie艅 za cia艂em, jako piorko za wiatrem, obraca si臋 i unosi zawsze, tak wola twoja, i ty wszytka, i wszytkie twoje rzeczy, rady, ch臋ci, zamys艂y, my艣li, za wol膮 Bo偶膮 si臋 podnosi艂y.
Milczy Chrystus, milczy te偶 B贸g, gdy s艂yszy wo艂anie z krzy偶a: 鈥濨o偶e m贸j, Bo偶e m贸j, czemu艣 mnie opu艣ci艂?鈥 (Mt 27, 46). 鈥濸szenica jest cicha, kiedy si臋 j膮 miele, jak Pan, kiedy Go s膮dzono. Przenica nie wo艂a, gdy si臋 j膮 zabija, jak Pan, gdy Go krzy偶owano鈥, pisa艂 Cyryllonas, poeta syryjski z ko艅ca IV wieku. Wprawdzie Chrystus 鈥瀢o艂aj膮c dono艣nie i p艂acz膮c, zanosi艂 mod艂y鈥 (Hbr 5, 7), ale w spotkaniu z Pi艂atem 鈥瀖ilcza艂鈥 (J 19, 9). Herod 鈥瀦asypywa艂 Go pytaniami, ale On wcale nie odpowiedzia艂鈥 (艁k 23, 9). Czy jest to cisza m臋cze艅stwa, a wi臋c 鈥 wedle Diadocha z Fotyki 鈥 鈥瀗ajdoskonalszego wyznania wiary鈥? Czy dlatego 艣w. Ignacy Antioche艅ski uwa偶a艂, 偶e najwy偶sz膮 cnot膮 biskupa powinna by膰 w艂a艣nie niesk艂onno艣膰 do zabierania g艂osu? 鈥濱m d艂u偶ej biskup zachowuje milczenie, tym bardziej nale偶y go szanowa膰鈥 (Ef VI, 1).
Zanurzenie si臋 w milczeniu by艂oby wyj艣ciem naprzeciw Bo偶ego misterium, kt贸re dokona艂o si臋 bez splendoru, w uni偶eniu i w ukryciu przed 艣wiatem, bo 鈥 jak pisa艂 艣w. Ignacy 鈥 鈥瀗ie poj膮艂 ksi膮偶臋 tego 艣wiata dziewictwa Maryi ani Jej macierzy艅stwa, podobnie jak i 艣mierci Pana, owych trzech g艂o艣nych tajemnic, kt贸re dokona艂y si臋 w ciszy Boga鈥 (Ef XIX, 1). Ale czy milczenie rzeczywi艣cie jest tajemnic膮 艣wiata przysz艂ego, tak jak chcieli tego pisarze 艣redniowieczni? Zdaniem 艣w. Izaaka z Niniwy, trwaj膮c w ciszy w sekretny spos贸b wy艣piewuje si臋 Bogu psalmy; w ten tajemniczy spos贸b rozniesie si臋 tak偶e okrzyk rado艣ci. Przypomina to wiersz Antoniego Langego, kt贸ry wprawdzie usi艂uje jako艣 przenikn膮膰 doskona艂o艣膰 偶ycia wiecznego, ale w gruncie rzeczy robi to przy pomocy topiki 艣mierci:
艢wiat marmur贸w tak bia艂ych jak pi贸ra 艂ab臋dzie,
Jak zimowe 艣niegi, bia艂o艣ci膮 promienny (…).
Wasza bia艂o艣膰 鈥 ta bia艂o艣膰 艂ab臋dziego puchu,
Wszystkie barwy stopi艂a w g艂azy marmurowe;
Spok贸j wasz 鈥 to zwi膮zanie wszystkich ruch贸w ruchu;
Milczenie wasze streszcza lat tysi膮ca mow臋.

Z drugiej strony, jak wyja艣nia艂 kard. Tom谩拧 艩pidl铆k, 鈥瀋elem [milczenia] jest oczyszczenie j臋zyka i docenienie ludzkiej mowy, kt贸re s膮 obrazem S艂owa Bo偶ego i narz臋dziem komunikacji w mi艂o艣ci鈥. Wszak偶e przejmuj膮cy moment ciszy, gdy Chrystus 鈥瀘dda艂 ducha鈥 (Mt 27, 50) w istocie poprzedzi艂 chwil臋, w kt贸rej 鈥瀏robowce pootwiera艂y si臋鈥 (Mt 27, 52). Czy zatem Ojcowie Pustyni zapychali kamieniami swe sk艂onne do grzechu usta w艂a艣nie po to, aby ostatecznie uzdolni膰 j臋zyk do wyra偶enia czystej mi艂o艣ci w chwili, gdy za艣wita dzie艅 zmartwychwstania? Wsp贸艂czesny indyjski poeta, A艣ok Wad藕peji, bardziej chyba ludzki w swej wizji od Langego, by膰 mo偶e r贸wnie偶 bliski apokaliptycznym zapowiedziom (Ap 21, 24.26), pisa艂:
Po 艣mierci
nie b臋dziemy milcze膰.
B臋dziemy dyskutowa膰,
b臋dziemy poszukiwa膰,
b臋dziemy przekracza膰 granice.

Mo偶e wi臋c cisza Wielkiej Soboty zapowiada, oczyszcza i przygotowuje miejsce na dono艣n膮, dynamiczn膮 pie艣艅 偶ycia wiecznego? 鈥濿iele cia艂 艣wi臋tych, kt贸rzy ju偶 pomarli, odzyska艂o 偶ycie鈥 (Mt 27, 52); nie tylko 鈥瀢ysz艂y z grob贸w po Jego zmartwychwstaniu鈥, ale wybra艂y si臋 w drog臋 i 鈥瀙rzysz艂y do miasta鈥 (Mt 27, 53)…
Je艣li nie chc膮 Pa艅stwo przegapi膰 kolejnych wyda艅 naszego tygodnika, zach臋camy do zapisania si臋 do naszego newslettera.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij