Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Kapita艂 zagraniczny w Polsce: Polska jako gospodarka poddostawcy?

W jakim stopniu inwestycje zagraniczne podtrzymuj膮 nier贸wnorz臋dne relacje gospodarcze mi臋dzy Polsk膮 a rozwini臋tymi krajami Zachodu i sprzyjaj膮 wpadni臋ciu w tzw. pu艂apk臋 艣redniego dochodu? Jak zmaksymalizowa膰 korzy艣ci p艂yn膮ce z tych inwestycji, szczeg贸lnie w aspekcie stymulowania innowacyjno艣ci przedsi臋biorstw? Czy obecne regulacje prawno-administracyjne nie faworyzuj膮 najbogatszych (zazwyczaj zagranicznych) inwestor贸w?


Relacj膮 z debaty 鈥濳apita艂 zagraniczny w Polsce: Polska jako gospodarka poddostawcy?鈥 rozpoczynamy wsp贸艂prac臋 z Fundacj膮 Kaleckiego, kt贸rej tw贸rcy sami pisz膮 o sobie tak: 鈥濬undacja Kaleckiego jest niezale偶nym think tankiem za艂o偶onym w 2014 roku w Warszawie. Naszym celem jest poszerzenie debaty publicznej o w膮tki wykraczaj膮ce poza dominuj膮ce sposoby my艣lenia o gospodarce. Analizujemy procesy ekonomiczne w duchu koncepcji heterodoksyjnych, takich jak ekonomia postkeynesowska, instytucjonalna i behawioralna. Jednocze艣nie k艂adziemy nacisk na badania empiryczne, uzupe艂niaj膮c metody nauk ekonomicznych metodologi膮 socjologiczn膮, historyczn膮 i prawn膮. W naszym polu zainteresowa艅 znajduj膮 si臋 zagadnienia takie jak wp艂yw regulacji na rozw贸j gospodarczy, polityczne uwarunkowania ekonomii oraz problem nier贸wno艣ci socjoekonomicznych鈥.
 
Jednym z najcz臋艣ciej poruszanych temat贸w w dyskusjach o polskiej gospodarce, tak偶e w kontek艣cie trwaj膮cej kampanii prezydenckiej, jest struktura i pochodzenie kapita艂u. Coraz cz臋艣ciej politycy i media przeciwstawiaj膮 sobie interesy ma艂ych i 艣rednich przedsi臋biorc贸w reprezentuj膮cych polski kapita艂 interesom mi臋dzynarodowych korporacji opartych o kapita艂 zagraniczny.
G艂o艣na ksi膮偶ka Thomasa Piketty鈥檈go 鈥濳apita艂 w XXI wieku鈥 sprawi艂a, 偶e dyskusja nad rol膮 kapita艂u mi臋dzynarodowego we wsp贸艂czesnej sfinansjalizowanej gospodarce zacz臋艂a obejmowa膰 szerszy zakres skutk贸w spo艂eczno-gospodarczych. G艂贸wn膮 tez膮 Piketty鈥檈go jest s艂ynne 鈥瀝>g鈥, oznaczaj膮ce, 偶e stopa zwrotu z kapita艂u jest wi臋ksza od stopy wzrostu gospodarczego, czego konsekwencj膮 jest powi臋kszanie si臋 nier贸wno艣ci maj膮tkowych. Z perspektywy Polski istotne s膮 nie tylko pog艂臋biaj膮ce si臋 nier贸wno艣ci w dost臋pie do kapita艂u wewn膮trz kraju, ale r贸偶nica mi臋dzy zwrotem z kapita艂u pochodzenia polskiego oraz zagranicznego.
W kontek艣cie polskiej transformacji istotne wydaje si臋 tak偶e podkre艣lenie odmiennej historii i uwarunkowa艅 rozwoju gospodarczego, w szczeg贸lno艣ci budowy 鈥瀔apitalizmu bez kapita艂u鈥 w ramach transformacji gospodarczej. Ze wzgl臋du na przyj臋ty model transformacji w kr贸tkim czasie firmom z kapita艂em zagranicznych uda艂o si臋 uzyska膰 kluczow膮 pozycj臋 w najzyskowniejszych sektorach gospodarki.
Dla wielu zagranicznych firm Polska stanowi 藕r贸d艂o dobrze wykwalifikowanych i r贸wnocze艣nie tanich pracownik贸w. Pr贸cz stosunkowo niskich koszt贸w pracy inwestor贸w zagranicznych przyci膮gaj膮 ulgi oraz niespotykane ju偶 w Unii Europejskiej specjalne strefy ekonomiczne. W 2013 roku udzia艂 p艂ac w PKB wyni贸s艂 w Polsce zaledwie 47%, czyli zaraz po Litwie najmniej w Unii Europejskiej (dane KE 2013). R贸wnie偶 w ramach OECD wska藕nik ten sytuuje nasz kraj wraz z Meksykiem na ko艅cu listy. Znacznemu wzrostowi produktywno艣ci odnotowanemu w Polsce w latach 2001-2012 (艣redni roczny wzrost na poziomie 3%) nie towarzyszy艂 adekwatny wzrost wynagrodze艅 (艣redni roczny wzrost poni偶ej 1%) (OECD 2001-2012).
Pomimo istotnych korzy艣ci z inwestycji zagranicznych na pocz膮tku transformacji wsp贸艂cze艣nie nale偶y na nowo rozwa偶y膰 omawian膮 kwesti臋 i odpowiedzie膰 na szereg pyta艅. W jakim stopniu inwestycje zagraniczne podtrzymuj膮 nier贸wnorz臋dne relacje gospodarcze mi臋dzy Polsk膮 a rozwini臋tymi krajami Zachodu i sprzyjaj膮 wpadni臋ciu w tak zwan膮 鈥瀙u艂apk臋 艣redniego dochodu鈥? Jak zmaksymalizowa膰 korzy艣ci p艂yn膮ce z tych inwestycji, szczeg贸lnie w aspekcie stymulowania innowacyjno艣ci przedsi臋biorstw? Czy obecne regulacje prawno-administracyjne nie faworyzuj膮 najbogatszych (zazwyczaj zagranicznych) inwestor贸w?
Te i inne zagadnienia by艂y poruszane na debacie 鈥濳apita艂 zagraniczny w Polsce: Polska jako gospodarka poddostawcy?鈥 organizowanej przez Fundacj臋 Kaleckiego, w kt贸rej udzia艂 wzi臋li: premier Jan Krzysztof Bielecki, profesor El偶bieta M膮czy艅ska, profesor Andrzej Kondratowicz oraz doktor Adam Leszczy艅ski. Debata realizowana by艂a w ramach projektu edukacji ekonomicznej Narodowego Banku Polskiego ze wsparciem Wydzia艂u Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego.
Poni偶ej zaprezentujemy wyb贸r najciekawszych wypowiedzi panelist贸w, kt贸re w naszych odczuciu najlepiej zdaj膮 relacj臋 z przebiegu debaty. W pierwszej cz臋艣ci debaty dyskutanci wskazywali na historyczne pod艂o偶e obecnej sytuacji gospodarczej Polski. Przede wszystkim na fakt, i偶 polska gospodarka od stuleci pe艂ni艂a rol臋 peryferyjn膮 w ramach system贸w gospodarczych, w kt贸rych funkcjonowa艂a. Sytuacja w 1989 roku by艂a wyj膮tkowa 鈥撀爌rzej艣cie z gospodarki centralnie planowanej do gospodarki kapitalistycznej nie by艂o mo偶liwe bez wielkich nak艂ad贸w kapita艂owych. Okoliczno艣ci historyczno-polityczne sprawi艂y, 偶e deficyt kapita艂u zosta艂 szybko wype艂niony przez inwestor贸w zagranicznych.
*
Jan Krzysztof Bielecki 鈥撀燩olowanie na kapitalist臋:
鈥濶ie by艂o kapita艂u, nie by艂o kapitalist贸w i w zasadzie jedynymi takimi kapitalistami polskimi byli rzemie艣lnicy, kt贸rych by艂o siedemset tysi臋cy, kt贸rym wydawa艂o si臋, 偶e w momencie transformacji s膮 dziedzicami kapitalist贸w. Niestety, wi臋kszo艣膰 z nich sta艂a si臋 po roku, po dw贸ch najwi臋kszymi oponentami tej zmiany, poniewa偶 wszyscy rzemie艣lnicy (a znam nawet kilku takich, byli moimi kolegami swego czasu) byli wychowani w systemie permanentnego niedoboru, gospodarce niedoboru, jak by艣my do literatury si臋gn臋li, economics of shortages. […] Wi臋c przedsi臋biorc贸w nie ma, kapita艂u nie ma, kredytu nie ma, sk艂onno艣ci od inwestor贸w zagranicznych nie ma. Instytucja, po angielsku powiedzieliby艣my market institutions, te偶 w powijakach, tak, bo dopiero 偶e艣my tam zacz臋li tworzy膰聽jakie艣聽elementy rynku kapita艂owego, nawet si臋 zastanawia膰, jakie maj膮 by膰 elementarne regulacje, bo niczego takiego nie by艂o, wi臋c instytucji nie ma. To w tych warunkach rodzi艂 si臋 ten polski kapitalizm i on raczej polega艂, przynajmniej do 1997-98 roku na polowaniu na kapitalist臋鈥.
Adam Leszczy艅ski 鈥撀燬mo艂a, zbo偶e, meble:
鈥濸olacy maj膮 cz臋sto sk艂onno艣膰 do patrzenia na histori臋 swojego kraju, jakby by艂a absolutnie wyj膮tkowa, niedaj膮ca si臋 por贸wna膰 z 偶adn膮 inn膮. Natomiast nasze problemy ekonomiczne s膮 do艣膰 typowymi problemami kraj贸w peryferyjnych. I polska gospodarka by艂a zawsze, od kiedy mo偶na w og贸le o tym m贸wi膰, gospodark膮 peryferyjn膮. To znaczy my艣my zawsze byli od zachodu biedniejsi, my艣my zawsze importowali stamt膮d idee i technologie i my艣my zawsze eksportowali produkty proste i nieprzetworzone albo wzgl臋dnie ma艂o przetworzone. Kiedy艣 to by艂a smo艂a, zbo偶e, drewno, a teraz s膮 to powiedzmy meble, a nadal odsetek produkt贸w wysokiej ekonomii w polskim eskorcie jest bardzo niewielki.
[…]
[Zagraniczni inwestorzy] nie zbuduj膮 tutaj w Polsce na przyk艂ad centrum wysokich technologii, bo nie maj膮 偶adnego powodu, 偶eby to robi膰, natomiast b臋d膮 tu budowali kolejne montownie, bo to im si臋 op艂aca. […] Wraz z zachodnim kapita艂em przyszed艂 bardzo istotny know-how. Przyszed艂 w takich dziedzinach jak telekomunikacja czy bankowo艣膰, ale tak偶e marketing, nowoczesne techniki sprzeda偶y i wiele tego typu mi臋kkich, powiedzia艂bym, dziedzin. Przysz艂o wiele dodatkowych miejsc pracy 鈥撀爈epszych i gorszych. Natomiast z drugiej strony ten nap艂yw poci膮gn膮艂 za sob膮 koszty i kosztami by艂o utrwalenie peryferyjnej pozycji Polski na rynku 艣wiatowym鈥.
Andrzej Kondratowicz 鈥撀爉obilno艣膰 i efektywno艣膰
鈥濻膮 dwie optyki: jedna jest taka w艂a艣nie, 偶e istnieje mobilno艣膰 kapita艂u. Istnieje te偶 ekonomia, kt贸ra m贸wi o efektywno艣ci, tego s膮 r贸偶ne konsekwencje oczywi艣cie, ale ja, jako ekonomista, nie mog臋 o nich zapomina膰 i nie bardzo mog臋 wychodzi膰 du偶o dalej, zanim nie rozstrzygn臋 tych kwestii. Dlatego, 偶e je偶eli zaczn臋 je rozstrzyga膰, to b臋d臋 w艂a艣nie tym rz膮dem, tym regulatorem, tym wspania艂ym cz艂owiekiem, kt贸ry wie wszystko i wie, 偶e meble s膮 niedobre, natomiast dobra jest nauka i nale偶a艂oby zrobi膰 wszystko, 偶eby rozwija膰 nauk臋. Ale co to znaczy j膮 rozwija膰, kto ma j膮 rozwija膰 i w jaki spos贸b?鈥.
*
W drugiej cz臋艣ci debaty rozmawiano o聽szansach na prze艂amanie proces贸w peryferyzacyjnych i wyrwanie kraju z pu艂apki 艣redniego dochodu. Wszyscy paneli艣ci zgodzili si臋, 偶e polska gospodarka potrzebuje wzmo偶onej akcji inwestycyjnej. Wed艂ug wi臋kszo艣ci z nich rol臋 inwestora w 艣wietle bierno艣ci inwestycyjnej sektora prywatnego powinno odgrywa膰 pa艅stwo.
Inwestycje w nowe technologie oraz edukacj臋 kadr mog膮 by膰 sposobem na stworzenie lepszych warunk贸w pracy, zwi臋kszenie wydajno艣ci. Tymczasem w Polsce odnotowuje si臋 bardzo niski (czwarty od ko艅ca w艣r贸d kraj贸w OECD i dziewi膮ty w UE w 2013 roku) udzia艂 wydatk贸w na badania i rozw贸j w PKB. Dzieje si臋 to pomimo zobowi膮zania Polski do realizacji strategii EU2020, kt贸ra r贸wnie偶 k艂adzie nacisk na zwi臋kszenie innowacyjno艣ci. Wszystkie te okoliczno艣ci sprawiaj膮, 偶e dowarto艣ciowanie kapita艂u jako 藕r贸d艂a bogactwa w opozycji do ma艂o op艂acalnej p艂acy, o czym pisze Piketty, staje si臋 w Polsce szczeg贸lnie widoczne.
*
Adam Leszczy艅ski 鈥撀爌a艅stwowi czempioni inwestycji?
鈥濵y ju偶 nie staniemy si臋 du偶o bogatsi, nadal skr臋caj膮c meble i produkuj膮c fotele samochodowe dla niemieckich koncern贸w. I st膮d rozumiem ewolucj臋, kt贸r膮 przesz艂a cz臋艣膰 przynajmniej 艣rodowiska os贸b, kt贸re robi艂y transformacj臋 wcze艣niej, i rozumiem, sk膮d takie pomys艂y jak koncern pa艅stwowe inwestycje gospodarcze. 殴r贸d艂o inwestycji publicznych, kt贸rym przynajmniej w teorii ma by膰 prze艂amanie tej strukturalnej bariery i umo偶liwienie Polsce wej艣cia na wy偶szy poziom produkcji, rozwoju technologicznego i na lepsze miejsce w tym 艣wiatowym podziale pracy.
[…]
My, Polacy, jeste艣my biedni, mamy ma艂o kapita艂u, mamy ma艂y potencja艂 techniczny, mamy ma艂e mo偶liwo艣ci. I teraz jedyn膮 instytucj膮, kt贸ra mo偶e co艣 zmieni膰, podzia艂a膰 jak d藕wignia rozwojowa, jest pa艅stwo. Bardzo cz臋sto w ten spos贸b odpowiadano na to pytanie. Pa艅stwo powinno budowa膰 fabryki, to by艂a recepta z lat 30-tych, pa艅stwo powinno stworzy膰 narodow膮 grup臋 kapita艂ow膮 czy gigantyczn膮 sp贸艂k臋 inwestycyjn膮鈥 to jest ju偶 odpowied藕 zupe艂nie wsp贸艂czesna鈥.
El偶bieta M膮czy艅ska 鈥撀營nwestorzy, ale jacy?
鈥濸anowie m贸wili, 偶e trzeba by艂o zaprasza膰 tych inwestor贸w, ale r贸偶nie mo偶na by艂o zaprasza膰, r贸偶nych inwestor贸w i do r贸偶nych przestrzeni. Wystarczy poda膰 przyk艂ad Singapuru, kt贸ry z biednego kraju poprzez odpowiednie, selektywne zapraszanie inwestor贸w sta艂 si臋 krajem w tej chwili nale偶膮cym do czo艂贸wki bogatych kraj贸w, bez bezrobocia鈥.
Jan Krzysztof Bielecki 鈥撀燤艂odzi, utalentowani ludzie jako kapita艂
鈥濲a bardziej si臋 martwi臋 w tej chwili tym, 偶e jak rozmawiam z firmami zagranicznymi, potentatami z rynku IT, to oni umiej臋tnie penetruj膮 talenty w Polsce, lepiej ni偶 polskie firmy. Jak rozmawiam z firmami z sektora farmaceutycznego, to jak tylko s艂ysz膮 o jakiej艣 ciekawej konferencji, to od razu przychodz膮, penetruj膮 i patrz膮, czy by nie zakontraktowa膰. Nigdy nie by艂o takiego popytu na polskie talenty鈥.
*
Poruszone tematy b臋d膮 w pog艂臋biony spos贸b przedstawione w raporcie, kt贸ry Fundacja Kaleckiego opublikuje w ci膮gu najbli偶szych miesi臋cy. Projekt 鈥濳apita艂 w Polsce w XXI wieku鈥 obejmuje jeszcze debat臋 鈥濩zy op艂aca si臋 pracowa膰? Regulacje kapita艂u i pracy鈥, kt贸ra odb臋dzie si臋 3 czerwca o godzinie 18:30 w auli B Wydzia艂u Nauk Ekonomicznych UW.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij