Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Kiedy wydaje si臋, 偶e nic nie mo偶na zmieni膰

Globalne kryzysy cz臋sto nape艂niaj膮 nas poczuciem bezsilno艣ci. Jednak dzi臋ki nowym technologiom mo偶emy skutecznie w艂膮czy膰 si臋 w dzia艂ania pomocowe i humanitarne.

ilustr.: Aneta Klejnowska

ilustr.: Aneta Klejnowska


Na pocz膮tku marca Organizacja Narod贸w Zjednoczonych og艂osi艂a, 偶e globalny kryzys humanitarny przekroczy艂 poziom tego z po艂owy lat 40. Wtedy najwi臋kszym problemem by艂y rzesze os贸b wysiedlonych i uchod藕c贸w. W艣r贸d nich znale藕li si臋 liczni Niemcy oraz uratowani 呕ydzi, kt贸rzy poszukiwali bezpiecznego domu; ich 艂膮czna liczba mog艂a wynosi膰聽od dw贸ch do ponad czternastu milion贸w. Min臋艂o siedemdziesi膮t lat, ale historia wci膮偶 ogl膮da si臋 za siebie 鈥 dzisiaj tematem numer jeden s膮 sami uchod藕cy. W swoim najnowszym raporcie ONZ m贸wi o 128 milionach os贸b, kt贸re potrzebuj膮 pomocy. W tym samym czasie liczba ludzi na 艣wiecie 鈥瀟ylko鈥 si臋 potroi艂a.
Podobnie wzr贸s艂 koszt akcji humanitarnych, kt贸ry ONZ szacuje obecnie na 22,2 miliarda dolar贸w. Suma ta przez ostatnie聽dwa lata utrzymywa艂a si臋 na mniej wi臋cej sta艂ym poziomie, ale聽w latach 90.聽misje humanitarne por贸wnywalne do dzisiejszych kosztowa艂y prawie jedena艣cie razy mniej. Wojna za wojn膮, d艂ugie kryzysy polityczne, kl臋ski g艂odu 鈥 wszystko to sprawi艂o, 偶e dla obecnych potrzeb wyzwaniem jest znalezienie聽analogii pokazuj膮cej skal臋 problemu. Zmieni艂 si臋 tak偶e typ pomocy, kt贸ra sk艂ada si臋 na misje humanitarne. Po latach krytyki przep艂ywu pieni臋dzy na konto brutalnych rz膮d贸w, 艂ami膮cych prawa cz艂owieka, misje w du偶ej mierze skupiaj膮 si臋 na zatrudnianiu pracownik贸w medycznych i innych pomocnik贸w dzia艂aj膮cych 鈥瀗a miejscu鈥.
Mimo wszystko 鈥 spr贸bujmy por贸wna膰. Tylko w 2016 roku akcja humanitarna ONZ w Sudanie obj臋艂a og贸ln膮 pomoc膮 pediatryczn膮 1,2 miliona kobiet i dzieci 鈥 to ponad po艂owa mieszka艅c贸w Warszawy! Koszt ca艂ej operacji wyni贸s艂 oko艂o 250 milion贸w dolar贸w i obejmowa艂 przede wszystkim walk臋 z objawami niedo偶ywienia w艣r贸d dzieci. Przy tym braki w finansowaniu nadal by艂y na tyle powa偶ne, 偶e partnerzy humanitarni 鈥 zw艂aszcza organizacje pozarz膮dowe 鈥 ci膮gle zmniejszali zakres dzia艂ania. W Darfurze zmuszeni byli do zamkni臋cia kliniki, co pozbawi艂o tysi膮ce os贸b podstawowej opieki zdrowotnej. Aby ratowa膰 偶ycie i zdrowie dzieci na wydzia艂ach og贸lnopediatrycznych w Sudanie, Wielka Orkiestra 艢wi膮tecznej Pomocy musia艂aby w tym roku gra膰 przez dziesi臋膰 dni, a Donald Tusk zamiast organizacji spotkania z najskuteczniejszym licytantem musia艂by przyj膮膰 w swoim gabinecie ca艂y t艂um go艣ci.
Co nam jednak z por贸wnania kwot, skoro WO艢P od聽pomocy humanitarnej ONZ r贸偶ni si臋 znacz膮cym szczeg贸艂em 鈥 艂atwo艣ci膮 wp艂acenia pieni臋dzy? W 偶aden ze styczniowych weekend贸w nie znajdziemy wolontariuszy stoj膮cych po kilka godzin z puszkami, aby zebra膰 pieni膮dze na pomoc dzieciom i kobietom w Sudanu. Z do艣wiadczenia wiem, 偶e nawet pod siedzib膮 organizacji z Nowym Jorku nie dostanie si臋 naklejki-serduszka za wrzucenie monet do puszki. Ba, w 偶adnym z popularnych portali nie mo偶na wylicytowa膰 kolacji z topowym pi艂karzem ani zabawnego zdj臋cia.
A jednak od kilku lat indywidualni darczy艅cy stanowi膮 trzon finansowania globalnych akcji humanitarnych 鈥 przede wszystkim dzi臋ki znacz膮cym kampaniom fundraisingowym. Ka偶dy, kto mia艂 okazj臋 obserwowa膰 dzia艂alno艣膰 ludzi z dzia艂u fundraisingu w polskim UNICEF, wie, 偶e przypomina ona raczej sprawnie naoliwion膮 maszyn臋 ni偶 grupk臋 aktywist贸w oddanych idei. Podobnie jak Greenpeace czy Amnesty International, agenda ONZ stawia na fundraiser贸w, kt贸rzy przekonuj膮 przechodni贸w do wsparcia organizacji i podpisania polecenia zap艂aty na jej konto. Najwi臋ksz膮 skuteczno艣膰 zar贸wno w skali 艣wiatowej, jak i polskiej maj膮 zbi贸rki na dzia艂ania zwi膮zane z katastrofami naturalnymi.
Autorzy ostatniego raportu ONZ zauwa偶aj膮, 偶e ta tendencja nieco si臋 zmienia, g艂贸wnie dzi臋ki konfliktowi w Syrii. Do pomocy ofiarom wojny cegie艂k臋 鈥 chocia偶 aby dobrze odda膰 rozmiary wk艂adu, powinno si臋 raczej pisa膰 o cegle 鈥 do艂o偶y艂y w艂a艣nie osoby prywatne. Darczy艅cy tacy (w wi臋kszo艣ci聽indywidualne osoby, nie organizacje) zebrali 艂膮cznie kwot臋 398 milion贸w dolar贸w na wsparcie ofiar kryzysu w Syrii w 2015 roku. To stanowi a偶 6 procent wszystkich zebranych w tamtym roku funduszy.
Chocia偶 kwota wydaje si臋 imponuj膮ca, globaln膮 spo艂eczno艣膰 sta膰 na wi臋cej. W聽mobilizowaniu zbi贸rek na akcje humanitarne ONZ okazuje si臋 pozostawiony daleko w tyle przez gwiazdy Internetu. Na pocz膮tku marca jeden z gigant贸w wp艂ywu w nowych mediach, Jerome Jarre, opublikowa艂 na Twitterze wezwanie do publikacji hashtagu #TurkishAirlineshelpSomalia. Cel? Zdoby膰 samolot, kt贸ry przewiezie wod臋 i 偶ywno艣膰 ze Stan贸w do Somalii, dotkni臋tej najwi臋kszym g艂odem w historii kraju. Wiralowa, spontaniczna kampania dotar艂a do linii lotniczych, a te zgodzi艂y si臋 nie tylko na jednorazow膮 akcj臋 przetransportowania sze艣膰dziesi臋ciu ton produkt贸w, ale wr臋cz na wielomiesi臋czn膮 wsp贸艂prac臋. Sam Jarre wydawa艂 si臋 zaskoczony skal膮, jak膮 osi膮gn膮艂 projekt (w艣r贸d komentarzy sceptyk贸w znalaz艂y si臋 鈥瀝zucenie si臋 na g艂臋bok膮 wod臋鈥 czy 鈥瀞zale艅stwo鈥), ale to, co zaskoczy艂o go jeszcze bardziej, to ogromny sukces zbi贸rki dw贸ch milion贸w dolar贸w przeznaczonych na zakup 偶ywno艣ci w USA i wody w Somalii. W niespe艂na cztery dni kilkadziesi膮t tysi臋cy darczy艅c贸w, w wi臋kszo艣ci os贸b prywatnych, zebra艂o niezb臋dn膮 kwot臋.
By膰 mo偶e ONZ powinna wzi膮膰 sobie do serca otaczaj膮c膮 nas rzeczywisto艣膰 鈥 偶eby realnie pomaga膰, trzeba dostosowa膰 informacje o zbi贸rkach do wsp贸艂czesnego j臋zyka. Do tej pory w艣r贸d ambasador贸w akcji spo艂ecznych i humanitarnych by艂y gwiazdy wielkiego formatu jak Emma Watson czy Leonardo DiCaprio, kt贸rzy faktycznie maj膮 za sob膮 miliony wielbicieli. Jednak ich s艂awa nie opiera si臋 na ci膮g艂ym zaanga偶owaniu spo艂eczno艣ci fan贸w, przyzwyczajonych do reagowania na wszystko, co wspomniane postacie robi膮. Nowe gwiazdy, nowe narz臋dzia (kt贸re nale偶a艂oby przypisa膰 raczej do obecnej dekady ni偶 po prostu do XXI wieku) stwarzaj膮 szans臋 na to, 偶e globalna komunikacja spe艂ni aspiracje ONZ.
To wci膮偶 kropla w morzu 艣wiatowych聽potrzeb 鈥 we wspomnianym tempie niezb臋dne 22 miliardy organizacja zbiera艂aby ponad dwana艣cie lat. Wygl膮da jednak na to, 偶e odzew Jarre鈥檃 by艂 spontaniczny, a za jego dzia艂aniem nie sta艂a skrupulatnie zaplanowana, profesjonalna kampania. Wezwanie do zbi贸rki poruszy艂o wra偶liwo艣膰 zar贸wno m艂odych fan贸w na Twitterze i Snapchacie, jak i聽ca艂ej 鈥瀏lobalnej wioski鈥 niezale偶nie od wieku.
Zwyci臋stwu z medi贸w spo艂eczno艣ciowych wydaje si臋 przeczy膰 bezsilno艣膰, kt贸r膮 wielu czuje na widok kolejnych informacji o katastrofach humanitarnych. To 偶贸艂ta kartka dla medi贸w, przyzwyczajonych do opisywania organizacji wielkich聽akcji humanitarnych jako nieosi膮galnej dla pojedynczych os贸b. I rzeczywi艣cie wp艂ata pi臋ciu z艂otych nie zatrzyma szalej膮cego g艂odu i nie zako艅czy 艣wiatowych konflikt贸w. Jednak je艣li pieni膮dze przeka偶e kilkumilionowa spo艂eczno艣膰, b臋dzie to ju偶 oznacza艂o spor膮 zmian臋 w filozofii przep艂ywu kapita艂u mi臋dzy bogat膮 p贸艂noc膮 a po艂udniem, o czym 艣wiadcz膮 statystyki ONZ (a co my w lokalnej skali widzimy rokrocznie w trakcie fina艂u WO艢P).
R贸wnocze艣nie nawet najbardziej wytrwali darczy艅cy nie s膮 w stanie zapewni膰 pe艂nej pomocy, kt贸ra niekoniecznie jest 艂atwo mierzalna. Zapewnienie d艂ugotrwa艂ego wsparcia na miejscu, asystowanie w budowie schron贸w i szpitali czy wynalezienie innowacyjnej metody budowy (tak jak zrobi艂a to IKEA we wsp贸艂pracy z biurem Wysokiego Komisarza ds. Uchod偶c贸w) wymaga d艂ugofalowej strategii rozszerzania pomocy humanitarnej聽i r贸偶nicowania sposob贸w jej finansowania. W tym duchu ONZ od wielu lat zwraca wi臋ksz膮 uwag臋 na sektor prywatny i docenia jego nieszablonowe wsparcie w dzia艂aniach antykryzysowych.
Trudno, 偶eby rozmach i skala kampanii ONZ nie dzia艂a艂y na wyobra藕ni臋. Jednak abstrakcyjne, wymagaj膮ce wielomilionowego wsparcia katastrofy parali偶uj膮 ludzi bardziej ni偶 jakikolwiek problem, kt贸rym zajmuje si臋 WO艢P. Nie ma nic gorszego ni偶 ta parali偶uj膮ca niemoc, gdy kolejny portal publikuje kolejne zdj臋cie umieraj膮cych z g艂odu Suda艅czyk贸w. Gdy dzieci poparzone po ataku chemicznym z trudem ukrywaj膮 p艂acz, wiedz膮c, 偶e nie maj膮 ju偶 nic. Gdy konwoje z jedzeniem s膮 zatrzymywane na granicy strefy we w艂adzy przeciwnych wojsk. Ale tak, jak wszystko, co nas zatrzymuje przed dzia艂aniem 鈥 i t臋 niemoc musimy przezwyci臋偶y膰.
Jerome jest tylko jeden, a os贸b mog膮cych liczy膰 na lojaln膮, wielomilionow膮 spo艂eczno艣膰 jest co najwy偶ej kilkadziesi膮t. Niemniej ka偶dy z nas ma szans臋 na wsparcie swojej mniejszej lub wi臋kszej grupy, kt贸ra 鈥 je艣li tylko uwierzy w swoj膮聽moc i zrozumie warto艣膰 swoich pi臋cioz艂ot贸wek 鈥 mo偶e przyczyni膰 si臋 do zmiany postaw i przyczyni膰 si臋 do聽zmiany filozofii wsparcia humanitarnego. Takie akcje nie b臋d膮 r贸偶ni艂y si臋 niczym od tych, kt贸re znamy z lokalnych podw贸rek, a oswoj膮 nas z mo偶liwo艣ci膮 zaanga偶owania si臋 w globaln膮 zmian臋.
Do tej pory nie by艂o okazji sprawdzi膰, jak akcje crowdfundingowe dzia艂aj膮 na d艂u偶sz膮 met臋 i czy dwadzie艣cia miliard贸w jest r贸wnie 艂atwo zebra膰 co dwa miliony. System finansowania ONZ opiera si臋 wci膮偶 na dawnych za艂o偶eniach, wedle kt贸rych kluczow膮 rol臋 odgrywa艂y pa艅stwa, a nie globalne spo艂eczno艣ci z granicami zatartymi przez social media. Ale by膰 mo偶e do艣wiadczenia tego pierwszego聽i 艣wie偶o艣膰 tych drugich zdo艂amy po艂膮czy膰 w optymalny system finansowania pomocy.
***
Z innej perspektywy o pomocy humanitarnej i rozwojowej pisa艂 w聽鈥濳ontakcie鈥 dr hab. Marian Florian Gawrycki (鈥濭lobalny przemys艂 rozwojowy鈥).
Pozosta艂e teksty z bie偶膮cego numeru dwutygodnika 鈥濳ontakt鈥 mo偶na znale藕膰 tutaj.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij