magazyn lewicy katolickiej

Jedna szkoła dla wszystkich

Fi┼äski program nauczania nie dyktuje nauczycielom metod ani nawet tre┼Ťci nauczania. Program wskazuje pewne cele, do kt├│rych nauczyciele powinni prowadzi─ç swoich uczni├│w, ale jak─ů drog─ů b─Öd─ů ich prowadzi─ç ÔÇô to zale┼╝y przede wszystkim od nich.
Jedna szkoła dla wszystkich
ilustr.: Anna Libera

MISZA TOMASZEWSKI: Fi┼äska szko┼éa uchodzi za wz├│r dla innych system├│w o┼Ťwiaty mniej wi─Öcej od czasu publikacji raportu z pierwszego badania Programme for International Student Assessment (PISA) w 2001 roku. Wygl─ůda jednak na to, ┼╝e fi┼äscy nauczyciele maj─ů coraz wi─Öksze powody do zmartwieniaÔÇŽ

TIINA MALSTE: Dlaczego?

Rezultaty osi─ůgane przez waszych pi─Ötnastolatk├│w, cho─ç wci─ů┼╝ bardzo dobre, systematycznie pogarszaj─ů si─Ö we wszystkich trzech badanych przez PISA obszarach: czytaniu, matematyce i naukach przyrodniczych.

Prawd─Ö m├│wi─ůc, mi─Ödzynarodowe rankingi nie odgrywaj─ů du┼╝ej roli w ┼╝yciu fi┼äskich nauczycieli. Gdyby zapyta┼é pan pierwszego lepszego nauczyciela o to, jak wypadamy w┬ábadaniu PISA, to w─ůtpi─Ö, ┼╝eby potrafi┼é na to pytanie odpowiedzie─ç.

To ciekawe, bo sukces polskich nastolatk├│w w ostatniej edycji tego badania na┬ájaki┼Ť czas zdominowa┼é przekaz medi├│w g┼é├│wnego nurtu. Chwali┼éo si─Ö nim Ministerstwo Edukacji Narodowej, dyskutowali o nim eksperci.

W Finlandii rozumiemy, ┼╝e umiej─Ötno┼Ťci mierzone przez PISA niekoniecznie musz─ů si─Ö pokrywa─ç z celami stawianymi przez nasze programy nauczania. Jeste┼Ťmy oczywi┼Ťcie zainteresowani braniem udzia┼éu w mi─Ödzynarodowych badaniach, ale uwa┼╝amy, ┼╝e nasza edukacja jest przede wszystkim nasz─ů spraw─ů. Dlatego korzystamy tak┼╝e z┬áwewn─Ötrznego systemu monitorowania post─Öp├│w naszych uczni├│w i uczennic. Nie jest to jednak standaryzowany test, kt├│ry s┼éu┼╝y┼éby do por├│wnywania szk├│┼é lub jednostek.

Nie zmienia to faktu, ┼╝e bardzo martwi nas pog┼é─Öbiaj─ůce si─Ö rozwarstwienie edukacyjne. Z┬áraportu PISA 2018 wynika, ┼╝e liczba uczni├│w osi─ůgaj─ůcych najwy┼╝sze wyniki nie maleje, ro┼Ťnie natomiast liczba uczni├│w najs┼éabszych. Dotyczy to przede wszystkim ch┼éopc├│w. Fi┼äskie dziewcz─Öta zawsze wypada┼éy lepiej od swoich r├│wie┼Ťnik├│w, podobnie jak dzieje si─Ö to wsz─Ödzie indziej na┬á┼Ťwiecie, ale wyniki ch┼éopc├│w s─ů jeszcze gorsze ni┼╝ dotychczas.

Dlaczego tak si─Ö dzieje?

Powod├│w jest przynajmniej kilka. Tradycyjne metody nauczania, kt├│re cz─Östo sprowadzaj─ů si─Ö do wymagaj─ůcej skupienia pracy indywidualnej, faworyzuj─ů raczej dziewczynki ni┼╝ ch┼éopc├│w. Dziewcz─Öta lepiej radz─ů sobie na przyk┼éad z czytaniem, kt├│re ogrywa kluczow─ů rol─Ö w┬áprocesie przyswajania wiedzy z zakresu nauk przyrodniczych. M┼éodzi ludzie w┬áog├│le czytaj─ů mniej ni┼╝ kiedy┼Ť, ale tendencja spadkowa jest wyra┼║niejsza w┼Ťr├│d ch┼éopc├│w. Poza tym wydaje si─Ö, ┼╝e dziewczynki wyra┼║niej dostrzegaj─ů zwi─ůzek mi─Ödzy prac─ů, kt├│r─ů wykonuj─ů dzisiaj, a┬ákorzy┼Ťciami, kt├│re odnios─ů z jej tytu┼éu w przysz┼éo┼Ťci. Ch┼éopcy natomiast rzadziej czuj─ů przynale┼╝no┼Ť─ç do spo┼éeczno┼Ťci szkolnej, a cz─Ö┼Ťciej do┼Ťwiadczaj─ů w szko┼éach bullyingu.

W rozmowach z fi┼äskimi nauczycielami wielokrotnie s┼éysza┼éem, ┼╝e w Finlandii ÔÇ×edukacja nie jest kwesti─ů polityczn─ůÔÇŁ. Jak to mo┼╝liwe, ┼╝e system o┼Ťwiaty, kt├│ry zosta┼é zbudowany na zasadach r├│wno┼Ťci i sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, nie jest kontestowany ani przez libera┼é├│w, ani przez konserwatyst├│w?

Aby odpowiedzie─ç na to pytanie, musimy si─Ö cofn─ů─ç do lat 60., kiedy pojawi┼éa si─Ö inicjatywa stworzenia powszechnego systemu edukacji, w ramach kt├│rego funkcjonujemy do dzisiaj. Wtedy toczy┼é si─Ö wok├│┼é tego pomys┼éu za┼╝arty sp├│r polityczny. Prawica by┼éa mu przeciwna, bo┬áumieszczenie uczni├│w i uczennic pochodz─ůcych z r├│┼╝nych klas spo┼éecznych w tej samej szkole nie mie┼Ťci┼éo si─Ö jej liderom w g┼éowach. Czy dzieci z rodzin rolniczych i robotniczych mog─ů uczy─ç si─Ö razem z dzie─çmi z klasy ┼Ťredniej? Dzisiaj wydaje si─Ö to oczywiste, ale wtedy obowi─ůzkowa i bezp┼éatna edukacja obejmowa┼éa tylko sze┼Ť─ç klas. Na to, ┼╝eby j─ů kontynuowa─ç, pozwoli─ç sobie mogli jedynie nieliczni. Ostatecznie politycy r├│┼╝nych opcji przy┬ádu┼╝ym poparciu spo┼éecznym zgodzili si─Ö, ┼╝e sytuacja dojrza┼éa do zmiany. By┼éo to zreszt─ů cz─Ö┼Ťci─ů szerszego projektu budowy fi┼äskiego pa┼ästwa dobrobytu. I tak na pocz─ůtku lat 70. peruskoulu, czyli dziewi─Öcioletnia szko┼éa powszechna, pojawi┼éa si─Ö na odleg┼éej p├│┼énocy kraju, a┬ápo┬ákilku latach dotar┼éa tak┼╝e na po┼éudnie. Od tamtego czasu min─Ö┼éo ju┼╝ prawie pi─Ö─çdziesi─ůt lat, a my wci─ů┼╝ trzymamy si─Ö tamtych za┼éo┼╝e┼ä i chyba dobrze nam to wychodzi.

Fi┼äscy nauczyciele s─ů profesjonalistami kszta┼éconymi wed┼éug standard├│w akademickich.

Na pocz─ůtku tego d┼éugiego procesu minister edukacji pe┼éni┼é jedn─ů z najwa┼╝niejszych funkcji w┬áfi┼äskim rz─ůdzie. Zazwyczaj nominowano na to stanowisko lider├│w partii politycznych, ┼╝eby podkre┼Ťli─ç, jak wa┼╝na jest o┼Ťwiata dla naszego niewielkiego narodu. Do┬ádzisiaj uwa┼╝amy j─ů za┬ádobro wsp├│lne, kt├│re powinno by─ç dost─Öpne dla ka┼╝dego.

W latach 80. i 90. na ┼Ťwiecie zapanowa┼éa moda na reformowanie system├│w o┼Ťwiaty poprzez wprowadzanie do nich mechanizm├│w rynkowych: konkurencji mi─Ödzy szko┼éami, standaryzacji program├│w nauczania, rozliczania nauczycieli z wynik├│w osi─ůganych przez ich uczni├│wÔÇŽ Fi┼äski ekspert od edukacji, Pasi Sahlberg, nazwa┼é j─ů ÔÇ×GERMÔÇŁ, czyli Global Education Reform Movement. Jak uda┼éo si─Ö wam unikn─ů─ç zara┼╝enia si─Ö t─ů zara┼║liw─ů mod─ů?

Zacznijmy od tego, ┼╝e cho─ç za zarz─ůdzanie naszym systemem o┼Ťwiaty odpowiada minister, to┬áwszelkie dzia┼éania operacyjne podejmuj─ů w jego imieniu eksperci zatrudnieni w ca┼ékowicie apolitycznej instytucji, jak─ů jest Fi┼äska Narodowa Agencja do spraw Edukacji. To oni opracowuj─ů na przyk┼éad programy nauczania. Uwa┼╝amy, ┼╝e szko┼éa jest zbyt wa┼╝nym miejscem, by pozostawi─ç decydowanie o┬ániej wy┼é─ůcznie politykom.

Mniej wi─Öcej w tym samym czasie, kiedy tworzyli┼Ťmy koncepcj─Ö jednej szko┼éy dla wszystkich, kszta┼éceniem fi┼äskich nauczycieli zacz─Ö┼éy si─Ö zajmowa─ç uniwersytety. Od pi─Ö─çdziesi─Öciu lat przygotowujemy ich do wykonywania zawodu na poziomie akademickim i na podstawie bada┼ä naukowych. Dzi─Öki temu s─ů wysoko wykwalifikowanymi specjalistami, a ich praca cieszy si─Ö szacunkiem. My┼Ťl─Ö, ┼╝e tak┼╝e dzi─Öki temu nasza szko┼éa nie poddaje si─Ö zewn─Ötrznym wp┼éywom, a my jeste┼Ťmy w stanie utrzyma─ç system edukacji oparty na r├│wno┼Ťci.

W Polsce wszyscy stali┼Ťmy si─Ö zak┼éadnikami mechanizm├│w rynkowych: uczniowie, rodzice, nauczyciele, dyrektorzyÔÇŽ O naszej szkole wiele m├│wi to, ┼╝e┬áwa┼╝nym punktem odniesienia dla wszystkich aktor├│w sytuacji edukacyjnej jest ranking lice├│w publikowany corocznie w prywatnym miesi─Öczniku.

U nas r├│wnie┼╝ publikuje si─Ö takie rankingi, ale ma┼éo kto zwraca na nie uwag─Ö.

Jak to mo┼╝liwe?

Do niedawna rankingi by┼éy konstruowane wy┼é─ůcznie na podstawie wynik├│w matury, kt├│ra jest jedynym standaryzowanym testem w do┼Ťwiadczeniu edukacyjnym naszych uczni├│w i uczennic. Dane te ┼Ťwiadczy┼éy o istnieniu pewnych r├│┼╝nic pomi─Ödzy szko┼éami, ale trzeba pami─Öta─ç, ┼╝e najlepsze wyniki uzyskiwa┼éy zazwyczaj szko┼éy, do kt├│rych trafiali najlepsi uczniowie. Bardzo mo┼╝liwe, ┼╝e szko┼éy, do kt├│rych trafiali uczniowie s┼éabsi, radzi┼éy sobie lepiej, bo to ich uczniowie robili wi─Öksze post─Öpy. Tego jednak nie spos├│b by┼éo z takiego rankingu wyczyta─ç. Najnowsze rankingi uwzgl─Ödniaj─ů ju┼╝ tak zwan─ů edukacyjn─ů warto┼Ť─ç dodan─ů, czyli wk┼éad danej szko┼éy w wyniki egzaminacyjne, kt├│re uzyskuj─ů jej uczni├│w i uczennice.

W polskiej szkole osi─ůgni─Öcie wysokiej pozycji rankingowej jest spraw─ů kluczow─ů, bo od tego zale┼╝y kolejny nab├│r. Je┼Ťli przyjrze─ç si─Ö szkole fi┼äskiej, mo┼╝na odnie┼Ť─ç wra┼╝enie, ┼╝e motywacja ma w┬ániej charakter czysto wewn─Ötrzny: brak inspekcji szk├│┼é, brak zewn─Ötrznego zbierania danych, brak rozliczania nauczycieli z wynik├│w ich uczni├│wÔÇŽ Co motywuje was do pracy?

Wierzymy, ┼╝e motywowanie ludzi do┬ározwoju uda si─Ö tylko wtedy, kiedy poczuj─ů, ┼╝e maj─ů autentyczny wp┼éyw na swoje dzia┼éania. W┬áprzeciwnym razie sko┼äczy si─Ö to dla nich spadkiem poczucia odpowiedzialno┼Ťci. Dotyczy to uczni├│w, ale tak┼╝e nauczycieli i dyrektor├│w. To zreszt─ů dzieje si─Ö naprawd─Ö w wielu systemach edukacji: uczniowie i nauczyciele s─ů non stop kontrolowani i oceniani, a w efekcie ich motywacja staje si─Ö coraz s┼éabsza. Tymczasem nam zale┼╝y na tym, ┼╝eby jedni i drudzy czuli si─Ö w┼éa┼Ťcicielami tego, co robi─ů. Wewn─Ötrzna motywacja jest wi─Öc bardzo silnie zwi─ůzana z autonomi─ů szk├│┼é i nauczycieli.

Na czym w┼éa┼Ťciwie ta autonomia polega?

Fi┼äski program nauczania nie dyktuje nauczycielom metod ani nawet tre┼Ťci nauczania. Program wskazuje pewne cele, do kt├│rych nauczyciele powinni prowadzi─ç swoich uczni├│w, ale┬ájak─ů drog─ů b─Öd─ů ich prowadzi─ç ÔÇô to zale┼╝y przede wszystkim od nich.

Czy tak du┼╝a swoboda nie jest zarazem du┼╝ym obci─ů┼╝eniem?

Jedn─ů z kluczowych kompetencji w programie kszta┼écenia fi┼äskich nauczycieli jest zdolno┼Ť─ç do┬árefleksji. Nie chodzi o to, ┼╝eby kto┼Ť przychodzi┼é z zewn─ůtrz i ocenia┼é moj─ů prac─Ö. Sama musz─Ö umie─ç to zrobi─ç, a nast─Öpnie na tej podstawie wyznaczy─ç sobie cele rozwojowe. Spotykamy si─Ö oczywi┼Ťcie na rozmowach ewaluacyjnych z naszymi prze┼éo┼╝onymi, ale┬ádzieje si─Ö to nie cz─Ö┼Ťciej ni┼╝ dwa lub trzy razy w roku. Najwa┼╝niejsze pytanie, kt├│re us┼éyszymy w┬átrakcie takiej rozmowy, brzmi: ÔÇ×Jak mog─Ö ci pom├│c w byciu lepszym nauczycielem?ÔÇŁ.

W szkole, w kt├│rej pracuj─Ö, autonomia nauczycieli jest zarazem czynnikiem utrudniaj─ůcym nasz─ů wsp├│┼éprac─Ö. M├│j kolega nazwa┼é nas kiedy┼Ť ÔÇ×sp├│┼édzielni─ů mistrz├│wÔÇŁ. Jak godzicie te dwie warto┼Ťci w swoich szko┼éach?

Od┼Ťwie┼╝a┼éam sobie ostatnio znaczenie angielskiego s┼éowa autonomous i bardzo mi si─Ö spodoba┼éo to, co znalaz┼éam: ÔÇ×dzia┼éaj─ůcy bez┬ánadzoruÔÇŁ. To bardzo dobrze oddaje rzeczywisto┼Ť─ç pracy fi┼äskich nauczycieli. Program nauczania sk┼éania ich do wsp├│┼édzia┼éania. Tradycyjnie pracowali┼Ťmy samodzielnie, za zamkni─Ötymi drzwiami swoich sal lekcyjnych. Od d┼éu┼╝szego czasu staramy si─Ö jednak te drzwi otwiera─ç, by pozwoli─ç┬áuczniom i uczennicom wychodzi─ç na┬ázewn─ůtrz, a innym nauczycielom wchodzi─ç do ┼Ťrodka. Grupowe nauczanie i grupowe ocenianie sta┼éy si─Ö podstaw─ů, bez kt├│rej nie da si─Ö zrealizowa─ç programu.

Co to w praktyce znaczy?

Chodzi o tak zwane phenomenon-based learning. Bierzemy jakie┼Ť zagadnienie, niech b─Ödzie to na┬áprzyk┼éad ┼Ťrodowisko naturalne. Nast─Öpnie robimy tygodniowy projekt, w trakcie kt├│rego przygl─ůdamy si─Ö temu zagadnieniu z┬áperspektywy r├│┼╝nych przedmiot├│w. Mo┼╝e jednak by─ç i┬átak, ┼╝e nauczycielka biologii przyjdzie do nauczyciela francuskiego i┬ápowie: ÔÇ×Si├│dma klasa b─Ödzie si─Ö teraz uczy┼éa o ┼Ťrodowisku naturalnym. Czy mo┼╝esz z┬ánimi o tym podyskutowa─ç na┬áswoich lekcjach?ÔÇŁ. P├│┼║niej razem zwr├│c─ů si─Ö do nauczycieli plastyki, historii, chemiiÔÇŽ Tak┬áto wygl─ůda w praktyce. To w┼éa┼Ťnie mam na my┼Ťli, kiedy m├│wi─Ö o┬áautonomii nauczyciela. Program nie wymaga uczenia si─Ö o ┼Ťrodowisku naturalnym w┬áokre┼Ťlonym momencie. Mo┼╝na to zrobi─ç w pa┼║dzierniku i w maju. Oczywi┼Ťcie tematy na lekcjach matematyki musz─ů by─ç omawiane w okre┼Ťlonej kolejno┼Ťci, ale elastyczno┼Ť─ç┬áprogramu jest du┼╝a.

ilustr.: Anna Libera

ilustr.: Anna Libera

Zaw├│d nauczyciela wi─ů┼╝e si─Ö w Finlandii z du┼╝ym presti┼╝em. Jak to mo┼╝liwe, ┼╝e┬áwasze dzieci marz─ů o byciu nauczycielami? Czy zarabiacie a┼╝ tak dobrze?

Pieni─ůdze nie maj─ů tu nic do rzeczy. Zarabiamy w okolicach ┼Ťredniej krajowej, a je┼╝eli wzi─ů─ç pod uwag─Ö poziom naszego wykszta┼écenia ÔÇô niemal wszyscy jeste┼Ťmy absolwentami studi├│w wy┼╝szych ÔÇô to┬áoka┼╝e si─Ö, ┼╝e┬ánauczyciel to najgorzej p┼éatny zaw├│d w Finlandii!

Fi┼äska ┼Ťrednia krajowa do najni┼╝szych nie nale┼╝yÔÇŽ

To prawda. Tylko co trzeci spo┼Ťr├│d fi┼äskich nauczycieli uwa┼╝a jednak, ┼╝e podwy┼╝ki p┼éac w┬ásektorze edukacji powinny by─ç priorytetem bud┼╝etowym. Dla por├│wnania: podobnego zdania jest po┼éowa nauczycieli hiszpa┼äskich i holenderskich oraz ponad dwie trzecie nauczycieli ameryka┼äskich, a wszyscy oni zarabiaj─ů relatywnie lepiej od nas.

Je┼Ťli to nie perspektywa wysokich zarobk├│w sk┼éania do podj─Öcia decyzji o┬ázostaniu nauczycielem, to co na ni─ů wp┼éywa?

Fi┼äscy nauczyciele s─ů profesjonalistami kszta┼éconymi wed┼éug standard├│w akademickich. Pierwsze oficjalne programy kszta┼écenia ruszy┼éy ponad 150 lat temu. W┬átrudnym okresie pocz─ůtk├│w naszego pa┼ästwa i p├│┼║niej, w czasie drugiej wojny ┼Ťwiatowej, nazywano nauczycieli ÔÇ×┼Ťwiat┼éem naroduÔÇŁ. To oni stanowili gwarancj─Ö kulturowej ci─ůg┼éo┼Ťci spo┼éecze┼ästwa. Presti┼╝ naszego zawodu ma wi─Öc uzasadnienie w naszej historii.

Nasza historia jest do┼Ť─ç podobna. Polska to┼╝samo┼Ť─ç kulturowa, podobnie jak to┼╝samo┼Ť─ç fi┼äska, kszta┼étowa┼éa si─Ö pod nieobecno┼Ť─ç pa┼ästwowo┼Ťci, a┬ánauczyciele odegrali w tym procesie wa┼╝n─ů rol─Ö. Presti┼╝ naszego zawodu by┼é wysoki w okresie mi─Ödzywojennym, ale wraz z upowszechnieniem edukacji w┬ádrugiej po┼éowie XX wieku zacz─ů┼é systematycznie male─ç. W tym miejscu drogi naszych szk├│┼é si─Ö rozchodz─ůÔÇŽ Dlaczego tak si─Ö sta┼éo?

Tego nie wiem, bo w gr─Ö wchodzi zbyt wiele r├│┼╝nych czynnik├│w. Wiem natomiast, ┼╝e presti┼╝ zawodowy fi┼äskich nauczycieli daje si─Ö przynajmniej cz─Ö┼Ťciowo wyt┼éumaczy─ç tym, ┼╝e w┬álatach 60. ich kszta┼écenie zosta┼éo przeniesione z seminari├│w nauczycielskich na uniwersytety. Status ekspert├│w i ekspertek, kt├│ry w ten spos├│b uzyskali, jest nie do przecenienia.

Zanim zosta┼éem nauczycielem, musia┼éem zrobi─ç kurs pedagogiczny w ramach moich studi├│w. Nie czuj─Ö, ┼╝ebym wiele si─Ö wtedy dowiedzia┼é. Czego musz─ů si─Ö nauczy─ç fi┼äscy nauczyciele, zanim podejm─ů prac─Ö w zawodzie?

┼╗eby zosta─ç nauczycielem w Finlandii, nie wystarczy mie─ç dyplom magistra. Nauczyciele i┬ánauczycielki szk├│┼é podstawowych musz─ů sko┼äczy─ç pi─Öcioletnie studia nauczycielskie, a ich koledzy i kole┼╝anki, kt├│rzy ucz─ů w liceach, musz─ů zrobi─ç uzupe┼éniaj─ůce kursy z┬ádydaktyki swoich przedmiot├│w. W ramach tych kurs├│w odbywaj─ů tak┼╝e praktyki nauczycielskie, i to nie w pierwszych lepszych szko┼éach, lecz w┬áspecjalnie do┬átego przystosowanych plac├│wkach wsp├│┼épracuj─ůcych z uniwersytetami. Ucz─Öszczaj─ů do nich zwykli uczniowie, ale nauczyciele, kt├│rzy nadzoruj─ů praktyki pedagogiczne, s─ů na te stanowiska specjalnie wybierani. Praktyki odbywaj─ů si─Ö r├│wnolegle do zaj─Ö─ç teoretycznych, ┼╝eby zdobyte w ich trakcie do┼Ťwiadczenie mo┼╝na by┼éo na bie┼╝─ůco konfrontowa─ç z refleksj─ů o charakterze naukowym.

No w┼éa┼Ťnie, co to znaczy, ┼╝e kszta┼écenie fi┼äskich nauczycieli, a p├│┼║niej tak┼╝e ich praca, zwi─ůzane s─ů z badaniami naukowymi?

Wszystko, czego przyszli nauczyciele ucz─ů si─Ö na uniwersytetach, musi mie─ç oparcie w┬áwiedzy naukowej. To jasne, tak jest na wszystkich kierunkach. Gdyby jednak satysfakcjonowa┼éo nas powielanie tego, co zosta┼éo zapisane w programach nauczania, nie potrzebowaliby┼Ťmy do tego zaawansowanych studi├│w. Wystarczyliby nam sprawni technicy. Nam jednak zale┼╝y na┬ánauczycielach, kt├│rzy potrafi─ů dobiera─ç tre┼Ťci i metody kszta┼écenia adekwatnie do┬ápotrzeb swoich wychowank├│w. Potrzebujemy profesjonalist├│w, kt├│rzy wykorzystuj─ů umiej─Ötno┼Ťci badawcze w praktyce nauczycielskiej. Nauczyciele s─ů najbli┼╝ej tego, co dzieje si─Ö w szkole, i to oni w najbardziej bezpo┼Ťredni spos├│b oceniaj─ů dzia┼éanie systemu edukacji. W swojej codziennej pracy mog─ů by─ç badaczami i nie udost─Öpnia─ç nikomu swoich obserwacji. Ale mog─ů te┼╝ na tej podstawie pisa─ç doktoraty, i┬ánierzadko si─Ö to zreszt─ů dzieje.

Najwa┼╝niejszym narz─Ödziem dla nauczyciela jest jego autonomia w podejmowaniu decyzji. Do tego za┼Ť, ┼╝eby dobrze swoj─ů autonomi─Ö wykorzysta─ç, potrzebny jest umys┼é badacza.

Kto jest przyjmowany na studia nauczycielskie? M├│wi si─Ö, ┼╝e tylko 10 do 15 procent najlepszych absolwent├│w szk├│┼é ┼Ťrednich ma na to szans─Ö.

Podstawowym celem rekrutacji jest rozpoznanie motywacji kandydat├│w oraz ich nastawienia. Te dwa czynniki graj─ů wi─Öksz─ů rol─Ö ni┼╝ wyniki w┬ánauce. Kiedy zaczyna┼éam studia pod koniec lat 80., najch─Ötniej przyjmowano pilne dziewcz─Öta z┬ánajlepszymi ocenami z egzaminu maturalnego. Teraz jest zupe┼énie inaczej. W┼Ťr├│d przyj─Ötych na studia nauczycielskie s─ů osoby z bardzo r├│┼╝nymi wynikami. Przyjmuje si─Ö nawet kandydat├│w z wynikami s┼éabymi, o ile ich motywacja i nastawienie s─ů przekonuj─ůce.

Jak wygl─ůda proces rekrutacji?

Pierwszy etap jest wsp├│lny dla kierunk├│w pedagogicznych na wszystkich fi┼äskich uniwersytetach. Przed egzaminem kandydaci czytaj─ů kilka wybranych artyku┼é├│w naukowych, a nast─Öpnie na ich podstawie rozwi─ůzuj─ů test. Jego celem jest sprawdzenie stopnia zrozumienia tych artyku┼é├│w oraz umiej─Ötno┼Ťci praktycznego wykorzystania zawartych w nich informacji. Wcze┼Ťniejsze wyniki w nauce w og├│le nie s─ů na tym etapie brane pod uwag─Ö.

Do drugiej cz─Ö┼Ťci egzaminu przechodz─ů osoby, kt├│re najlepiej wypad┼éy w cz─Ö┼Ťci pierwszej. Najcz─Ö┼Ťciej przyjmuje ona posta─ç rozmowy indywidualnej lub grupowej, zada┼ä zespo┼éowych albo testu psychologicznego. W ten spos├│b rozpoznaje si─Ö motywacje kandydat├│w. Niekiedy bierze si─Ö pod uwag─Ö wynik egzaminu maturalnego z j─Özyka fi┼äskiego, bo w ┼Ťwietle bada┼ä naukowych stanowi on dobry prognostyk przysz┼éego sukcesu akademickiego. Kompetencje j─Özykowe s─ů wa┼╝nym narz─Ödziem w procesie uczenia si─Ö i uczenia innych, ale nawet w tym przypadku nie wszystkie uniwersytety s─ů zainteresowane ocen─ů maturaln─ů.

Jak m┼éodzi Finowie t┼éumacz─ů swoj─ů ch─Ö─ç bycia nauczycielami?

Typowa odpowied┼║ na to pytanie brzmi: ÔÇ×Chc─Ö by─ç nauczycielem lub nauczycielk─ů, bo dzi─Öki temu mog─Ö mie─ç wp┼éyw na przysz┼éo┼Ť─ç swojego kraju i na przysz┼éo┼Ť─ç ┼Ťwiata w og├│leÔÇŁ. Do tego dochodzi autentyczne zainteresowanie prac─ů z m┼éodymi lud┼║mi. Jest wreszcie pow├│d trzeci: ┼Ťwiadczenia przys┼éuguj─ůce nauczycielom i perspektywa stabilnego zatrudnienia: w Finlandii nie ma czego┼Ť takiego jak bezrobocie nauczycieli. Proces rekrutacji do zawodu jest bardzo konkurencyjny, ale osoby, kt├│re pomy┼Ťlnie go przejd─ů, mog─ů czu─ç si─Ö bezpieczne.

Skoro m├│wimy o bezpiecze┼ästwie socjalnymÔÇŽ Jak─ů rol─Ö w ┼╝yciu fi┼äskich nauczycieli i nauczycielek pe┼éni─ů zwi─ůzki zawodowe?

Ponad 90 procent nauczycieli i dyrektor├│w nale┼╝y do tego samego zwi─ůzku zawodowego pracownik├│w sektora edukacji ÔÇô OAJ. Jeste┼Ťmy wi─Öc jedn─ů z najbardziej zjednoczonych grup zawodowych w┬áFinlandii! To OAJ stoi na stra┼╝y naszych przywilej├│w i ┼Ťwiadcze┼ä.

Jakie to przywileje?

Po zako┼äczeniu lekcji i odbyciu obowi─ůzkowych spotka┼ä reszt─Ö pracy mo┼╝emy zabiera─ç ze┬ásob─ů do domu. Nikogo nie interesuje, gdzie przygotowujemy si─Ö do zaj─Ö─ç albo gdzie sprawdzamy prace naszych uczni├│w i uczennic. Mamy te┼╝ najd┼éu┼╝sze wakacje.

To samo m├│g┼ébym powiedzie─ç o polskich nauczycielach, co wcale nie znaczy, ┼╝e s─ů oni jako┼Ť szczeg├│lnie uprzywilejowan─ů grup─ů zawodow─ůÔÇŽ

Zaw├│d nauczycielski jest w Finlandii zawodem gwarantuj─ůcym stabilno┼Ť─ç. Po┬áuko┼äczeniu kilkumiesi─Öcznego okresu pr├│bnego nauczyciele nie musz─ů┬áobawia─ç si─Ö utraty pracy, chyba ┼╝e pope┼éni─ů przest─Öpstwo. Nawet w przypadku powtarzaj─ůcych si─Ö uchybie┼ä gminy, kt├│re ich zatrudniaj─ů, s─ů zobowi─ůzane do znalezienia dla nich innej funkcji. No w┼éa┼Ťnie: nauczycieli zatrudniaj─ů nie szko┼éy, lecz gminy. To one odpowiadaj─ů za zapewnienie im godnych warunk├│w pracy. Je┼Ťli na przyk┼éad z jakich┼Ť powod├│w ich kontrakt przewiduje podzia┼é etatu mi─Ödzy dwie lub trzy szko┼éy, co zdarza si─Ö sporadycznie na przyk┼éad w┬áprzypadku nauczycieli j─Özyk├│w obcych, to czas przejazd├│w jest wliczony w czas ich pracy. Nauczyciele nie musz─ů ciu┼éa─ç godzin w r├│┼╝nych szko┼éach, bo dbaj─ů o to urz─Ödnicy. Zaw├│d nauczyciela wi─ů┼╝e si─Ö w┬áFinlandii z licznymi korzy┼Ťciami, a m┼éodzi ludzie dobrze o tym wiedz─ů.

A jednak w ostatnich latach s┼éyszy si─Ö o tym, ┼╝e jego presti┼╝, do┬ániedawna por├│wnywalny tylko z presti┼╝em zawodu fi┼äskiego lekarza, maleje. Spada r├│wnie┼╝ liczba kandydat├│w na studia nauczycielskie. Co si─Ö dzieje?

Na pewno wp┼éywa na to coraz wi─Ökszy zakres obowi─ůzk├│w, w tym rosn─ůca liczba zada┼ä niezwi─ůzanych z uczeniem. Wielu nauczycieli deklaruje, ┼╝e gdyby mieli skupi─ç si─Ö wy┼é─ůcznie na uczeniu, to by┼éaby to dla nich praca marze┼ä. Tymczasem wraz z pogarszaj─ůc─ů si─Ö sytuacj─ů ekonomiczn─ů do naszych szk├│┼é trafia coraz liczniejsza grupa uczni├│w i┬áuczennic o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Praca z nimi jest znacznie bardziej wymagaj─ůca.

Kiedy odwiedza┼éem fi┼äskie szko┼éy, zwr├│ci┼éo moj─ů uwag─Ö, ┼╝e niemal w ka┼╝dej z┬ánich by┼éa infrastruktura przygotowana z my┼Ťl─ů o takich osobach, na przyk┼éad sale lekcyjne zaprojektowane dla dzieci o wi─Ökszych potrzebach ruchowych albo przestrzenie do pracy w ma┼éych grupach. Czy to rodzaj manifestu warto┼Ťci?

Mo┼╝na tak powiedzie─ç. W Finlandii wyznajemy zasad─Ö, ┼╝e ka┼╝de dziecko ma prawo do nauki w szkole powszechnej. Je┼Ťli szko┼éa z jakiego┼Ť powodu nie jest w stanie zapewni─ç uczniowi niezb─Ödnego wsparcia, to zaczynamy szuka─ç pomocy gdzie indziej, w pe┼énym lub w┬ániepe┼énym wymiarze godzin. Stawiamy na wczesn─ů interwencj─Ö, bo im wcze┼Ťniej rozpozna si─Ö takie szczeg├│lne potrzeby, tym szybciej mo┼╝na na nie odpowiedzie─ç i obserwowa─ç efekty. Decyzj─Ö o┬áuruchomieniu dodatkowego wsparcia ÔÇô czy jest to wsparcie podstawowe, intensywne, czy specjalistyczne ÔÇô podejmuje interdyscyplinarny zesp├│┼é ekspert├│w. To z┼éo┼╝ony system, w ramach kt├│rego dostosowuje si─Ö spos├│b post─Öpowania do indywidualnej sytuacji. Uznanie kogo┼Ť za ucznia lub uczennic─Ö o specjalnych potrzebach nie oznacza jednak, ┼╝e on lub ona nie mo┼╝e si─Ö uczy─ç w zwyk┼éej klasie. Niemal w ka┼╝dej klasie mamy teraz osoby ze stwierdzonym zapotrzebowaniem na wsparcie intensywne lub specjalistyczne.

W Finlandii wyznajemy zasad─Ö, ┼╝e ka┼╝de dziecko ma prawo do nauki w szkole powszechnej.

Co wi─ů┼╝e si─Ö ze stawianiem dodatkowych wyzwa┼ä przed nauczycielami.

Nie da si─Ö ukry─ç. Jest to jednak kwestia r├│wno┼Ťci i sprawiedliwo┼Ťci, w kt├│re tak g┼é─Öboko wierzymy. Naszym zadaniem nie jest izolowanie uczni├│w i uczennic o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Przeciwnie, o ile to tylko mo┼╝liwe, powinni┼Ťmy w┼é─ůcza─ç ich do spo┼éeczno┼Ťci szkolnej. Przecie┼╝ po sko┼äczeniu szko┼éy nie b─Öd─ů oni ┼╝yli poza spo┼éecze┼ästwem. Dlatego r├│wnie┼╝ w szko┼éach powinni mie─ç mo┼╝liwo┼Ť─ç uczenia si─Ö razem z innymi.

O ile badanie PISA dotyczy przede wszystkim uczni├│w, o tyle prowadzone r├│wnolegle do niego badanie Teaching and Learning International Survey (TALIS) dostarcza cennych informacji na temat nauczycieli. Raport z badania TALIS 2015 m├│g┼é zaniepokoi─ç fi┼äskich ekspert├│w, bo wynika┼éo z┬ániego, ┼╝e wasi nauczyciele czuj─ů si─Ö nieprzygotowani do pracy we┬áwsp├│┼éczesnych szko┼éach.

Tak si─Ö sk┼éada, ┼╝e mam przed sob─ů raport z badania TALIS 2018. Wynika z niego, ┼╝e poziom satysfakcji zawodowej w┼Ťr├│d fi┼äskich nauczycieli, w por├│wnaniu z nauczycielami z 48 innych pa┼ästw, jest nadal wysoki. Gdyby mogli jeszcze raz wybra─ç sw├│j zaw├│d, nie zmieniliby swojej decyzji. To bardzo buduj─ůcy komunikat. Wydaje si─Ö, ┼╝e pozytywne aspekty pracy nauczycieli wci─ů┼╝ przewa┼╝aj─ů w ich ┼Ťwiadomo┼Ťci nad negatywnymi, mimo ┼╝e takie r├│wnie┼╝ istniej─ů.

Na przyk┼éad?

Jednym z najwi─Ökszych wyzwa┼ä w Finlandii jest to, jak cz─Östo nauczyciele musz─ů podczas lekcji interweniowa─ç w zwi─ůzku z zachowaniem uczni├│w. W naszych szko┼éach obserwuje si─Ö przypadki zastraszania, zn─Öcania, przemocy psychicznej. Drugim wyzwaniem jest mentoring. Fi┼äscy nauczyciele i dyrektorzy twierdz─ů, ┼╝e proces mentorski dla nowych nauczycieli jest rzecz─ů bardzo wa┼╝n─ů, ale tylko 20 procent szk├│┼é prowadzi┼éo takie programy.

A co udaje si─Ö wam najlepiej?

Kiedy przegl─ůda┼éam wyniki badania PISA 2018, w oczy rzuci┼éa mi si─Ö niepokoj─ůca zale┼╝no┼Ť─ç pomi─Ödzy zadowoleniem z ┼╝ycia uczni├│w i uczennic a ich wynikami w┬ánauce. Im lepsze s─ů wyniki, tym zazwyczaj mniejsza jest satysfakcja. Uczniowie w pa┼ästwach przoduj─ůcych w rankingach PISA, takich jak Korea czy Singapur, s─ů najmniej szcz─Ö┼Ťliwi. I┬ána┬áodwr├│t: uczniowie s─ů najszcz─Ö┼Ťliwsi tam, gdzie wyniki s─ů najs┼éabsze. Dlaczego o tym m├│wi─Ö? Bo┬áFinlandia jest na pierwszym miejscu, je┼╝eli chodzi o stosunek wynik├│w do poziomu szcz─Ö┼Ťliwo┼Ťci uczni├│w. I to jest chyba jedna z zalet naszego systemu edukacji: najwi─Öksz─ů warto┼Ť─ç ma dla nas dobrostan uczni├│w. Wyniki s─ů dopiero na drugim miejscu.

T┼éumaczenie z j─Özyka angielskiego: Irena Moszy┼äska.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś