Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Kapita┼é zagraniczny w Polsce: Polska jako gospodarka poddostawcy?

W jakim stopniu inwestycje zagraniczne podtrzymuj─ů nier├│wnorz─Ödne relacje gospodarcze mi─Ödzy Polsk─ů a rozwini─Ötymi krajami Zachodu i sprzyjaj─ů wpadni─Öciu w tzw. pu┼éapk─Ö ┼Ťredniego dochodu? Jak zmaksymalizowa─ç korzy┼Ťci p┼éyn─ůce z tych inwestycji, szczeg├│lnie w aspekcie stymulowania innowacyjno┼Ťci przedsi─Öbiorstw? Czy obecne regulacje prawno-administracyjne nie faworyzuj─ů najbogatszych (zazwyczaj zagranicznych) inwestor├│w?


Relacj─ů z debaty ÔÇ×Kapita┼é zagraniczny w Polsce: Polska jako gospodarka poddostawcy?ÔÇŁ rozpoczynamy wsp├│┼éprac─Ö z Fundacj─ů Kaleckiego, kt├│rej tw├│rcy sami pisz─ů o sobie tak: ÔÇ×Fundacja Kaleckiego jest niezale┼╝nym think tankiem za┼éo┼╝onym w 2014 roku w Warszawie. Naszym celem jest poszerzenie debaty publicznej o w─ůtki wykraczaj─ůce poza dominuj─ůce sposoby my┼Ťlenia o gospodarce. Analizujemy procesy ekonomiczne w duchu koncepcji heterodoksyjnych, takich jak ekonomia postkeynesowska, instytucjonalna i behawioralna. Jednocze┼Ťnie k┼éadziemy nacisk na badania empiryczne, uzupe┼éniaj─ůc metody nauk ekonomicznych metodologi─ů socjologiczn─ů, historyczn─ů i prawn─ů. W naszym polu zainteresowa┼ä znajduj─ů si─Ö zagadnienia takie jak wp┼éyw regulacji na rozw├│j gospodarczy, polityczne uwarunkowania ekonomii oraz problem nier├│wno┼Ťci socjoekonomicznychÔÇŁ.
 
Jednym z najcz─Ö┼Ťciej poruszanych temat├│w w dyskusjach o polskiej gospodarce, tak┼╝e w kontek┼Ťcie trwaj─ůcej kampanii prezydenckiej, jest struktura i pochodzenie kapita┼éu. Coraz cz─Ö┼Ťciej politycy i media przeciwstawiaj─ů sobie interesy ma┼éych i ┼Ťrednich przedsi─Öbiorc├│w reprezentuj─ůcych polski kapita┼é interesom mi─Ödzynarodowych korporacji opartych o kapita┼é zagraniczny.
G┼éo┼Ťna ksi─ů┼╝ka Thomasa PikettyÔÇÖego ÔÇ×Kapita┼é w XXI wiekuÔÇŁ sprawi┼éa, ┼╝e dyskusja nad rol─ů kapita┼éu mi─Ödzynarodowego we wsp├│┼éczesnej sfinansjalizowanej gospodarce zacz─Ö┼éa obejmowa─ç szerszy zakres skutk├│w spo┼éeczno-gospodarczych. G┼é├│wn─ů tez─ů PikettyÔÇÖego jest s┼éynne ÔÇ×r>gÔÇŁ, oznaczaj─ůce, ┼╝e stopa zwrotu z kapita┼éu jest wi─Öksza od stopy wzrostu gospodarczego, czego konsekwencj─ů jest powi─Ökszanie si─Ö nier├│wno┼Ťci maj─ůtkowych. Z perspektywy Polski istotne s─ů nie tylko pog┼é─Öbiaj─ůce si─Ö nier├│wno┼Ťci w dost─Öpie do kapita┼éu wewn─ůtrz kraju, ale r├│┼╝nica mi─Ödzy zwrotem z kapita┼éu pochodzenia polskiego oraz zagranicznego.
W kontek┼Ťcie polskiej transformacji istotne wydaje si─Ö tak┼╝e podkre┼Ťlenie odmiennej historii i uwarunkowa┼ä rozwoju gospodarczego, w szczeg├│lno┼Ťci budowy ÔÇ×kapitalizmu bez kapita┼éuÔÇŁ w ramach transformacji gospodarczej. Ze wzgl─Ödu na przyj─Öty model transformacji w kr├│tkim czasie firmom z kapita┼éem zagranicznych uda┼éo si─Ö uzyska─ç kluczow─ů pozycj─Ö w najzyskowniejszych sektorach gospodarki.
Dla wielu zagranicznych firm Polska stanowi ┼║r├│d┼éo dobrze wykwalifikowanych i r├│wnocze┼Ťnie tanich pracownik├│w. Pr├│cz stosunkowo niskich koszt├│w pracy inwestor├│w zagranicznych przyci─ůgaj─ů ulgi oraz niespotykane ju┼╝ w Unii Europejskiej specjalne strefy ekonomiczne. W 2013 roku udzia┼é p┼éac w PKB wyni├│s┼é w Polsce zaledwie 47%, czyli zaraz po Litwie najmniej w Unii Europejskiej (dane KE 2013). R├│wnie┼╝ w ramach OECD wska┼║nik ten sytuuje nasz kraj wraz z Meksykiem na ko┼äcu listy. Znacznemu wzrostowi produktywno┼Ťci odnotowanemu w Polsce w latach 2001-2012 (┼Ťredni roczny wzrost na poziomie 3%) nie towarzyszy┼é adekwatny wzrost wynagrodze┼ä (┼Ťredni roczny wzrost poni┼╝ej 1%) (OECD 2001-2012).
Pomimo istotnych korzy┼Ťci z inwestycji zagranicznych na pocz─ůtku transformacji wsp├│┼écze┼Ťnie nale┼╝y na nowo rozwa┼╝y─ç omawian─ů kwesti─Ö i odpowiedzie─ç na szereg pyta┼ä. W jakim stopniu inwestycje zagraniczne podtrzymuj─ů nier├│wnorz─Ödne relacje gospodarcze mi─Ödzy Polsk─ů a rozwini─Ötymi krajami Zachodu i sprzyjaj─ů wpadni─Öciu w tak zwan─ů ÔÇ×pu┼éapk─Ö ┼Ťredniego dochoduÔÇŁ? Jak zmaksymalizowa─ç korzy┼Ťci p┼éyn─ůce z tych inwestycji, szczeg├│lnie w aspekcie stymulowania innowacyjno┼Ťci przedsi─Öbiorstw? Czy obecne regulacje prawno-administracyjne nie faworyzuj─ů najbogatszych (zazwyczaj zagranicznych) inwestor├│w?
Te i inne zagadnienia by┼éy poruszane na debacie ÔÇ×Kapita┼é zagraniczny w Polsce: Polska jako gospodarka poddostawcy?ÔÇŁ organizowanej przez Fundacj─Ö Kaleckiego, w kt├│rej udzia┼é wzi─Öli: premier Jan Krzysztof Bielecki, profesor El┼╝bieta M─ůczy┼äska, profesor Andrzej Kondratowicz oraz doktor Adam Leszczy┼äski. Debata realizowana by┼éa w ramach projektu edukacji ekonomicznej Narodowego Banku Polskiego ze wsparciem Wydzia┼éu Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego.
Poni┼╝ej zaprezentujemy wyb├│r najciekawszych wypowiedzi panelist├│w, kt├│re w naszych odczuciu najlepiej zdaj─ů relacj─Ö z przebiegu debaty. W pierwszej cz─Ö┼Ťci debaty dyskutanci wskazywali na historyczne pod┼éo┼╝e obecnej sytuacji gospodarczej Polski. Przede wszystkim na fakt, i┼╝ polska gospodarka od stuleci pe┼éni┼éa rol─Ö peryferyjn─ů w ramach system├│w gospodarczych, w kt├│rych funkcjonowa┼éa. Sytuacja w 1989 roku by┼éa wyj─ůtkowa ÔÇô┬áprzej┼Ťcie z gospodarki centralnie planowanej do gospodarki kapitalistycznej nie by┼éo mo┼╝liwe bez wielkich nak┼éad├│w kapita┼éowych. Okoliczno┼Ťci historyczno-polityczne sprawi┼éy, ┼╝e deficyt kapita┼éu zosta┼é szybko wype┼éniony przez inwestor├│w zagranicznych.
*
Jan Krzysztof Bielecki ÔÇô┬áPolowanie na kapitalist─Ö:
ÔÇ×Nie by┼éo kapita┼éu, nie by┼éo kapitalist├│w i w zasadzie jedynymi takimi kapitalistami polskimi byli rzemie┼Ťlnicy, kt├│rych by┼éo siedemset tysi─Öcy, kt├│rym wydawa┼éo si─Ö, ┼╝e w momencie transformacji s─ů dziedzicami kapitalist├│w. Niestety, wi─Ökszo┼Ť─ç z nich sta┼éa si─Ö po roku, po dw├│ch najwi─Ökszymi oponentami tej zmiany, poniewa┼╝ wszyscy rzemie┼Ťlnicy (a znam nawet kilku takich, byli moimi kolegami swego czasu) byli wychowani w systemie permanentnego niedoboru, gospodarce niedoboru, jak by┼Ťmy do literatury si─Ögn─Öli, economics of shortages. […] Wi─Öc przedsi─Öbiorc├│w nie ma, kapita┼éu nie ma, kredytu nie ma, sk┼éonno┼Ťci od inwestor├│w zagranicznych nie ma. Instytucja, po angielsku powiedzieliby┼Ťmy market institutions, te┼╝ w powijakach, tak, bo dopiero ┼╝e┼Ťmy tam zacz─Öli tworzy─ç┬ájakie┼Ť┬áelementy rynku kapita┼éowego, nawet si─Ö zastanawia─ç, jakie maj─ů by─ç elementarne regulacje, bo niczego takiego nie by┼éo, wi─Öc instytucji nie ma. To w tych warunkach rodzi┼é si─Ö ten polski kapitalizm i on raczej polega┼é, przynajmniej do 1997-98 roku na polowaniu na kapitalist─ÖÔÇŁ.
Adam Leszczy┼äski ÔÇô┬áSmo┼éa, zbo┼╝e, meble:
ÔÇ×Polacy maj─ů cz─Östo sk┼éonno┼Ť─ç do patrzenia na histori─Ö swojego kraju, jakby by┼éa absolutnie wyj─ůtkowa, niedaj─ůca si─Ö por├│wna─ç z ┼╝adn─ů inn─ů. Natomiast nasze problemy ekonomiczne s─ů do┼Ť─ç typowymi problemami kraj├│w peryferyjnych. I polska gospodarka by┼éa zawsze, od kiedy mo┼╝na w og├│le o tym m├│wi─ç, gospodark─ů peryferyjn─ů. To znaczy my┼Ťmy zawsze byli od zachodu biedniejsi, my┼Ťmy zawsze importowali stamt─ůd idee i technologie i my┼Ťmy zawsze eksportowali produkty proste i nieprzetworzone albo wzgl─Ödnie ma┼éo przetworzone. Kiedy┼Ť to by┼éa smo┼éa, zbo┼╝e, drewno, a teraz s─ů to powiedzmy meble, a nadal odsetek produkt├│w wysokiej ekonomii w polskim eskorcie jest bardzo niewielki.
[…]
[Zagraniczni inwestorzy] nie zbuduj─ů tutaj w Polsce na przyk┼éad centrum wysokich technologii, bo nie maj─ů ┼╝adnego powodu, ┼╝eby to robi─ç, natomiast b─Öd─ů tu budowali kolejne montownie, bo to im si─Ö op┼éaca. […] Wraz z zachodnim kapita┼éem przyszed┼é bardzo istotny know-how. Przyszed┼é w takich dziedzinach jak telekomunikacja czy bankowo┼Ť─ç, ale tak┼╝e marketing, nowoczesne techniki sprzeda┼╝y i wiele tego typu mi─Ökkich, powiedzia┼ébym, dziedzin. Przysz┼éo wiele dodatkowych miejsc pracy ÔÇô┬álepszych i gorszych. Natomiast z drugiej strony ten nap┼éyw poci─ůgn─ů┼é za sob─ů koszty i kosztami by┼éo utrwalenie peryferyjnej pozycji Polski na rynku ┼ŤwiatowymÔÇŁ.
Andrzej Kondratowicz ÔÇô┬ámobilno┼Ť─ç i efektywno┼Ť─ç
ÔÇ×S─ů dwie optyki: jedna jest taka w┼éa┼Ťnie, ┼╝e istnieje mobilno┼Ť─ç kapita┼éu. Istnieje te┼╝ ekonomia, kt├│ra m├│wi o efektywno┼Ťci, tego s─ů r├│┼╝ne konsekwencje oczywi┼Ťcie, ale ja, jako ekonomista, nie mog─Ö o nich zapomina─ç i nie bardzo mog─Ö wychodzi─ç du┼╝o dalej, zanim nie rozstrzygn─Ö tych kwestii. Dlatego, ┼╝e je┼╝eli zaczn─Ö je rozstrzyga─ç, to b─Öd─Ö w┼éa┼Ťnie tym rz─ůdem, tym regulatorem, tym wspania┼éym cz┼éowiekiem, kt├│ry wie wszystko i wie, ┼╝e meble s─ů niedobre, natomiast dobra jest nauka i nale┼╝a┼éoby zrobi─ç wszystko, ┼╝eby rozwija─ç nauk─Ö. Ale co to znaczy j─ů rozwija─ç, kto ma j─ů rozwija─ç i w jaki spos├│b?ÔÇŁ.
*
W drugiej cz─Ö┼Ťci debaty rozmawiano o┬ászansach na prze┼éamanie proces├│w peryferyzacyjnych i wyrwanie kraju z pu┼éapki ┼Ťredniego dochodu. Wszyscy paneli┼Ťci zgodzili si─Ö, ┼╝e polska gospodarka potrzebuje wzmo┼╝onej akcji inwestycyjnej. Wed┼éug wi─Ökszo┼Ťci z nich rol─Ö inwestora w ┼Ťwietle bierno┼Ťci inwestycyjnej sektora prywatnego powinno odgrywa─ç pa┼ästwo.
Inwestycje w nowe technologie oraz edukacj─Ö kadr mog─ů by─ç sposobem na stworzenie lepszych warunk├│w pracy, zwi─Ökszenie wydajno┼Ťci. Tymczasem w Polsce odnotowuje si─Ö bardzo niski (czwarty od ko┼äca w┼Ťr├│d kraj├│w OECD i dziewi─ůty w UE w 2013 roku) udzia┼é wydatk├│w na badania i rozw├│j w PKB. Dzieje si─Ö to pomimo zobowi─ůzania Polski do realizacji strategii EU2020, kt├│ra r├│wnie┼╝ k┼éadzie nacisk na zwi─Ökszenie innowacyjno┼Ťci. Wszystkie te okoliczno┼Ťci sprawiaj─ů, ┼╝e dowarto┼Ťciowanie kapita┼éu jako ┼║r├│d┼éa bogactwa w opozycji do ma┼éo op┼éacalnej p┼éacy, o czym pisze Piketty, staje si─Ö w Polsce szczeg├│lnie widoczne.
*
Adam Leszczy┼äski ÔÇô┬ápa┼ästwowi czempioni inwestycji?
ÔÇ×My ju┼╝ nie staniemy si─Ö du┼╝o bogatsi, nadal skr─Öcaj─ůc meble i produkuj─ůc fotele samochodowe dla niemieckich koncern├│w. I st─ůd rozumiem ewolucj─Ö, kt├│r─ů przesz┼éa cz─Ö┼Ť─ç przynajmniej ┼Ťrodowiska os├│b, kt├│re robi┼éy transformacj─Ö wcze┼Ťniej, i rozumiem, sk─ůd takie pomys┼éy jak koncern pa┼ästwowe inwestycje gospodarcze. ┼╣r├│d┼éo inwestycji publicznych, kt├│rym przynajmniej w teorii ma by─ç prze┼éamanie tej strukturalnej bariery i umo┼╝liwienie Polsce wej┼Ťcia na wy┼╝szy poziom produkcji, rozwoju technologicznego i na lepsze miejsce w tym ┼Ťwiatowym podziale pracy.
[…]
My, Polacy, jeste┼Ťmy biedni, mamy ma┼éo kapita┼éu, mamy ma┼éy potencja┼é techniczny, mamy ma┼ée mo┼╝liwo┼Ťci. I teraz jedyn─ů instytucj─ů, kt├│ra mo┼╝e co┼Ť zmieni─ç, podzia┼éa─ç jak d┼║wignia rozwojowa, jest pa┼ästwo. Bardzo cz─Östo w ten spos├│b odpowiadano na to pytanie. Pa┼ästwo powinno budowa─ç fabryki, to by┼éa recepta z lat 30-tych, pa┼ästwo powinno stworzy─ç narodow─ů grup─Ö kapita┼éow─ů czy gigantyczn─ů sp├│┼ék─Ö inwestycyjn─ůÔÇô to jest ju┼╝ odpowied┼║ zupe┼énie wsp├│┼éczesnaÔÇŁ.
El┼╝bieta M─ůczy┼äska ÔÇô┬áInwestorzy, ale jacy?
ÔÇ×Panowie m├│wili, ┼╝e trzeba by┼éo zaprasza─ç tych inwestor├│w, ale r├│┼╝nie mo┼╝na by┼éo zaprasza─ç, r├│┼╝nych inwestor├│w i do r├│┼╝nych przestrzeni. Wystarczy poda─ç przyk┼éad Singapuru, kt├│ry z biednego kraju poprzez odpowiednie, selektywne zapraszanie inwestor├│w sta┼é si─Ö krajem w tej chwili nale┼╝─ůcym do czo┼é├│wki bogatych kraj├│w, bez bezrobociaÔÇŁ.
Jan Krzysztof Bielecki ÔÇô┬áM┼éodzi, utalentowani ludzie jako kapita┼é
ÔÇ×Ja bardziej si─Ö martwi─Ö w tej chwili tym, ┼╝e jak rozmawiam z firmami zagranicznymi, potentatami z rynku IT, to oni umiej─Ötnie penetruj─ů talenty w Polsce, lepiej ni┼╝ polskie firmy. Jak rozmawiam z firmami z sektora farmaceutycznego, to jak tylko s┼éysz─ů o jakiej┼Ť ciekawej konferencji, to od razu przychodz─ů, penetruj─ů i patrz─ů, czy by nie zakontraktowa─ç. Nigdy nie by┼éo takiego popytu na polskie talentyÔÇŁ.
*
Poruszone tematy b─Öd─ů w pog┼é─Öbiony spos├│b przedstawione w raporcie, kt├│ry Fundacja Kaleckiego opublikuje w ci─ůgu najbli┼╝szych miesi─Öcy. Projekt ÔÇ×Kapita┼é w Polsce w XXI wiekuÔÇŁ obejmuje jeszcze debat─Ö ÔÇ×Czy op┼éaca si─Ö pracowa─ç? Regulacje kapita┼éu i pracyÔÇŁ, kt├│ra odb─Ödzie si─Ö 3 czerwca o godzinie 18:30 w auli B Wydzia┼éu Nauk Ekonomicznych UW.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś